Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Holocaustoverlevende en kranslegger Deborah (84) woedend om discussie rond herdenking Rotterdam: «Het is een schande, het is pure Jodenhaat»» in De Telegraaf en met het blog «The ambassador at Loods 24» van dr. Eliyahu V. Sapir, waarin wordt ingegaan op de politieke druk rond de Holocaustherdenking bij Loods 24, de rol van burgemeester Schouten van Rotterdam en de positie van de organiserende Joodse instellingen?1 2

Ja.

Vraag 2

Bent u van oordeel dat de aanwezigheid van de door de organisatoren uitgenodigde Israëlische ambassadeur op zichzelf afbreuk kan doen aan de waardigheid van deze Holocaustherdenking? Zo ja, op welke gronden? Zo nee, neemt het kabinet dan afstand van het door burgemeester Schouten gelegde verband tussen de aanwezigheid van de ambassadeur en de waardigheid van de herdenking?

Inmiddels heeft de herdenking plaatsgevonden. Hierbij waren de Israëlische ambassadeur en de burgemeester aanwezig. De burgemeester heeft haar zienswijze hierover kenbaar gemaakt. Een beoordeling van het handelen van de burgemeester is niet aan mij, zij legt hiervoor verantwoording af aan de gemeenteraad. Burgemeesters opereren in een veranderende en ingewikkelde maatschappelijke context. De burgemeester heeft hierbij beste zicht op de situatie ter plaatse.

Vraag 3

Deelt u de opvatting dat een burgemeester in het kader van diens verantwoordelijkheid voor de openbare orde en veiligheid overleg mag voeren met betrokken partijen, maar dat dit overleg er niet toe mag leiden dat politieke partijen, actiegroepen of andere derden invloed verkrijgen op het programma of de gastenlijst van een Holocaustherdenking die zij niet organiseren, behoudens concrete juridische of veiligheidsgronden? Zo nee, waarom niet?

Het is aan de burgemeester besluiten te nemen in het kader van de handhaving van de openbare orde. De burgemeester bepaalt bij wie – in het kader van een juiste besluitvorming – informatie wordt ingewonnen en hoe deze wordt gewogen.

Vraag 4

Deelt u de opvatting dat de organisatie van een Holocaustherdenking, waaronder de keuze van sprekers en genodigden, behoudens concrete juridische of veiligheidsgronden, behoort te worden bepaald door de organiserende stichting en de betrokken Joodse instellingen en niet door een overheid mag worden aangepast als reactie op politieke druk? Zo nee, waarom niet?

De stichting gaat inderdaad zelf over de organisatie van een herdenking. Een beoordeling van de uitlatingen van de burgemeester in het kader hiervan is niet aan mij. De burgemeester legt alleen verantwoording af aan de gemeenteraad, zoals verwoord in artikel 180 van de Gemeentewet.

Vraag 5

Erkent u het risico dat de reactie van de burgemeester de indruk wekt dat politieke druk een effectief en legitiem middel is om invloed uit te oefenen op het programma of de gastenlijst van een Joodse herdenking? Zo ja, welke maatregelen is het kabinet bereid te nemen om duidelijk te maken dat dergelijke druk geen aanspraak kan maken op medezeggenschap over de organisatie van Joodse herdenkingen? Zo nee, waarom niet?

De burgemeester gaat zelf over haar uitlatingen. Het is daarnaast aan de burgemeester besluiten te nemen in het kader van herdenkingen. Over haar handelen legt zij verantwoording af aan de gemeenteraad, dat is niet aan mij om te beoordelen. Daarnaast is het van het grootste belang dat het gesprek hierover eerst en vooral op gemeentelijk niveau moet worden gevoerd. Juist ook omdat dat debat dan kan plaatsvinden op basis van alle relevante – ter plaatse veel beter bekende – feiten en omstandigheden.

Vraag 6

Bent u bereid ondubbelzinnig uit te spreken dat de aanwezigheid van de door de organisatoren uitgenodigde Israëlische ambassadeur op zichzelf geen afbreuk doet aan de waardigheid van een Holocaustherdenking en dat politieke bezwaren tegen het beleid van de Israëlische regering geen grond vormen om druk uit te oefenen op de organisatoren teneinde de gastenlijst of het programma van een Holocaustherdenking aan te passen? Zo nee, waarom niet?

Zie mijn antwoord op vraag 2.

Vraag 7

Deelt u de opvatting dat kritiek op het beleid van de Israëlische regering legitiem kan zijn, maar dient te worden gericht tot de daarvoor verantwoordelijke politieke actoren en niet mag worden afgewenteld op Joodse instellingen of als voorwaarde mag worden gesteld voor de wijze waarop die instellingen Holocaustslachtoffers herdenken? Hoe verhoudt deze casus zich tot het door het kabinet onderschreven uitgangspunt dat Joden niet individueel of collectief verantwoordelijk mogen worden gehouden voor het handelen van de Staat Israël?

Het uitgangspunt dat Joodse individuen en gemeenschappen in Nederland niet verantwoordelijk mogen worden gehouden voor het beleid van de regering van de staat Israël geldt onverkort. Het staat burgers in een democratie vrij om kritiek te hebben op beleid van welke regering dan ook. Dit rechtvaardigt echter niet dat individuele personen of gemeenschappen verantwoordelijk worden gehouden voor beleid van een regering waarmee zij slechts worden geassocieerd. Dit is ongepast.

Vraag 8

Bent u ermee bekend dat een Israëlische ambassadeur reeds in 2018 heeft gesproken tijdens de herdenking bij Loods 24, dat de Israëlische ambassadeur ook in 2025 tot de sprekers behoorde en dat de organisatoren hebben verklaard dat al jarenlang een Israëlische ambassadeur of een andere officiële vertegenwoordiger van de staat Israël aan de herdenking deelneemt? Deelt u de opvatting dat de aanwezigheid van een Israëlische vertegenwoordiger daarmee een bestendig onderdeel vormt van de door de organisatoren gekozen opzet van de herdenking en geen nieuw politiek element is dat in 2026 aan de herdenking is toegevoegd?

Daar ben ik mee bekend. De organisatie van de herdenking is aan de organisatoren. De burgemeester kan op grond van de Wet openbare manifestaties (Wom) hier kaders aan stellen.

Vraag 9

Bent u bereid de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding met spoed te verzoeken een beoordeling te geven van de politieke druk die op de organisatoren van de Holocaustherdenking bij Loods 24 is uitgeoefend, de reactie van burgemeester Schouten daarop en de mogelijke gevolgen daarvan voor de autonomie en veiligheid van Joodse herdenkingen in Nederland, en de Kamer over die beoordeling te informeren? Zo nee, waarom niet?

De Nationaal Coördinator Antisemitisme Bestrijding heeft een coördinerende en adviserende rol. Hij brengt de aard en omvang van antisemitisme in Nederland in kaart, en adviseert het Kabinet, de ministeries en lokale overheden over de bestrijding ervan, op basis van patronen en trends. De strekking van uw verzoek valt hier niet onder.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht dat debatcentrum TivoliVredenburg op het laatste moment de finale van het debattournooi van het EK debatteren dat daar zou plaatsvinden heeft gecanceld, omdat ook Israëlische studenten mee zouden doen?1

Ja.

Vraag 2

Bent u met de indieners eens dat het zorgelijk, abject en verwerpelijk is dat organisaties bijeenkomsten cancelen vanwege de deelname van nota bene studenten, op basis van hun nationaliteit, en zeker wanneer dat gericht is op één specifieke nationaliteit? Graag een toelichting.

Net als vele anderen, hecht ik grote waarde aan een pluriforme sector waarin ruimte is voor verschillende geluiden. Juist studenten willen we immers de ruimte geven om met elkaar in debat te gaan, verschillende perspectieven te horen en van mening te verschillen. Culturele en internationale academische samenwerking draagt daar in belangrijke mate aan bij. Uitwisseling en samenwerking tussen individuen zorgt voor blijvende verbinding en dialoog, juist ook bij thema’s die gezien hun aard en context schuren en heel gevoelig liggen.
Tegelijkertijd hebben instellingen een grote vrijheid en daarmee ook een belangrijke verantwoordelijkheid in het bepalen wat zij programmeren en met wie zij samenwerken. Die vrijheid is belangrijk en hoort bij een open en democratische samenleving. Dat instellingen zorgvuldig naar hun programmering kijken, zeker in het licht van het aanhoudende conflict in het Midden-Oosten, hoort bij het nemen van hun verantwoordelijkheid. Besturen dienen transparant te zijn over de afwegingen die zij maken. Ik vind het in dat verband goed dat TivoliVredenburg publiekelijk heeft toegelicht hoe zij tot hun besluit zijn gekomen.
De overheid moet afstand houden van de afwegingen die instellingen maken bij individuele casussen. Juist die terughoudendheid is van belang om de fundamentele vrijheden van onze democratie te beschermen.

Vraag 3

Meent u dat het wettelijk is toegestaan om evenementen te cancelen vanwege de deelname van Israëlische studenten? En zo ja, kunt u uitleggen hoe dat zich verhoudt tot het verbod op discriminatie en tot de Algemene wet gelijke behandeling?

Culturele instellingen gaan zelf over hun programmering en hebben zich daarmee te houden aan de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb). In dit geval is geen sprake van een verschil in behandeling bij de toegang tot een aangeboden dienst, omdat het evenement niet is doorgegaan.

Vraag 4

Bent u het met de indieners eens dat het weren van evenementen vanwege deelname van Israëlische studenten, ook wanneer dat wordt gedaan met een beroep op het feit dat zij de universiteit waar zij studeren zouden vertegenwoordigen (waarvan de organisatie nadrukkelijk heeft verklaard dat dit niet het geval is), directe, of in ieder geval indirecte, discriminatie is op basis van nationaliteit?

Het is niet aan het kabinet om in specifieke gevallen een oordeel te geven of er sprake is van (verboden) direct of indirect onderscheid. Dit is voorbehouden aan de rechter en/of het College voor de Rechten van de Mens.

Vraag 5

Heeft u kennisgenomen van het feit dat de organisator van het Europees Kampioenschap debatteren verklaart dat alle studenten op eigen titel deelnemen?

Ja.

Vraag 6

Deelt u de opvatting dat studenten niet verantwoordelijk mogen worden gehouden voor het handelen van de regering van het land waar hun universiteit is gevestigd? Zo nee, waarom niet?

Burgers, dus ook studenten, kunnen niet direct verantwoordelijk worden gehouden voor het handelen van een regering van een land.

Vraag 7

Is het kabinet bekend met andere evenementen die worden geannuleerd of geen doorgang vinden omdat daar Israëlische studenten aan zouden deelnemen?

Nee, daar is het kabinet niet mee bekend.

Vraag 8

Is het kabinet bekend met andere evenementen die worden geannuleerd of geen doorgang vinden omdat daar studenten aan zouden deelnemen van universiteiten gevestigd in een land omdat de regering van dat land ergens van wordt beschuldigd? Zo ja, welke? Zo nee, hoe beoordeelt u het dat dit blijkbaar alleen wordt gedaan bij studenten van de enige Joodse staat?

Nee, daarmee is het kabinet niet bekend. Zie het antwoord op vraag 2.

Vraag 9

Hoe verhoudt het annuleren van nota bene de finale van een debatwedstrijd bedoeld voor ideeënuitwisseling vanwege de identiteit van een deel van de deelnemers zich volgens u tot de academische vrijheid en de maatschappelijke opdracht van universiteiten om de vrije uitwisseling van argumenten te bevorderen?

Ik betreur het dat deze situatie is ontstaan. Juist studenten moeten de ruimte hebben om met elkaar in debat te gaan. Het valt onder de vrijheid en verantwoordelijkheid van TivoliVredenburg om een afweging te maken over wat zij programmeren en met wie zij samenwerken. Die vrijheid is belangrijk en hoort bij een open en democratische samenleving. Dat instellingen daarbij extra zorgvuldig naar hun programmering kijken hoort bij het nemen van hun verantwoordelijkheid.

Vraag 10

Ontvangt TivoliVredenburg subsidie van het Rijk of uit andere publieke middelen? Zo ja, om welke bedragen en subsidieregelingen gaat het en welke voorwaarden inzake gelijke behandeling en toegankelijkheid zijn daaraan verbonden?

De overheid heeft geen rechtstreekse subsidierelatie met TivoliVredenburg. Wel ontvangt TivoliVredenburg een jaarlijkse bijdrage van € 13,4 miljoen van de gemeente Utrecht in het kader van de Utrechtse Cultuurnota 2025–2028. Vanuit het Fonds Podiumkunsten ontvangt TivoliVredenburg € 58.450 per jaar vanuit de Podiumregeling. Vanuit Fonds voor Cultuurparticipatie ontvangt zij € 32.360 vanuit de regeling co-creatie instellingen. Voor alle bovengenoemde financiers is het in het kader van de code diversiteit en inclusie een voorwaarde dat TivoliVredenburg een visie moet hebben hoe het omgaat met gelijke behandeling en toegankelijkheid. Het is echter aan TivoliVredenburg zelf om doelstellingen m.b.t. de code te formuleren en ook bepaalt de organisatie zelf hoe zij deze willen bereiken. Ik ga ervan uit dat TivoliVredenburg, net als iedere instelling, hierbij het gelijkheidsbeginsel uit Artikel 1 van de Grondwet in acht houdt.

Vraag 11

Klopt het voorts dat de Universiteit Utrecht en University College Utrecht vanwege de deelname van Israëlische universiteiten hun steun aan het debattoernooi hebben ingetrokken? Zo ja, welke betrokkenheid hadden deze instellingen bij het toernooi, en op welke gronden hebben zij hun steun ingetrokken? Bent u het met de indieners eens dat ook universiteiten hun steun aan dergelijke evenementen niet behoren in te trekken alleen vanwege de deelname van studenten met bepaalde nationaliteiten?

De rol van de Universiteit Utrecht (UU) en University College Utrecht (UCU) was het faciliteren van debatruimtes en overnachtingsplekken. Deze steun hebben ze ingetrokken nadat zij van de organisatie informatie hadden ontvangen die wees op kenmerken van institutionele betrokkenheid van Israëlische organisaties. Volgens de UU sluit dit niet aan bij hun generieke beleid als het gaat over institutionele samenwerkingen met Israëlische instellingen op gebied van onderwijs en onderzoek. Het besluit van de UU en UCU om de steun aan EUDC 2026 in te trekken valt onder de autonomie van kennisinstellingen. Een zorgvuldige afweging hoort bij de verantwoordelijkheid van institutionele autonomie.

Vraag 12

Deelt u de opvatting dat van instellingen die met publieke middelen worden gefinancierd in het bijzonder mag worden verlangd dat zij geen personen uitsluiten op grond van nationaliteit of nationale afkomst?

Artikel 1 van onze Grondwet en de daaraan gelieerde gelijkebehandelingswetgeving in Nederland regelt dat iedereen in Nederland in gelijke gevallen gelijk behandeld dient te worden. De kaders hiervoor zijn neergelegd in de Awgb. Deze plicht geldt voor elke organisatie, ongeacht hoe zij wordt gefinancierd. Van iedere instelling mag worden verlangd dat zij geen verboden onderscheid maakt. Daar waar een vermoeden van verboden onderscheid bestaat, is het aan de rechter en/of het College voor de Rechten van de Mens om hierover te oordelen.
De leden Van Zanten en Van der Plas, van de fractie BBB, hebben middels een motie het kabinet verzocht om met behulp van de antidiscriminatiebepalingen aanvullende kaders te ontwikkelen waarin subsidies kunnen worden ingetrokken wanneer instellingen zich schuldig maken aan antisemitisme, het faciliteren ervan en/of het niet ingrijpen hierop.2 In de laatste voortgangsbrief discriminatie en racisme is de Minister van BZK uitgebreid ingegaan op het juridisch kader waarbinnen verleende subsidies kunnen worden geweigerd of ingetrokken.3

Vraag 13

Bent u het eens met de indieners dat dit een ontoelaatbare vorm van discriminatie betreft en dat het noodzakelijk is om hier een morele grens te trekken door dit publiekelijk af te keuren? Is het kabinet bereid dit te doen?

Of er in het voorliggende geval sprake is van verboden onderscheid in de zin van de Awgb staat niet vast. Zie verder het antwoord op vraag 12.

Vraag 1

Klopt het dat de Nederlandse gasopslagen op dit moment voor slechts circa 40 procent gevuld zijn, terwijl Gasunie Transport Services een vulgraad van circa 84 procent voor de vier grote opslagen noodzakelijk acht om de komende winter met voldoende zekerheid door te komen? Zo ja, hoe beoordeelt u dit verschil?1

Voor de actuele en de verwachte vulgraad verwijs ik naar de Kamerbrief «Actueel beeld gasleveringszekerheid en vooruitblik op de winter van 2026–2027» die u parallel aan deze beantwoording ontvangt.

Vraag 2

Kunt u aangeven wat de verwachte vulgraad is bij aanvang van het stookseizoen indien het kabinet geen aanvullende maatregelen neemt?

Zie antwoord vraag 1.

Vraag 3

Waarom maakt u geld keer op keer leidend? Klopt het dat vanwege de huidige hoge kosten van gas de opslagen niet gevuld worden?

Het uitgangspunt bij het vullen van gasopslagen is dat dit aan marktpartijen is. Energieleveranciers zijn verplicht op een betrouwbare wijze zorg te dragen voor de levering van gas. Leveranciers hebben daarvoor meerdere opties naast gasopslag. Ze mogen ook gas aankopen dat via een pijpleiding of via een boot in de winter naar Nederland komt. Leveranciers kunnen nu niet verplicht worden om (een deel van) hun leveringsverplichtingen door middel van gasopslag te dekken. Momenteel worden gasopslagen beperkt gevuld doordat het voor marktpartijen financieel onaantrekkelijk is. De prijzen in het injectieseizoen (de zomer) zijn dit jaar hoger dan in het stookseizoen (de winter). Omdat leveranciers verwachten voldoende andere middelen te hebben om gas te leveren, zoals gas dat wordt aangevoerd met pijpleidingen, LNG of gas dat uit binnenlandse productie komt, kiezen zij ervoor om op andere wijze aan hun leveringsverplichtingen te voldoen.

Vraag 4

Waarom wordt het argument leveringszekerheid gebruikt om gas te winnen uit kleine velden en eerder uit het Groningerveld, maar niet om de opslagen voldoende gevuld te houden?

Leveringszekerheid is een belangrijke pijler in het energiebeleid. De visie van kabinet op een strategische opslag wordt beschreven in de Kamerbrief over strategisch gasbeleid. Die brief wordt nog deze maand aan uw Kamer verzonden.
Winning uit het Groningenveld is bij wet verboden om de aardbevingsproblematiek in Groningen bij de bron aan te pakken en recht te doen aan het veiligheidsbelang van de inwoners van Groningen. Zij ondervinden nog altijd de negatieve gevolgen van de voormalige gaswinning. Het kabinet staat voor de beëindigde gaswinning en de ontmanteling van het Groningenveld. Het kabinet ziet wel het belang van strategisch gasbeleid, op andere manieren dan de opening van het Groningenveld, en stuurt hierover nog deze maand een brief aan de Tweede Kamer.

Vraag 5

Deelt u de mening van Jonkheid (woordvoerder Groninger Bodem Beweging (GBB)) dat bij een strategische energievoorraad niet het rendement maar leveringszekerheid leidend moet zijn?

Zie antwoord vraag 4.

Vraag 6

Erkent u dat wanneer het kabinet niet zorgt voor een strategische voorraad er jaar op jaar opnieuw naar het Groningerveld wordt gekeken en dit onzekerheid voor gedupeerden met zich meebrengt?

Zie antwoord vraag 4.

Vraag 7

Erkent u dat het ook politieke discussies uitspaart wanneer u de basis op orde heeft en zorgt voor een strategische voorraad?

Zie antwoord vraag 4.

Vraag 8

Waarom kiest het kabinet er dit jaar niet voor om, net als in 2022, marktpartijen te ondersteunen bij het vullen van de opslagen en staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) gas te laten inkopen wanneer de markt dat onvoldoende doet? Wat is er sinds 2022 veranderd in de afweging van het kabinet?

Sinds 2022 kiest het kabinet ervoor om EBN in verschillende Nederlandse seizoensopslagen gas op te laten slaan indien en voor zover de markt dat onvoldoende doet. De omvang van deze rol voor EBN is afgelopen jaar sterk toegenomen, van maximaal 20 TWh in opslagjaar 2022/2023 naar maximaal 80 TWh in opslagjaar 2026/2027. Het ondersteunen van marktpartijen om gasopslagen te vullen was in 2022 mogelijk omdat er voor een dergelijke steunmaatregel op grond van een tijdelijk steunkader goedkeuring is verleend door de Europese Commissie. De Europese steunkaders voorzien momenteel niet meer in een dergelijke mogelijkheid.

Vraag 9

Deelt u de opvatting dat een strategische energievoorraad er juist is voor momenten waarop de markt niet vanzelf doet wat maatschappelijk nodig is, en dat het rendement voor marktpartijen daarbij niet leidend mag zijn? Zo nee, waarom niet?

Zie het antwoord op vraag 5, 6 en 7.

Vraag 10

Hoe verhoudt de huidige terughoudendheid van het kabinet zich tot het feit dat leveringszekerheid jarenlang als doorslaggevend en niet-onderhandelbaar argument werd gebruikt om de gaswinning in Groningen voort te zetten, ondanks schade, bevingen en veiligheidsrisico's voor de bewoners?

Het kabinet doet wat nodig is om de leveringszekerheid van gas te borgen. De gaswinning uit het Groningenveld is op 17 april 2024 beëindigd met de inwerkingtreding van de Wet beëindiging gaswinning Groningenveld; daar komt het kabinet niet op terug. Over de wijze waarop deze winter in leveringszekerheid wordt voorzien, informeert het kabinet u per Kamerbrief parallel aan de beantwoording van deze vragen.

Vraag 11

Deelt u de constatering dat het wrang is dat leveringszekerheid nu ineens wel onderwerp wordt van een kosten-batenafweging? Kunt u uw antwoord toelichten?

Bij het maken van beleid wordt altijd een gedegen kosten-baten afweging gemaakt. Dat doet het kabinet ook bij de leveringszekerheid van gas. Meer over dergelijke afwegingen licht het kabinet toe in de brief over het strategisch gasbeleid die nog deze maand aan uw Kamer zal worden verzonden. Voor aankomende winter verwijs ik naar de Kamerbrief «Actueel beeld gasleveringszekerheid en vooruitblik op de winter van 2026–2027» die u parallel aan deze beantwoording ontvangt.

Vraag 12

Erkent u dat het kabinet, door nu vanwege financiële overwegingen af te zien van ingrijpen bij de gasopslagen, het risico loopt het patroon te herhalen dat de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen in haar rapport «Groningers boven gas» blootlegde, namelijk dat financiële belangen en leveringszekerheid decennialang zwaarder wogen dan de veiligheid van de inwoners en dat de belangen van de Groningers structureel zijn genegeerd?

Het kabinet grijpt wel degelijk in op het gebied van leveringszekerheid en gasopslagen: om de leveringszekerheid te borgen heeft het kabinet, bijvoorbeeld, in opslagjaar 2026/207 tot maximaal 993 miljoen euro vrijgemaakt om EBN tot maximaal 80 TWh gas op te laten slaan indien en voor zover de markt dat onvoldoende doet.

Vraag 13

Hoe geeft u invulling aan de ereschuld die Nederland volgens de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen aan Groningen heeft, wanneer door onvoldoende gevulde opslagen het risico ontstaat dat Groningen bij een koude winter opnieuw als «achtervang» in de publieke en politieke discussie wordt genoemd?

Winning uit het Groningenveld is bij wet verboden om de aardbevingsproblematiek in Groningen bij de bron aan te pakken en recht te doen aan het veiligheidsbelang van de inwoners van Groningen. Zij ondervinden nog altijd de negatieve gevolgen van de voormalige gaswinning zoals de beving bij Zandeweer op 21 augustus jl. liet zien. Het kabinet houdt vast aan het verbod op gaswinning uit het Groningenveld en de ontmanteling van het Groningenveld. Het kabinet ziet wel het belang van strategisch gasbeleid, op andere manieren dan de opening van het Groningenveld, en stuurt hierover nog deze maand een brief aan de Tweede Kamer.

Vraag 14

Kunt u ondubbelzinnig bevestigen dat het Groningenveld definitief en onomkeerbaar gesloten is en blijft, ongeacht de vulgraad van de opslagen, de gasprijzen of eventuele tekorten komende winter, conform de wet waarmee de gaswinning definitief is beëindigd?

Ja. Zie ook het antwoord op vraag 13.

Vraag 15

Bent u bereid publiekelijk en proactief uit te spreken dat heropening van het Groningenveld onder geen enkele omstandigheid aan de orde is, juist om te voorkomen dat deze discussie opnieuw oplaait en Groningers opnieuw in onzekerheid worden gebracht? Zo nee, waarom niet?

Ja. Zie ook het antwoord op vraag 13.

Vraag 16

Welke concrete instrumenten heeft het kabinet op dit moment om in te grijpen indien marktpartijen onvoldoende gas opslaan, zoals vulverplichtingen, garanties of aanvullende inkoop door EBN? Waarom worden deze instrumenten nu niet ingezet?

Dit kabinet heeft ervoor gekozen om EBN dit jaar tot maximaal 80 TWh gas op te laten slaan in de opslagen Norg, Grijpskerk en Bergermeer indien marktpartijen onvoldoende vullen. Daarnaast wordt ook 5 TWh door EBN opgeslagen in de PGI Alkmaar. Voor de visie op de lange termijn refereer ik naar de Kamerbrief over het strategisch gasbeleid die nog deze maand aan uw Kamer wordt verzonden. Wat betreft de borging van de leveringszekerheid in de winter van 2026/27 verwijs is naar de Kamerbrief «Actueel beeld gasleveringszekerheid en vooruitblik op de winter van 2026–2027» die parallel aan deze beantwoording wordt verzonden aan uw Kamer.

Vraag 17

Bent u bereid om, indien de vulgraad de komende weken onvoldoende stijgt, alsnog een wettelijke vulverplichting op te leggen dan wel EBN opdracht te geven de opslagen te vullen? Zo nee, welk vulgraadniveau of welke datum hanteert u als grens waarop ingrijpen alsnog noodzakelijk wordt?

Zie antwoord vraag 16.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Hakenkruizen en vandalisme: grote zorgen bij moslimorganisaties na incidenten»?1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de opvatting dat het volstrekt onacceptabel is dat burgers geïntimideerd worden met geweld, vandalisme en discriminerende symbolen?

Iedereen in Nederland moet zich veilig kunnen voelen en moet zijn of haar geloof vrij kunnen belijden, zonder geconfronteerd te worden met intimidatie, bedreiging of vernieling van religieuze gebouwen. Incidenten waarbij sprake is van geweld, vernieling of discriminerende uitingen zijn ernstig en onacceptabel. Wanneer dergelijke gedragingen gericht zijn tegen personen of groepen vanwege bijvoorbeeld hun godsdienst, kan sprake zijn van strafbare feiten met een discriminatoir aspect. Het is aan politie en het Openbaar Ministerie (OM) om in individuele gevallen te beoordelen of sprake is van een strafbaar feit en of een discriminatoir motief onderdeel uitmaakt van het delict.

Vraag 3

Herkent u het geschetste beeld dat er sprake lijkt te zijn van een toename van gewelds- en vandalisme-incidenten bij moskeeën?

Er bestaat geen afzonderlijke landelijke registratie waarin alle incidenten met geweld en/of vandalisme rond moskeeën als aparte categorie worden geregistreerd. Hierdoor kan niet worden vastgesteld dat sprake is van een structurele landelijke toename van gewelds- en vandalisme-incidenten specifiek gericht tegen moskeeën. Wel is bekend dat islamitische gemeenschappen en moskeeën in Nederland te maken krijgen met bedreigingen, discriminatie, vernielingen en andere vormen van intimidatie. Elk incident is er één te veel.

Vraag 4

Gezien de hoeveelheid incidenten en de specifieke kenmerken ervan, in hoeverre is hier naar uw mening sprake van een patroon van gerichte aanvallen met een discriminerend karakter?

Bij incidenten waarbij mogelijk sprake is van een discriminatoir motief wordt dit nadrukkelijk betrokken bij de beoordeling en strafrechtelijke opvolging.
Op basis van de beschikbare informatie kan niet worden geconcludeerd dat sprake is van een landelijk patroon van aanvallen tegen moskeeën. Wel kunnen individuele incidenten een discriminerend karakter hebben en als zodanig worden onderzocht en aangepakt. Het is aan politie en OM om per individuele zaak onderzoek te doen naar de omstandigheden en eventuele motieven van de dader(s).

Vraag 5

Wat gaat u doen om een voortzetting van de reeks incidenten tegen te gaan, daders aan te pakken en slachtoffers te beschermen?

De aanpak van geweld, discriminatie en intimidatie bestaat uit verschillende onderdelen. Politie en OM zetten zich in voor opsporing en vervolging van daders. Daarbij wordt, wanneer daar aanleiding toe bestaat, rekening gehouden met een mogelijk discriminatoir aspect.
In dat kader gaat mijn ministerie onder meer in gesprek met vertegenwoordigers van de moslimgemeenschap om signalen en ervaringen op te halen. Op basis van deze verkenning zal worden bezien welke eventuele aanvullende maatregelen of verbeteringen in de aanpak nodig zijn.
Verder werkt de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) momenteel aan een advies aan het kabinet voor een nationaal plan tegen moslimdiscriminatie. De uitkomsten daarvan zullen worden betrokken bij de verdere beleidsontwikkeling.

Vraag 6

Heeft u veiligheidsmaatregelen getroffen naar aanleiding van de recente incidenten? Zo ja, welke?

De verantwoordelijkheid voor het treffen van passende veiligheidsmaatregelen ligt op de eerste plaats bij deze instellingen zelf. De lokale driehoek kan aanvullende veiligheidsmaatregelen nemen als deze instellingen, redelijkerwijs op eigen kracht geen, of onvoldoende, weerstand kunnen bieden tegen de dreiging en het risico. Het treffen van aanvullende maatregelen gebeurt altijd op basis van actuele dreigingsinformatie en het risicobeeld.
Vanwege veiligheidsoverwegingen worden nooit publiekelijk mededelingen gedaan over de precieze invulling van (specifieke) beveiligingsmaatregelen.

Vraag 7

Bent u bereid om met de belangenorganisaties die hun zorgen hebben uitgesproken in gesprek te treden over wat er nodig is om de veiligheid en het gevoel van veiligheid te herstellen en moslimdiscriminatie tegen te gaan en de Kamer over de uitkomsten te informeren?

Het kabinet vindt het belangrijk om in gesprek te blijven met vertegenwoordigers van religieuze gemeenschappen en maatschappelijke organisaties over signalen uit de praktijk, ervaren veiligheid en de aanpak van discriminatie. Mijn ministerie voert daarnaast reeds gesprekken met de gemeenschappen om op te halen wat nodig is in de aanpak van geweld tegen moskeeën. Waar relevant worden de uitkomsten hiervan betrokken bij het beleid en de verdere aanpak van discriminatie en veiligheidsvraagstukken.

Vraag 8

Kunt u uw reactie in het NOS-bericht, waarin u stelt dat u extra middelen voor de bescherming van moskeeën niet aan de orde acht, verder toelichten?

Een uitbreiding van middelen specifiek gericht op moskeeën acht het kabinet op dit moment niet noodzakelijk. Indien uit dreigingsanalyses of concrete risico’s blijkt dat aanvullende maatregelen nodig zijn, worden deze getroffen.
De beoordeling of aanvullende veiligheidsmaatregelen nodig zijn vindt plaats op basis van actuele dreigingsinformatie en het lokale veiligheidsbeeld. De verantwoordelijkheid voor het treffen van passende maatregelen ligt daarbij primair bij het lokale gezag.

Vraag 9

Klopt het dat er geen centrale registratie bestaat van het aantal incidenten met geweld en/of vandalisme rond moskeeën?

Er bestaat geen afzonderlijke landelijke registratie waarin alle incidenten met geweld en/of vandalisme rond moskeeën als aparte categorie worden geregistreerd. Incidenten worden geregistreerd op basis van het gepleegde strafbare feit en eventuele discriminatieaspecten. Daarbij kan uit de registratie niet in alle gevallen worden afgeleid of een incident heeft plaatsgevonden bij een moskee of andere religieuze instelling.
Tot voor kort werd moslimdiscriminatie binnen de strafrechtelijke registraties onder de discriminatiegrond godsdienst geregistreerd. Inmiddels is moslimdiscriminatie als aparte categorie opgenomen in de registratie. De bestaande registraties bieden daarmee beter inzicht in incidenten waarbij sprake is van moslimdiscriminatie. Dit laat onverlet dat geen afzonderlijke landelijke registratie bestaat van alle incidenten met geweld en/of vandalisme gericht tegen moskeeën als object.

Vraag 10

Bent u bereid blijvend te inventariseren hoe vaak dergelijke incidenten plaats hebben gevonden en plaatsvinden rond moskeeën en andere religieuze instellingen die geregeld doelwit van intimidatie zijn, zodat inzichtelijk kan worden of nadere veiligheidsmaatregelen nodig zijn?

Het kabinet vindt het belangrijk om de veiligheid van religieuze instellingen, waaronder moskeeën, blijvend aandacht te geven. Daarom verken ik momenteel hoe de aanpak van de veiligheid van moskeeën en andere islamitische instellingen verder kan worden versterkt. In dat kader gaat mijn ministerie onder meer in gesprek met vertegenwoordigers van de moslimgemeenschap om signalen, ervaringen en eventuele knelpunten op te halen.
Op basis van deze verkenning zal worden bezien op welke onderdelen versterking van de aanpak wenselijk is. Daarbij wordt ook betrokken of de bestaande instrumenten en werkwijzen toereikend zijn om de veiligheid van religieuze instellingen te waarborgen.

Vraag 1

Bent u bekend met de publicatie «De moderne auto als mogelijke spion. Digitale dreigingen in slimme voertuigen» van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) van 30 september 2026?1

Vraag 2

Zijn er in Nederland gevallen bekend waarin microfoons of camera’s in voertuigen op afstand zijn ingeschakeld of waarin dat is geprobeerd en bent u bereid de Kamer hierover zo nodig vertrouwelijk te informeren?

Vraag 3

Deelt u, gelet op de vaststelling van de AIVD dat risico’s via gps, de telematicamodule en laadpalen «niet te voorkomen [zijn] met techniek of door gedrag», de opvatting dat deze risico’s niet bij de individuele gebruiker kunnen worden neergelegd maar om regelgeving vragen?

Vraag 4

Bent u bereid in Europees verband te pleiten voor beveiligingseisen die uitsluiten dat verplicht voorgeschreven systemen met microfoons en camera’s, zoals eCall en bestuurdersmonitoring, kunnen worden misbruikt om af te luisteren of mee te kijken?

Vraag 5

Steunt u in de onderhandelingen over de herziening van de Cybersecurity Act dat de Europese Commissie de bevoegdheid krijgt om leveranciers met een hoog risico in de toeleveringsketen van verbonden voertuigen te weren? Zo nee, waarom niet?

Vraag 6

Op welke concrete wijze waarborgt u in de Raad en richting de Europese Commissie dat voertuigdata, zoals locatie-, camera- en microfoongegevens en gegevens van gekoppelde telefoons, niet worden opgeslagen of verwerkt bij partijen of in landen waar statelijke actoren toegang tot die gegevens kunnen afdwingen?

Vraag 7

Geldt de regel dat defensiemedewerkers in niet-operationele voertuigen alleen ongerubriceerde informatie mogen bespreken inmiddels ook voor de rest van de rijksoverheid, inclusief bewindspersonen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 8

Is het rijkswagenpark, inclusief de voertuigen waarin bewindspersonen worden vervoerd, getoetst aan de adviezen uit de AIVD-publicatie over onder meer externe camera’s, het koppelen van telefoons en ingebouwde navigatie? Zo nee, bent u bereid dit te laten doen?

Vraag 9

Hoe borgt u bij de opschaling van bidirectioneel laden dat er cybersecurity-eisen gelden voor laadpunten, de achterliggende beheersystemen en aggregators, zodat grote aantallen gekoppelde voertuigen niet kunnen worden ingezet om het elektriciteitsnet te verstoren?

Vraag 1

Bent u bekend met de tool «Blik op Nederland: Dashboard Doelen en Resultaten» van de Algemene Rekenkamer, waarin op basis van de Rule of Law Index kwantitatief inzicht wordt verschaft in de staat van de Nederlandse rechtsstaat?1

Vraag 2

Bent u bekend met het rapport «Democratie-APK raakt verder uit zicht – Democratie Monitor 2026», waarin op basis van 41 indicatoren kwantitatief inzicht wordt verschaft in de staat van de Nederlandse democratie?2

Vraag 3

Bent u bekend met de Global Right to Information Rating (RTI), waarin op basis van 61 indicatoren kwantitatief inzicht wordt verschaft in de mate waarin nationale overheden openbaarheid van overheidsinformatie wettelijk hebben gewaarborgd?3

Vraag 4

Bent u bekend met het gezegde «meten is weten»?

Vraag 5

Op welke wijze meet u momenteel de concrete voortgang van uw beleidsdoel «het versterken van de weerbaarheid van de democratische rechtsstaat»?4

Vraag 6

Op welke wijze meet u momenteel de concrete voortgang van uw beleidsdoel «sterke rechtsstaat»?5

Vraag 7

Op welke wijze meet u beiden momenteel de effecten van uw beider beleidsprioriteiten op de staat van de democratische rechtsstaat?

Vraag 8

Kunt u aangeven waarom u in uw reactie op het verzoek van de Kamer inzake concrete en meetbare hoofddoelen van kabinetsbeleid enkel de beleidsvoorstellen voor een gemeenschapsfonds en maatschappelijke weerbaarheid betrekt, en niet uw algehele beleidsdoel met betrekking tot het versterken van de weerbaarheid van de democratische rechtsstaat voorziet van meetbare formuleringen?6

Vraag 9

Hoe reageert u op de stelling van de Algemene Rekenkamer dat er bij dit beleidsdoel geen reden is om in het geheel geen of beperkt concrete doelen op te nemen?7

Vraag 10

Hoe reageert u op de stelling van de Algemene Rekenkamer dat voor uw beleidsprioriteiten, waaronder «sterke rechtsstaat», geen concrete doelen met indicatoren zijn geformuleerd?8

Vraag 11

Bent u beiden bereid om, mede gelet op aangenomen moties en aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer, bij uw beide beleidsdoelen voor de democratische rechtsstaat ten minste één doelstelling meetbaar te formuleren aan de hand van concrete indicatoren en deze in het vervolg op te nemen in uw begroting en jaarverslag? Zo nee, waarom niet?

Vraag 12

Bent u beiden bereid om, los van specifieke beleidsdoelstellingen, aan de hand van concrete indicatoren periodiek de staat van de democratische rechtsstaat te meten, zodat u uw beleid hierop kunt afstemmen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 13

Kunt u deze vragen beantwoorden vóór de begrotingsbehandeling van Binnenlandse Zaken?

Vraag 1

Bent u bekend met de beelden waarop te zien zou zijn dat de politie tijdens een demonstratie in Amsterdam een demonstrant sommeert zijn bord met de tekst «FCK HMS», oftewel «Fuck Hamas», te verwijderen, terwijl eerder in dezelfde stad openlijk steun werd betuigd aan de terroristische organisatie Hamas door bijvoorbeeld een spandoek met de tekst «We Support Hamas»?1

Vraag 2

Heeft u inmiddels contact opgenomen met burgemeester Halsema om te achterhalen of het klopt dat de politie deze demonstrant heeft opgedragen zijn bord te verwijderen en, zo ja, waarom deze opdracht is gegeven? Zo nee, waarom niet?

Vraag 3

Hoe kan het in hemelsnaam dat in Amsterdam spandoeken met teksten als «We Support Hamas» mogen worden getoond, terwijl iemand die zich juist uitspreekt tégen deze terroristische organisatie door de politie wordt gesommeerd zijn bord te verwijderen?

Vraag 4

Deelt u de mening dat hier op zijn minst de schijn van een volstrekt onacceptabele dubbele maatstaf ontstaat? Zo nee, waarom niet?

Vraag 5

Hoe valt te rechtvaardigen dat de politie in Amsterdam ingrijpt tegen een demonstrant die met zijn bord «FCK HMS» duidelijk afstand neemt van een terroristische organisatie? Vindt u dit optreden zelf ook niet volstrekt buitenproportioneel?

Vraag 6

Deelt u de mening dat de politie haar handen vol zou moeten hebben aan het aanpakken van daadwerkelijke strafbare uitingen en ordeverstoringen, in plaats van demonstranten lastig te vallen die zich uitspreken tegen een terroristische organisatie? Zo nee, waarom niet?

Vraag 7

Deelt u de mening dat het ronduit absurd zou zijn wanneer de overheid kennelijk meer moeite heeft met het uitschelden van een terroristische organisatie dan met het openlijk betuigen van steun aan diezelfde organisatie? Zo nee, waarom niet?

Vraag 8

Waarom wordt bij demonstraties waarbij openlijk steun wordt betuigd aan Hamas niet veel nadrukkelijker onderzocht of sprake is van reeds strafbare uitingen, zoals opruiing, bedreiging of het aanzetten tot geweld?

Vraag 9

Hoeveel personen zijn de afgelopen drie jaar tijdens demonstraties in Amsterdam aangehouden en vervolgd wegens strafbare uitingen ter ondersteuning van Hamas?

Vraag 10

Klopt het dat Amsterdamse politieagenten wilden ingrijpen tegen demonstranten die openlijk steun betuigden aan Hamas, onder meer door spandoeken met teksten als «We Support Hamas» in beslag te nemen, maar daarvoor geen toestemming kregen?

Vraag 11

Welke rol heeft burgemeester Halsema gespeeld bij het besluit om hier niet tegen op te treden?

Vraag 12

Deelt u de mening dat het volstrekt onacceptabel zou zijn als burgemeester Halsema rechtmatig politieoptreden tegen mogelijke strafbare steunbetuigingen aan een terroristische organisatie heeft tegengehouden? Zo nee, waarom niet?

Vraag 13

Deelt u de mening dat het vertrouwen in een onafhankelijke en onpartijdige uitoefening van het burgemeestersambt ernstig wordt geschaad wanneer bij demonstraties de indruk ontstaat dat met twee maten wordt gemeten? Zo nee, waarom niet?

Vraag 14

Bent u bereid de gang van zaken rond het verwijderen van dit anti-Hamas-bord volledig te laten ophelderen, inclusief de vraag wie opdracht gaf tot het ingrijpen en of sprake was van ongelijke behandeling? Zo nee, waarom niet?

Vraag 15

Deelt u de mening dat het toestaan van spandoeken met teksten als «We Support Hamas» tijdens demonstraties in Amsterdam pijnlijk duidelijk maakt waarom ons initiatiefwetsvoorstel «Wet Weerbare Waarden» noodzakelijk is en bent u bereid dit wetsvoorstel te steunen om onze democratische rechtsstaat beter te beschermen tegen de openlijke verheerlijking en ondersteuning van terroristische en antidemocratische stromingen en organisaties? Zo nee, waarom niet?

Vraag 1

Bent u bekend met het rapport « Who Gets Deepfaked? Measuring the exposure of European parliamentarians in deepfake pornography», het rapport «Targeted and Ignored. Sexualised Deepfakes of Women MEPs and the Failure of Platform Responses», het artikel «Unicum: vrouwelijke Kamerleden slaan handen ineen in strijd tegen gruwelijk online seksueel misbruik» en het statement «AI kent geen grenzen. Wij wel.» dat 15 vrouwelijke Tweede Kamerleden van acht verschillende politieke partijen hebben uitgestuurd?1, 2, 3

Vraag 2

Wat zegt het volgens u dat vrouwelijke parlementariërs in Europa 33 keer vaker slachtoffer zijn van deepfake pornografie dan mannen en dat zeker een kwart van de vrouwelijke parlementariërs in Nederland hier slachtoffer van is?

Vraag 3

Bent u het ermee eens dat dergelijke cijfers schrikbarend zijn? Kunt u zich voorstellen dat dit een chilling effect heeft op vrouwen die politiek actief willen worden? Zo ja, wat gaat u eraan doen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 4

Deelt u de opvatting dat deepfake pornografie een groot maatschappelijk probleem is dat heel veel vrouwen in Nederland treft, waaronder ook vrouwen die niet het platform hebben van vrouwelijke Tweede Kamerleden en vrouwelijke BN’ers? Wat doet het volgens u met de positie van de vrouw in onze maatschappij dat deepfake pornografie zo gemakkelijk te genereren is, dat het eenmaal gemaakt niet tot nauwelijks van het internet verdwijnt en dat zeer grote aantallen vrouwen slachtoffer zijn van dit soort video’s?

Vraag 5

Deelt u de mening van de onderzoekers van de twee rapporten dat naast goede wetgeving om deepfakepornografie te verbieden er ook sprak moet zijn van strikte handhaving? Zo ja, hoe gaat u daarvoor zorgen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 6

Kunt u ook per voorstel apart ingaan op de beleidsvoorstellen die de onderzoekers in hun twee rapporten doen om deepfake pornografie te bestrijden? Kunt u tevens aangeven welk van deze voorstellen nationaal kunnen worden opgepakt en voor welke van deze voorstellen u zich in Europees verband wilt inzetten?

Vraag 7

Kunt u ingaan op de drie eisen namelijk een meldpunt waarop slachtoffers op een laagdrempelige manier melding kunnen maken van digitaal seksueel misbruik en waar ze meteen makkelijk aangifte kunnen doen (1), handhaving van het uitkleedverbod (2) en een landelijke campagne om het bewustzijn rondom deepfakes te vergroten (3)? Bent u van plan deze uit te voeren?

Vraag 8

Kunt u deze vragen los van elkaar en binnen de gestelde termijn beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Bassiehof – Pieter Heerma (CDA) negeert advies waakhond, doet BIJ1 ruim ton cadeau, zwijgt over waarom»?1

Vraag 2

Klopt het dat BIJ1 van het eerder volledig teruggevorderde subsidievoorschot over 2024 uiteindelijk slechts circa € 95.000 hoeft terug te betalen? Kunt u de exacte bedragen vermelden van de verleende subsidie, het uitgekeerde voorschot, de definitief vastgestelde subsidie en de resterende terugvordering?

Vraag 3

Wanneer, door wie en op welke juridische en feitelijke gronden is besloten de terugvordering te verlagen? Betreft dit een beslissing op bezwaar, een schikking of een ander besluit?

Vraag 4

Welke nieuwe gegevens rechtvaardigen deze verlaging ten opzichte van het eerdere besluit om de subsidie op nihil vast te stellen?2

Vraag 5

Heeft BIJ1 inmiddels een volledige subsidieverantwoording over 2024 aangeleverd, inclusief de vereiste accountantsverklaring? Wanneer zijn deze stukken ontvangen, welke gebreken zijn hersteld en welke tekortkomingen bestaan nog?

Vraag 6

Voor welke concrete activiteiten en uitgaven mag BIJ1 de niet-teruggevorderde middelen behouden? Hoe is vastgesteld dat deze uitgaven daadwerkelijk zijn gedaan en binnen de wettelijke subsidiedoelen vallen?

Vraag 7

Is de Commissie toezicht financiën politieke partijen (Ctfpp) opnieuw om advies gevraagd voordat de terugvordering werd verlaagd? Zo ja, wat luidde dit advies? Zo nee, waarom niet?

Vraag 8

Hoe heeft u bij uw besluit meegewogen dat de Ctfpp vanwege herhaaldelijke niet-naleving volledige terugvordering adviseerde en een lichtere maatregel onwenselijk achtte?3

Vraag 9

Heeft de financiële positie van BIJ1 of het risico op betalingsproblemen een rol gespeeld bij de verlaging? Zo ja, waarom heeft dit dan geleid tot een lager terug te betalen bedrag en niet uitsluitend tot een betalingsregeling?

Vraag 10

Deelt u de opvatting dat politieke partijen die met belastinggeld worden gefinancierd hun besteding volledig moeten verantwoorden en dat herhaaldelijke tekortkomingen consequenties moeten hebben? Hoe geeft uw besluit daaraan invulling?

Vraag 11

Hoe waarborgt u dat voor alle politieke partijen dezelfde maatstaven gelden bij ontbrekende verantwoording, overschrijding van hersteltermijnen en heroverweging van terugvorderingen? Kunt u aangeven in welke vergelijkbare gevallen sinds 2021 een terugvordering is verlaagd en op welke gronden?

Vraag 12

Klopt het dat BIJ1 al geruime tijd over het gewijzigde besluit beschikte zonder dat de Kamer hierover afzonderlijk was geïnformeerd? Waarom is de Kamer niet actief geïnformeerd, terwijl dat na de bezwaarprocedure over de subsidie aan BIJ1 voor 2021 wel gebeurde?4

Vraag 13

Bent u bereid het oorspronkelijke terugvorderingsbesluit, het gewijzigde besluit, de onderliggende berekening, eventuele aanvullende adviezen en de bijbehorende beslisnota’s aan de Kamer te verstrekken? Zo nee, wat verhindert de verstrekking van ieder afzonderlijk document?

Vraag 14

Is het aangekondigde sanctieregime, dat volgens uw eerdere Kamerbrief vóór 1 juli 2026 in werking moest treden, inmiddels van kracht? Welke gevolgen verbindt dit regime aan herhaaldelijke overtredingen en is het bij deze besluitvorming toegepast?²

Vraag 15

Bent u bereid alsnog het volledige voorschot terug te vorderen indien niet deugdelijk kan worden aangetoond dat de behouden middelen rechtmatig zijn besteed? Zo nee, waarom niet?

Vraag 16

Kunt u deze vragen afzonderlijk en binnen de gebruikelijke termijn beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met de berichtgeving van het Algemeen Dagblad en EenVandaag die wijst op discriminatie, racisme en etnisch profileren bij de afdeling Handhaving van UWV?

Vraag 2

Deelt u de mening dat selecteren op «land van herkomst» en zwangerschap discriminatie is?

Vraag 3

Sinds wanneer stonden de risicokenmerken «land van herkomst» en zwangerschap in de werkinstructie van de afdeling Handhaving en wanneer zijn deze definitief verwijderd?

Vraag 4

Heeft u eerder signalen of klachten ontvangen over discriminatie in de dienstverlening en/of in de werkcultuur van de afdeling Handhaving? Zo ja, kunt u aangeven wat de aard en omvang van deze signalen of klachten waren, welke maatregelen heeft u daarop getroffen, en in hoeverre deze naar tevredenheid van de melder waren?

Vraag 5

Heeft u signalen of klachten ontvangen over discriminatie op andere gronden dan land van herkomst of zwangerschap in de dienstverlening en/of in de werkcultuur van de afdeling Handhaving?

Vraag 6

Deelt u de mening dat signalen van mogelijke discriminatie, zoals de uitkomst van de interne analyse van UWV, direct bij de Minister dienen te worden gemeld, ook als vervolgonderzoek nog plaatsvindt?

Vraag 7

Welke afspraken gelden momenteel binnen de rijksoverheid voor de omgang met ambtelijke signalen van mogelijke discriminatie als gevolg van beleid en/of op de werkvloer?

Vraag 8

Acht u deze afspraken voldoende, gelet op het feit dat de signalen u pas laat hebben bereikt en gelet op de stelling in de berichtgeving dat niets is gedaan met signalen over de werkcultuur?

Vraag 9

Kunt u aangeven wanneer de maatregelen gericht op de werkcultuur bij de afdeling, zoals door u geschetst in uw Kamerbrief (2026D48782), wat u betreft voldoende effectief zijn? Welke doelen stelt u hierbij?

Vraag 10

Welke maatregelen treft u om slachtoffers van discriminatie op de werkvloer van de afdeling te beschermen, daders aan te pakken en bewustwording te creëren?

Vraag 11

Kunt u aangeven waarom aanvankelijk door UWV is gekozen voor een interne analyse na vermoedens van mogelijke discriminatie, in plaats van direct een onafhankelijk extern onderzoek?

Vraag 12

Hoe beoordeelt u de stelling in het Algemeen Dagblad dat het KPMG-onderzoek niet primair gericht is op het onderzoeken van discriminatie, maar op verschillen in de werkwijze per kantoor?

Vraag 13

Met welke onderzoeksvraag is het KPMG-onderzoek in januari 2026 van start gegaan? Was het onderzoeken van discriminatie daar expliciet onderdeel van?

Vraag 14

Is de richting van het KPMG-onderzoek gaandeweg aangepast? Zo ja, waarom?

Vraag 15

Heeft de afdeling Handhaving van UWV de discriminatietoets voor publieke dienstverlening gebruikt? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid dit alsnog te doen?

Vraag 16

Bent u bereid de gehanteerde algoritmes en risicoprofielen van het UWV door te lichten op mogelijke (indirecte) discriminatie en de Kamer over de uitkomsten te informeren?

Vraag 17

Maakt UWV gebruik van geautomatiseerde selecties van uitkeringsgerechtigden voor controles op fraude? Zo ja, worden historische gegevens, waaronder uitkomsten van oudere fraudecontroles, gebruikt om dergelijke systemen te trainen?

Vraag 18

Is door de afdeling Handhaving overwogen om over te gaan tot aselecte controles? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid dit alsnog te doen?

Vraag 19

Op basis van welke risicokenmerken worden de controles door de afdeling Handhaving op dit moment uitgevoerd?

Vraag 20

Kunt u aangeven welke maatregelen UWV heeft getroffen sinds het kinderopvangtoeslagenschandaal om discriminatie en etnisch profileren in de eigen dienstverlening te voorkomen en bestrijden?

Vraag 21

Kunt u aangeven op welke manier UWV de uitspraak in de zaak aangespannen door Amnesty c.s. tegen de Staat1 heeft geïmplementeerd?

Vraag 22

Kunt u aangeven of en op welke manier UWV het toetsingskader voor risicoprofielen, ontwikkeld door het College voor de Rechten van de Mens, heeft geïmplementeerd?

Vraag 23

Welke vervolgstappen bent u van plan te nemen indien het onderzoeksresultaat wijst op discriminerend handelen?

Vraag 24

Welke lessen neemt u in een eventuele hersteloperatie voor gedupeerden mee uit de handelwijze bij de hersteloperatie na discriminerende risicoprofilering bij DUO, waaronder de informatievoorziening aan burgers, dossierherbeoordeling en compensatie?

Vraag 1

Is er een eenduidige definitie of betekenis van het begrip «demissionaire status»?1

Vraag 2

Is er naast het Blauwe Boek een handelingskader bij het opereren van kabinetten in «demissionaire status» en zo ja, kunt u beschikbare informatie daarover delen met de Kamer? Zo nee, acht u het wenselijk dat een dergelijk kader wordt opgesteld?

Vraag 3

Kunt u schetsen wat de staatsrechtelijke context is van het begrip «demissionaire status»?

Vraag 4

Wat is uw visie op regeren in demissionaire status vanuit Nederlandse kabinetten? Acht u het huidige (handelings)kader bij regeren vanuit demissionaire status afdoende helder en zo nee, welke mogelijke verbeteringen ziet u?

Vraag 5

Kunt u inzicht verschaffen in het – naar uw inschatting meest vergaande, controversiële of impactvolle – beleid dat zonder voorhang of andere vorm van formele parlementaire betrokkenheid demissionair wordt vastgesteld per algemene maatregel van bestuur of lagere regelgeving?

Vraag 6

Hoe reflecteert u in het licht van de reikwijdte en impact van dit beleid op de demissionaire bevoegdheden op dit vlak, evenals (het gebrek aan) de grenzen aan die bevoegdheden?

Vraag 7

Is het mogelijk om staatsnoodrecht in te zetten door kabinetsleden in demissionaire status? Hoe reflecteert u op de demissionaire bevoegdheden op dit vlak, evenals (het gebrek aan) de grenzen aan die bevoegdheden?

Vraag 8

Vindt u het wenselijk dat hoge en belangrijke publieke benoemingen door kunnen gaan zonder daar grenzen aan bevoegdheden te stellen in demissionaire status? Welke beperkingen gelden hiervoor thans in formele of informele zin, en hoe wordt hierover (publiek) gecommuniceerd?

Vraag 9

Welke andere bevoegdheden kunnen demissionair alsnog door de regering ingeroepen of ingezet worden?

Vraag 10

Welke conclusies verbindt u aan het feit dat Nederland sinds 2010 ruim een kwart van de tijd, en in de afgelopen vijf jaar zelfs ruim twee vijfde van de tijd door een demissionair kabinet is bestuurd? Kunt u in deze beoordeling ook een historisch perspectief betrekken? Acht u de huidige staatsrechtelijke invulling van de demissionaire status nog passend bij de frequentie en duur waarmee deze situatie zich voordoet?2

Vraag 11

Herinnert u zich dat voormalig Minister-President Rutte in januari 2021 verklaarde dat het demissionaire kabinet «mentaal, praktisch, de facto missionair blijft qua coronabestrijding»? Hoe verhoudt een dergelijke beleidsspecifieke invulling van de demissionaire status zich tot het uitgangspunt dat een kabinet ofwel «volwaardig» regeert ofwel demissionair is?3

Vraag 12

Welke kern van waarheid zat er in de grap die – destijds demissionair – premier Rutte maakte, toen hij zei: «U kunt ons niet meer wegsturen als kabinet. Dus strikt genomen hebben we nu meer macht dan vóór vorige week vrijdag, zou je gek genoeg kunnen zeggen.»?4

Vraag 13

Welke kern van waarheid schuilt er in de uitspraak van – destijds demissionair – Minister De Jonge toen hij zei: «Het mooie van demissionair zijn is: hoe langer je het bent, hoe minder je het wordt.»?5

Vraag 14

Hoe beoordeelt u het huidige kader waardoor beperkingen worden opgelegd aan de «handelingsbevoegdheid» voor een demissionair kabinet tegen de achtergrond van onder meer de voornoemde bevoegdheden van een demissionaire regering?

Vraag 15

Hoe verhoudt de Nederlandse «demissionaire status», de bevoegdheden daarbij en de inkadering van die bevoegdheden (of al dan niet het gebrek daaraan) zich tot die in andere landen die ook iets als een «demissionaire regering» kennen? Bijvoorbeeld (maar niet uitsluitend) landen als België en Duitsland, of het caretaker period-model in (voormalige) Gemenebestlanden?

Vraag 16

Hoe verhoudt het Nederlandse verschijnsel van een kabinetsval, demissionair regeren en de relatief lange periode (laatstelijk 148 dagen) om nieuwe verkiezingen te organiseren zich tot andere landen met een vergelijkbaar systeem?

Vraag 17

Vindt u het reëel of acht u het wenselijk om het begrip «demissionaire status» en de (on)bevoegdheden die daarbij horen van een duidelijker (regulerings)kader te voorzien ten opzichte van de huidige middelen die Kamer en regering hebben om door te regeren, zoals onderwerpen wel of niet controversieel verklaren?

Vraag 18

Wat is uw visie op de wenselijkheid van het nader inkaderen dan wel wettelijk verankeren van de begrippen «demissionaire status» en «controversiële onderwerpen» in het staatsrecht, om willekeur, misbruik of onenigheid op het moment dat het erom spant te voorkomen?

Vraag 1

Welke concrete stappen heeft het kabinet sinds het aannemen van de motie-Ceder c.s. en de uitgesproken excuses van Minister-President Jetten gezet om uitvoering te geven aan de drie onderdelen van de motie: het onafhankelijke onderzoek, het consultatietraject met de Molukse gemeenschap en de verkenning naar een nationale agenda?1

Vraag 2

Kunt u per onderdeel aangeven wie binnen de regering verantwoordelijk is, welke opdrachten zijn uitgezet en welke vervolgstappen gepland staan? Indien nog geen concrete stappen zijn gezet, kunt u toelichten waarom niet?

Vraag 3

Acht u de gestelde deadlines uit de motie (eerste resultaten van het onafhankelijke onderzoek uiterlijk in het eerste kwartaal van 2027 en de verkenning naar een nationale agenda uiterlijk in het tweede kwartaal van 2027) nog steeds haalbaar? Zo nee, waarom niet?

Vraag 4

Is de opdracht tot een onafhankelijk onderzoek reeds verstrekt? Zo ja, aan wie? Kan de onderzoeksopzet met de Kamer worden gedeeld?

Vraag 5

Bent u bereid om voor de begrotingsbehandeling van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een brief naar de Kamer te sturen met een toelichting over de voortgang en stand van zaken van het traject?

Vraag 1

Bent u bekend met het inmiddels bijna 10 jaar oude artikel «Google moet stoppen met automatisch discrimineren»1, dat aankaart dat de zoekmachine van Google in sommige gevallen discriminerende vraagsuggesties geeft?

Vraag 2

Bent u bekend met het feit dat dit nog steeds niet is opgelost, wat blijkt uit dat bij het intypen van «alle Marokkanen z» op google.nl bij gebruik van een incognitovensterop op 11 augustus 2026, Google deze vraagsuggestie aanvulde met discriminerende teksten zoals «alle Marokkanen zijn kanker ratten» of «alle Marokkanen weg»?

Vraag 3

Bent u daarnaast bekend met het feit dat na het indienen van de zoekopdracht «overlast» in combinatie met de naam van een gemeente op google.nl bij gebruik van een incognitovenster op 11 augustus, in het geval van onder meer de gemeenten Veenendaal, Tiel, Culemborg, Oosterhout, Hoogezand, Zutphen en Weert, Google de «Meer om te vragen»-suggesties «Hoeveel Marokkanen wonen/zijn er in [gemeente x]?» of «Hoeveel Turken wonen/zijn er in [gemeente x]?» opperde en dat de knop om ongepaste suggesties te melden bij dit type zoekresultaat ontbreekt?

Vraag 4

Bent u ook bekend met de berichtgeving van Euronews2 en Le Monde3 dat het AI-gegeneerde antwoord van Google eind augustus 2026 op de zin «ik ben alleen met een Italiaan» gesprekstips betrof, maar bij dezelfde zin met «Algerijn» in plaats van «Italiaan», het model vroeg of je in gevaar was en je het nummer van de politie toonde?

Vraag 5

Deelt u de mening dat dergelijke vraagsuggesties en AI-antwoorden, die automatisch gegenereerd en getoond worden, een discriminerend verband leggen door overlast of gevaar te koppelen aan afkomst?

Vraag 6

Hoe beoordeelt u de aanpak van Google om, net als bij de vraagsuggesties, dit soort patronen pas na ophef of een melding bij te sturen, en dan vooral voor de vraag die in het nieuws kwam, terwijl hetzelfde patroon in het model kan blijven zitten en bij andere vragen onopgemerkt blijft?

Vraag 7

Welke risico's ziet u daarbij nu dezelfde modellen de basis vormen van steeds meer toepassingen, waardoor zulke vooroordelen niet in elk geval zichtbaar worden maar wel ongemerkt kunnen doorwerken?

Vraag 8

Hoe kijkt u naar de verantwoordelijkheid van Google en andere leveranciers van grote AI-modellen om vooroordelen uit de trainingsdata vooraf, bij het ontwerp en bij de toetsing van hun modellen, te herkennen en in het model zelf te corrigeren, bijvoorbeeld via red-teaming of bias-audits, in plaats van de uitkomsten per geval bij te sturen nadat gebruikers of media ze toevallig hebben opgemerkt?

Vraag 9

Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat een groot en invloedrijk platform als Google op deze manier bijdraagt aan het in stand houden en versterken van vooroordelen, en dat de omvang en het bereik van Google diens verantwoordelijkheid alleen maar groter maken?

Vraag 10

Bent u hierover in gesprek met Google en andere leveranciers van grote AI-modellen, en is bij u bekend of zij structureel testen op discriminerende associaties in hun zoeksuggesties, aanbevelingsalgoritmes, autocomplete-functies en AI-antwoorden? Zo ja, wat heeft dat gesprek tot nu toe opgeleverd? Zo nee, bent u bereid dit gesprek aan te gaan en dit bij hen na te vragen?

Vraag 11

Heeft u inzicht in de wijze waarop dergelijke vraagsuggesties en AI-antwoorden van Google tot stand komen? Zo nee, welke maatregelen treft u om dit inzicht wel te krijgen, en in hoeverre kan de digitaledienstenverordening (DSA) hierbij worden ingezet om transparantie van Google over de werking van deze systemen af te dwingen?

Vraag 12

Hoe verklaart u dat deze discriminerende suggesties jarenlang zichtbaar zijn gebleven, terwijl Google onder de DSA al verplicht is de risico's van discriminatie in kaart te brengen en zich daarop jaarlijks onafhankelijk te laten controleren? Gelden deze verplichtingen wat u betreft ook voor de AI-antwoorden in de zoekmachine van Google, en zo ja, hoe wordt daarop toegezien?

Vraag 13

Welke verplichtingen hebben aanbieders van grote AI-modellen onder de AI-verordening om vooroordelen in hun modellen te beoordelen en te beperken, en wie ziet daarop toe?

Vraag 14

Welke oplossingsrichtingen ziet u om vooroordelen in zoeksuggesties en in grote AI-modellen structureel op te sporen en te beperken, in plaats van per geval na meldingen, bijvoorbeeld via onafhankelijke audits of algoritmetoezicht?

Vraag 15

Bent u bereid in Europees verband te bepleiten dat platformen en aanbieders van AI-modellen zoals Google niet alleen moeten rapporteren dát zij hun systemen toetsen op discriminatie, maar ook openbaar moeten maken wat die toetsing oplevert en wat zij met de uitkomsten doen?

Vraag 16

Bent u bereid Google op korte termijn aan te spreken op het ontbreken van een meldknop bij de «Meer om te vragen» suggesties en op de voorbeelden uit deze vragen?

Vraag 17

Bent u bereid deze situatie ook te melden bij de Autoriteit Consument en Markt en de Europese Commissie, en de Kamer te informeren over de reacties?

Vraag 18

Bent u bereid de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme te betrekken bij de aanpak van discriminatie door zoekmachines en AI-systemen?

Vraag 19

Kunt u de vragen afzonderlijk van elkaar beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met het rapport «Achter de façade» van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) van september 2026?

Vraag 2

Wie geeft opdracht tot het schrijven van rapporten zoals «Achter de façade»?

Vraag 3

Hoe verklaart u de titel van dit rapport geschreven door de AIVD en NCTV?

Vraag 4

Erkent u dat het onwenselijk is wanneer inlichtingendiensten oordelen over het gedachtegoed van democratisch gekozen politieke partijen?

Vraag 5

Op welke wijze heeft de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten toezicht gehouden op de activiteiten van de AIVD die aan dit rapport ten grondslag liggen?

Vraag 6

Wat is precies het onderscheid tussen «uiterst rechts» en «rechts-extremistisch» en «extreemrechts»?

Vraag 7

Waarom definieert het rapport het eerste begrip niet, terwijl het een wezenlijke rol speelt in het rapport?

Vraag 8

Bent u bekend met de definitie van extreemrechts volgens vooraanstaand politicoloog en radicaal-rechts-expert Cas Mudde?

Vraag 9

Indien het antwoord op vraag acht bevestigend luidt, ziet u een verschil tussen deze definitie en die van de AIVD en hoe verklaart u dit verschil?

Vraag 10

Welke objectieve criteria hanteren AIVD en NCTV om een politieke partij, beweging of persoon als «uiterst rechts» te kwalificeren?

Vraag 11

Wie stelt deze criteria vast?

Vraag 12

Onderschrijft u dat pleiten voor een streng migratiebeleid, asielstop, beperking van gezinshereniging of het stimuleren van vrijwillige terugkeer legitieme politieke standpunten zijn?

Vraag 13

Het rapport erkent dat «remigratie» ook een officiële term is voor vrijwillige terugkeer; hoe voorkomt u dat politici of burgers die het woord in die betekenis gebruiken, in de perceptie op één lijn worden gesteld met «rechts extremisten»?

Vraag 14

Bent u bekend met het feit dat Nederland al jarenlang een remigratiewet heeft, uitgevoerd door de SVB, met een remigratie-uitkering en remigratievoorzieningen?

Vraag 15

Waarom worden «conservatieve» opvattingen over man-vrouwverhoudingen, nationale tradities of kritiek op diversiteits- en inclusiebeleid in dit rapport genoemd als aanknopingspunten voor «rechts-extremisten»?

Vraag 16

Deelt u de opvatting dat eerdergenoemde «conservatieve» opvattingen op zichzelf niet extremistisch zijn?

Vraag 17

Hoe verhoudt de passage over discussies rond «een neutralere benadering van christelijke feestdagen» zich tot het recht van burgers en politici om zich zonder stigma voor het behoud van tradities uit te spreken?

Vraag 18

Deelt u de zorg dat een rapport van inlichtingendiensten dat politieke uitspraken in verband brengt met normalisering van extremisme een «chilling effect» kan hebben op het vrije debat?

Vraag 19

Erkent u dat het rapport zélf vaststelt dat Nederland door migratie daadwerkelijk demografische veranderingen doormaakt en dat burgers «oprechte zorgen» hebben?

Vraag 20

Waarom baseert het rapport zich mede op publicaties van organisaties met een uitgesproken activistisch profiel, zoals Hope not Hate en Center for the Study of Organized Hate?

Vraag 21

In het persbericht van 22 september 2026 stellen de AIVD en de NCTV dat het «van groot belang [is] dat het niet normaal wordt om te spreken over bijvoorbeeld remigratie zonder te weten wat rechts-extremisten hiermee eigenlijk bedoelen» – is het wenselijk dat een inlichtingen- en veiligheidsdienst aangeeft onder welke voorwaarden het gebruik van bepaalde woorden in het publieke debat als normaal mag gelden?

Vraag 22

Hoe heeft de omschrijving van (rechts) extremisme bij de AIVD en NCTV zich de afgelopen 20 jaar ontwikkeld?

Vraag 23

Onderkent u dat een verschuiving van de betekenis van «extremisme» als gevolg kan hebben dat burgers onterecht tot extremist worden verklaard?

Vraag 24

Kunt u bevestigen dat het de regering, AIVD of NCTV niet toekomt voor te schrijven welke woorden burgers mogen gebruiken? Zo nee, kunt u dan een officiële taboe-lijst publiceren met woorden die niet meer gebruikt mogen worden?

Vraag 25

Deelt u de opvatting dat inlichtingen- en veiligheidsdiensten zich uiterst terughoudend moeten opstellen bij het duiden van het reguliere politieke debat, omdat zij anders het risico lopen de indruk te wekken bepaalde politieke partijen te bevoordelen ten opzichte van andere?

Vraag 26

Hoe voorkomt u dat opvattingen die jarenlang deel uitmaakten van het reguliere politieke debat en van verkiezingsprogramma’s achteraf in de publieke perceptie als gevaarlijk worden bestempeld door een rapport van veiligheidsdiensten?

Vraag 27

Intimidatie en bedreigingen zouden volgens dit rapport leiden tot «zelfcensuur», maar erkent u dat door dit rapport van de AIVD en NCTV eveneens kan leiden tot zelfcensuur omdat burgers bang worden onterecht als «extremist» te worden aangemerkt?

Vraag 28

Erkent u dat men eerst een a priori vaststelling van het begrip «normaal» moet hebben, voordat er überhaupt gesproken kan worden over «normalisering»?

Vraag 29

Hoe voorkomt u dat gewone burgers die zich kritisch uitlaten over migratie zelfcensuur gaan toepassen uit angst om als «extremist» te worden gezien?

Vraag 30

Hoeveel fte heeft het schrijven en publiceren van dit rapport gekost?

Vraag 31

Op welke wijze is gebruikgemaakt van kunstmatige intelligentie om dit rapport te schrijven?

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het Verantwoordingsonderzoek 2025, waarin de Algemene Rekenkamer vaststelt dat aan de budgettaire taakstelling op het apparaat geen concrete doelen of resultaatafspraken zijn gekoppeld en dat daardoor onzeker is of het aantal fte daadwerkelijk afneemt?1

Vraag 2

Klopt het dat het aantal rijksambtenaren in 2025 is gestegen van 157.015 naar 160.016 fte?2

Vraag 3

In welk jaar wordt voor het eerst een daling in plaats van een stijging geschat?

Vraag 4

Klopt het dat het regeerakkoord een efficiencytaakstelling van 400 miljoen euro en een aanvullende taakstelling van één miljard euro bevat3, samen oplopend tot 1,4 miljard euro structureel vanaf 2030 en dat deze bovenop de taakstelling van één miljard euro van het vorige kabinet komt?4

Vraag 5

Klopt het dat ook deze nieuwe taakstelling uitsluitend budgettair is vormgegeven en dat daarin geen aantal fte, geen percentage en geen streefomvang van de Rijksoverheid is opgenomen?

Vraag 6

Zo ja, hoe verhoudt zich dat tot de constatering van de Algemene Rekenkamer dat juist het ontbreken van dergelijke doelen het zicht op de krimp wegneemt?

Vraag 7

Welke omvang van de Rijksoverheid in fte streeft het kabinet na en in welk jaar moet die zijn bereikt?

Vraag 8

Indien het kabinet geen streefomvang van de Rijksdienst in fte hanteert, hoe kan dan worden vastgesteld of de taakstelling daadwerkelijk leidt tot een kleinere overheid in plaats van uitsluitend tot budgettaire verschuivingen?

Vraag 9

Kunt u de Kamer per ministerie een overzicht sturen van het aantal fte eind 2025, de beoogde stand in de jaren daarna en de besparing die daarbij hoort?

Vraag 10

Op welke inhoudelijke analyse is de verdeling van de taakstelling over de ministeries gebaseerd, en welke taken vervallen, worden vereenvoudigd of gedigitaliseerd om die besparing mogelijk te maken? Of is de taakstelling naar rato van het apparaatsbudget verdeeld?

Vraag 11

Onderkent u dat een naar rato verdeelde korting ertoe kan leiden dat capaciteit verdwijnt bij uitvoeringsorganisaties waar de opgave juist toeneemt, zoals de hersteloperatie toeslagen en de schadeafhandeling in Groningen, terwijl overhead elders in stand blijft?

Vraag 12

Welke organisaties zijn om die reden ontzien en ten laste van welke andere onderdelen is dat gegaan?

Vraag 13

Klopt het dat de Algemene Rekenkamer 269 uitvoeringstoetsen heeft onderzocht en dat 38 procent daarvan geen of geen duidelijke uitspraak doet over de personele consequenties van nieuwe wet- en regelgeving?5

Vraag 14

Hoe kan een onderbouwde reductie van het apparaat worden vastgesteld zolang niet in beeld is hoeveel mensen nieuw beleid kost?

Vraag 15

Klopt het dat de externe inhuur bij het Rijk over de eerste helft van 2025 uitkwam op 11,4 procent van de personele uitgaven6 en dat de Roemernorm van tien procent daarmee opnieuw is overschreden? In welk jaar komt het Rijk weer onder die norm?

Vraag 16

Klopt het dat het terugdringen van externe inhuur deels plaatsvindt door verambtelijking en dat dit het aantal fte verhoogt?7 Wordt dat effect apart zichtbaar gemaakt, en hoe wordt voorkomen dat een lagere inhuur terugkeert als hogere formatie of omgekeerd?

Vraag 17

Wat gebeurt er als een ministerie de afgesproken reductie niet haalt en over welke instrumenten beschikt de Minister van Financiën om dan bij te sturen?

Vraag 18

Kunt u deze vragen afzonderlijk van elkaar beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met de berichten «Ambtenaren bundelen de krachten om burgers de dwangsom af te nemen» en «We dreigen de strijd tegen een disfunctionerende overheid te verliezen»?1 2

Vraag 2

Kunt u bevestigen dat de wettelijke dwangsom regeling in 2009 in de wet is opgenomen om burgers te beschermen tegen onbehoorlijk gedrag van de overheid, waarbij burgers ervan uit moeten kunnen gaan dat de overheid zich houdt aan de gestelde wettelijke termijnen?

Vraag 3

Deelt u de mening dat het nog steeds van groot belang is dat burgers worden beschermd tegen onbehoorlijk gedrag van de overheid en dat de overheid zich nog steeds aan de wettelijke beslistermijnen zou moeten houden? Zo nee, waarom niet?

Vraag 4

Hoe beoordeelt u in het licht van een goede rechtsbescherming van burgers tegen de overheid het feit dat er kennelijk plannen worden voorbereid om van de wettelijke dwangsom af te komen?

Vraag 5

Deelt u de mening dat recente gebeurtenissen, zoals het toeslagenschandaal, de afhandeling van de schade door de gaswinning in Groningen, de grote problemen bij het UWV bij WIA-keuringen, juist extra het belang onderschrijven van de bescherming van burgers tegen onbehoorlijk gedrag van de overheid? Zo nee, waarom niet?

Vraag 6

Hoe verhoudt het feit dat er nu kennelijk gewerkt wordt aan plannen om de wettelijke dwangsom af te schaffen zich tot eerdere conclusies van parlementaire enquêtes en kabinetsreacties hierop, rapporten van de Nationale ombudsman en andere signalen dat burgers juist te weinig beschermd worden tegen onbehoorlijk overheidshandelen?

Vraag 7

Erkent u dat het beperken van rechtsbeschermingsmogelijkheden juist bij kunnen dragen aan verder wantrouwen van burgers jegens de overheid? Zo nee, waarom niet?

Vraag 8

Deelt u de mening dat het niet de verantwoordelijkheid van burgers is dat overheidsorganen niet in staat zijn om tijdig te beslissen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 9

Hoe beoordeelt u het feit dat burgers wel sancties opgelegd kunnen krijgen (bijvoorbeeld een verhoging van een boete bij niet tijdig betalen) of nadeel ondervinden (het bijvoorbeeld niet in behandeling nemen van een bezwaarschrift) wanneer zij zich niet aan termijnen houden, maar overheidsorganen zonder gevolgen zich niet aan wettelijke termijnen kunnen houden als de wettelijke dwangsom afgeschaft zou worden? Erkent u dat de rechtsbescherming van burgers hiermee wordt verzwakt? Zo nee, waarom niet?

Vraag 10

Erkent u dat de aangekondigde taakstelling op de ambtelijke organisatie het risico met zich meebrengt dat overheidsorganen (die nu al kampen met personeelstekorten) nog vaker wettelijke beslistermijnen niet zullen halen?

Vraag 11

Erkent u dat de rechtsbescherming van burgers nog vaker in het geding zal komen als ook de wettelijke dwangsom wordt afgeschaft? Zo nee, waarom niet?

Vraag 12

Kunt u nauwkeurig uitleggen wat de in de artikelen genoemde overheidsinstanties precies voor plannen maken ten aanzien van het beperken of afschaffen van de wettelijke dwangsom? Hebben deze overheidsinstanties hiervoor opdracht gekregen vanuit het kabinet?

Vraag 13

Kunt u de onderliggende ambtelijke en juridische adviezen over het beperken en/of afschaffen van de wettelijke dwangsom op grond van Artikel 68 Grondwet met de Kamer delen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 14

Deelt u de mening dat de gecoördineerde actie tegen de wettelijke dwangsom afleidt van het werkelijke probleem, namelijk overheidsorganen die steevast hun wettelijke beslistermijn niet halen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 15

Erkent u dat het afschaffen van de wettelijke dwangsom in het bestuursrecht ook de democratische rechtsstaat aantast, omdat burgers en bijvoorbeeld journalisten dan minder middelen hebben om openbaarheid via de Wet open overheid af te dwingen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 16

Hoe legt u aan burgers, die door overheden die zich niet aan de wettelijke beslistermijnen houden in de knel komen, uit dat de overheid de wet maar aanpast zodat er geen gevolgen meer zijn voor het niet houden aan de wet?

Vraag 17

Kunt u voorgaande vragen een voor een beantwoorden binnen de gestelde termijn?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Terrorjeugd hangt bewoners Pittelo de keel uit: «Ze plasten over mijn zoon heen»» van 11 september 2026?1

Vraag 2

Klopt het dat er bij de politie inmiddels meer dan honderd meldingen zijn gedaan door één gezin alleen al? Hoeveel meldingen van overlast, bedreiging, vernieling of geweld door jongeren zijn de afgelopen twaalf maanden in totaal geregistreerd voor de wijk Pittelo en hoe verhoudt zich dat tot voorgaande jaren? Hoe kan het dat deze overlast, ondanks een reeks meldingen die al vijf jaar loopt, nog altijd voortduurt?

Vraag 3

Hoe beschouwt u in het licht van deze berichtgeving de effectiviteit van het toevoegen van meer boa-capaciteit, zoals in Assen begin dit jaar is gedaan?2

Vraag 4

Bent u bereid zich er maximaal voor in te zetten dat de politie in Assen, maar ook in andere probleemwijken en -steden, strikter en steviger handhaaft tegen jongeren die zich schuldig maken aan overlast, intimidatie, vernielingen en geweld en dat notoire overlastgevers sneller worden aangehouden en strafrechtelijk worden aangepakt? Zo ja, welke maatregelen gaat u nemen om te voorkomen dat dezelfde overlastgevers telkens opnieuw voor overlast, intimidatie en geweld kunnen zorgen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 5

Bent u van mening dat mede uit het voorbeeld van dit nieuwsartikel (wederom) blijkt dat Nederland kampt met een gezagscrisis en de politie effectief niet meer de baas is op straat? Zo ja, waar komt dat precies door? Zo nee, waarom niet?

Vraag 6

Herkent u het beeld dat bewoners van Pittelo schetsen, waarbij het bij meldingen soms drie kwartier of langer duurt voordat de politie arriveert en overlastgevers dan allang zijn verdwenen, en wat doet dat volgens u met het gedrag van jongeren die weten dat ze weinig te vrezen hebben?

Vraag 7

Bent u van mening dat het tekortschieten van de diensten in deze ook te wijten is aan de verkeerde prioritering van politietaken, zoals besproken in het recente rapport van de Algemene Rekenkamer? Zo nee, waarom niet?

Vraag 8

Hoeveel jongeren staan momenteel landelijk geregistreerd als notoire, herhaaldelijke overlastgevers of veelplegers onder de achttien jaar en is er zicht op de effectiviteit van de maatregelen die tegen hen en hun ouders worden ingezet? Zo nee, waarom niet?

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van bovenstaande artikelen?1 2

Vraag 2

Hoe oordeelt u over het bericht dat een bureau, dat kandidaat-wethouders voor de gemeente Best, een kandidaat-wethouder bevroeg over zijn leeftijd en dit als risico in de rapportage opnam?

Vraag 3

Hoe oordeelt u over het bericht dat de leeftijd van de kandidaat-wethouder als aandachtspunt werd aangemerkt?

Vraag 4

Wat heeft in uw optiek leeftijd te maken met bestuurlijke integriteit?

Vraag 5

Wat heeft in uw optiek leeftijd te maken met iemands capaciteiten?

Vraag 6

Hoe oordeelt u over het bericht dat de burgemeester van Best de rapportage op deze manier accepteerde?

Vraag 7

Bent u het eens met de stelling dat hier sprake is van leeftijdsdiscriminatie en dat Artikel 1 van de Grondwet daarmee is overtreden? Kunt u uw antwoord toelichten?

Vraag 8

Hoe oordeelt u over de stelling dat het doel van een dergelijk onderzoek het bevorderen van de integriteit van het openbaar bestuur is, maar als de procedure zelf niet integer verloopt, dat het echte probleem is?

Vraag 9

Welke voorwaarden/eisen worden er gesteld aan wethouders die door een extern bureau gescreend worden?

Vraag 10

Hoe uniform wordt deze screening uitgevoerd?

Vraag 1

Klopt het dat de Nederlandse gasopslagen op dit moment voor slechts circa 40 procent gevuld zijn, terwijl Gasunie Transport Services een vulgraad van circa 84 procent voor de vier grote opslagen noodzakelijk acht om de komende winter met voldoende zekerheid door te komen? Zo ja, hoe beoordeelt u dit verschil?1

Voor de actuele en de verwachte vulgraad verwijs ik naar de Kamerbrief «Actueel beeld gasleveringszekerheid en vooruitblik op de winter van 2026–2027» die u parallel aan deze beantwoording ontvangt.

Vraag 2

Kunt u aangeven wat de verwachte vulgraad is bij aanvang van het stookseizoen indien het kabinet geen aanvullende maatregelen neemt?

Zie antwoord vraag 1.

Vraag 3

Waarom maakt u geld keer op keer leidend? Klopt het dat vanwege de huidige hoge kosten van gas de opslagen niet gevuld worden?

Het uitgangspunt bij het vullen van gasopslagen is dat dit aan marktpartijen is. Energieleveranciers zijn verplicht op een betrouwbare wijze zorg te dragen voor de levering van gas. Leveranciers hebben daarvoor meerdere opties naast gasopslag. Ze mogen ook gas aankopen dat via een pijpleiding of via een boot in de winter naar Nederland komt. Leveranciers kunnen nu niet verplicht worden om (een deel van) hun leveringsverplichtingen door middel van gasopslag te dekken. Momenteel worden gasopslagen beperkt gevuld doordat het voor marktpartijen financieel onaantrekkelijk is. De prijzen in het injectieseizoen (de zomer) zijn dit jaar hoger dan in het stookseizoen (de winter). Omdat leveranciers verwachten voldoende andere middelen te hebben om gas te leveren, zoals gas dat wordt aangevoerd met pijpleidingen, LNG of gas dat uit binnenlandse productie komt, kiezen zij ervoor om op andere wijze aan hun leveringsverplichtingen te voldoen.

Vraag 4

Waarom wordt het argument leveringszekerheid gebruikt om gas te winnen uit kleine velden en eerder uit het Groningerveld, maar niet om de opslagen voldoende gevuld te houden?

Leveringszekerheid is een belangrijke pijler in het energiebeleid. De visie van kabinet op een strategische opslag wordt beschreven in de Kamerbrief over strategisch gasbeleid. Die brief wordt nog deze maand aan uw Kamer verzonden.
Winning uit het Groningenveld is bij wet verboden om de aardbevingsproblematiek in Groningen bij de bron aan te pakken en recht te doen aan het veiligheidsbelang van de inwoners van Groningen. Zij ondervinden nog altijd de negatieve gevolgen van de voormalige gaswinning. Het kabinet staat voor de beëindigde gaswinning en de ontmanteling van het Groningenveld. Het kabinet ziet wel het belang van strategisch gasbeleid, op andere manieren dan de opening van het Groningenveld, en stuurt hierover nog deze maand een brief aan de Tweede Kamer.

Vraag 5

Deelt u de mening van Jonkheid (woordvoerder Groninger Bodem Beweging (GBB)) dat bij een strategische energievoorraad niet het rendement maar leveringszekerheid leidend moet zijn?

Zie antwoord vraag 4.

Vraag 6

Erkent u dat wanneer het kabinet niet zorgt voor een strategische voorraad er jaar op jaar opnieuw naar het Groningerveld wordt gekeken en dit onzekerheid voor gedupeerden met zich meebrengt?

Zie antwoord vraag 4.

Vraag 7

Erkent u dat het ook politieke discussies uitspaart wanneer u de basis op orde heeft en zorgt voor een strategische voorraad?

Zie antwoord vraag 4.

Vraag 8

Waarom kiest het kabinet er dit jaar niet voor om, net als in 2022, marktpartijen te ondersteunen bij het vullen van de opslagen en staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) gas te laten inkopen wanneer de markt dat onvoldoende doet? Wat is er sinds 2022 veranderd in de afweging van het kabinet?

Sinds 2022 kiest het kabinet ervoor om EBN in verschillende Nederlandse seizoensopslagen gas op te laten slaan indien en voor zover de markt dat onvoldoende doet. De omvang van deze rol voor EBN is afgelopen jaar sterk toegenomen, van maximaal 20 TWh in opslagjaar 2022/2023 naar maximaal 80 TWh in opslagjaar 2026/2027. Het ondersteunen van marktpartijen om gasopslagen te vullen was in 2022 mogelijk omdat er voor een dergelijke steunmaatregel op grond van een tijdelijk steunkader goedkeuring is verleend door de Europese Commissie. De Europese steunkaders voorzien momenteel niet meer in een dergelijke mogelijkheid.

Vraag 9

Deelt u de opvatting dat een strategische energievoorraad er juist is voor momenten waarop de markt niet vanzelf doet wat maatschappelijk nodig is, en dat het rendement voor marktpartijen daarbij niet leidend mag zijn? Zo nee, waarom niet?

Zie het antwoord op vraag 5, 6 en 7.

Vraag 10

Hoe verhoudt de huidige terughoudendheid van het kabinet zich tot het feit dat leveringszekerheid jarenlang als doorslaggevend en niet-onderhandelbaar argument werd gebruikt om de gaswinning in Groningen voort te zetten, ondanks schade, bevingen en veiligheidsrisico's voor de bewoners?

Het kabinet doet wat nodig is om de leveringszekerheid van gas te borgen. De gaswinning uit het Groningenveld is op 17 april 2024 beëindigd met de inwerkingtreding van de Wet beëindiging gaswinning Groningenveld; daar komt het kabinet niet op terug. Over de wijze waarop deze winter in leveringszekerheid wordt voorzien, informeert het kabinet u per Kamerbrief parallel aan de beantwoording van deze vragen.

Vraag 11

Deelt u de constatering dat het wrang is dat leveringszekerheid nu ineens wel onderwerp wordt van een kosten-batenafweging? Kunt u uw antwoord toelichten?

Bij het maken van beleid wordt altijd een gedegen kosten-baten afweging gemaakt. Dat doet het kabinet ook bij de leveringszekerheid van gas. Meer over dergelijke afwegingen licht het kabinet toe in de brief over het strategisch gasbeleid die nog deze maand aan uw Kamer zal worden verzonden. Voor aankomende winter verwijs ik naar de Kamerbrief «Actueel beeld gasleveringszekerheid en vooruitblik op de winter van 2026–2027» die u parallel aan deze beantwoording ontvangt.

Vraag 12

Erkent u dat het kabinet, door nu vanwege financiële overwegingen af te zien van ingrijpen bij de gasopslagen, het risico loopt het patroon te herhalen dat de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen in haar rapport «Groningers boven gas» blootlegde, namelijk dat financiële belangen en leveringszekerheid decennialang zwaarder wogen dan de veiligheid van de inwoners en dat de belangen van de Groningers structureel zijn genegeerd?

Het kabinet grijpt wel degelijk in op het gebied van leveringszekerheid en gasopslagen: om de leveringszekerheid te borgen heeft het kabinet, bijvoorbeeld, in opslagjaar 2026/207 tot maximaal 993 miljoen euro vrijgemaakt om EBN tot maximaal 80 TWh gas op te laten slaan indien en voor zover de markt dat onvoldoende doet.

Vraag 13

Hoe geeft u invulling aan de ereschuld die Nederland volgens de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen aan Groningen heeft, wanneer door onvoldoende gevulde opslagen het risico ontstaat dat Groningen bij een koude winter opnieuw als «achtervang» in de publieke en politieke discussie wordt genoemd?

Winning uit het Groningenveld is bij wet verboden om de aardbevingsproblematiek in Groningen bij de bron aan te pakken en recht te doen aan het veiligheidsbelang van de inwoners van Groningen. Zij ondervinden nog altijd de negatieve gevolgen van de voormalige gaswinning zoals de beving bij Zandeweer op 21 augustus jl. liet zien. Het kabinet houdt vast aan het verbod op gaswinning uit het Groningenveld en de ontmanteling van het Groningenveld. Het kabinet ziet wel het belang van strategisch gasbeleid, op andere manieren dan de opening van het Groningenveld, en stuurt hierover nog deze maand een brief aan de Tweede Kamer.

Vraag 14

Kunt u ondubbelzinnig bevestigen dat het Groningenveld definitief en onomkeerbaar gesloten is en blijft, ongeacht de vulgraad van de opslagen, de gasprijzen of eventuele tekorten komende winter, conform de wet waarmee de gaswinning definitief is beëindigd?

Ja. Zie ook het antwoord op vraag 13.

Vraag 15

Bent u bereid publiekelijk en proactief uit te spreken dat heropening van het Groningenveld onder geen enkele omstandigheid aan de orde is, juist om te voorkomen dat deze discussie opnieuw oplaait en Groningers opnieuw in onzekerheid worden gebracht? Zo nee, waarom niet?

Ja. Zie ook het antwoord op vraag 13.

Vraag 16

Welke concrete instrumenten heeft het kabinet op dit moment om in te grijpen indien marktpartijen onvoldoende gas opslaan, zoals vulverplichtingen, garanties of aanvullende inkoop door EBN? Waarom worden deze instrumenten nu niet ingezet?

Dit kabinet heeft ervoor gekozen om EBN dit jaar tot maximaal 80 TWh gas op te laten slaan in de opslagen Norg, Grijpskerk en Bergermeer indien marktpartijen onvoldoende vullen. Daarnaast wordt ook 5 TWh door EBN opgeslagen in de PGI Alkmaar. Voor de visie op de lange termijn refereer ik naar de Kamerbrief over het strategisch gasbeleid die nog deze maand aan uw Kamer wordt verzonden. Wat betreft de borging van de leveringszekerheid in de winter van 2026/27 verwijs is naar de Kamerbrief «Actueel beeld gasleveringszekerheid en vooruitblik op de winter van 2026–2027» die parallel aan deze beantwoording wordt verzonden aan uw Kamer.

Vraag 17

Bent u bereid om, indien de vulgraad de komende weken onvoldoende stijgt, alsnog een wettelijke vulverplichting op te leggen dan wel EBN opdracht te geven de opslagen te vullen? Zo nee, welk vulgraadniveau of welke datum hanteert u als grens waarop ingrijpen alsnog noodzakelijk wordt?

Zie antwoord vraag 16.

Vraag 1

Was u op de hoogte van het voornemen van boerenorganisaties LTO en Farmers Defence Force (FDF) om op vrijdag 14 augustus jl. te demonstreren op meerdere snelwegen en is er sprake geweest van een formeel kennisgeving richting de lokale driehoeken?

Mij was bekend dat enkele boerenorganisaties vrijdag 14 augustus jl. zouden protesteren bij de extra vergadering van de Staten van de provincie Noord-Brabant. De gemeente ’s-Hertogenbosch is van de demonstratie in kennis gesteld.

Vraag 2

Waarom is ervoor gekozen om deze demonstraties niet te verplaatsen, een alternatief locatie aan te bieden en/of te verbieden, gelet op het feit dat er duidelijke gronden zijn in de wet openbare manifestaties om in te kunnen grijpen bij een demonstratie in het belang van het verkeer en/of voor de bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden?

De besluitvorming over het verbieden dan wel verplaatsen van demonstraties geschiedt krachtens de Wet openbare manifestaties door de burgemeester, doorgaans na overleg in de lokale driehoek. De gronden voor het verbieden dan wel ontbinden van een demonstratie zijn gelegen in art.2 van de Wom; ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden. Het kabinet treedt niet in de afwegingen die het lokale gezag moet maken. De burgemeester legt hierover verantwoording af aan de gemeenteraad.

Vraag 3

Wat waren de instructies voor de politie op het moment dat de demonstranten met trekkers gingen protesteren op meerdere snelwegen en er risico’s waren voor andere burgers op de weg?

Voorafgaand aan de demonstratie heeft overleg plaatsgevonden tussen het lokaal gezag (burgemeester en officier van justitie) en de politie in ‘s-Hertogenbosch. Het beleidsuitgangspunt van de lokale driehoek ’s-Hertogenbosch was duidelijk: indien men in het kader van de demonstratie met een tractor de snelweg op rijdt of de weg blokkeert, en dit evident gevaar oplevert, kan strafrechtelijk worden opgetreden. Afgesproken werd het met de tractor rijden op een snelweg in principe niet te tolereren. Vanzelfsprekend is de beslissing om tot handhaving over te gaan aan de lokale driehoek.

Vraag 4

Zijn er instructies en/of afspraken gemaakt tussen de lokale driehoeken en Rijkswaterstaat over het bovensignaleren van de wegen en/of afsluiten van de wegen? Zo niet, kunt u uiteenzetten waarom dit is niet is gebeurd?

Op 12 augustus jl. is er contact geweest tussen de eenheid Landelijke Expertise en Operaties (LX) van de politie en Rijkswaterstaat, zowel op directieniveau als op operationeel niveau. Op verzoek van de politie heeft Rijkswaterstaat de potentiële impact op het wegverkeer in beeld gebracht en toegelicht wat het handelingskader van Rijkswaterstaat is bij verstoringen van de doorstroming of van de veiligheid op het hoofdwegennet.
Voor het beheer van het hoofdwegennet zijn er vaststaande communicatiestructuren en opschalingsprocedures. De politie staat in verbinding met Verkeerscentrum Nederland (VCNL) van Rijkswaterstaat.
Rijkswaterstaat heeft inmiddels aangifte gedaan van de gepleegde overtreding waarop de vragen betrekking hebben, zoals het rijden met een tractor op de autosnelweg (in strijd met artikel 42 lid 1 Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990). Rijkswaterstaat doet altijd aangifte als een snelweg moedwillig wordt geblokkeerd.

Vraag 5

Op basis van welke jurisprudentie en informatie zijn de lokale driehoeken tot de afweging gekomen dat het is toegestaan om op de snelwegen te demonstreren en zij niet zullen handhaven hierop, gelet op het feit dat dit verboden is volgens de wet? Graag een gedetailleerd overzicht.

De vraag veronderstelt dat de afweging was dat demonstreren op snelwegen is toegestaan en dat op juridische gronden is afgezien van handhaven. Dat is onjuist. Zie daarvoor het antwoord op vraag 3. De snelweg is vanwege verkeersveiligheid en doorstroming geen plek om te demonstreren. Het rijden met een tractor of trekker op de snelweg is in Nederland verboden.

Vraag 6

Welke voorbereidingen worden er getroffen om te voorkomen dat deze protesten nog verder escaleren en leiden tot nog meer (dodelijke) verkeersongelukken en/of ernstige wanordelijkheden? Graag een gedetailleerd overzicht.

De oorzaak van het noodlottige ongeval op de A59 is onderwerp van een lopend strafrechtelijk onderzoek. De politie en OM in Brabant-Oost hebben aangegeven de gebeurtenissen te evalueren.
Daarnaast heb ik de afgelopen weken overleg gehad met de (plv.) korpschef, het College van procureurs-generaal van het OM en de regioburgemeesters, ook in het Landelijk Overleg Veiligheid en Politie. Uit die overleggen is een helder statement gekomen, dat 25 augustus jl. op rijksoverheid.nl is gepubliceerd:
«Het blokkeren van een snelweg of het spoor of het veroorzaken van een file is gevaarlijk. Ook moeten hulpdiensten er altijd door kunnen. Het OM heeft op 19 augustus nogmaals bevestigd dat het demonstratierecht in beginsel niet in de weg staat aan strafrechtelijke vervolging. Gevaarzetting op een snelweg of het spoor is strafbaar, strafrechtelijk handhaven is dan ook aangewezen. Er wordt in beginsel strafrechtelijk opgetreden tegen gevaarzettend gedrag, zoals langzame verplaatsingen of het blokkeren van snelwegen of het spoor».
Bij de bezetting van de A12 door klimaatactivisten 29 augustus jl. is door de lokale driehoek van Den Haag ook overeenkomstig die lijn gehandeld.

Vraag 7

Welke strafrechtelijke stappen worden er ondernomen richting eigenaren van tractoren die bewust hun kenteken hebben afgeschermd gelet op het feit dat dit verboden is volgens de wet?

De kentekenplicht voor motorvoertuigen volgt uit artikel 36 van de Wegenverkeerswet. Daarnaast verbiedt artikel 41 lid 1 van de Wegenverkeerswet onder meer het verhinderen van de herkenning van kentekens, bijvoorbeeld door die af te plakken. Als kentekens worden afgeschermd, dan zal strafrechtelijke handhaving in beginsel aangewezen zijn. Dit uitgangspunt geldt ook voor landbouwvoertuigen die sinds 1 januari 2022 een kentekenplicht kennen. Dit feit is ook opgenomen in de OM-uitgangspunten ten aanzien de strafrechtelijke handhaving van landbouwvoertuigen op de snelwegen bij demonstraties. De vraag of (en zo ja welke) stappen concreet genomen worden, hangt telkens af van de omstandigheden van het geval. Bij het rijden met landbouwvoertuigen op de snelwegen is gezien de gevaarzetting strafrechtelijk handhaving in beginsel aangewezen. Dat geldt ook voor het afplakken van kentekens. Dat is alleen anders als de demonstratie in de vorm van het rijden op de snelweg met landbouwvoertuigen is aangemeld bij de burgemeester en deze het niet heeft verboden.

Vraag 8

Bent u nog in gesprek met organisaties die de stikstofplannen vergelijken met de jodenvervolging?1

De vergelijking die tijdens de demonstratie van 14 augustus jl. is gemaakt door een der voormannen van een boerenorganisatie is totaal ongepast. Een analogie met de holocaust trekken voert vele malen te ver. De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur is thans niet in gesprek met de organisatie wier voorman de aangehaalde uitspraak heeft gedaan.

Vraag 9

Wat vindt u van het feit dat er stickers van davidsterren met het patroon van een rode boerenzakdoek en de letter B uitgedeeld zijn tijdens de protesten?2

De uiting van een davidster met een B erop is een evidente en ongekende schoffering aan het adres van de nabestaanden en slachtoffers van de Jodenvervolging en Holocaust gedurende de Tweede Wereldoorlog. Zoals de Minister-President op 14 augustus jl. heeft gezegd betreft dit een walgelijke en bijzonder ongepaste actie.

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht «Aangifte Utrechts raadslid Yvonne Hessel tegen XR-/Palliebestormers stadhuis verdwenen»?1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de mening dat het binnendringen van een gemeenteraad, het verstoren van een raadsvergadering en het intimideren van gekozen volksvertegenwoordigers een frontale aanval vormen op onze democratische rechtsorde en daarom keihard en maximaal moeten worden aangepakt? Zo nee, waarom niet?

Het opzettelijk verstoren van een raadsvergadering is niet voor niets verboden. Het is immers van groot belang dat gekozen volksvertegenwoordigers hun ambt kunnen vervullen en vrij van oneigenlijke druk besluiten kunnen nemen. Het intimideren van volksvertegenwoordigers is tevens volstrekt onacceptabel. De Minister van BZK heeft daarom het afgelopen jaar in totaal zes miljoen euro beschikbaar gesteld om de veiligheid van openbare vergaderingen van de volksvertegenwoordiging te bevorderen.
Het is aan het OM om de afweging te maken om tot vervolging over te gaan en het is vervolgens aan de rechtspraak om te bepalen hoe de verstoring van de raadsvergadering bestraft dient te worden.

Vraag 3

Hoe kan het dat ruim een jaar na de bestorming van de Utrechtse gemeenteraad, terwijl de gebeurtenissen volledig op beeld zijn vastgelegd en de identiteit van meerdere betrokkenen bekend is, nog altijd geen volledige strafrechtelijke afhandeling heeft plaatsgevonden?

Op 22 juli 2025 is aangifte gedaan tegen de personen die probeerden te voorkomen dat de burgemeester (in haar rol als voorzitter van de gemeenteraad) zou terugkeren naar de raadszaal tijdens de raadsvergadering op 17 juli 2025. Een paar weken later deed mevrouw Hessel aangifte voor het verstoren van diezelfde raadsvergadering.
Dit zijn twee aparte strafbare feiten waar verschillende straffen op staan. Op het verstoren van een raadsvergadering (art. 144 Sr) staat maximaal twee weken gevangenisstraf en op de verhindering van de voorzitter om terug te keren (art. 124 Sr) staat maximaal negen jaar gevangenisstraf.
Na onderzoek heeft het Openbaar Ministerie destijds besloten alleen de personen te vervolgen die probeerden te voorkomen dat de burgemeester zou terugkeren naar de raadszaal. Onderdeel van dat besluit was de overweging om geen opsporingscapaciteit in te zetten op het identificeren van de grote groep personen die de vergadering hadden verstoord.
De vier verdachten zijn gedagvaard en de zitting zou op 24 november 2025 plaatsvinden. Door een verzoek van de verdediging van de vier verdachten, vlak vóór de zitting, is besloten om de zaak op dat moment niet inhoudelijk te behandelen en zijn de zaken van die zitting ingetrokken. De verwachting is dat binnen enkele weken nadere informatie over de voortgang bekend zal worden.

Vraag 4

Hoe beoordeelt u het feit dat de burgemeester van Utrecht geen aangifte heeft gedaan van de ordeverstoring in de raadszaal zelf, de betrokken actievoerders publiekelijk voor de camera van RTV Utrecht in bescherming nam en later samen optrok met de organisator van het protest? Deelt u de mening dat hierdoor de burgemeester de ernst van deze aanval op de democratie enorm heeft gebagatelliseerd en dat dit een enorm dieptepunt is voor onze democratie?

Het is niet aan mij om de bestuurlijke keuzes en het optreden van de burgemeester in dezen te beoordelen.

Vraag 5

Klopt het dat raadslid Yvonne Hessel wél aangifte heeft gedaan van de ordeverstoring in de raadszaal, dat de politie deze aangifte heeft onderzocht en vervolgens heeft doorgestuurd naar het Openbaar Ministerie, terwijl het Openbaar Ministerie later heeft aangegeven deze aangifte niet te hebben ontvangen? Hoe kan een aangifte in een zaak van deze ernst in hemelsnaam verdwijnen? Bent u hierover al in gesprek geweest met het Openbaar Ministerie? Zo ja, wat is daarbij besproken?

Een paar weken na de aangifte van de burgemeester heeft het raadslid Hessel aangifte gedaan van het verstoren van diezelfde raadsvergadering. Dit betreft een ander strafbaar feit dan de aangifte van de burgemeester, Op het verstoren van een raadsvergadering (art. 144 Sr) staat maximaal twee weken gevangenisstraf en op de verhindering van de voorzitter om terug te keren (art. 124 Sr) staat maximaal negen jaar gevangenisstraf.
Na onderzoek heeft het Openbaar Ministerie destijds besloten alleen de personen te vervolgen die probeerden te voorkomen dat de burgemeester zou terugkeren naar de raadszaal. Onderdeel van dat besluit was de overweging om geen opsporingscapaciteit in te zetten op het identificeren van de grote groep personen die de vergadering hadden verstoord. In het opgestelde dossier was daarom niet de aangifte van mevrouw Hessel opgenomen. De communicatie hierover richting mevrouw Hessel is niet goed geweest en daardoor is verwarring ontstaan met als gevolg dat het beeld is ontstaan dat de aangifte was verdwenen.
Inmiddels is er contact geweest met mevrouw Hessel. Haar is uitleg van de situatie gegeven en namens het Openbaar Ministerie en de politie zijn excuses aangeboden.
Er is dus geen sprake van een verdwenen aangifte.

Vraag 6

Heeft de burgemeester van Utrecht vóór, tijdens of na de aangifte op enig moment contact gehad met het Openbaar Ministerie over de strafrechtelijke afhandeling van deze zaak? Zo ja, wanneer, met wie en wat is daarbij concreet besproken?

Het besluit om vier personen te vervolgen voor het verhinderen van de voorzitter om terug te keren, is gedeeld met de burgemeester. Zij is immers aangever in deze zaak. Zij heeft uiteraard geen enkele betrokkenheid gehad bij de vervolgingsbeslissing.

Vraag 7

Bent u bereid volledig en onafhankelijk te laten onderzoeken hoe deze aangifte heeft kunnen verdwijnen, wie daarvoor verantwoordelijk is, of daarbij fouten, nalatigheid, beïnvloeding of belemmering een rol hebben gespeeld en welke consequenties hieraan verbonden worden en de Kamer hierover zo spoedig mogelijk te informeren? Zo nee, waarom niet? . Deelt u de mening dat burgemeesters bij strafbare feiten die worden gepleegd tijdens een gemeenteraadsvergadering altijd aangifte behoren te doen om de lokale democratie te beschermen? Bent u bereid hierover landelijke afspraken of een richtlijn op te stellen? Zo nee, waarom niet?

Zie het antwoord op vraag 5. Er is geen sprake van een verdwenen aangifte.

Vraag 8

Waarom heeft het Openbaar Ministerie niet uit eigen beweging strafrechtelijk opgetreden tegen de personen die de Utrechtse gemeenteraad hebben bestormd en de vergadering hebben verstoord, terwijl deze gebeurtenissen uitgebreid op beeld zijn vastgelegd en publiekelijk bekend waren? Hoe rijmt u dit met de taak van het Openbaar Ministerie om strafbare feiten op te sporen en te vervolgen?

Het kabinet roept politieke ambtsdragers op om normerend op te treden en altijd aangifte te doen van intimidatie of van handelingen die de lokale democratie onder druk zetten. Het is aan de ambtsdrager zelf om daarbij alle omstandigheden af te wegen en een besluit te nemen.

Vraag 9

Acht u het aanvaardbaar dat personen die een democratisch gekozen gemeenteraad hebben bestormd, de vergadering hebben verstoord en hiermee de democratie frontaal hebben aangevallen mogelijk geheel of gedeeltelijk buiten vervolging blijven? Zo nee, bent u bereid alles in het werk te stellen om ervoor te zorgen dat de verantwoordelijken alsnog zo spoedig mogelijk strafrechtelijk worden vervolgd met maximale strafeisen?

Zie het antwoord op vraag 3. Het OM heeft ervoor gekozen om voor de zwaarste feiten vervolging in te stellen.

Vraag 10

Indien uit onderzoek blijkt dat de burgemeester van Utrecht op welke wijze dan ook betrokken is geweest bij het verdwijnen van de aangifte of het frustreren van de strafrechtelijke afhandeling van deze aanval op de lokale democratie, deelt u dan de mening dat zij per direct niet langer houdbaar is als burgemeester en dat niet alleen een procedure tot schorsing en ontslag onmiddellijk in gang moet worden gezet, maar ook strafrechtelijke vervolging? Zo nee, waarom niet?

Zie het antwoord op de vragen 3 en 9. Het is aan het Openbaar Ministerie om te bepalen voor welke feiten vervolging wordt ingesteld.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht dat debatcentrum TivoliVredenburg op het laatste moment de finale van het debattournooi van het EK debatteren dat daar zou plaatsvinden heeft gecanceld, omdat ook Israëlische studenten mee zouden doen?1

Ja.

Vraag 2

Bent u met de indieners eens dat het zorgelijk, abject en verwerpelijk is dat organisaties bijeenkomsten cancelen vanwege de deelname van nota bene studenten, op basis van hun nationaliteit, en zeker wanneer dat gericht is op één specifieke nationaliteit? Graag een toelichting.

Net als vele anderen, hecht ik grote waarde aan een pluriforme sector waarin ruimte is voor verschillende geluiden. Juist studenten willen we immers de ruimte geven om met elkaar in debat te gaan, verschillende perspectieven te horen en van mening te verschillen. Culturele en internationale academische samenwerking draagt daar in belangrijke mate aan bij. Uitwisseling en samenwerking tussen individuen zorgt voor blijvende verbinding en dialoog, juist ook bij thema’s die gezien hun aard en context schuren en heel gevoelig liggen.
Tegelijkertijd hebben instellingen een grote vrijheid en daarmee ook een belangrijke verantwoordelijkheid in het bepalen wat zij programmeren en met wie zij samenwerken. Die vrijheid is belangrijk en hoort bij een open en democratische samenleving. Dat instellingen zorgvuldig naar hun programmering kijken, zeker in het licht van het aanhoudende conflict in het Midden-Oosten, hoort bij het nemen van hun verantwoordelijkheid. Besturen dienen transparant te zijn over de afwegingen die zij maken. Ik vind het in dat verband goed dat TivoliVredenburg publiekelijk heeft toegelicht hoe zij tot hun besluit zijn gekomen.
De overheid moet afstand houden van de afwegingen die instellingen maken bij individuele casussen. Juist die terughoudendheid is van belang om de fundamentele vrijheden van onze democratie te beschermen.

Vraag 3

Meent u dat het wettelijk is toegestaan om evenementen te cancelen vanwege de deelname van Israëlische studenten? En zo ja, kunt u uitleggen hoe dat zich verhoudt tot het verbod op discriminatie en tot de Algemene wet gelijke behandeling?

Culturele instellingen gaan zelf over hun programmering en hebben zich daarmee te houden aan de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb). In dit geval is geen sprake van een verschil in behandeling bij de toegang tot een aangeboden dienst, omdat het evenement niet is doorgegaan.

Vraag 4

Bent u het met de indieners eens dat het weren van evenementen vanwege deelname van Israëlische studenten, ook wanneer dat wordt gedaan met een beroep op het feit dat zij de universiteit waar zij studeren zouden vertegenwoordigen (waarvan de organisatie nadrukkelijk heeft verklaard dat dit niet het geval is), directe, of in ieder geval indirecte, discriminatie is op basis van nationaliteit?

Het is niet aan het kabinet om in specifieke gevallen een oordeel te geven of er sprake is van (verboden) direct of indirect onderscheid. Dit is voorbehouden aan de rechter en/of het College voor de Rechten van de Mens.

Vraag 5

Heeft u kennisgenomen van het feit dat de organisator van het Europees Kampioenschap debatteren verklaart dat alle studenten op eigen titel deelnemen?

Ja.

Vraag 6

Deelt u de opvatting dat studenten niet verantwoordelijk mogen worden gehouden voor het handelen van de regering van het land waar hun universiteit is gevestigd? Zo nee, waarom niet?

Burgers, dus ook studenten, kunnen niet direct verantwoordelijk worden gehouden voor het handelen van een regering van een land.

Vraag 7

Is het kabinet bekend met andere evenementen die worden geannuleerd of geen doorgang vinden omdat daar Israëlische studenten aan zouden deelnemen?

Nee, daar is het kabinet niet mee bekend.

Vraag 8

Is het kabinet bekend met andere evenementen die worden geannuleerd of geen doorgang vinden omdat daar studenten aan zouden deelnemen van universiteiten gevestigd in een land omdat de regering van dat land ergens van wordt beschuldigd? Zo ja, welke? Zo nee, hoe beoordeelt u het dat dit blijkbaar alleen wordt gedaan bij studenten van de enige Joodse staat?

Nee, daarmee is het kabinet niet bekend. Zie het antwoord op vraag 2.

Vraag 9

Hoe verhoudt het annuleren van nota bene de finale van een debatwedstrijd bedoeld voor ideeënuitwisseling vanwege de identiteit van een deel van de deelnemers zich volgens u tot de academische vrijheid en de maatschappelijke opdracht van universiteiten om de vrije uitwisseling van argumenten te bevorderen?

Ik betreur het dat deze situatie is ontstaan. Juist studenten moeten de ruimte hebben om met elkaar in debat te gaan. Het valt onder de vrijheid en verantwoordelijkheid van TivoliVredenburg om een afweging te maken over wat zij programmeren en met wie zij samenwerken. Die vrijheid is belangrijk en hoort bij een open en democratische samenleving. Dat instellingen daarbij extra zorgvuldig naar hun programmering kijken hoort bij het nemen van hun verantwoordelijkheid.

Vraag 10

Ontvangt TivoliVredenburg subsidie van het Rijk of uit andere publieke middelen? Zo ja, om welke bedragen en subsidieregelingen gaat het en welke voorwaarden inzake gelijke behandeling en toegankelijkheid zijn daaraan verbonden?

De overheid heeft geen rechtstreekse subsidierelatie met TivoliVredenburg. Wel ontvangt TivoliVredenburg een jaarlijkse bijdrage van € 13,4 miljoen van de gemeente Utrecht in het kader van de Utrechtse Cultuurnota 2025–2028. Vanuit het Fonds Podiumkunsten ontvangt TivoliVredenburg € 58.450 per jaar vanuit de Podiumregeling. Vanuit Fonds voor Cultuurparticipatie ontvangt zij € 32.360 vanuit de regeling co-creatie instellingen. Voor alle bovengenoemde financiers is het in het kader van de code diversiteit en inclusie een voorwaarde dat TivoliVredenburg een visie moet hebben hoe het omgaat met gelijke behandeling en toegankelijkheid. Het is echter aan TivoliVredenburg zelf om doelstellingen m.b.t. de code te formuleren en ook bepaalt de organisatie zelf hoe zij deze willen bereiken. Ik ga ervan uit dat TivoliVredenburg, net als iedere instelling, hierbij het gelijkheidsbeginsel uit Artikel 1 van de Grondwet in acht houdt.

Vraag 11

Klopt het voorts dat de Universiteit Utrecht en University College Utrecht vanwege de deelname van Israëlische universiteiten hun steun aan het debattoernooi hebben ingetrokken? Zo ja, welke betrokkenheid hadden deze instellingen bij het toernooi, en op welke gronden hebben zij hun steun ingetrokken? Bent u het met de indieners eens dat ook universiteiten hun steun aan dergelijke evenementen niet behoren in te trekken alleen vanwege de deelname van studenten met bepaalde nationaliteiten?

De rol van de Universiteit Utrecht (UU) en University College Utrecht (UCU) was het faciliteren van debatruimtes en overnachtingsplekken. Deze steun hebben ze ingetrokken nadat zij van de organisatie informatie hadden ontvangen die wees op kenmerken van institutionele betrokkenheid van Israëlische organisaties. Volgens de UU sluit dit niet aan bij hun generieke beleid als het gaat over institutionele samenwerkingen met Israëlische instellingen op gebied van onderwijs en onderzoek. Het besluit van de UU en UCU om de steun aan EUDC 2026 in te trekken valt onder de autonomie van kennisinstellingen. Een zorgvuldige afweging hoort bij de verantwoordelijkheid van institutionele autonomie.

Vraag 12

Deelt u de opvatting dat van instellingen die met publieke middelen worden gefinancierd in het bijzonder mag worden verlangd dat zij geen personen uitsluiten op grond van nationaliteit of nationale afkomst?

Artikel 1 van onze Grondwet en de daaraan gelieerde gelijkebehandelingswetgeving in Nederland regelt dat iedereen in Nederland in gelijke gevallen gelijk behandeld dient te worden. De kaders hiervoor zijn neergelegd in de Awgb. Deze plicht geldt voor elke organisatie, ongeacht hoe zij wordt gefinancierd. Van iedere instelling mag worden verlangd dat zij geen verboden onderscheid maakt. Daar waar een vermoeden van verboden onderscheid bestaat, is het aan de rechter en/of het College voor de Rechten van de Mens om hierover te oordelen.
De leden Van Zanten en Van der Plas, van de fractie BBB, hebben middels een motie het kabinet verzocht om met behulp van de antidiscriminatiebepalingen aanvullende kaders te ontwikkelen waarin subsidies kunnen worden ingetrokken wanneer instellingen zich schuldig maken aan antisemitisme, het faciliteren ervan en/of het niet ingrijpen hierop.2 In de laatste voortgangsbrief discriminatie en racisme is de Minister van BZK uitgebreid ingegaan op het juridisch kader waarbinnen verleende subsidies kunnen worden geweigerd of ingetrokken.3

Vraag 13

Bent u het eens met de indieners dat dit een ontoelaatbare vorm van discriminatie betreft en dat het noodzakelijk is om hier een morele grens te trekken door dit publiekelijk af te keuren? Is het kabinet bereid dit te doen?

Of er in het voorliggende geval sprake is van verboden onderscheid in de zin van de Awgb staat niet vast. Zie verder het antwoord op vraag 12.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Holocaustoverlevende en kranslegger Deborah (84) woedend om discussie rond herdenking Rotterdam: «Het is een schande, het is pure Jodenhaat»» in De Telegraaf en met het blog «The ambassador at Loods 24» van dr. Eliyahu V. Sapir, waarin wordt ingegaan op de politieke druk rond de Holocaustherdenking bij Loods 24, de rol van burgemeester Schouten van Rotterdam en de positie van de organiserende Joodse instellingen?1 2

Ja.

Vraag 2

Bent u van oordeel dat de aanwezigheid van de door de organisatoren uitgenodigde Israëlische ambassadeur op zichzelf afbreuk kan doen aan de waardigheid van deze Holocaustherdenking? Zo ja, op welke gronden? Zo nee, neemt het kabinet dan afstand van het door burgemeester Schouten gelegde verband tussen de aanwezigheid van de ambassadeur en de waardigheid van de herdenking?

Inmiddels heeft de herdenking plaatsgevonden. Hierbij waren de Israëlische ambassadeur en de burgemeester aanwezig. De burgemeester heeft haar zienswijze hierover kenbaar gemaakt. Een beoordeling van het handelen van de burgemeester is niet aan mij, zij legt hiervoor verantwoording af aan de gemeenteraad. Burgemeesters opereren in een veranderende en ingewikkelde maatschappelijke context. De burgemeester heeft hierbij beste zicht op de situatie ter plaatse.

Vraag 3

Deelt u de opvatting dat een burgemeester in het kader van diens verantwoordelijkheid voor de openbare orde en veiligheid overleg mag voeren met betrokken partijen, maar dat dit overleg er niet toe mag leiden dat politieke partijen, actiegroepen of andere derden invloed verkrijgen op het programma of de gastenlijst van een Holocaustherdenking die zij niet organiseren, behoudens concrete juridische of veiligheidsgronden? Zo nee, waarom niet?

Het is aan de burgemeester besluiten te nemen in het kader van de handhaving van de openbare orde. De burgemeester bepaalt bij wie – in het kader van een juiste besluitvorming – informatie wordt ingewonnen en hoe deze wordt gewogen.

Vraag 4

Deelt u de opvatting dat de organisatie van een Holocaustherdenking, waaronder de keuze van sprekers en genodigden, behoudens concrete juridische of veiligheidsgronden, behoort te worden bepaald door de organiserende stichting en de betrokken Joodse instellingen en niet door een overheid mag worden aangepast als reactie op politieke druk? Zo nee, waarom niet?

De stichting gaat inderdaad zelf over de organisatie van een herdenking. Een beoordeling van de uitlatingen van de burgemeester in het kader hiervan is niet aan mij. De burgemeester legt alleen verantwoording af aan de gemeenteraad, zoals verwoord in artikel 180 van de Gemeentewet.

Vraag 5

Erkent u het risico dat de reactie van de burgemeester de indruk wekt dat politieke druk een effectief en legitiem middel is om invloed uit te oefenen op het programma of de gastenlijst van een Joodse herdenking? Zo ja, welke maatregelen is het kabinet bereid te nemen om duidelijk te maken dat dergelijke druk geen aanspraak kan maken op medezeggenschap over de organisatie van Joodse herdenkingen? Zo nee, waarom niet?

De burgemeester gaat zelf over haar uitlatingen. Het is daarnaast aan de burgemeester besluiten te nemen in het kader van herdenkingen. Over haar handelen legt zij verantwoording af aan de gemeenteraad, dat is niet aan mij om te beoordelen. Daarnaast is het van het grootste belang dat het gesprek hierover eerst en vooral op gemeentelijk niveau moet worden gevoerd. Juist ook omdat dat debat dan kan plaatsvinden op basis van alle relevante – ter plaatse veel beter bekende – feiten en omstandigheden.

Vraag 6

Bent u bereid ondubbelzinnig uit te spreken dat de aanwezigheid van de door de organisatoren uitgenodigde Israëlische ambassadeur op zichzelf geen afbreuk doet aan de waardigheid van een Holocaustherdenking en dat politieke bezwaren tegen het beleid van de Israëlische regering geen grond vormen om druk uit te oefenen op de organisatoren teneinde de gastenlijst of het programma van een Holocaustherdenking aan te passen? Zo nee, waarom niet?

Zie mijn antwoord op vraag 2.

Vraag 7

Deelt u de opvatting dat kritiek op het beleid van de Israëlische regering legitiem kan zijn, maar dient te worden gericht tot de daarvoor verantwoordelijke politieke actoren en niet mag worden afgewenteld op Joodse instellingen of als voorwaarde mag worden gesteld voor de wijze waarop die instellingen Holocaustslachtoffers herdenken? Hoe verhoudt deze casus zich tot het door het kabinet onderschreven uitgangspunt dat Joden niet individueel of collectief verantwoordelijk mogen worden gehouden voor het handelen van de Staat Israël?

Het uitgangspunt dat Joodse individuen en gemeenschappen in Nederland niet verantwoordelijk mogen worden gehouden voor het beleid van de regering van de staat Israël geldt onverkort. Het staat burgers in een democratie vrij om kritiek te hebben op beleid van welke regering dan ook. Dit rechtvaardigt echter niet dat individuele personen of gemeenschappen verantwoordelijk worden gehouden voor beleid van een regering waarmee zij slechts worden geassocieerd. Dit is ongepast.

Vraag 8

Bent u ermee bekend dat een Israëlische ambassadeur reeds in 2018 heeft gesproken tijdens de herdenking bij Loods 24, dat de Israëlische ambassadeur ook in 2025 tot de sprekers behoorde en dat de organisatoren hebben verklaard dat al jarenlang een Israëlische ambassadeur of een andere officiële vertegenwoordiger van de staat Israël aan de herdenking deelneemt? Deelt u de opvatting dat de aanwezigheid van een Israëlische vertegenwoordiger daarmee een bestendig onderdeel vormt van de door de organisatoren gekozen opzet van de herdenking en geen nieuw politiek element is dat in 2026 aan de herdenking is toegevoegd?

Daar ben ik mee bekend. De organisatie van de herdenking is aan de organisatoren. De burgemeester kan op grond van de Wet openbare manifestaties (Wom) hier kaders aan stellen.

Vraag 9

Bent u bereid de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding met spoed te verzoeken een beoordeling te geven van de politieke druk die op de organisatoren van de Holocaustherdenking bij Loods 24 is uitgeoefend, de reactie van burgemeester Schouten daarop en de mogelijke gevolgen daarvan voor de autonomie en veiligheid van Joodse herdenkingen in Nederland, en de Kamer over die beoordeling te informeren? Zo nee, waarom niet?

De Nationaal Coördinator Antisemitisme Bestrijding heeft een coördinerende en adviserende rol. Hij brengt de aard en omvang van antisemitisme in Nederland in kaart, en adviseert het Kabinet, de ministeries en lokale overheden over de bestrijding ervan, op basis van patronen en trends. De strekking van uw verzoek valt hier niet onder.

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van de artikelen in Dagblad van het Noorden van 25 juli 2026 over de interne kritiek op het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) en de ervaringen van gedupeerden met vastgelopen dossiers? Deelt u de conclusie dat de inrichting van het huidige stelsel inherent op gespannen voet staat met de opdracht om de schadeafhandeling milder, menselijker en makkelijker te maken?1

Ik heb kennisgenomen van de publicaties in het Dagblad van het Noorden. Daarin spreekt onder meer een aantal (voormalig) medewerkers haar zorgen uit over de schadeafhandeling door het IMG. Sommige zorgen herken ik, bijvoorbeeld over het langzaam op gang komen van de nieuwe herstelregelingen. Hiervoor zijn ook de benodigde acties ondernomen. Inmiddels zien we dat de uitvoering steeds meer op gang komt.
In het artikel wordt tevens opgemerkt dat de veelheid aan wijzigingen en nieuwe regelingen van de afgelopen jaren op zichzelf al tot vertraging en onduidelijkheid hebben geleid, zowel bij bewoners als bij medewerkers in de uitvoering. Dat is ook één van de redenen dat ik heb aangegeven nu bewust te kiezen voor stabiliteit in de uitvoering, zodat het IMG zich kan concentreren op het zo goed mogelijk helpen van gedupeerden.
De conclusie dat de inrichting van het huidige stelsel inherent op gespannen voet zou staan met een mildere, menselijkere en makkelijkere schadeafhandeling deel ik niet, evenmin dat het IMG hier niet naar zou willen of kunnen handelen. Binnen de geldende kaders bestaat juist veel ruimte om schades ruimhartig af te handelen. Ik zie ook dat het IMG hier voortvarend invulling aan geeft. De organisatie heeft de afgelopen jaren ongeveer 700.000 schademeldingen afgehandeld en bijna 3,5 miljard euro uitgekeerd. Daarnaast zijn mede naar aanleiding van Nij Begun nieuwe regelingen ontwikkeld en geïmplementeerd, waarbij ook hard is gewerkt aan het verbeteren van de dienstverlening, met meer persoonlijk contact en een aanvragersgerichte aanpak. Rapporten, zoals de Staat van Groningen & Noord-Drenthe en de Bouwen aan Herstel-monitor, laten ook zien dat dit heeft geleid tot een toenemende tevredenheid over en vertrouwen in de schadeafhandeling.
Dit laat onverlet dat het duidelijk is dat de opgave in Groningen groot en complex is en daarin soms dingen niet goed gaan. Wanneer dat gebeurt, is het belangrijk om dat te erkennen en het in de toekomst beter te doen. Het IMG blijft hier alert op en verbeteringen doorvoeren waar nodig.

Vraag 2

Hoe rijmt u de beschrijving van een eigen medewerker dat het IMG «in de kern een keiharde, juridische organisatie» is, en het gevoel van bewoners dat het loket «oogkleppen op heeft en alleen naar een toetsenbord kijkt», met de opdracht om de schadeafhandeling milder, menselijker en makkelijker te maken?

Zie antwoord vraag 1.

Vraag 3

Deelt u de mening dat een verhouding waarbij bijna de helft van het geld niet bij gedupeerden terechtkomt, symptomatisch is voor een fundamenteel verkeerd ingericht stelsel van schadeafhandeling? Welk percentage uitvoeringskosten acht u wel acceptabel voor een publieke schadeorganisatie?

Het klopt niet dat bijna de helft van de uitgaven in de schadeafhandeling opgaan aan uitvoeringskosten. In 2025 heeft het IMG ca. € 640 mln. aan schade-vergoedingen uitgekeerd en daarnaast ca. € 298 mln. aan uitvoeringskosten gemaakt.2 In totaal ging vorig jaar dus iets minder dan een derde van de totale uitgaven in de schadeafhandeling naar de uitvoering. Daarbij vind ik het belangrijk om te benadrukken dat uitvoeringskosten nooit ten koste gaan van de schadevergoeding die aan gedupeerden wordt uitgekeerd. Ook het beeld dat de uitvoeringskosten relatief hoog zouden zijn, verdient nuancering. Een externe evaluatie in 2022 concludeerde immers nog dat de uitvoeringskosten van het IMG niet bijzonder hoog zijn, gelet op de opgave die zij heeft te vervullen.3
Ik wil daarbij benadrukken dat het terugdringen van uitvoeringskosten niet ten koste mag gaan van bewoners. Ik vind het namelijk belangrijk dat bewoners een goed geïnformeerde keuze kunnen maken tussen de verschillende schaderegelingen. Dit vraagt een persoonlijke benadering en begeleiding van bewoners en dat vergt extra tijd en daarmee geld. Daarbij weten we ook dat de uitvoeringskosten sterk samenhangen met de keuzes van bewoners. De vaste vergoedingen kennen aanzienlijk lagere uitvoeringskosten dan maatwerk en daadwerkelijk herstel.
Dat hoge uitvoeringskosten zouden voortkomen uit een systeem dat gebaseerd is op wantrouwen herken ik dan ook niet. Dit laat onverlet dat het ministerie uiteraard doorlopend in gesprek is met het IMG om te kijken of en hoe uitvoeringskosten redelijkerwijs verder verlaagd kunnen worden, zonder in te leveren op kwaliteit en persoonlijk contact.

Vraag 4

Erkent u dat de hoge uitvoeringskosten in belangrijke mate voortkomen uit een systeem dat is gebouwd op wantrouwen? Op welke wijze gaat u het stelsel zo herzien dat eenvoud en vertrouwen het uitgangspunt worden, waardoor de uitvoeringskosten structureel dalen?

Zie antwoord vraag 3.

Vraag 5

Klopt het dat circa 40 procent van de ongeveer duizend medewerkers van het IMG extern wordt ingehuurd, tegen tarieven van 115 tot bijna 200 euro per uur? Hoeveel is er sinds de oprichting van het IMG in totaal uitgegeven aan externe inhuur?

Ja, dit percentage klopt. Dit betreft zowel uitzendkrachten als externe inhuur. Zowel deze ingehuurde als de ambtelijke medewerkers van het IMG worden via de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (hierna: RVO) bekostigd op basis van gestandaardiseerde uurtarieven. Voor 2026 loopt de bandbreedte in uurtarieven van € 86,– tot € 191. Behalve loonkosten zijn alle andere kosten, zoals huisvesting en overhead, hierin ook verdisconteerd. RVO betaalt aan ingehuurde externen en uitzendkrachten de werkelijke kosten op basis van facturen. Deze kunnen dus afwijken van de gestandaardiseerde uurtarieven. Het IMG geeft aan dat er sinds de oprichting van het IMG op 1 juli 2020, ongeveer € 340 mln. is besteed aan inhuur van uitzendkrachten en externen.

Vraag 6

Hoe verhoudt dit inhuurpercentage zich tot de Roemer-norm van maximaal tien procent? Bent u bereid de Roemer-norm bij het IMG alsnog af te dwingen?

Het inhuurpercentage van IMG ligt boven de Roemernorm. Ik zal in mijn gesprekken met IMG de inzet van externe inhuur meenemen en in gezamenlijkheid bekijken of en waar eventueel vermindering mogelijk is. Tegelijkertijd merk ik op dat een aantal onderdelen van het IMG de afgelopen jaren al fors is verambtelijkt: het gehele managementteam en vrijwel alle medewerkers die in direct contact staan met schademelders zijn inmiddels in dienst. Waar dat qua marktaanbod (kwantitatief en kwalitatief) kan en waar niet expliciet sprake is van tijdelijkheid komen mensen in ambtelijke dienst.

Vraag 7

Hoe beoordeelt u de beschrijving van medewerkers van een «draaicarrousel» van externen die elkaar binnenhalen, kort blijven, werk overdoen dat al eerder is geprobeerd en vertrekken zonder overdracht? Erkent u dat een dergelijk verdienmodel voor consultancybureaus haaks staat op het publieke belang van een snelle en zorgvuldige schadeafhandeling?

Het IMG geeft aan zich niet in het geschetste beeld in het artikel te herkennen en neemt expliciet afstand van de suggestie dat de organisatie er belang bij zou hebben om problemen traag op te lossen. Ik sluit me daar volledig bij aan; ik zie in mijn contacten dat de medewerkers in de uitvoering zeer betrokken zijn bij het oplossen van de problemen van inwoners in Groningen en Noord-Drenthe. In het antwoord op vragen 1 en 2 gaf ik al aan dat er de afgelopen jaren hard is gewerkt aan de afhandeling van schademeldingen, het ontwikkelen en implementeren van nieuwe regelingen, en het continu verbeteren van de dienstverlening. Dit heeft veel gevraagd van het IMG en haar medewerkers. Het in twijfel trekken van hun intenties doet geen recht aan deze betrokkenheid en inspanningen.

Vraag 8

Wat vindt u van de constatering van een manager binnen het IMG dat de organisatie er belang bij lijkt te hebben zichzelf langer in leven te houden dan nodig? Deelt u de analyse dat een organisatie die voor een groot deel draait op commerciële inhuur een ingebouwde prikkel heeft om problemen niet definitief op te lossen?

Zie antwoord vraag 7.

Vraag 9

Deelt u de mening dat de situatie bij het IMG geen incident is, maar past in een breder patroon waarbij de rijksoverheid en uitvoeringsorganisaties structureel leunen op dure externe inhuur?

Het klopt dat de omgang met externe inhuur een rijksbreed vraagstuk is. Voor toelichting van de inzet van het kabinet hieromtrent verwijs ik kortheidshalve naar de brief die de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor de zomer naar uw Kamer heeft gestuurd.4

Vraag 10

Erkent u dat decennia van inhuur, uitbesteding en het «tijdelijk» organiseren van publieke taken ertoe hebben geleid dat de overheid haar eigen uitvoeringscapaciteit heeft uitgehold, waardoor kennis wegvloeit naar de markt en vervolgens tegen commerciële tarieven moet worden teruggekocht? Wat gaat u doen om deze vicieuze cirkel te doorbreken?

Zie antwoord vraag 9.

Vraag 11

Deelt u de mening dat het argument dat het IMG een tijdelijke organisatie is en daarom extern inhuurt niet opgaat, aangezien de schadeafhandeling in Groningen al jaren duurt en nog jaren zal duren, en het Rijk permanent behoefte heeft aan uitvoeringskennis op het gebied van schadeafhandeling, herstel en compensatie (denk ook aan de toeslagenaffaire)?

Het klopt dat de opgave van het IMG voor de voorzienbare toekomst blijft voortbestaan. Toch is een groot deel van de werkzaamheden die de organisatie op dit moment verricht, zoals bijvoorbeeld de (door)ontwikkeling van regelingen en de benodigde structuren daarvoor, wel degelijk tijdelijk en komen deze op termijn te vervallen. Daarbij is het ook de verwachting dat de hoeveelheid schade-meldingen op termijn zal afnemen, gelet op het dalend seismisch risico.
Uw Kamer is eerder geïnformeerd over de wijze waarop het kabinet inzet op het verbinden en bestendigen van de aanwezige kennis over en capaciteit in (het uitvoeren van) de verschillende hersteloperaties.5

Vraag 12

Bent u bereid deze kennis structureel in publieke dienst op te bouwen in plaats van steeds opnieuw in te kopen?

Zie antwoord vraag 11.

Vraag 13

Hoe beoordeelt u de signalen dat het IMG een toplaag kent van ketenmanagers, kwartiermakers, programmaleiders en domeinmanagers, terwijl de zaakbegeleiders die daadwerkelijk contact hebben met bewoners zich een «boksbal» voelen en niet worden gehoord? Herkent u dit als een breder probleem binnen de rijksoverheid zoals ook de Tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties eerder concludeerde?2

Het artikel baseert zich op een relatief kleine groep (voormalig) medewerkers. Ik wil er daarom voor waken om op basis hiervan algemene conclusies over het sentiment onder de medewerkers van het IMG te trekken, laat staan over de Rijksoverheid in het algemeen. Dat laat onverlet dat dergelijke signalen serieus (moeten) worden genomen. Ik begrijp van het IMG dat zij dat doet en daarom in gesprek gaat met haar medewerkers over de onderwerpen uit het artikel teneinde eventueel bij medewerkers levende zorgen goed te adresseren. Ik heb er vertrouwen in dat dit zorgvuldig gebeurt.

Vraag 14

Op wat voor manier worden de conclusies en aanbevelingen van de Tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties geïmplementeerd bij het IMG?

Het IMG werkt op verschillende manieren in lijn met de aanbevelingen van de Tijdelijke Commissie Uitvoeringsorganisaties (hierna: TCU). Enkele voorbeelden staan hieronder genoemd:

Vraag 15

Deelt u de mening dat uitvoerende medewerkers structureel betrokken moeten worden bij het ontwerp van nieuwe regelingen?

Ja.

Vraag 16

Hoe verklaart u dat het aantal woningen dat via Duurzaam Herstel geholpen zou worden, is bijgesteld van 5.000–15.000 naar 800–900? Wat gebeurt er met het niet-bestede deel van het budget van 1,35 miljard euro, en bent u bereid te garanderen dat dit geld voor de regio behouden blijft?

Het budget voor Duurzaam herstel is bij Nij Begun aangevuld tot € 1,4 miljard. De inschatting was destijds namelijk dat maximaal 14.000 woningen in aanmerking zouden kunnen komen, met verwachte gemiddelde kosten van € 100.000 per woning. Daarbij was bekend dat er nog grote onzekerheden bestonden over de daadwerkelijke aard en omvang van de opgave. Er is daarom bewust gekozen om met een pilot te starten, zodat gaandeweg geleerd en bijgestuurd kon worden.
Inmiddels weten we dat Duurzaam herstel minder vaak nodig is om mijnbouwschade te voorkomen dan vooraf werd verwacht, maar ook dat de kosten per adres regelmatig hoger zijn dan gedacht. Vorig jaar is daarom besloten om de maximumbedragen fors te verhogen en de regeling gericht in te zetten voor de gebieden die het zwaarst getroffen zijn door de gaswinning.9 Aan het eind van dit jaar evalueert het IMG deze nieuwe werkwijze. Ik heb het IMG daarbij ook gevraagd om een reële raming en planning van de uitvoeringsopgave in de komende jaren. Op basis daarvan zal meer duidelijk worden over hoe dit zich verhoudt tot het gereserveerde budget. Ik kan daar nu nog niet op vooruitlopen.

Vraag 17

Wat vindt u ervan dat de wirwar aan regelingen ertoe leidt dat aan de randen van het gebied relatief eenvoudig forse bedragen te claimen zijn, terwijl bewoners in het kerngebied met de zwaarste schade vastlopen in complexe trajecten? Erkent u dat dit het gevolg is van beleid dat per regeling is dichtgetimmerd in plaats van vanuit één samenhangende, rechtvaardige aanpak?

Het beeld dat het aan de randen van het effectgebied eenvoudiger zou zijn om een schadevergoeding te ontvangen dan in het kerngebied klopt niet. Binnen het effectgebied kunnen aanvragers met fysieke schade kiezen tussen maatwerk (met onderzoek naar de schadeoorzaak), daadwerkelijk herstel, en een forfaitaire vergoeding (beiden zonder onderzoek naar de schadeoorzaak). Alle inwoners van het effectgebied met fysieke schades hebben dus dezelfde opties voor de afhandeling van hun schade. Bij maatwerk zien we dat juist in het gebied waar nog steeds bevingen plaatsvinden relatief meer schades worden toegekend dan aan de randen, dat is ook logisch. Bij daadwerkelijk herstel en de vaste vergoedingen is ervoor gekozen om niet te differentiëren in de grensbedragen. Het is een bewuste keuze geweest om nieuwe grenzen en verschillen binnen het effectgebied te voorkomen. Zo geldt er overal een grensbedrag van € 60.000 bij daadwerkelijk herstel. Uit de praktijk weten we dat het zeer beperkt voorkomt dat schades als gevolg van de gaswinning dit grensbedrag overschrijden, ook in de kern van het bevingsgebied.
Wel is het zo dat er in de gebieden met de meeste bevingen vaker sprake is van samenloop van schade met andere opgaves, zoals de versterking. Die samenloop vergroot de complexiteit en maakt dat hier aanvullende aandacht en inzet nodig is. Dit gebeurt ook op verschillende manieren, bijvoorbeeld door de inzet van gezamenlijke steunpunten door IMG en NCG, de initiatieven onder Agenda voor Herstel en via aanvullende regelingen als Duurzaam herstel en de vaste herhaalvergoeding. Ook de regeringscommissaris Hersteloperatie Groningen en Noord-Drenthe heeft het verbeteren van de situatie van de inwoners in het kerngebied als één van zijn speerpunten benoemd in zijn opdrachtformulering.10

Vraag 18

Wat is uw reactie op de situatie van Willeke Lode uit Midwolde die al 4,5 jaar wacht op duidelijkheid over 97 scheuren in haar woonboerderij maar uit beeld raakte?

Zoals bekend kan ik niet nader ingaan op individuele situaties.

Vraag 19

Wat is uw reactie op de 329 vergelijkbare dossiers waarover de Nationale ombudsman aan de bel trok? Kunt u garanderen dat al deze 329 dossiers inmiddels weer actief in behandeling zijn en dat deze mensen persoonlijk zijn geïnformeerd?

Ik betreur het feit dat ca. 329 dossiers tijdelijk uit beeld zijn geraakt bij de uitvoering, dit had niet mogen gebeuren. Dit hing samen met ICT-aanpassingen als gevolg van de implementatie van nieuwe schaderegelingen. Inmiddels heeft het IMG met de bewoners in kwestie contact opgenomen en is de behandeling van hun meldingen weer opgepakt en in een aantal gevallen ook al afgehandeld.11 Het IMG is structureel in gesprek met de ombudsman en daarbij ook ingegaan op het aanbod van de ombudsman om te bespreken hoe dit soort situaties in de toekomst voorkomen kunnen worden.

Vraag 20

Wat vindt u ervan dat een bewoner pas via een Woo-verzoek inzicht kreeg in zijn eigen schadedossier, nadat stukken bleken te missen en hij maandenlang niets hoorde? Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat gedupeerden juridische middelen als Woo-verzoeken en rechtszaken moeten inzetten om überhaupt te weten waar ze aan toe zijn bij een organisatie die er voor hen is?

Zoals bekend kan ik niet nader ingaan op individuele situaties. Ten algemene geldt dat aanvragers hun eigen dossier online kunnen inzien via de pagina Mijn Dossier. Mocht de aanvrager daarin correspondentie zoals brieven of mails missen, dan kan hij hierover contact opnemen met de zaakbegeleider of het Serviceloket. Voor inzage in eigen dossiers is vanzelfsprekend geen Woo-verzoek nodig.

Vraag 21

Wat is uw reactie op de signalen dat bewoners bij vertraging maandenlang geen brief krijgen, dossiers acht à negen maanden op de plank blijven liggen zonder uitleg, brieven verouderde informatie bevatten en bewoners data kregen toegezegd waarvan intern al bekend was dat die niet gehaald zouden worden?

Ik vind dat bewoners moeten weten waar ze aan toe zijn, ook als er nog geen oplossing is. Ook de Nationale ombudsman wees hier onlangs op. Het IMG neemt deze signalen serieus en blijft werken aan de verdere verbetering van haar dienstverlening richting aanvragers.