XR Ambtenaren en de politieke neutraliteit van het ambtenarenapparaat |
|
Henk Vermeer (BBB) |
|
Enneüs Heerma (CDA), Sophie Hermans (VVD) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het artikel «Activistische ambtenaren willen dat het kabinet klimaatverandering uitroept tot noodsituatie» in het Financieele Dagblad van 12 augustus 2026 en met de daarin genoemde organisatie XR Ambtenaren?1
Ja.
Sinds wanneer bent u bekend met het bestaan van XR Ambtenaren en heeft het kabinet contact met deze organisatie of haar vertegenwoordigers? Zo ja, waarover en in welke hoedanigheid?
Het bestaan van XR ambtenaren is bekend. Het kabinet heeft geen contact met deze beweging of haar vertegenwoordigers.
Bent u bekend met de doelstelling van XR Ambtenaren om ambtenaren uit verschillende overheidsorganisaties te verenigen, actie te voeren binnen en buiten de eigen organisatie en zo invloed uit te oefenen op het overheidsbeleid?
Alleen via openbare stukken zoals het eerder genoemde artikel en de website van Extinction Rebellion heeft het kabinet kennisgenomen van de doelstelling van XR Ambtenaren.
Zo ja, hoe beoordeelt u deze doelstelling?
Het recht op vereniging, vrijheid van meningsuiting en demonstratie zijn grondrechten die ook gelden voor ambtenaren. Artikel 10 van de Ambtenarenwet 2017 stelt hieraan wel de beperking dat ambtenaren zich hiervan dienen te onthouden, indien door de uitoefening van deze rechten de goede vervulling van de functie of de goede functionering van de openbare dienst, voor zover deze in verband staat met de functievervulling, niet in redelijkheid zou zijn verzekerd. Men noemt dit wel de «functioneringsnorm».
Deze wettelijke norm is voor rijksambtenaren concreet uitgewerkt in de Aanwijzingen inzake externe contacten van rijksambtenaren en de Gedragscode Integriteit Rijk (GIR). Hierin staat beschreven dat rijksambtenaren het recht hebben op een eigen mening en politieke betrokkenheid, maar dat zij er altijd voor moeten zorgen dat hun privéuitingen en -gedragingen de betrouwbaarheid en neutraliteit van de overheid niet in gevaar brengen. Hoe zich dat vertaalt in een specifieke casus, moet van geval tot geval worden beoordeeld.
Acht u het wenselijk dat ambtenaren zich op grond van hun ambtelijke positie verenigen binnen een onderdeel van Extinction Rebellion om gezamenlijk politieke druk uit te oefenen op bewindspersonen, volksvertegenwoordigers en andere bestuursorganen?
Dat ambtenaren zich geroepen voelen om zich als privépersoon uit te spreken over grote maatschappelijke thema’s, is voorstelbaar en binnen de grenzen zoals hierboven uiteengezet, ook toegestaan. De wetgever heeft destijds meegewogen dat uitoefening van grondrechten door ambtenaren een zeker ongemak kan opleveren. Beleidsvorming binnen de openbare dienst is geen spanningsloos en homogeen proces. De openbare dienst in een democratische samenleving en de concrete onderdelen daarvan moeten zekere spanningen en complicaties ten gevolge van de uitoefening van grondrechten door ambtenaren kunnen verdragen.2 Tegelijkertijd is het uiteindelijk aan het kabinet om politieke besluiten te nemen en hierover verantwoording af te leggen aan het parlement.
Ziet u het risico dat met XR Ambtenaren een politiek-activistisch netwerk binnen de overheid ontstaat dat ambtelijke posities, contacten, kennis en interne toegang kan gebruiken om buiten de reguliere besluitvorming om invloed uit te oefenen op beleid?
Binnen de ambtelijke dienst bestaan veel contacten. Ambtenaren kunnen elkaar opzoeken om ook buiten hun eigen ambtelijk werk maatschappelijke thema’s te bespreken en zich daarover te uiten. Zolang de wettelijke kaders en gedragsregels3 daarbij in acht worden genomen, is dat toegestaan.
Dit laat onverlet dat beleidsvorming te allen tijde plaatsvindt binnen de kaders van onze democratische rechtsstaat. Daarin adviseert de ambtenaar en besluit de politiek, die daarover verantwoording aflegt aan het parlement. Vervolgens voeren ambtenaren uit wat politiek is besloten, ook als de politieke weging tot een ander besluit heeft geleid dan werd geadviseerd. Als de uitvoering van een politiek besluit onbedoelde gevolgen heeft, is het de taak van ambtenaren om die signalen terug te leggen bij de verantwoordelijk bewindspersoon zodat die het besluit kan heroverwegen. Dat vloeit voort uit onze Grondwet.
Hoe verhoudt dit zich tot de Artikelen 42 en 44 van de Grondwet, waaruit volgt dat Ministers politiek verantwoordelijk zijn en ministeries onder leiding staan van een Minister? Deelt u de opvatting dat de politieke koers wordt bepaald door democratisch verantwoordelijke bestuurders en niet door ambtelijke actiegroepen?
Binnen de kaders van onze politieke rechtsstaat adviseert de ambtenaar en besluit de politiek, die daarover verantwoording aflegt aan het parlement. Zie ook het antwoord op vraag 6.
Waar ligt volgens u de grens tussen interne ambtelijke tegenspraak, die onderdeel is van goed ambtelijk vakmanschap, en georganiseerd extern activisme waarmee ambtenaren het beleid van democratisch verantwoordelijke bestuurders proberen te veranderen?
Het ambtelijk uitspreken en tegenspreken in het proces van interne politieke besluitvorming behoort tot het vak van de ambtenaar. Daarbij hebben ambtenaren de ruimte om vanuit hun professie en deskundigheid vrijelijk te kunnen adviseren en alle relevante feiten en overwegingen bij de bewindspersoon neer te leggen, waarna de politiek besluit.
Als ambtenaren zich naar buiten toe uiten, ligt de grens bij de functioneringsnorm uit artikel 10 van de Ambtenarenwet 2017. Deze wettelijke norm is voor rijksambtenaren nader uitgewerkt in de Gedragscode Integriteit Rijk, waarin handvatten staan over hoe rijksambtenaren de balans bewaren tussen hun grondrechten als burger en de professionele betrouwbaarheid van de openbare dienst. In artikel 14 van de Aanwijzingen inzake externe contacten van rijksambtenaren zijn factoren genoemd die een rol kunnen spelen bij de beoordeling of de normen van artikel 10 Ambtenarenwet zijn overschreden. Het betreft dan onder meer de afstand tussen de functie van de ambtenaar en het beleidsterrein waarover de uitlatingen zijn gedaan, het tijdstip waarop de uitspraken zijn gedaan en de wijze waarop de uitspraken zijn gedaan.
Deelt u de opvatting dat ambtelijke tegenspraak in beginsel intern moet plaatsvinden, zodat de bewindspersoon na weging van alle adviezen een politiek besluit kan nemen en daarover door de Kamer ter verantwoording kan worden geroepen?
Ambtelijke tegenspraak vindt intern plaats. De ambtenaren adviseren en de bewindspersoon neemt na weging van de adviezen een politiek besluit. De bewindspersoon legt verantwoording af aan de Kamer over de politieke besluiten. Zie tevens het antwoord op vraag 6 en 8.
Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord op vraag 9.
Hoe wordt de ministeriële verantwoordelijkheid nog daadwerkelijk vormgegeven wanneer ambtenaren zich zelfstandig als politieke woordvoerders presenteren, publiekelijk een andere koers bepleiten en daarbij hun ambtelijke positie inzetten om aan hun oproep gezag te verlenen?
Het kabinet herkent zich niet in de stelling dat ambtenaren via deelname aan XR Ambtenaren zich als zelfstandig politieke woordvoerders presenteren. Het kabinet verwijst naar de regulering op basis van de functioneringsnorm van artikel 10 van de Ambtenarenwet 2017. Voor rijksambtenaren geven de Aanwijzingen inzake externe contacten van rijksambtenaren en de Gedragscode Integriteit Rijk factoren die meespelen bij de vraag of de functioneringsnorm wordt geschonden, zoals maatschappelijke gevoeligheid van het onderwerp, de betrokkenheid van de ambtenaar bij het onderwerp, en het moment en de manier waarop ambtenaren opvattingen kenbaar maken. Of de functioneringsnorm wordt overtreden, dient van geval tot geval te worden beoordeeld aan de hand van de specifieke omstandigheden.
Ziet u het risico dat ambtenaren die gezamenlijk politieke doelen formuleren, campagne voeren en hun ambtelijke positie gebruiken om beleid te beïnvloeden, zich ontwikkelen tot een zogenoemde vierde macht zonder eigen democratisch mandaat of rechtstreekse verantwoordingsplicht?
In de GIR staat beschreven dat rijksambtenaren het recht hebben op een eigen mening en politieke betrokkenheid, maar dat zij er altijd voor moeten zorgen dat hun privéuitingen en -gedragingen de betrouwbaarheid en neutraliteit van de overheid niet in gevaar brengen. Dat ambtenaren zich geroepen voelen om zich als privépersoon uit te spreken over grote maatschappelijke thema’s, is voorstelbaar en binnen de grenzen zoals hierboven uiteengezet, ook toegestaan. In de ambtenarenwet 2027 is destijds meegewogen dat het uitoefenen van grondrechten door ambtenaren zekere spanning en complicaties met zich brengt. Ambtenaren dienen de balans te bewaren tussen hun grondrechten als burger en de professionele betrouwbaarheid van de openbare dienst. Hoe zich dat vertaalt in een specifieke casus, moet van geval tot geval worden beoordeeld. Zie hiervoor tevens het antwoord op vraag 4, 5, 8 en 11.
Klopt het dat onder de betrokken activisten een communicatieadviseur van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en een leidinggevend ambtenaar van de provincie Groningen zijn, die zich in de media nadrukkelijk als ambtenaar hebben gepresenteerd? Hebben zij vooraf toestemming gevraagd of melding gemaakt van hun mediaoptreden?
Over individuele casuïstiek kunnen we vanuit privacy redenen geen uitspraken doen. In algemene zin geldt dat voor het gebruik maken van het recht op vrijheid van meningsuiting geen voorafgaande toestemming nodig is als dit op persoonlijke titel plaats vindt. Dit heeft te maken met het verbod op censuur. Het is aan de individuele ambtenaren om alle relevante aspecten mee te wegen voordat tot een publieke uiting wordt overgegaan. Als daar aanleiding toe bestaat, dienen ambtenaren zich jegens hun werkgever wel te verantwoorden over de afwegingen en keuzes die zijn gemaakt. Het is dan vervolgens aan de werkgever om te beoordelen of er sprake is van een overtreding van geldende wet- en regelgeving. In de Gedragscode Integriteit Rijk en de Aanwijzingen inzake externe contacten van rijksambtenaren zijn voorts regels opgenomen over contact met media vanuit de ambtelijke functie.
Hoe beoordeelt u de uitspraak van de bij het Ministerie van VWS werkzame communicatieadviseur dat zij niet primair voor bewindspersonen zou werken? Acht u het aanvaardbaar dat iemand die beroepsmatig betrokken is bij overheidscommunicatie tegelijkertijd als woordvoerder van een activistische organisatie publiekelijk druk uitoefent op het kabinet?
Over individuele casuïstiek kunnen vanuit privacy redenen geen uitspraken worden gedaan.
Hoe verhouden de organisatie en activiteiten van XR Ambtenaren en het optreden van de betrokken ambtenaren zich tot de Artikelen 6 en 10 van de Ambtenarenwet 2017, de Gedragscode Integriteit Rijk, de Aanwijzingen inzake externe contacten van rijksambtenaren en de ambtseed?
Op grond van artikel 10 van de Ambtenarenwet 2017 geldt de functioneringsnorm. Daarnaast worden in de Aanwijzingen inzake externe contacten van rijksambtenaren en de GIR de factoren genoemd die meespelen bij de vraag of de functioneringsnorm wordt geschonden. Van geval tot geval wordt in een specifieke casus beoordeeld of de normen en gestelde grenzen overschreden zijn. Zie tevens het antwoord op vraag 6 en op vraag 11.
Is onderzocht of XR Ambtenaren of daarbij aangesloten ambtenaren voor hun activiteiten gebruikmaken van werktijd, interne communicatiekanalen, ambtelijke informatie, contacten, apparatuur, vergaderruimten of andere voorzieningen van overheidswerkgevers? Zo nee, bent u bereid dit rijksbreed te onderzoeken?
Het uitgangspunt is dat rijksambtenaren de richtlijnen volgen die in de Gedragscode Integriteit Rijk genoemd zijn. De in de vraag genoemde gegevens zijn niet rijksbreed beschikbaar. Als daar aanleiding toe is, ligt het op de weg van de ministeries als werkgever om daar aandacht aan te besteden. Uitgangspunt is dat uitoefening van grondrechten in eigen tijd plaatsvindt en dat rijksmiddelen voor het werk worden gebruikt.
Welke gevolgen heeft dergelijk zichtbaar activisme volgens u voor collega-ambtenaren die hun werk wel politiek neutraal en loyaal aan het democratisch bestuur proberen uit te voeren? Begrijpt u dat ook zij hiervan reputatieschade kunnen ondervinden en dat burgers aan hun onpartijdigheid kunnen gaan twijfelen?
Het is voorstelbaar dat publieke uitingen van ambtenaren bij andere ambtenaren ongemak teweegbrengt. Zoals hiervoor aangegeven moet de openbare dienst in een democratische samenleving een zekere spanning kunnen verdragen. Het is echter van groot belang om hierover in de organisatie een open gesprek te voeren met en tussen ambtenaren onderling.
Welke maatregelen neemt u om te voorkomen dat ambtenaren hun functie, functietitel, interne kanalen of ambtelijke gezag voortaan gebruiken om namens activistische organisaties politieke druk uit te oefenen op het kabinet?
Er wordt binnen de Rijksoverheid continu geïnvesteerd in ambtelijk vakmanschap. Hierbij wordt een cultuur bevorderd die ruimte geeft aan de inbreng van verschillende perspectieven. Indien en voor zover ambtelijk vakmanschap niet betracht wordt zijn er duidelijke grenzen die de werkgever bewaakt.
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Ja.
Het artikel ‘Eigenaar schadebureau is niet onafhankelijk’, zegt rechter; mogelijk gevolgen voor afhandeling bevingsschade' |
|
Sandra Beckerman (SP) |
|
Enneüs Heerma (CDA) |
|
|
|
|
Wat is uw reactie op het oordeel van de rechtbank dat onvoldoende vaststaat dat de deskundige, mede-eigenaar en bestuurder van D.O.G. Ingenieurs B.V., geen persoonlijk belang heeft en dat hij daarom niet als onafhankelijke deskundige kan worden gekwalificeerd?1
Hoe beoordeelt u het dat deze deskundige in het Disclosure Statement voor onafhankelijke deskundigen van het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) zijn rol als directeur en aandeelhouder van D.O.G. onvermeld heeft gelaten? Acht u het formulier op dit punt toereikend, nu D.O.G. zelf stelt dat er geen afzonderlijke vraag in staat over aandeelhouderschap of bestuursfuncties? Heeft u plannen dit formulier te wijzigen?
Bent u bereid het Disclosure Statement en het deskundigenregister zo aan te passen dat aandeelhouderschap, bestuursfuncties en andere financiële belangen bij het deskundigenbureau verplicht moeten worden gemeld, en dat deskundigen met zo’n belang geen individuele schadedossiers meer beoordelen?
Hoe verhoudt deze uitspraak zich tot de stelling van het IMG dat er geen reden is om te twijfelen aan de onafhankelijkheid van de deskundigen en tot uw eigen eerdere uitspraak in het debat dat u geen reden heeft om te twijfelen aan de kwaliteit van de rapporten? Blijft u bij die uitspraak?
Vindt u het aanvaardbaar dat het IMG en D.O.G. laten weten hun werkwijze naar aanleiding van deze uitspraak niet aan te passen, terwijl de rechter in het vonnis uitdrukkelijk schrijft te rekenen op meer duidelijkheid van het IMG om problemen in de toekomst te voorkomen? Bent u bereid het IMG hierop aan te spreken en zo nodig een aanwijzing te geven?
Hoeveel schaderapporten zijn sinds 2018 opgesteld of mede-opgesteld door deskundigen die tevens aandeelhouder, bestuurder of eigenaar zijn van het schadebureau waarvoor zij werken? Kunt u dit uitsplitsen per bureau? Zo nee, waarom heeft het IMG hier geen zicht op?
Deze informatie wordt niet bijgehouden door het IMG. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft bevestigd dat de onafhankelijkheid op adequate wijze door het IMG is gewaarborgd onder andere middels het disclosure statement. Daarom was er geen aanleiding voor het IMG om deze informatie bij te houden.
Hoeveel van deze rapporten hebben geleid tot een afwijzing van een schadeaanvraag? Bent u bereid deze dossiers te laten herbeoordelen door aantoonbaar onafhankelijke deskundigen?
Zie hiervoor het antwoord op vraag 6.
Op de uitspraak en de mogelijke gevolgen, kan ik, zoals toegelicht bij het antwoord op de vragen 1 t/m 5, op dit moment niet inhoudelijk ingaan.
Erkent u dat deze uitspraak laat zien dat het verdienmodel rond de schadeafhandeling niet alleen de overheid veel geld kost, maar ook gedupeerden rechtstreeks kan schaden, omdat er een prikkel kan bestaan om anders te oordelen dan onafhankelijk zou gebeuren?
Op de uitspraak en de vragen die u naar aanleiding hiervan stelt, kan ik, zoals toegelicht bij het antwoord op de vragen 1 t/m 5, op dit moment niet inhoudelijk ingaan.
Bent u bekend met de passage in het vonnis waarin de gemachtigde van de eiseres niet uitsluit dat het lange tijdsverloop en de belasting die dit met zich meebracht het gevolg is van de volgens hem niet onafhankelijke handelwijze van de deskundige? Heeft u, of heeft het IMG, onderzocht of er een verband bestaat tussen de belangen van deskundigen en schadebureaus en de lange doorlooptijden van schadeaanvragen? Zo nee, bent u bereid dit te laten onderzoeken?
Zie antwoord vraag 8.
Kunt u aangeven hoe lang de doorlooptijden zijn van dossiers die door D.O.G. en 10BE zijn beoordeeld, vergeleken met dossiers van andere bureaus?
De inzet van deskundigen in de schadeafhandeling is een van de vele factoren die de doorlooptijd van een aanvraag kunnen bepalen, net zoals bijvoorbeeld de grootte van een pand, de complexiteit van een dossier en de keuzes van een aanvrager, zoals bijvoorbeeld het indienen van en zienswijze. Daarnaast worden de deskundigenbureaus ingezet op verschillende onderdelen van het schadeafhandelingsproces waarvoor met hen verschillende daarbij passende prestatieafspraken zijn gemaakt; dit betreft de onderdelen opname, beoordeling en calculatie maar ook bij bijzondere objecten. Dit betekent dat een vergelijking op doorlooptijden op basis van de inzet van bureaus niet mogelijk is.
Wat is de stand van zaken van de uitvoering van de motie-Beckerman/Bushoff over het borgen dat het toezicht op externe inhuur door IMG en Nationaal Coördinator Groningen (NCG) wordt versterkt (Kamerstuk 36 836, nr. 40)?
Ik hoop uw Kamer hierover voor het WGO Groningen te informeren. Daarbij zal ik ingaan op de maatregelen die door NCG zijn genomen als reactie op het rapport van de ACVG. Ook ga ik daarbij in op de wijze waarop de onafhankelijkheid van de deskundige en de kwaliteit van de werkzaamheden in het schadeafhandelingsproces bij het IMG is gewaarborgd en de op dit moment door het IMG uitgevoerde audit op schadeopnames. Indien mogelijk zal ik dan ook ingaan op de betekenis van de recente uitspraak van de Rechtbank Noord-Nederland.
Is uw inhoudelijke oordeel over de verworpen moties-Bushoff/Beckerman over een winstnormbepaling in de aanbesteding (Kamerstuk 36 836, nr. 44) en over het wegnemen van perverse financiële prikkels voor schadebureaus (Kamerstuk 36 836, nr. 45) in het licht van dit artikel veranderd? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke stappen neemt u om de inhoud van deze moties tot uitwerking te brengen?
Op de uitspraak en de vragen die u naar aanleiding hiervan stelt, kan ik zoals toegelicht bij het antwoord op de vragen 1 t/m 5 op dit moment niet inhoudelijk ingaan.
Bent u, in het licht van deze uitspraak, alsnog bereid maatregelen te nemen om de financiële prikkel om anders te oordelen weg te nemen en buitensporige winsten te voorkomen?
Zie antwoord vraag 12.
Heeft u kennisgenomen van bovenstaande artikelen?1 2
Ik heb kennisgenomen van beide artikelen.
Hoe oordeelt u over het bericht dat een bureau, dat kandidaat-wethouders voor de gemeente Best, een kandidaat-wethouder bevroeg over zijn leeftijd en dit als risico in de rapportage opnam?
Het voornaamste doel van de risicoanalyse is inzicht verkrijgen in mogelijke risico’s en kwetsbaarheden met betrekking tot de bestuurlijke integriteit van een kandidaat-bestuurder. Daarnaast is de risicoanalyse bedoeld om het risicobewustzijn van de kandidaat te stimuleren. Op dit moment is er nog geen wettelijke regeling ten aanzien van de risicoanalyse integriteit voor kandidaat-wethouders. Dat betekent ook dat er op dit moment nog geen wettelijke inkadering is van waar de risicoanalyse wel en niet over kan gaan. Het is daarmee op dit moment aan de gemeentebesturen zelf om te organiseren of en op welke manier zij uitvoering geven aan een (vorm van) risicoanalyse integriteit. Veelal is in een lokale gedragscode of verordening geregeld hoe de risicoanalyse plaatsvindt.
Momenteel is een wetsvoorstel aanhangig dat de uitvoering van de risicoanalyse en de normen waarop deze ziet afbakent. Het voorstel regelt aan welke wettelijke normen kan worden getoetst. Daarbij kunnen ook normen uit de lokale gedragscode of verordening worden betrokken die zien op de bestuurlijke integriteit, als de gemeenteraad dat van tevoren expliciet heeft bepaald. Leeftijd en gezondheid betreffen zaken die op zichzelf niet zien op de bestuurlijke integriteit. Ze maken dus geen deel uit van het wetsvoorstel. Ik acht het met het oog op de voorliggende wetgeving onwaarschijnlijk dat leeftijd een rol zal spelen in de risicoanalyse als deze gestandaardiseerd is.
Hoewel op dit moment dus wettelijk nog geen beperking wordt gesteld aan waar de risicoanalyse op ziet, zou ik wel de oproep willen doen ook nu al in lijn met het genoemde wetsvoorstel te handelen en bij de uitvoering van de risicoanalyse integriteit alleen te toetsen aan de in het wetsvoorstel genoemde normen.
Hoe oordeelt u over het bericht dat de leeftijd van de kandidaat-wethouder als aandachtspunt werd aangemerkt?
Zie antwoord vraag 2.
Wat heeft in uw optiek leeftijd te maken met bestuurlijke integriteit?
Niets.
Wat heeft in uw optiek leeftijd te maken met iemands capaciteiten?
In het door BZK beschikbaar gestelde «handboek integriteit voor politieke ambtsdragers van decentrale overheden3» en de bijbehorende modelvragenlijst voor screening van kandidaat bestuurders wordt leeftijd niet benoemd. Wel is er in deze vragenlijst een algemene vraag opgenomen of er iets speelt in het persoonlijke leven van de kandidaat wat de beschikbaarheid voor het ambt mogelijk (tijdelijk) kan verminderen. Het betekent dus niet dat specifieke omstandigheden van een kandidaat geen enkel onderdeel kunnen maken van een goed gesprek over geschiktheid voor het vervullen van een bepaalde rol. De geschiktheid voor de functie betreft echter geen onderdeel van de risicoanalyse bij het wetsvoorstel, die is enkel gericht op de bestuurlijke integriteit.
Hoe oordeelt u over het bericht dat de burgemeester van Best de rapportage op deze manier accepteerde?
Omdat er op dit moment nog geen wettelijke regeling van de risicoanalyse is voor kandidaat-wethouders, is het aan een betreffende gemeente om zelf te organiseren of en op welke manier zij uitvoering geeft aan een (vorm van) risicoanalyse integriteit. Daarbij vertrouw ik erop dat de burgemeester haar verantwoordelijkheid bij de risicoanalyse integriteit op een zorgvuldige wijze heeft uitgeoefend. Het is in algemene zin primair aan de gemeenteraad om het handelen van een burgemeester te controleren.
Overigens is het goed om te vermelden dat de burgemeester in het aanhangige wetsvoorstel de verantwoordelijkheid krijgt om erop toe te zien dat de risicoanalyse integriteit wordt uitgevoerd en dat het proces daarbij deugdelijk verloopt. Dit betekent niet dat de burgemeester daarmee verantwoordelijk wordt voor de inhoudelijke uitkomsten van de risicoanalyse.
Bent u het eens met de stelling dat hier sprake is van leeftijdsdiscriminatie en dat Artikel 1 van de Grondwet daarmee is overtreden? Kunt u uw antwoord toelichten?
Het is niet aan mij om in individuele casus te beoordelen of er sprake is van leeftijdsdiscriminatie. In zijn algemeenheid hecht ik er wel aan om het wettelijk kader te schetsen. Artikel 1 van de Grondwet verbiedt discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook. Het verbod van discriminatie op welke grond dan ook ziet onder meer op leeftijdsdiscriminatie.
Gelet op dit grondwettelijke kader heb ik in het bovengenoemde aanhangige wetsvoorstel expliciet willen maken dat de risicoanalyse ziet op de bestuurlijke integriteit van een kandidaat. Onder het wetsvoorstel wordt slechts aan de normen getoetst die gerelateerd zijn aan bestuurlijke integriteit. Zoals ik in vraag 2 aangaf, betreffen leeftijd en gezondheid zaken die op zichzelf niet zien op de bestuurlijke integriteit en het lijkt mij dan ook onwaarschijnlijk dat dit aan deze wettelijke normen kan worden gerelateerd.
Hoe oordeelt u over de stelling dat het doel van een dergelijk onderzoek het bevorderen van de integriteit van het openbaar bestuur is, maar als de procedure zelf niet integer verloopt, dat het echte probleem is?
Het is belangrijk dat voorafgaand aan de benoeming van kandidaat-bestuurders een risicoanalyse integriteit plaatsvindt. Dit draagt inderdaad bij aan het bevorderen van de integriteit van het openbaar bestuur. Het helpt kandidaat-bestuurder zelf ook om inzicht te krijgen in mogelijke risico’s en kwetsbaarheden met betrekking tot hun bestuurlijke integriteit, zodat zij waar nodig beheersmaatregelen kunnen treffen. Daarmee kunnen zij mogelijk vervelende integriteitskwesties tijdens het ambt voorkomen. Uiteraard is hierbij essentieel dat de uitvoering van de risicoanalyse en het daarbij gehanteerde proces deugdelijk verloopt. Juist daarom ligt er nu een wetsvoorstel voor, waarin op een aantal belangrijke punten waarborgen zijn opgenomen voor de uitvoering van de risicoanalyse integriteit. Daarin wordt enerzijds de reikwijdte van de risicoanalyse ingekaderd door het vereiste dat alleen getoetst wordt aan wettelijke normen die zien op bestuurlijke bestuurlijke integriteit. Deze kunnen eventueel worden aangevuld door lokale integriteitsnormen uit gedragscode of verordening. Anderzijds worden ook de verantwoordelijkheden bij de uitvoering wettelijk afgebakend en zijn er bijvoorbeeld bepalingen opgenomen over de omgang met persoonsgegevens en hoor en wederhoor.
In aanvulling op het eerder genoemde wetsvoorstel heb ik – samen met de Minister van Infrastructuur en Waterstaat en de koepels van decentrale overheden – een traject gestart om de kwaliteit van integriteitsonderzoeken verder te versterken. Hiertoe heeft mijn ministerie denksessies georganiseerd met betrokkenen uit het decentraal bestuur en de uitvoeringspraktijk van integriteitsonderzoeken. Ook zijn onderzoeken uitgevoerd naar welke eisen aan kwalitatief goed integriteitsonderzoek zouden kunnen worden gesteld. Voor het proces van de risicoanalyse als zodanig zijn zoals hierboven vermeld reeds in het wetsvoorstel veel belangrijke waarborgen opgenomen om de kwaliteit hiervan te borgen. Het genoemde traject ziet dan ook primair op onderzoeken naar vermeende integriteitsschendingen tijdens het ambt door politieke ambtsdragers. Het is echter niet uitgesloten dat bepaalde zaken die uit dit traject volgen ook relevant kunnen zijn voor de uitvoering van de risicoanalyse integriteit.
Welke voorwaarden/eisen worden er gesteld aan wethouders die door een extern bureau gescreend worden?
Omdat er op dit moment nog geen wettelijke regeling van de risicoanalyse is voor kandidaat-wethouders, is het aan een betreffende gemeente om zelf te organiseren of en op welke manier zij uitvoering geven aan een (vorm van) risicoanalyse integriteit. Daarover zijn dus geen eenduidige uitspraken te doen.
Hoe uniform wordt deze screening uitgevoerd?
Er heeft in 2023 onderzoek plaatsgevonden door I&O research en DSP-groep met als doel inzicht verkrijgen in het gebruik en de effecten van risicoanalyses door gemeenten. Uit dit onderzoek blijkt dat de huidige uitvoeringspraktijk laat zien dat per gemeente verschilt hoe de uitvoering van de risicoanalyse inhoudelijk is vormgegeven. Deze verschillen zien zowel op de uitvoerder als uitvoeringspraktijk, waaronder de vorm van rapportage.4 Meer duiding van de resultaten van dit onderzoek en de verschillen treft u aan in het onderzoek.
Juridische en financiële intimidatie van Rotterdamse politici |
|
Mohammed Mohandis (PRO), Fatihya Abdi (GroenLinks-PvdA) |
|
Enneüs Heerma (CDA), David van Weel (VVD) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Wim Beelen werkt aan miljoenenclaim tegen PRO en politici: «Ze gaan door met mij kapot maken»»?1
Ja.
Hoe beoordeelt u het feit dat lokale politici vanwege hun politieke opvatting over een politiek vraagstuk persoonlijk onder druk worden gezet casu quo geïntimideerd en er gedreigd wordt met een financiele miljoenenclaim?
Wij keuren alle vormen van agressie, bedreiging en intimidatie richting decentrale politici af. Decentrale volksvertegenwoordigers en bestuurders moeten vrij en veilig hun werk kunnen doen. Hierbij kan de dreiging van een juridische procedure de vrije meningsvorming onder druk zetten.
Tegelijkertijd heeft een burger recht op bescherming van de wet. Indien een burger meent schade te lijden door uitspraken van een politicus die hem of zijn bedrijf treffen, kan een burger deze schade aan een rechter voorleggen in een civiele procedure. Het is niet aan het kabinet om over individuele casuïstiek te oordelen. Dat is aan de rechter.
Deelt u de zorgen dat dit soort (mogelijke) intimidatierechtszaken een «chilling effect» heeft op het politieke handelen van gekozen volksvertegenwoordigers en bestuurders en hiermee het democratische proces kan worden ondermijnd? Zo ja, welke stappen onderneemt u om hierin op te treden en te normeren? Zo nee, waarom niet?
Het kan afschrikwekkend zijn als iemand die uit overtuiging voor het ambt van volksvertegenwoordiger kiest en zijn of haar mening verkondigt, te maken krijgt met rechtszaken. Zeker als dit ertoe leidt dat men zich anders of niet meer uit over een thema óf besluit zich niet meer verkiesbaar te stellen. Dan wordt de democratische rechtsorde ondermijnd. De Monitor Integriteit & Veiligheid2 laat zien dat bijna de helft (45%) van de decentrale politieke ambtsdragers met enige vorm van agressie of intimidatie te maken krijgt. Raadsleden moeten vrij het politieke debat kunnen voeren, zonder druk of beïnvloeding. Het gaat hier het grondrecht van vrijheid van meningsuiting. Besluitvorming moet in volledige onafhankelijkheid plaatsvinden, in een omgeving die veilig, respectvol en ondersteunend is. Intimidatie richting raadsleden wordt niet getolereerd. Raadsleden wordt aangeraden aangifte te doen als sprake is van bedreiging, agressie of intimidatie. Zo mogelijk wordt daar strafrechtelijk tegen opgetreden. Zie voor andere maatregelen het antwoord op vraag 6.
Tegelijkertijd kan de toegang van de burger tot het recht niet worden geblokkeerd. Burgers moeten in staat zijn om veronderstelde schade geleden uit een onrechtmatige daad aan een rechter voor te leggen, ook als de onrechtmatige daad komt van een politicus. Ook dit is een fundamenteel recht. Daarbij moet worden aangetekend dat leden van het gemeentebestuur, dus ook raadsleden, niet kunnen worden vervolgd of aansprakelijk gesteld voor de uitingen die zij in de raadsvergadering of in schriftelijke stukken aan de raad hebben gedaan. Deze immuniteit geldt op grond van artikel 22 van de Gemeentewet.
Kunt u toelichten in hoeverre er sprake is van een trend van dit soort intimidatie(rechts)zaken in Nederland waarbij lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers onder druk worden gezet? Wordt dit gemonitord en bijgehouden? Zo nee, waarom wordt dit niet bijgehouden, gelet op de toegenomen (online) dreiging richting lokale bestuurders en politici en de toenemende zorgen over ondermijning?
In de Monitor Integriteit en Veiligheid, die tweejaarlijks in opdracht van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wordt uitgevoerd, wordt in kaart gebracht in welke mate en op welke wijze politieke ambtsdragers in het decentraal bestuur te maken krijgen met agressie, intimidatie en (vermoedens van) integriteitsschendingen. Uit de Monitor Integriteit en Veiligheid 2024 blijkt dat van de decentrale politieke ambtsdragers die in de twaalf maanden voorafgaand aan het onderzoek met agressie of intimidatie te maken hebben gehad, 5% aangeeft dat deze agressie of intimidatie (mede) tot uiting kwam door middel van een juridische procedure (pagina 35 van de monitor).
Welke signalen ontvangt u over of en zo ja in hoeverre intimidatie en dreiging van lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers leidt tot zelfcensuur, aangepast optreden en/of zelfs een wijziging van beleid?
Agressie, bedreiging en intimidatie kunnen effect hebben op wie er politiek actief wordt en blijft. Uit verschillende onderzoeken komt niet eenduidig naar voren dat politieke ambtsdragers hun ambt neerleggen vanwege agressie, bedreiging en intimidatie. Ook noemen politieke partijen agressie, bedreiging en intimidatie niet als de belangrijkste reden waarom het lastig is om nieuwe kandidaten te vinden. Dergelijke ervaringen kunnen wel leiden tot afnemend werkplezier en beïnvloeden de ambities voor de toekomst, maar een direct verband is niet aangetoond.
Welke landelijke en structurele ondersteuning is er voor lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers die te maken krijgen met dit soort intimidatie(rechts)zaken die enkel en alleen het doel dienen om critici het zwijgen op te leggen? Bent u bereid om met de belangenorganisaties van lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers hierover in gesprek te gaan om te bezien hoe zij zo nodig beter kunnen worden ondersteund?
Het programma weerbaar bestuur is een samenwerking door het Ministerie van BZK met het Ministerie van JenV, beroeps- en belangenverenigingen, politieke partijen en andere netwerkpartners die zich inzet voor goede preventie, reactie en nazorg bij agressie, bedreiging en intimidatie richting decentrale politieke ambtsdragers. Zo is er het Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur dat 24/7 bereikbaar is voor advies en ondersteuning bij agressie, bedreiging en intimidatie. Ook verzorgen zij weerbaarheidssessies in inmiddels al meer dan 200 gemeenteraden en alle provinciale staten om het collectieve gesprek over omgang met agressie, bedreiging en intimidatie te faciliteren én hen te helpen bij het opzetten of versterken van de organisatiestructuur om decentrale ambtsdragers goed bij te staan op dit thema. Ik ben bereid om met politieke partijen en de beroeps- en belangenverenigingen in het decentraal bestuur in gesprek te gaan over de wijze waarop lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers aanvullend kunnen worden ondersteund waar dat nodig is.
Hoe wordt voorkomen dat de mate van bescherming tegen en ondersteuning bij dit soort intimidatie(rechts)zaken afhankelijk is van de grootte, financiële middelen of bestuurskracht van een gemeente, provincie of waterschap? En ziet u hierbij nog verschil in mate van ondersteuning tussen bestuurders en volksvertegenwoordigers?
Het is aan de rechter om te beoordelen of er sprake is van een intimiderende rechtszaak in de zin van een kennelijk ongegronde vordering of misbruik van recht, alsook om te oordelen over de proceskostenvergoeding. Bij kennelijk ongegronde vorderingen en misbruik van procesrecht zijn er verschillende mogelijkheden. Zo zal de rechter bij een kennelijk ongegronde vordering de eiser niet ontvankelijk verklaren en de vordering niet inhoudelijk behandelen. Daarmee kan de procedure snel tot een einde komen. Verder kan de rechter bij misbruik van procesrecht de eiser veroordelen tot vergoeding van de volledige proceskosten van de gedaagde. De recent in werking getreden wet ter implementatie van de anti-SLAPP richtlijn voorziet in geval van een SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation of te wel een strategische rechtszaak tegen publieke participatie) daartoe in een expliciete bepaling.
Dit is onafhankelijk van de gemeentegrootte waar de volksvertegenwoordiger actief is. Volksvertegenwoordigers en bestuurders kunnen beiden een beroep doen op de ondersteuning van de eigen gemeente of provincie. Ook is het programma weerbaar bestuur actief voor alle decentrale politieke ambtsdragers.
Erkent u dat het onacceptabel is dat bijna 4.000 Groningers nog altijd maandenlang wachten op een definitief isolatieplan, terwijl eerder dit jaar beterschap werd beloofd? Welke concrete maatregelen gaat u nemen om de achterstand weg te werken?1, 2
Hoe gaat u ervoor zorgen dat isolatieplannen van adviesbureaus in één keer aan de kwaliteitseisen voldoen, zodat het tijdrovende heen-en-weerproces met de kwaliteitscommissie verdwijnt? Bent u bereid bureaus niet te betalen voor afgekeurde plannen en bureaus die herhaaldelijk ondermaats werk leveren uit te sluiten?
Wat gaat u doen om de procedure voor bewoners eenvoudiger en sneller te maken?
Hoe voorkomt u een nieuw tekort aan isolatieadviseurs nu de opleiding voor dit jaar vol zit en nieuwe adviseurs pas in 2027 kunnen starten? Bent u bereid op korte termijn extra opleidingsplaatsen te organiseren?
Bent u bereid te onderzoeken of het opstellen en controleren van isolatieplannen in publieke handen kan worden gebracht, bijvoorbeeld via gemeenten of een regionaal publiek energieloket, zodat Nij Begun minder afhankelijk is van particuliere bureaus?
Kunt u garanderen dat geen enkele bewoner subsidie misloopt of extra kosten maakt door vertraging die niet aan hem of haar te wijten is? Welke maatregelen neemt u om huishoudens met lage inkomens en in energiearmoede extra te ondersteunen?
Wat vindt u ervan dat de gemeente Pekela de isolatiesubsidie aan inwoners voorschiet en hen helpt met de aanvraag, het isolatieplan en zelfs het leegruimen van hun zolder, omdat inwoners vastlopen in de ingewikkelde en trage procedure? Bent u bereid gemeenten die inwoners zo ondersteunen hiervoor te compenseren, en wat gaat u doen om de regeling zelf zo te vereenvoudigen dat zulke hulp niet meer nodig is?
Hoe beoordeelt u de uitvoering van de aangenomen moties Beckerman en Bushoff over een bureaucratische rompslomp voorkomen en Bushoff en Beckerman over een goede uitvoering van maatregel 29 borgen? Erkent u dat de verbeteringen die u in uw brief van 21 april 2026 als invulling van deze moties noemde onvoldoende effect hebben gehad? Welke aanvullende stappen gaat u zetten om deze moties alsnog volledig uit te voeren?3, 4, 5
Kunt u deze vragen voor het wetgevingsoverleg Begrotingsonderdeel Herstel Groningen beantwoorden?
Het bericht dat de Ombudsman stelt dat Sinti, Roma en reizigers stelselmatig worden gediscrimineerd |
|
Stephan van Baarle (DENK) |
|
Enneüs Heerma (CDA) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Nationale ombudsman: Sinti, Roma en reizigers worden stelselmatig gediscrimineerd»1?
Erkent u, net als de Nationale ombudsman dat discriminatie van Sinti, Roma en reizigers vrijwel genormaliseerd is, waardoor zij discriminatie ervaren op vele domeinen van de samenleving? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid om toe te zeggen dat in de nieuwe Rijksbrede aanpak tegen discriminatie en racisme, er ook expliciet aandacht zal worden gegeven aan het tegengaan van discriminatie van Sinti, Roma en reizigers ofwel antiziganisme? Zo nee, waarom niet?
Klopt het dat in de afgelopen drie jaar er slechts 99 standplaatsen bij kwamen, terwijl naar schatting 4.000 tot mogelijk 8.000 nieuwe standplaatsen nodig zijn?
Welke extra verantwoordelijkheid gaat u nemen om ervoor te zorgen dat er voldoende standplaatsen gerealiseerd zullen worden?
Wat is uw reactie op de constatering van de Nationale ombudsman dat de overheid zich nog te vaak laat leiden door negatieve stereotypen over woonwagenbewoners en de nadruk te veel op controle en beheersing ligt?
Op welke wijze gaat u stigmatisering en benadeling van Sinti, Roma en reizigers als gevolg van overheidsbeleid tegen?
Op welke andere manieren gaat u de gelijke behandeling en de gelijkwaardige positie van Roma, Sinti en reizigers bevorderen?
Het zicht op de doelmatigheid van zelfstandige bestuursorganen |
|
Mona Keijzer |
|
Enneüs Heerma (CDA) |
|
Heeft u kennisgenomen van de kabinetsreactie op de evaluatie van de Kaderwet zelfstandig bestuursorganen (zbo’s), waarin is aangekondigd het accountantsverslag over de doelmatigheid van beheer en organisatie te schrappen en waarin is toegezegd dat het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het Ministerie van Financiën het solide beoordelen van doelmatigheid zouden stimuleren, faciliteren en periodiek monitoren?1
Klopt het dat die verplichting met de wetswijziging van februari 2022 is komen te vervallen?2
Op welke wijze is sindsdien uitvoering gegeven aan de toezegging tot periodieke monitoring, wanneer heeft die monitoring plaatsgevonden en wat waren de uitkomsten?
Kunt u de Kamer een overzicht sturen van de zbo’s waarvan de doelmatigheid in de afgelopen vijf jaar is onderzocht, met de datum van het onderzoek en de hoofdconclusie?
Bij hoeveel zbo’s is de wettelijk verplichte periodieke evaluatie tijdig uitgevoerd, en bij hoeveel van die evaluaties is de doelmatigheid daadwerkelijk beoordeeld in plaats van alleen de taakuitvoering beschreven?
Bij welke zbo’s ontbreekt op dit moment inzicht in de vraag of de wettelijke taken doelmatig worden uitgevoerd?
Hoe verhoudt de toezegging uit 2019 zich tot de vaststelling van de Algemene Rekenkamer dat slechts 22 procent van de onderzochte periodieke rapportages voor een aanzienlijk deel van het beleid duidelijk maakt of resultaten tegen zo laag mogelijke kosten zijn bereikt?3
Klopt het dat het regeerakkoord aankondigt te verkennen of zelfstandige bestuursorganen onder de rechtstreekse verantwoordelijkheid van een Minister kunnen worden gebracht, met het UWV als voorbeeld?4
Op welke gegevens over de doelmatigheid van die organisaties wordt die verkenning gebaseerd?
Kunt u aangeven welk jaarlijks budget gemoeid is met zbo’s waarvan de doelmatigheid in de afgelopen vijf jaar niet aantoonbaar is beoordeeld?
Wie is aanspreekbaar wanneer een vakminister de doelmatigheid van een zbo niet in beeld brengt: de Minister van Financiën vanuit de verantwoordelijkheid voor de doelmatige besteding van publieke middelen, of de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vanuit de stelselverantwoordelijkheid voor de Kaderwet zbo’s?
Acht u het verantwoord dat de bekostiging van een zbo ongewijzigd doorloopt zolang niet kan worden vastgesteld of de publieke taak doelmatig wordt uitgevoerd?
Kunt u deze vragen afzonderlijk van elkaar beantwoorden?
Een topografische kaart van heel Nederland |
|
Tijs van den Brink (CDA) |
|
Enneüs Heerma (CDA), Aerdts , Boekholt-O’Sullivan , Eric van der Burg (VVD) |
|
|
|
|
Herinnert u zich uw beantwoording van de door mij gestelde vragen over het bevorderen van het gebruik van kaarten van Nederland waarop ook de Caribische delen van het Koninkrijk worden weergegeven tijdens de begrotingsbehandeling van Koninkrijksrelaties op 8 oktober jl.?1
Deelt u vanuit grondwettelijk perspectief en vanuit de Nederlandse staatsinrichting en openbaar bestuur de opvatting dat Nederland ook Bonaire, Sint Eustatius en Saba omvat en dat een overzichtskaart die wordt gepresenteerd als een kaart van Nederland daarom in beginsel ook het Caribisch deel van Nederland zou moeten bevatten? Zo nee, waarom niet?
Welke rol spelen de beschikbaarheid en toegankelijkheid van officiële basisinformatie, zoals informatie over topografie, ondergrond, bestuurlijke gebieden en adressen, en brongegevens, zoals luchtfoto’s, voor kaartproducenten en andere makers van geografische producten en diensten? Herkent u dat de keuze om het Caribisch deel van Nederland wel of niet mee te nemen in basisinformatie en brongegevens een aanmerkelijke invloed heeft op of de BES-eilanden wel of niet op kaarten staan en in geografische producten en diensten zitten? Kortom, herkent u het beeld dat de Rijksoverheid aan het begin van de informatieketen staat?
Klopt het dat Bonaire, Sint Eustatius en Saba momenteel ontbreken in de topografische basisbestanden van Nederland, de Basisregistratie Topografie (BRT), ook wel bekend als de TOPNL-producten? Klopt het dat de wettelijke grondslag om de BES-eilanden op te nemen al sinds 2020 wacht op inwerkingtreding?
Kunt u uitleggen waarom, ondanks een positieve business case, er nog geen opvolging gegeven lijkt te zijn aan het verwezenlijken van een datafundament op de eilanden? Welke besluiten van uw ministeries en het Kadaster zijn nodig om Bonaire, Sint-Eustatius en Saba op te nemen in officiële topografische bestanden zoals de BRT en overige geodata? Wanneer voorziet u dat deze besluiten genomen zullen worden?
Erkent u dat de Rijksoverheid zelf nog vaak kaarten van Nederland gebruikt waarop de BES-eilanden niet staan weergegeven? Bent u bereid als Rijksoverheid het goede voorbeeld te geven door bij overzichtskaarten van Nederland in de eigen communicatie ook Bonaire, Sint Eustatius en Saba weer te geven? Bent u bereid dit uitgangspunt vast te leggen in de rijksbrede communicatierichtlijnen en opdrachten?
Bent u tevens bereid te inventariseren op welke andere manieren vanuit de Rijksoverheid kan worden bijgedragen aan het bredere gebruik van kaarten waar heel Nederland in vertegenwoordigd is?
De berichtgeving inzake de kabinetsplannen met betrekking tot de bezuiniging op de ambtelijke organisatie |
|
Mohammed Mohandis (PRO) |
|
Eric van der Burg (VVD), Enneüs Heerma (CDA) |
|
|
|
|
Wat is de reden dat op maandagochtend 26 oktober in diverse media, onder andere door middel van een interview in het Algemeen Dagblad, te lezen was over de kabinetsplannen met betrekking tot de bezuiniging op de ambtelijke organisatie, terwijl de Kamer de brief pas ruim na die berichtgeving in de media ontving?
Deelt u nog steeds de mening dat het in het belang van goede staatsrechtelijke verhoudingen is dat de Kamer altijd eerst wordt geïnformeerd? Zo nee, waarom niet?
Wat is de reden dat u ervoor kiest om met name in de uitvoering fors te gaan snijden? Wat zijn de gevolgen hiervan voor de uitvoering van belangrijke overheidstaken? En hoe voorkomt u hiermee dat de uitvoering verder vastloopt?
Klopt het dat er bij de Belastingdienst nu juist een tekort aan capaciteit is, waardoor vele miljarden euro’s aan belastingen niet kunnen worden geïnd? Vindt u het uitlegbaar dat de kans aanwezig is dat door het snijden in de uitvoering er nog meer belastingen niet geïnd kunnen worden?
Klopt het dat door fors te snijden in bijvoorbeeld het toezicht in de zorg, de zorgfraude minder goed kan worden opgespoord, terwijl het juist de bedoeling is dat de vele miljarden euro’s aan zorgfraude wel worden opgespoord? Hoe legt u deze inconsistentie uit?
Kunt u een overzicht geven van de toezichthouders waarop bezuinigd zal gaan worden en of deze toezichthouders nu al juist kampen met capaciteitstekorten om hun toezichthoudende taken goed uit te kunnen voeren?
Klopt het dat door het fraudebeleid van de overheid er nu heel veel voltijds-equivalent (fte) nodig is om het toeslagenschandaal op te lossen?
Kunt u specifiek uitleggen hoe precies tot de optelsom van de taakstelling is gekomen? Welke concrete cijfers en onderbouwingen liggen hieraan ten grondslag? Of is de optelsom het resultaat van het sluitend willen maken van de begroting?
Welke risico’s ziet u ten aanzien van het feit dat er in de toekomst juist veel nieuwe externe inhuur nodig is, omdat cruciale kennis niet meer aanwezig is bij de departementen zelf? En hoe voorkomt u dat de overheid hiermee nog meer afhankelijk wordt van externe bureaus?
Welke risico’s ziet u ten aanzien van het gebruik van artificiële intelligentie (AI), zolang Nederland en Europa vooral afhankelijk zijn van grote AI-bedrijven van buiten de EU? Hoe weegt u deze ongewenste afhankelijkheid mee bij uw plannen om overheidsdienstverlening en overheidstaken uit te voeren?
Klopt het dat een groot deel van de kosten die gemaakt worden in Wet open overheid (Woo)-procedures komen, doordat overheden stelselmatig te weinig hebben gedaan om de achterstallige informatiehuishouding te verbeteren? Zo nee, hoe zit dit dan volgens u wel?
Wat is er de afgelopen jaren concreet gedaan om de informatiehuishouding te verbeteren? Welke stappen die eerder zijn afgesproken, onder andere tijdens de behandeling van de Woo in beide Kamers, zijn er concreet uitgevoerd? En waarom is dit tot op heden nog niet substantieel verbeterd?
Waarom wil het kabinet de openbaarheid van burgers en journalisten inperken, terwijl het de overheid zelf is die haar informatiehuishouding niet op orde heeft? Hoe legt u dit aan de samenleving uit?
Kunnen alle relevante beslisnota’s, dus niet alleen de beknopte nota die nu is meegestuurd, die ten grondslag liggen aan de samenstelling van deze brief, dus ook die over de inhoud van de brief gaan en die afkomstig zijn van andere departementen, met de Kamer worden gedeeld?
Kunt u deze vragen ruim voorafgaand aan de relevante commissiedebatten over de informatie- en werkafspraken tussen Kamer en kabinet en over de slagvaardige overheid afzonderlijk van elkaar beantwoorden?
De AIVD-publicatie 'De moderne auto als mogelijke spion' |
|
Robin van Leijen (D66) |
|
Enneüs Heerma (CDA), Vincent Karremans (VVD) |
|
|
|
|
Bent u bekend met de publicatie «De moderne auto als mogelijke spion. Digitale dreigingen in slimme voertuigen» van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) van 30 september 2026?1
Zijn er in Nederland gevallen bekend waarin microfoons of camera’s in voertuigen op afstand zijn ingeschakeld of waarin dat is geprobeerd en bent u bereid de Kamer hierover zo nodig vertrouwelijk te informeren?
Deelt u, gelet op de vaststelling van de AIVD dat risico’s via gps, de telematicamodule en laadpalen «niet te voorkomen [zijn] met techniek of door gedrag», de opvatting dat deze risico’s niet bij de individuele gebruiker kunnen worden neergelegd maar om regelgeving vragen?
Bent u bereid in Europees verband te pleiten voor beveiligingseisen die uitsluiten dat verplicht voorgeschreven systemen met microfoons en camera’s, zoals eCall en bestuurdersmonitoring, kunnen worden misbruikt om af te luisteren of mee te kijken?
Steunt u in de onderhandelingen over de herziening van de Cybersecurity Act dat de Europese Commissie de bevoegdheid krijgt om leveranciers met een hoog risico in de toeleveringsketen van verbonden voertuigen te weren? Zo nee, waarom niet?
Op welke concrete wijze waarborgt u in de Raad en richting de Europese Commissie dat voertuigdata, zoals locatie-, camera- en microfoongegevens en gegevens van gekoppelde telefoons, niet worden opgeslagen of verwerkt bij partijen of in landen waar statelijke actoren toegang tot die gegevens kunnen afdwingen?
Geldt de regel dat defensiemedewerkers in niet-operationele voertuigen alleen ongerubriceerde informatie mogen bespreken inmiddels ook voor de rest van de rijksoverheid, inclusief bewindspersonen? Zo nee, waarom niet?
Is het rijkswagenpark, inclusief de voertuigen waarin bewindspersonen worden vervoerd, getoetst aan de adviezen uit de AIVD-publicatie over onder meer externe camera’s, het koppelen van telefoons en ingebouwde navigatie? Zo nee, bent u bereid dit te laten doen?
Hoe borgt u bij de opschaling van bidirectioneel laden dat er cybersecurity-eisen gelden voor laadpunten, de achterliggende beheersystemen en aggregators, zodat grote aantallen gekoppelde voertuigen niet kunnen worden ingezet om het elektriciteitsnet te verstoren?
Meetbare doelstellingen voor de democratische rechtsstaat |
|
Joost Sneller (D66) |
|
David van Weel (VVD), Enneüs Heerma (CDA) |
|
|
|
|
Bent u bekend met de tool «Blik op Nederland: Dashboard Doelen en Resultaten» van de Algemene Rekenkamer, waarin op basis van de Rule of Law Index kwantitatief inzicht wordt verschaft in de staat van de Nederlandse rechtsstaat?1
Bent u bekend met het rapport «Democratie-APK raakt verder uit zicht – Democratie Monitor 2026», waarin op basis van 41 indicatoren kwantitatief inzicht wordt verschaft in de staat van de Nederlandse democratie?2
Bent u bekend met de Global Right to Information Rating (RTI), waarin op basis van 61 indicatoren kwantitatief inzicht wordt verschaft in de mate waarin nationale overheden openbaarheid van overheidsinformatie wettelijk hebben gewaarborgd?3
Bent u bekend met het gezegde «meten is weten»?
Op welke wijze meet u momenteel de concrete voortgang van uw beleidsdoel «het versterken van de weerbaarheid van de democratische rechtsstaat»?4
Op welke wijze meet u momenteel de concrete voortgang van uw beleidsdoel «sterke rechtsstaat»?5
Op welke wijze meet u beiden momenteel de effecten van uw beider beleidsprioriteiten op de staat van de democratische rechtsstaat?
Kunt u aangeven waarom u in uw reactie op het verzoek van de Kamer inzake concrete en meetbare hoofddoelen van kabinetsbeleid enkel de beleidsvoorstellen voor een gemeenschapsfonds en maatschappelijke weerbaarheid betrekt, en niet uw algehele beleidsdoel met betrekking tot het versterken van de weerbaarheid van de democratische rechtsstaat voorziet van meetbare formuleringen?6
Hoe reageert u op de stelling van de Algemene Rekenkamer dat er bij dit beleidsdoel geen reden is om in het geheel geen of beperkt concrete doelen op te nemen?7
Hoe reageert u op de stelling van de Algemene Rekenkamer dat voor uw beleidsprioriteiten, waaronder «sterke rechtsstaat», geen concrete doelen met indicatoren zijn geformuleerd?8
Bent u beiden bereid om, mede gelet op aangenomen moties en aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer, bij uw beide beleidsdoelen voor de democratische rechtsstaat ten minste één doelstelling meetbaar te formuleren aan de hand van concrete indicatoren en deze in het vervolg op te nemen in uw begroting en jaarverslag? Zo nee, waarom niet?
Bent u beiden bereid om, los van specifieke beleidsdoelstellingen, aan de hand van concrete indicatoren periodiek de staat van de democratische rechtsstaat te meten, zodat u uw beleid hierop kunt afstemmen? Zo nee, waarom niet?
Kunt u deze vragen beantwoorden vóór de begrotingsbehandeling van Binnenlandse Zaken?
Het optreden tegen een anti-Hamas-bord tijdens een demonstratie in Amsterdam en de positie van burgemeester Halsema |
|
Mona Keijzer , Shanna Schilder (PVV) |
|
David van Weel (VVD), Enneüs Heerma (CDA) |
|
|
|
|
Bent u bekend met de beelden waarop te zien zou zijn dat de politie tijdens een demonstratie in Amsterdam een demonstrant sommeert zijn bord met de tekst «FCK HMS», oftewel «Fuck Hamas», te verwijderen, terwijl eerder in dezelfde stad openlijk steun werd betuigd aan de terroristische organisatie Hamas door bijvoorbeeld een spandoek met de tekst «We Support Hamas»?1
Heeft u inmiddels contact opgenomen met burgemeester Halsema om te achterhalen of het klopt dat de politie deze demonstrant heeft opgedragen zijn bord te verwijderen en, zo ja, waarom deze opdracht is gegeven? Zo nee, waarom niet?
Hoe kan het in hemelsnaam dat in Amsterdam spandoeken met teksten als «We Support Hamas» mogen worden getoond, terwijl iemand die zich juist uitspreekt tégen deze terroristische organisatie door de politie wordt gesommeerd zijn bord te verwijderen?
Deelt u de mening dat hier op zijn minst de schijn van een volstrekt onacceptabele dubbele maatstaf ontstaat? Zo nee, waarom niet?
Hoe valt te rechtvaardigen dat de politie in Amsterdam ingrijpt tegen een demonstrant die met zijn bord «FCK HMS» duidelijk afstand neemt van een terroristische organisatie? Vindt u dit optreden zelf ook niet volstrekt buitenproportioneel?
Deelt u de mening dat de politie haar handen vol zou moeten hebben aan het aanpakken van daadwerkelijke strafbare uitingen en ordeverstoringen, in plaats van demonstranten lastig te vallen die zich uitspreken tegen een terroristische organisatie? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat het ronduit absurd zou zijn wanneer de overheid kennelijk meer moeite heeft met het uitschelden van een terroristische organisatie dan met het openlijk betuigen van steun aan diezelfde organisatie? Zo nee, waarom niet?
Waarom wordt bij demonstraties waarbij openlijk steun wordt betuigd aan Hamas niet veel nadrukkelijker onderzocht of sprake is van reeds strafbare uitingen, zoals opruiing, bedreiging of het aanzetten tot geweld?
Hoeveel personen zijn de afgelopen drie jaar tijdens demonstraties in Amsterdam aangehouden en vervolgd wegens strafbare uitingen ter ondersteuning van Hamas?
Klopt het dat Amsterdamse politieagenten wilden ingrijpen tegen demonstranten die openlijk steun betuigden aan Hamas, onder meer door spandoeken met teksten als «We Support Hamas» in beslag te nemen, maar daarvoor geen toestemming kregen?
Welke rol heeft burgemeester Halsema gespeeld bij het besluit om hier niet tegen op te treden?
Deelt u de mening dat het volstrekt onacceptabel zou zijn als burgemeester Halsema rechtmatig politieoptreden tegen mogelijke strafbare steunbetuigingen aan een terroristische organisatie heeft tegengehouden? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat het vertrouwen in een onafhankelijke en onpartijdige uitoefening van het burgemeestersambt ernstig wordt geschaad wanneer bij demonstraties de indruk ontstaat dat met twee maten wordt gemeten? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid de gang van zaken rond het verwijderen van dit anti-Hamas-bord volledig te laten ophelderen, inclusief de vraag wie opdracht gaf tot het ingrijpen en of sprake was van ongelijke behandeling? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat het toestaan van spandoeken met teksten als «We Support Hamas» tijdens demonstraties in Amsterdam pijnlijk duidelijk maakt waarom ons initiatiefwetsvoorstel «Wet Weerbare Waarden» noodzakelijk is en bent u bereid dit wetsvoorstel te steunen om onze democratische rechtsstaat beter te beschermen tegen de openlijke verheerlijking en ondersteuning van terroristische en antidemocratische stromingen en organisaties? Zo nee, waarom niet?
Bent u bekend met het rapport « Who Gets Deepfaked? Measuring the exposure of European parliamentarians in deepfake pornography», het rapport «Targeted and Ignored. Sexualised Deepfakes of Women MEPs and the Failure of Platform Responses», het artikel «Unicum: vrouwelijke Kamerleden slaan handen ineen in strijd tegen gruwelijk online seksueel misbruik» en het statement «AI kent geen grenzen. Wij wel.» dat 15 vrouwelijke Tweede Kamerleden van acht verschillende politieke partijen hebben uitgestuurd?1, 2, 3
Wat zegt het volgens u dat vrouwelijke parlementariërs in Europa 33 keer vaker slachtoffer zijn van deepfake pornografie dan mannen en dat zeker een kwart van de vrouwelijke parlementariërs in Nederland hier slachtoffer van is?
Bent u het ermee eens dat dergelijke cijfers schrikbarend zijn? Kunt u zich voorstellen dat dit een chilling effect heeft op vrouwen die politiek actief willen worden? Zo ja, wat gaat u eraan doen? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de opvatting dat deepfake pornografie een groot maatschappelijk probleem is dat heel veel vrouwen in Nederland treft, waaronder ook vrouwen die niet het platform hebben van vrouwelijke Tweede Kamerleden en vrouwelijke BN’ers? Wat doet het volgens u met de positie van de vrouw in onze maatschappij dat deepfake pornografie zo gemakkelijk te genereren is, dat het eenmaal gemaakt niet tot nauwelijks van het internet verdwijnt en dat zeer grote aantallen vrouwen slachtoffer zijn van dit soort video’s?
Deelt u de mening van de onderzoekers van de twee rapporten dat naast goede wetgeving om deepfakepornografie te verbieden er ook sprak moet zijn van strikte handhaving? Zo ja, hoe gaat u daarvoor zorgen? Zo nee, waarom niet?
Kunt u ook per voorstel apart ingaan op de beleidsvoorstellen die de onderzoekers in hun twee rapporten doen om deepfake pornografie te bestrijden? Kunt u tevens aangeven welk van deze voorstellen nationaal kunnen worden opgepakt en voor welke van deze voorstellen u zich in Europees verband wilt inzetten?
Kunt u ingaan op de drie eisen namelijk een meldpunt waarop slachtoffers op een laagdrempelige manier melding kunnen maken van digitaal seksueel misbruik en waar ze meteen makkelijk aangifte kunnen doen (1), handhaving van het uitkleedverbod (2) en een landelijke campagne om het bewustzijn rondom deepfakes te vergroten (3)? Bent u van plan deze uit te voeren?
Kunt u deze vragen los van elkaar en binnen de gestelde termijn beantwoorden?
De verlaging van de terugvordering van subsidie aan BIJ1 |
|
Ranjith Clemminck (JA21) |
|
Enneüs Heerma (CDA) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het artikel «Bassiehof – Pieter Heerma (CDA) negeert advies waakhond, doet BIJ1 ruim ton cadeau, zwijgt over waarom»?1
Klopt het dat BIJ1 van het eerder volledig teruggevorderde subsidievoorschot over 2024 uiteindelijk slechts circa € 95.000 hoeft terug te betalen? Kunt u de exacte bedragen vermelden van de verleende subsidie, het uitgekeerde voorschot, de definitief vastgestelde subsidie en de resterende terugvordering?
Wanneer, door wie en op welke juridische en feitelijke gronden is besloten de terugvordering te verlagen? Betreft dit een beslissing op bezwaar, een schikking of een ander besluit?
Welke nieuwe gegevens rechtvaardigen deze verlaging ten opzichte van het eerdere besluit om de subsidie op nihil vast te stellen?2
Heeft BIJ1 inmiddels een volledige subsidieverantwoording over 2024 aangeleverd, inclusief de vereiste accountantsverklaring? Wanneer zijn deze stukken ontvangen, welke gebreken zijn hersteld en welke tekortkomingen bestaan nog?
Voor welke concrete activiteiten en uitgaven mag BIJ1 de niet-teruggevorderde middelen behouden? Hoe is vastgesteld dat deze uitgaven daadwerkelijk zijn gedaan en binnen de wettelijke subsidiedoelen vallen?
Is de Commissie toezicht financiën politieke partijen (Ctfpp) opnieuw om advies gevraagd voordat de terugvordering werd verlaagd? Zo ja, wat luidde dit advies? Zo nee, waarom niet?
Hoe heeft u bij uw besluit meegewogen dat de Ctfpp vanwege herhaaldelijke niet-naleving volledige terugvordering adviseerde en een lichtere maatregel onwenselijk achtte?3
Heeft de financiële positie van BIJ1 of het risico op betalingsproblemen een rol gespeeld bij de verlaging? Zo ja, waarom heeft dit dan geleid tot een lager terug te betalen bedrag en niet uitsluitend tot een betalingsregeling?
Deelt u de opvatting dat politieke partijen die met belastinggeld worden gefinancierd hun besteding volledig moeten verantwoorden en dat herhaaldelijke tekortkomingen consequenties moeten hebben? Hoe geeft uw besluit daaraan invulling?
Hoe waarborgt u dat voor alle politieke partijen dezelfde maatstaven gelden bij ontbrekende verantwoording, overschrijding van hersteltermijnen en heroverweging van terugvorderingen? Kunt u aangeven in welke vergelijkbare gevallen sinds 2021 een terugvordering is verlaagd en op welke gronden?
Klopt het dat BIJ1 al geruime tijd over het gewijzigde besluit beschikte zonder dat de Kamer hierover afzonderlijk was geïnformeerd? Waarom is de Kamer niet actief geïnformeerd, terwijl dat na de bezwaarprocedure over de subsidie aan BIJ1 voor 2021 wel gebeurde?4
Bent u bereid het oorspronkelijke terugvorderingsbesluit, het gewijzigde besluit, de onderliggende berekening, eventuele aanvullende adviezen en de bijbehorende beslisnota’s aan de Kamer te verstrekken? Zo nee, wat verhindert de verstrekking van ieder afzonderlijk document?
Is het aangekondigde sanctieregime, dat volgens uw eerdere Kamerbrief vóór 1 juli 2026 in werking moest treden, inmiddels van kracht? Welke gevolgen verbindt dit regime aan herhaaldelijke overtredingen en is het bij deze besluitvorming toegepast?²
Bent u bereid alsnog het volledige voorschot terug te vorderen indien niet deugdelijk kan worden aangetoond dat de behouden middelen rechtmatig zijn besteed? Zo nee, waarom niet?
Kunt u deze vragen afzonderlijk en binnen de gebruikelijke termijn beantwoorden?
De berichtgeving over discriminatie bij de afdeling Handhaving van UWV |
|
Stephan Neijenhuis (D66), Mpanzu Bamenga (D66) |
|
Enneüs Heerma (CDA), Hans Vijlbrief (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met de berichtgeving van het Algemeen Dagblad en EenVandaag die wijst op discriminatie, racisme en etnisch profileren bij de afdeling Handhaving van UWV?
Deelt u de mening dat selecteren op «land van herkomst» en zwangerschap discriminatie is?
Sinds wanneer stonden de risicokenmerken «land van herkomst» en zwangerschap in de werkinstructie van de afdeling Handhaving en wanneer zijn deze definitief verwijderd?
Heeft u eerder signalen of klachten ontvangen over discriminatie in de dienstverlening en/of in de werkcultuur van de afdeling Handhaving? Zo ja, kunt u aangeven wat de aard en omvang van deze signalen of klachten waren, welke maatregelen heeft u daarop getroffen, en in hoeverre deze naar tevredenheid van de melder waren?
Heeft u signalen of klachten ontvangen over discriminatie op andere gronden dan land van herkomst of zwangerschap in de dienstverlening en/of in de werkcultuur van de afdeling Handhaving?
Deelt u de mening dat signalen van mogelijke discriminatie, zoals de uitkomst van de interne analyse van UWV, direct bij de Minister dienen te worden gemeld, ook als vervolgonderzoek nog plaatsvindt?
Welke afspraken gelden momenteel binnen de rijksoverheid voor de omgang met ambtelijke signalen van mogelijke discriminatie als gevolg van beleid en/of op de werkvloer?
Acht u deze afspraken voldoende, gelet op het feit dat de signalen u pas laat hebben bereikt en gelet op de stelling in de berichtgeving dat niets is gedaan met signalen over de werkcultuur?
Kunt u aangeven wanneer de maatregelen gericht op de werkcultuur bij de afdeling, zoals door u geschetst in uw Kamerbrief (2026D48782), wat u betreft voldoende effectief zijn? Welke doelen stelt u hierbij?
Welke maatregelen treft u om slachtoffers van discriminatie op de werkvloer van de afdeling te beschermen, daders aan te pakken en bewustwording te creëren?
Kunt u aangeven waarom aanvankelijk door UWV is gekozen voor een interne analyse na vermoedens van mogelijke discriminatie, in plaats van direct een onafhankelijk extern onderzoek?
Hoe beoordeelt u de stelling in het Algemeen Dagblad dat het KPMG-onderzoek niet primair gericht is op het onderzoeken van discriminatie, maar op verschillen in de werkwijze per kantoor?
Met welke onderzoeksvraag is het KPMG-onderzoek in januari 2026 van start gegaan? Was het onderzoeken van discriminatie daar expliciet onderdeel van?
Is de richting van het KPMG-onderzoek gaandeweg aangepast? Zo ja, waarom?
Heeft de afdeling Handhaving van UWV de discriminatietoets voor publieke dienstverlening gebruikt? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid dit alsnog te doen?
Bent u bereid de gehanteerde algoritmes en risicoprofielen van het UWV door te lichten op mogelijke (indirecte) discriminatie en de Kamer over de uitkomsten te informeren?
Maakt UWV gebruik van geautomatiseerde selecties van uitkeringsgerechtigden voor controles op fraude? Zo ja, worden historische gegevens, waaronder uitkomsten van oudere fraudecontroles, gebruikt om dergelijke systemen te trainen?
Is door de afdeling Handhaving overwogen om over te gaan tot aselecte controles? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid dit alsnog te doen?
Op basis van welke risicokenmerken worden de controles door de afdeling Handhaving op dit moment uitgevoerd?
Kunt u aangeven welke maatregelen UWV heeft getroffen sinds het kinderopvangtoeslagenschandaal om discriminatie en etnisch profileren in de eigen dienstverlening te voorkomen en bestrijden?
Kunt u aangeven op welke manier UWV de uitspraak in de zaak aangespannen door Amnesty c.s. tegen de Staat1 heeft geïmplementeerd?
Kunt u aangeven of en op welke manier UWV het toetsingskader voor risicoprofielen, ontwikkeld door het College voor de Rechten van de Mens, heeft geïmplementeerd?
Welke vervolgstappen bent u van plan te nemen indien het onderzoeksresultaat wijst op discriminerend handelen?
Welke lessen neemt u in een eventuele hersteloperatie voor gedupeerden mee uit de handelwijze bij de hersteloperatie na discriminerende risicoprofilering bij DUO, waaronder de informatievoorziening aan burgers, dossierherbeoordeling en compensatie?
De demissionaire status van kabinetten. |
|
Joost Sneller (D66) |
|
Enneüs Heerma (CDA) |
|
|
|
|
Is er een eenduidige definitie of betekenis van het begrip «demissionaire status»?1
Is er naast het Blauwe Boek een handelingskader bij het opereren van kabinetten in «demissionaire status» en zo ja, kunt u beschikbare informatie daarover delen met de Kamer? Zo nee, acht u het wenselijk dat een dergelijk kader wordt opgesteld?
Kunt u schetsen wat de staatsrechtelijke context is van het begrip «demissionaire status»?
Wat is uw visie op regeren in demissionaire status vanuit Nederlandse kabinetten? Acht u het huidige (handelings)kader bij regeren vanuit demissionaire status afdoende helder en zo nee, welke mogelijke verbeteringen ziet u?
Kunt u inzicht verschaffen in het – naar uw inschatting meest vergaande, controversiële of impactvolle – beleid dat zonder voorhang of andere vorm van formele parlementaire betrokkenheid demissionair wordt vastgesteld per algemene maatregel van bestuur of lagere regelgeving?
Hoe reflecteert u in het licht van de reikwijdte en impact van dit beleid op de demissionaire bevoegdheden op dit vlak, evenals (het gebrek aan) de grenzen aan die bevoegdheden?
Is het mogelijk om staatsnoodrecht in te zetten door kabinetsleden in demissionaire status? Hoe reflecteert u op de demissionaire bevoegdheden op dit vlak, evenals (het gebrek aan) de grenzen aan die bevoegdheden?
Vindt u het wenselijk dat hoge en belangrijke publieke benoemingen door kunnen gaan zonder daar grenzen aan bevoegdheden te stellen in demissionaire status? Welke beperkingen gelden hiervoor thans in formele of informele zin, en hoe wordt hierover (publiek) gecommuniceerd?
Welke andere bevoegdheden kunnen demissionair alsnog door de regering ingeroepen of ingezet worden?
Welke conclusies verbindt u aan het feit dat Nederland sinds 2010 ruim een kwart van de tijd, en in de afgelopen vijf jaar zelfs ruim twee vijfde van de tijd door een demissionair kabinet is bestuurd? Kunt u in deze beoordeling ook een historisch perspectief betrekken? Acht u de huidige staatsrechtelijke invulling van de demissionaire status nog passend bij de frequentie en duur waarmee deze situatie zich voordoet?2
Herinnert u zich dat voormalig Minister-President Rutte in januari 2021 verklaarde dat het demissionaire kabinet «mentaal, praktisch, de facto missionair blijft qua coronabestrijding»? Hoe verhoudt een dergelijke beleidsspecifieke invulling van de demissionaire status zich tot het uitgangspunt dat een kabinet ofwel «volwaardig» regeert ofwel demissionair is?3
Welke kern van waarheid zat er in de grap die – destijds demissionair – premier Rutte maakte, toen hij zei: «U kunt ons niet meer wegsturen als kabinet. Dus strikt genomen hebben we nu meer macht dan vóór vorige week vrijdag, zou je gek genoeg kunnen zeggen.»?4
Welke kern van waarheid schuilt er in de uitspraak van – destijds demissionair – Minister De Jonge toen hij zei: «Het mooie van demissionair zijn is: hoe langer je het bent, hoe minder je het wordt.»?5
Hoe beoordeelt u het huidige kader waardoor beperkingen worden opgelegd aan de «handelingsbevoegdheid» voor een demissionair kabinet tegen de achtergrond van onder meer de voornoemde bevoegdheden van een demissionaire regering?
Hoe verhoudt de Nederlandse «demissionaire status», de bevoegdheden daarbij en de inkadering van die bevoegdheden (of al dan niet het gebrek daaraan) zich tot die in andere landen die ook iets als een «demissionaire regering» kennen? Bijvoorbeeld (maar niet uitsluitend) landen als België en Duitsland, of het caretaker period-model in (voormalige) Gemenebestlanden?
Hoe verhoudt het Nederlandse verschijnsel van een kabinetsval, demissionair regeren en de relatief lange periode (laatstelijk 148 dagen) om nieuwe verkiezingen te organiseren zich tot andere landen met een vergelijkbaar systeem?
Vindt u het reëel of acht u het wenselijk om het begrip «demissionaire status» en de (on)bevoegdheden die daarbij horen van een duidelijker (regulerings)kader te voorzien ten opzichte van de huidige middelen die Kamer en regering hebben om door te regeren, zoals onderwerpen wel of niet controversieel verklaren?
Wat is uw visie op de wenselijkheid van het nader inkaderen dan wel wettelijk verankeren van de begrippen «demissionaire status» en «controversiële onderwerpen» in het staatsrecht, om willekeur, misbruik of onenigheid op het moment dat het erom spant te voorkomen?
De uitvoering van de motie-Ceder c.s. inzake de erkenning van de Molukse gemeenschap |
|
Don Ceder (CU) |
|
Enneüs Heerma (CDA), Rob Jetten (D66) |
|
|
|
|
Welke concrete stappen heeft het kabinet sinds het aannemen van de motie-Ceder c.s. en de uitgesproken excuses van Minister-President Jetten gezet om uitvoering te geven aan de drie onderdelen van de motie: het onafhankelijke onderzoek, het consultatietraject met de Molukse gemeenschap en de verkenning naar een nationale agenda?1
Kunt u per onderdeel aangeven wie binnen de regering verantwoordelijk is, welke opdrachten zijn uitgezet en welke vervolgstappen gepland staan? Indien nog geen concrete stappen zijn gezet, kunt u toelichten waarom niet?
Acht u de gestelde deadlines uit de motie (eerste resultaten van het onafhankelijke onderzoek uiterlijk in het eerste kwartaal van 2027 en de verkenning naar een nationale agenda uiterlijk in het tweede kwartaal van 2027) nog steeds haalbaar? Zo nee, waarom niet?
Is de opdracht tot een onafhankelijk onderzoek reeds verstrekt? Zo ja, aan wie? Kan de onderzoeksopzet met de Kamer worden gedeeld?
Bent u bereid om voor de begrotingsbehandeling van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een brief naar de Kamer te sturen met een toelichting over de voortgang en stand van zaken van het traject?
Discriminerende vraagsuggesties en antwoorden van Google |
|
Sarah El Boujdaini (D66), Mpanzu Bamenga (D66) |
|
Enneüs Heerma (CDA), Aerdts |
|
|
|
|
Bent u bekend met het inmiddels bijna 10 jaar oude artikel «Google moet stoppen met automatisch discrimineren»1, dat aankaart dat de zoekmachine van Google in sommige gevallen discriminerende vraagsuggesties geeft?
Bent u bekend met het feit dat dit nog steeds niet is opgelost, wat blijkt uit dat bij het intypen van «alle Marokkanen z» op google.nl bij gebruik van een incognitovensterop op 11 augustus 2026, Google deze vraagsuggestie aanvulde met discriminerende teksten zoals «alle Marokkanen zijn kanker ratten» of «alle Marokkanen weg»?
Bent u daarnaast bekend met het feit dat na het indienen van de zoekopdracht «overlast» in combinatie met de naam van een gemeente op google.nl bij gebruik van een incognitovenster op 11 augustus, in het geval van onder meer de gemeenten Veenendaal, Tiel, Culemborg, Oosterhout, Hoogezand, Zutphen en Weert, Google de «Meer om te vragen»-suggesties «Hoeveel Marokkanen wonen/zijn er in [gemeente x]?» of «Hoeveel Turken wonen/zijn er in [gemeente x]?» opperde en dat de knop om ongepaste suggesties te melden bij dit type zoekresultaat ontbreekt?
Bent u ook bekend met de berichtgeving van Euronews2 en Le Monde3 dat het AI-gegeneerde antwoord van Google eind augustus 2026 op de zin «ik ben alleen met een Italiaan» gesprekstips betrof, maar bij dezelfde zin met «Algerijn» in plaats van «Italiaan», het model vroeg of je in gevaar was en je het nummer van de politie toonde?
Deelt u de mening dat dergelijke vraagsuggesties en AI-antwoorden, die automatisch gegenereerd en getoond worden, een discriminerend verband leggen door overlast of gevaar te koppelen aan afkomst?
Hoe beoordeelt u de aanpak van Google om, net als bij de vraagsuggesties, dit soort patronen pas na ophef of een melding bij te sturen, en dan vooral voor de vraag die in het nieuws kwam, terwijl hetzelfde patroon in het model kan blijven zitten en bij andere vragen onopgemerkt blijft?
Welke risico's ziet u daarbij nu dezelfde modellen de basis vormen van steeds meer toepassingen, waardoor zulke vooroordelen niet in elk geval zichtbaar worden maar wel ongemerkt kunnen doorwerken?
Hoe kijkt u naar de verantwoordelijkheid van Google en andere leveranciers van grote AI-modellen om vooroordelen uit de trainingsdata vooraf, bij het ontwerp en bij de toetsing van hun modellen, te herkennen en in het model zelf te corrigeren, bijvoorbeeld via red-teaming of bias-audits, in plaats van de uitkomsten per geval bij te sturen nadat gebruikers of media ze toevallig hebben opgemerkt?
Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat een groot en invloedrijk platform als Google op deze manier bijdraagt aan het in stand houden en versterken van vooroordelen, en dat de omvang en het bereik van Google diens verantwoordelijkheid alleen maar groter maken?
Bent u hierover in gesprek met Google en andere leveranciers van grote AI-modellen, en is bij u bekend of zij structureel testen op discriminerende associaties in hun zoeksuggesties, aanbevelingsalgoritmes, autocomplete-functies en AI-antwoorden? Zo ja, wat heeft dat gesprek tot nu toe opgeleverd? Zo nee, bent u bereid dit gesprek aan te gaan en dit bij hen na te vragen?
Heeft u inzicht in de wijze waarop dergelijke vraagsuggesties en AI-antwoorden van Google tot stand komen? Zo nee, welke maatregelen treft u om dit inzicht wel te krijgen, en in hoeverre kan de digitaledienstenverordening (DSA) hierbij worden ingezet om transparantie van Google over de werking van deze systemen af te dwingen?
Hoe verklaart u dat deze discriminerende suggesties jarenlang zichtbaar zijn gebleven, terwijl Google onder de DSA al verplicht is de risico's van discriminatie in kaart te brengen en zich daarop jaarlijks onafhankelijk te laten controleren? Gelden deze verplichtingen wat u betreft ook voor de AI-antwoorden in de zoekmachine van Google, en zo ja, hoe wordt daarop toegezien?
Welke verplichtingen hebben aanbieders van grote AI-modellen onder de AI-verordening om vooroordelen in hun modellen te beoordelen en te beperken, en wie ziet daarop toe?
Welke oplossingsrichtingen ziet u om vooroordelen in zoeksuggesties en in grote AI-modellen structureel op te sporen en te beperken, in plaats van per geval na meldingen, bijvoorbeeld via onafhankelijke audits of algoritmetoezicht?
Bent u bereid in Europees verband te bepleiten dat platformen en aanbieders van AI-modellen zoals Google niet alleen moeten rapporteren dát zij hun systemen toetsen op discriminatie, maar ook openbaar moeten maken wat die toetsing oplevert en wat zij met de uitkomsten doen?
Bent u bereid Google op korte termijn aan te spreken op het ontbreken van een meldknop bij de «Meer om te vragen» suggesties en op de voorbeelden uit deze vragen?
Bent u bereid deze situatie ook te melden bij de Autoriteit Consument en Markt en de Europese Commissie, en de Kamer te informeren over de reacties?
Bent u bereid de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme te betrekken bij de aanpak van discriminatie door zoekmachines en AI-systemen?
Kunt u de vragen afzonderlijk van elkaar beantwoorden?
Het artikel ‘Eigenaar schadebureau is niet onafhankelijk’, zegt rechter; mogelijk gevolgen voor afhandeling bevingsschade' |
|
Sandra Beckerman (SP) |
|
Enneüs Heerma (CDA) |
|
|
|
|
Wat is uw reactie op het oordeel van de rechtbank dat onvoldoende vaststaat dat de deskundige, mede-eigenaar en bestuurder van D.O.G. Ingenieurs B.V., geen persoonlijk belang heeft en dat hij daarom niet als onafhankelijke deskundige kan worden gekwalificeerd?1
Hoe beoordeelt u het dat deze deskundige in het Disclosure Statement voor onafhankelijke deskundigen van het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) zijn rol als directeur en aandeelhouder van D.O.G. onvermeld heeft gelaten? Acht u het formulier op dit punt toereikend, nu D.O.G. zelf stelt dat er geen afzonderlijke vraag in staat over aandeelhouderschap of bestuursfuncties? Heeft u plannen dit formulier te wijzigen?
Bent u bereid het Disclosure Statement en het deskundigenregister zo aan te passen dat aandeelhouderschap, bestuursfuncties en andere financiële belangen bij het deskundigenbureau verplicht moeten worden gemeld, en dat deskundigen met zo’n belang geen individuele schadedossiers meer beoordelen?
Hoe verhoudt deze uitspraak zich tot de stelling van het IMG dat er geen reden is om te twijfelen aan de onafhankelijkheid van de deskundigen en tot uw eigen eerdere uitspraak in het debat dat u geen reden heeft om te twijfelen aan de kwaliteit van de rapporten? Blijft u bij die uitspraak?
Vindt u het aanvaardbaar dat het IMG en D.O.G. laten weten hun werkwijze naar aanleiding van deze uitspraak niet aan te passen, terwijl de rechter in het vonnis uitdrukkelijk schrijft te rekenen op meer duidelijkheid van het IMG om problemen in de toekomst te voorkomen? Bent u bereid het IMG hierop aan te spreken en zo nodig een aanwijzing te geven?
Hoeveel schaderapporten zijn sinds 2018 opgesteld of mede-opgesteld door deskundigen die tevens aandeelhouder, bestuurder of eigenaar zijn van het schadebureau waarvoor zij werken? Kunt u dit uitsplitsen per bureau? Zo nee, waarom heeft het IMG hier geen zicht op?
Deze informatie wordt niet bijgehouden door het IMG. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft bevestigd dat de onafhankelijkheid op adequate wijze door het IMG is gewaarborgd onder andere middels het disclosure statement. Daarom was er geen aanleiding voor het IMG om deze informatie bij te houden.
Hoeveel van deze rapporten hebben geleid tot een afwijzing van een schadeaanvraag? Bent u bereid deze dossiers te laten herbeoordelen door aantoonbaar onafhankelijke deskundigen?
Zie hiervoor het antwoord op vraag 6.
Op de uitspraak en de mogelijke gevolgen, kan ik, zoals toegelicht bij het antwoord op de vragen 1 t/m 5, op dit moment niet inhoudelijk ingaan.
Erkent u dat deze uitspraak laat zien dat het verdienmodel rond de schadeafhandeling niet alleen de overheid veel geld kost, maar ook gedupeerden rechtstreeks kan schaden, omdat er een prikkel kan bestaan om anders te oordelen dan onafhankelijk zou gebeuren?
Op de uitspraak en de vragen die u naar aanleiding hiervan stelt, kan ik, zoals toegelicht bij het antwoord op de vragen 1 t/m 5, op dit moment niet inhoudelijk ingaan.
Bent u bekend met de passage in het vonnis waarin de gemachtigde van de eiseres niet uitsluit dat het lange tijdsverloop en de belasting die dit met zich meebracht het gevolg is van de volgens hem niet onafhankelijke handelwijze van de deskundige? Heeft u, of heeft het IMG, onderzocht of er een verband bestaat tussen de belangen van deskundigen en schadebureaus en de lange doorlooptijden van schadeaanvragen? Zo nee, bent u bereid dit te laten onderzoeken?
Zie antwoord vraag 8.
Kunt u aangeven hoe lang de doorlooptijden zijn van dossiers die door D.O.G. en 10BE zijn beoordeeld, vergeleken met dossiers van andere bureaus?
De inzet van deskundigen in de schadeafhandeling is een van de vele factoren die de doorlooptijd van een aanvraag kunnen bepalen, net zoals bijvoorbeeld de grootte van een pand, de complexiteit van een dossier en de keuzes van een aanvrager, zoals bijvoorbeeld het indienen van en zienswijze. Daarnaast worden de deskundigenbureaus ingezet op verschillende onderdelen van het schadeafhandelingsproces waarvoor met hen verschillende daarbij passende prestatieafspraken zijn gemaakt; dit betreft de onderdelen opname, beoordeling en calculatie maar ook bij bijzondere objecten. Dit betekent dat een vergelijking op doorlooptijden op basis van de inzet van bureaus niet mogelijk is.
Wat is de stand van zaken van de uitvoering van de motie-Beckerman/Bushoff over het borgen dat het toezicht op externe inhuur door IMG en Nationaal Coördinator Groningen (NCG) wordt versterkt (Kamerstuk 36 836, nr. 40)?
Ik hoop uw Kamer hierover voor het WGO Groningen te informeren. Daarbij zal ik ingaan op de maatregelen die door NCG zijn genomen als reactie op het rapport van de ACVG. Ook ga ik daarbij in op de wijze waarop de onafhankelijkheid van de deskundige en de kwaliteit van de werkzaamheden in het schadeafhandelingsproces bij het IMG is gewaarborgd en de op dit moment door het IMG uitgevoerde audit op schadeopnames. Indien mogelijk zal ik dan ook ingaan op de betekenis van de recente uitspraak van de Rechtbank Noord-Nederland.
Is uw inhoudelijke oordeel over de verworpen moties-Bushoff/Beckerman over een winstnormbepaling in de aanbesteding (Kamerstuk 36 836, nr. 44) en over het wegnemen van perverse financiële prikkels voor schadebureaus (Kamerstuk 36 836, nr. 45) in het licht van dit artikel veranderd? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke stappen neemt u om de inhoud van deze moties tot uitwerking te brengen?
Op de uitspraak en de vragen die u naar aanleiding hiervan stelt, kan ik zoals toegelicht bij het antwoord op de vragen 1 t/m 5 op dit moment niet inhoudelijk ingaan.
Bent u, in het licht van deze uitspraak, alsnog bereid maatregelen te nemen om de financiële prikkel om anders te oordelen weg te nemen en buitensporige winsten te voorkomen?
Zie antwoord vraag 12.
Het rapport 'Achter de façade - Strategische normalisering vanuit de rechts-extremistische beweging' |
|
Al Biyati |
|
Enneüs Heerma (CDA), David van Weel (VVD) |
|
Bent u bekend met het rapport «Achter de façade» van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) van september 2026?
Wie geeft opdracht tot het schrijven van rapporten zoals «Achter de façade»?
Hoe verklaart u de titel van dit rapport geschreven door de AIVD en NCTV?
Erkent u dat het onwenselijk is wanneer inlichtingendiensten oordelen over het gedachtegoed van democratisch gekozen politieke partijen?
Op welke wijze heeft de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten toezicht gehouden op de activiteiten van de AIVD die aan dit rapport ten grondslag liggen?
Wat is precies het onderscheid tussen «uiterst rechts» en «rechts-extremistisch» en «extreemrechts»?
Waarom definieert het rapport het eerste begrip niet, terwijl het een wezenlijke rol speelt in het rapport?
Bent u bekend met de definitie van extreemrechts volgens vooraanstaand politicoloog en radicaal-rechts-expert Cas Mudde?
Indien het antwoord op vraag acht bevestigend luidt, ziet u een verschil tussen deze definitie en die van de AIVD en hoe verklaart u dit verschil?
Welke objectieve criteria hanteren AIVD en NCTV om een politieke partij, beweging of persoon als «uiterst rechts» te kwalificeren?
Wie stelt deze criteria vast?
Onderschrijft u dat pleiten voor een streng migratiebeleid, asielstop, beperking van gezinshereniging of het stimuleren van vrijwillige terugkeer legitieme politieke standpunten zijn?
Het rapport erkent dat «remigratie» ook een officiële term is voor vrijwillige terugkeer; hoe voorkomt u dat politici of burgers die het woord in die betekenis gebruiken, in de perceptie op één lijn worden gesteld met «rechts extremisten»?
Bent u bekend met het feit dat Nederland al jarenlang een remigratiewet heeft, uitgevoerd door de SVB, met een remigratie-uitkering en remigratievoorzieningen?
Waarom worden «conservatieve» opvattingen over man-vrouwverhoudingen, nationale tradities of kritiek op diversiteits- en inclusiebeleid in dit rapport genoemd als aanknopingspunten voor «rechts-extremisten»?
Deelt u de opvatting dat eerdergenoemde «conservatieve» opvattingen op zichzelf niet extremistisch zijn?
Hoe verhoudt de passage over discussies rond «een neutralere benadering van christelijke feestdagen» zich tot het recht van burgers en politici om zich zonder stigma voor het behoud van tradities uit te spreken?
Deelt u de zorg dat een rapport van inlichtingendiensten dat politieke uitspraken in verband brengt met normalisering van extremisme een «chilling effect» kan hebben op het vrije debat?
Erkent u dat het rapport zélf vaststelt dat Nederland door migratie daadwerkelijk demografische veranderingen doormaakt en dat burgers «oprechte zorgen» hebben?
Waarom baseert het rapport zich mede op publicaties van organisaties met een uitgesproken activistisch profiel, zoals Hope not Hate en Center for the Study of Organized Hate?
In het persbericht van 22 september 2026 stellen de AIVD en de NCTV dat het «van groot belang [is] dat het niet normaal wordt om te spreken over bijvoorbeeld remigratie zonder te weten wat rechts-extremisten hiermee eigenlijk bedoelen» – is het wenselijk dat een inlichtingen- en veiligheidsdienst aangeeft onder welke voorwaarden het gebruik van bepaalde woorden in het publieke debat als normaal mag gelden?
Hoe heeft de omschrijving van (rechts) extremisme bij de AIVD en NCTV zich de afgelopen 20 jaar ontwikkeld?
Onderkent u dat een verschuiving van de betekenis van «extremisme» als gevolg kan hebben dat burgers onterecht tot extremist worden verklaard?
Kunt u bevestigen dat het de regering, AIVD of NCTV niet toekomt voor te schrijven welke woorden burgers mogen gebruiken? Zo nee, kunt u dan een officiële taboe-lijst publiceren met woorden die niet meer gebruikt mogen worden?
Deelt u de opvatting dat inlichtingen- en veiligheidsdiensten zich uiterst terughoudend moeten opstellen bij het duiden van het reguliere politieke debat, omdat zij anders het risico lopen de indruk te wekken bepaalde politieke partijen te bevoordelen ten opzichte van andere?
Hoe voorkomt u dat opvattingen die jarenlang deel uitmaakten van het reguliere politieke debat en van verkiezingsprogramma’s achteraf in de publieke perceptie als gevaarlijk worden bestempeld door een rapport van veiligheidsdiensten?
Intimidatie en bedreigingen zouden volgens dit rapport leiden tot «zelfcensuur», maar erkent u dat door dit rapport van de AIVD en NCTV eveneens kan leiden tot zelfcensuur omdat burgers bang worden onterecht als «extremist» te worden aangemerkt?
Erkent u dat men eerst een a priori vaststelling van het begrip «normaal» moet hebben, voordat er überhaupt gesproken kan worden over «normalisering»?
Hoe voorkomt u dat gewone burgers die zich kritisch uitlaten over migratie zelfcensuur gaan toepassen uit angst om als «extremist» te worden gezien?
Hoeveel fte heeft het schrijven en publiceren van dit rapport gekost?
Op welke wijze is gebruikgemaakt van kunstmatige intelligentie om dit rapport te schrijven?
De omvang van het Rijksapparaat en de overschrijding van de Roemernorm |
|
Mona Keijzer |
|
Enneüs Heerma (CDA), Eelco Heinen (VVD) |
|
Heeft u kennisgenomen van het Verantwoordingsonderzoek 2025, waarin de Algemene Rekenkamer vaststelt dat aan de budgettaire taakstelling op het apparaat geen concrete doelen of resultaatafspraken zijn gekoppeld en dat daardoor onzeker is of het aantal fte daadwerkelijk afneemt?1
Klopt het dat het aantal rijksambtenaren in 2025 is gestegen van 157.015 naar 160.016 fte?2
In welk jaar wordt voor het eerst een daling in plaats van een stijging geschat?
Klopt het dat het regeerakkoord een efficiencytaakstelling van 400 miljoen euro en een aanvullende taakstelling van één miljard euro bevat3, samen oplopend tot 1,4 miljard euro structureel vanaf 2030 en dat deze bovenop de taakstelling van één miljard euro van het vorige kabinet komt?4
Klopt het dat ook deze nieuwe taakstelling uitsluitend budgettair is vormgegeven en dat daarin geen aantal fte, geen percentage en geen streefomvang van de Rijksoverheid is opgenomen?
Zo ja, hoe verhoudt zich dat tot de constatering van de Algemene Rekenkamer dat juist het ontbreken van dergelijke doelen het zicht op de krimp wegneemt?
Welke omvang van de Rijksoverheid in fte streeft het kabinet na en in welk jaar moet die zijn bereikt?
Indien het kabinet geen streefomvang van de Rijksdienst in fte hanteert, hoe kan dan worden vastgesteld of de taakstelling daadwerkelijk leidt tot een kleinere overheid in plaats van uitsluitend tot budgettaire verschuivingen?
Kunt u de Kamer per ministerie een overzicht sturen van het aantal fte eind 2025, de beoogde stand in de jaren daarna en de besparing die daarbij hoort?
Op welke inhoudelijke analyse is de verdeling van de taakstelling over de ministeries gebaseerd, en welke taken vervallen, worden vereenvoudigd of gedigitaliseerd om die besparing mogelijk te maken? Of is de taakstelling naar rato van het apparaatsbudget verdeeld?
Onderkent u dat een naar rato verdeelde korting ertoe kan leiden dat capaciteit verdwijnt bij uitvoeringsorganisaties waar de opgave juist toeneemt, zoals de hersteloperatie toeslagen en de schadeafhandeling in Groningen, terwijl overhead elders in stand blijft?
Welke organisaties zijn om die reden ontzien en ten laste van welke andere onderdelen is dat gegaan?
Klopt het dat de Algemene Rekenkamer 269 uitvoeringstoetsen heeft onderzocht en dat 38 procent daarvan geen of geen duidelijke uitspraak doet over de personele consequenties van nieuwe wet- en regelgeving?5
Hoe kan een onderbouwde reductie van het apparaat worden vastgesteld zolang niet in beeld is hoeveel mensen nieuw beleid kost?
Klopt het dat de externe inhuur bij het Rijk over de eerste helft van 2025 uitkwam op 11,4 procent van de personele uitgaven6 en dat de Roemernorm van tien procent daarmee opnieuw is overschreden? In welk jaar komt het Rijk weer onder die norm?
Klopt het dat het terugdringen van externe inhuur deels plaatsvindt door verambtelijking en dat dit het aantal fte verhoogt?7 Wordt dat effect apart zichtbaar gemaakt, en hoe wordt voorkomen dat een lagere inhuur terugkeert als hogere formatie of omgekeerd?
Wat gebeurt er als een ministerie de afgesproken reductie niet haalt en over welke instrumenten beschikt de Minister van Financiën om dan bij te sturen?
Kunt u deze vragen afzonderlijk van elkaar beantwoorden?
Bent u bekend met de berichten «Ambtenaren bundelen de krachten om burgers de dwangsom af te nemen» en «We dreigen de strijd tegen een disfunctionerende overheid te verliezen»?1 2
Kunt u bevestigen dat de wettelijke dwangsom regeling in 2009 in de wet is opgenomen om burgers te beschermen tegen onbehoorlijk gedrag van de overheid, waarbij burgers ervan uit moeten kunnen gaan dat de overheid zich houdt aan de gestelde wettelijke termijnen?
Deelt u de mening dat het nog steeds van groot belang is dat burgers worden beschermd tegen onbehoorlijk gedrag van de overheid en dat de overheid zich nog steeds aan de wettelijke beslistermijnen zou moeten houden? Zo nee, waarom niet?
Hoe beoordeelt u in het licht van een goede rechtsbescherming van burgers tegen de overheid het feit dat er kennelijk plannen worden voorbereid om van de wettelijke dwangsom af te komen?
Deelt u de mening dat recente gebeurtenissen, zoals het toeslagenschandaal, de afhandeling van de schade door de gaswinning in Groningen, de grote problemen bij het UWV bij WIA-keuringen, juist extra het belang onderschrijven van de bescherming van burgers tegen onbehoorlijk gedrag van de overheid? Zo nee, waarom niet?
Hoe verhoudt het feit dat er nu kennelijk gewerkt wordt aan plannen om de wettelijke dwangsom af te schaffen zich tot eerdere conclusies van parlementaire enquêtes en kabinetsreacties hierop, rapporten van de Nationale ombudsman en andere signalen dat burgers juist te weinig beschermd worden tegen onbehoorlijk overheidshandelen?
Erkent u dat het beperken van rechtsbeschermingsmogelijkheden juist bij kunnen dragen aan verder wantrouwen van burgers jegens de overheid? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat het niet de verantwoordelijkheid van burgers is dat overheidsorganen niet in staat zijn om tijdig te beslissen? Zo nee, waarom niet?
Hoe beoordeelt u het feit dat burgers wel sancties opgelegd kunnen krijgen (bijvoorbeeld een verhoging van een boete bij niet tijdig betalen) of nadeel ondervinden (het bijvoorbeeld niet in behandeling nemen van een bezwaarschrift) wanneer zij zich niet aan termijnen houden, maar overheidsorganen zonder gevolgen zich niet aan wettelijke termijnen kunnen houden als de wettelijke dwangsom afgeschaft zou worden? Erkent u dat de rechtsbescherming van burgers hiermee wordt verzwakt? Zo nee, waarom niet?
Erkent u dat de aangekondigde taakstelling op de ambtelijke organisatie het risico met zich meebrengt dat overheidsorganen (die nu al kampen met personeelstekorten) nog vaker wettelijke beslistermijnen niet zullen halen?
Erkent u dat de rechtsbescherming van burgers nog vaker in het geding zal komen als ook de wettelijke dwangsom wordt afgeschaft? Zo nee, waarom niet?
Kunt u nauwkeurig uitleggen wat de in de artikelen genoemde overheidsinstanties precies voor plannen maken ten aanzien van het beperken of afschaffen van de wettelijke dwangsom? Hebben deze overheidsinstanties hiervoor opdracht gekregen vanuit het kabinet?
Kunt u de onderliggende ambtelijke en juridische adviezen over het beperken en/of afschaffen van de wettelijke dwangsom op grond van Artikel 68 Grondwet met de Kamer delen? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat de gecoördineerde actie tegen de wettelijke dwangsom afleidt van het werkelijke probleem, namelijk overheidsorganen die steevast hun wettelijke beslistermijn niet halen? Zo nee, waarom niet?
Erkent u dat het afschaffen van de wettelijke dwangsom in het bestuursrecht ook de democratische rechtsstaat aantast, omdat burgers en bijvoorbeeld journalisten dan minder middelen hebben om openbaarheid via de Wet open overheid af te dwingen? Zo nee, waarom niet?
Hoe legt u aan burgers, die door overheden die zich niet aan de wettelijke beslistermijnen houden in de knel komen, uit dat de overheid de wet maar aanpast zodat er geen gevolgen meer zijn voor het niet houden aan de wet?
Kunt u voorgaande vragen een voor een beantwoorden binnen de gestelde termijn?
Het bericht ‘Terrorjeugd hangt bewoners Pittelo de keel uit: 'Ze plasten over mijn zoon heen'' |
|
Shanna Schilder (PVV), Annelotte Lammers (PVV) |
|
Enneüs Heerma (CDA), David van Weel (VVD) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Terrorjeugd hangt bewoners Pittelo de keel uit: «Ze plasten over mijn zoon heen»» van 11 september 2026?1
Klopt het dat er bij de politie inmiddels meer dan honderd meldingen zijn gedaan door één gezin alleen al? Hoeveel meldingen van overlast, bedreiging, vernieling of geweld door jongeren zijn de afgelopen twaalf maanden in totaal geregistreerd voor de wijk Pittelo en hoe verhoudt zich dat tot voorgaande jaren? Hoe kan het dat deze overlast, ondanks een reeks meldingen die al vijf jaar loopt, nog altijd voortduurt?
Hoe beschouwt u in het licht van deze berichtgeving de effectiviteit van het toevoegen van meer boa-capaciteit, zoals in Assen begin dit jaar is gedaan?2
Bent u bereid zich er maximaal voor in te zetten dat de politie in Assen, maar ook in andere probleemwijken en -steden, strikter en steviger handhaaft tegen jongeren die zich schuldig maken aan overlast, intimidatie, vernielingen en geweld en dat notoire overlastgevers sneller worden aangehouden en strafrechtelijk worden aangepakt? Zo ja, welke maatregelen gaat u nemen om te voorkomen dat dezelfde overlastgevers telkens opnieuw voor overlast, intimidatie en geweld kunnen zorgen? Zo nee, waarom niet?
Bent u van mening dat mede uit het voorbeeld van dit nieuwsartikel (wederom) blijkt dat Nederland kampt met een gezagscrisis en de politie effectief niet meer de baas is op straat? Zo ja, waar komt dat precies door? Zo nee, waarom niet?
Herkent u het beeld dat bewoners van Pittelo schetsen, waarbij het bij meldingen soms drie kwartier of langer duurt voordat de politie arriveert en overlastgevers dan allang zijn verdwenen, en wat doet dat volgens u met het gedrag van jongeren die weten dat ze weinig te vrezen hebben?
Bent u van mening dat het tekortschieten van de diensten in deze ook te wijten is aan de verkeerde prioritering van politietaken, zoals besproken in het recente rapport van de Algemene Rekenkamer? Zo nee, waarom niet?
Hoeveel jongeren staan momenteel landelijk geregistreerd als notoire, herhaaldelijke overlastgevers of veelplegers onder de achttien jaar en is er zicht op de effectiviteit van de maatregelen die tegen hen en hun ouders worden ingezet? Zo nee, waarom niet?
Heeft u kennisgenomen van bovenstaande artikelen?1 2
Ik heb kennisgenomen van beide artikelen.
Hoe oordeelt u over het bericht dat een bureau, dat kandidaat-wethouders voor de gemeente Best, een kandidaat-wethouder bevroeg over zijn leeftijd en dit als risico in de rapportage opnam?
Het voornaamste doel van de risicoanalyse is inzicht verkrijgen in mogelijke risico’s en kwetsbaarheden met betrekking tot de bestuurlijke integriteit van een kandidaat-bestuurder. Daarnaast is de risicoanalyse bedoeld om het risicobewustzijn van de kandidaat te stimuleren. Op dit moment is er nog geen wettelijke regeling ten aanzien van de risicoanalyse integriteit voor kandidaat-wethouders. Dat betekent ook dat er op dit moment nog geen wettelijke inkadering is van waar de risicoanalyse wel en niet over kan gaan. Het is daarmee op dit moment aan de gemeentebesturen zelf om te organiseren of en op welke manier zij uitvoering geven aan een (vorm van) risicoanalyse integriteit. Veelal is in een lokale gedragscode of verordening geregeld hoe de risicoanalyse plaatsvindt.
Momenteel is een wetsvoorstel aanhangig dat de uitvoering van de risicoanalyse en de normen waarop deze ziet afbakent. Het voorstel regelt aan welke wettelijke normen kan worden getoetst. Daarbij kunnen ook normen uit de lokale gedragscode of verordening worden betrokken die zien op de bestuurlijke integriteit, als de gemeenteraad dat van tevoren expliciet heeft bepaald. Leeftijd en gezondheid betreffen zaken die op zichzelf niet zien op de bestuurlijke integriteit. Ze maken dus geen deel uit van het wetsvoorstel. Ik acht het met het oog op de voorliggende wetgeving onwaarschijnlijk dat leeftijd een rol zal spelen in de risicoanalyse als deze gestandaardiseerd is.
Hoewel op dit moment dus wettelijk nog geen beperking wordt gesteld aan waar de risicoanalyse op ziet, zou ik wel de oproep willen doen ook nu al in lijn met het genoemde wetsvoorstel te handelen en bij de uitvoering van de risicoanalyse integriteit alleen te toetsen aan de in het wetsvoorstel genoemde normen.
Hoe oordeelt u over het bericht dat de leeftijd van de kandidaat-wethouder als aandachtspunt werd aangemerkt?
Zie antwoord vraag 2.
Wat heeft in uw optiek leeftijd te maken met bestuurlijke integriteit?
Niets.
Wat heeft in uw optiek leeftijd te maken met iemands capaciteiten?
In het door BZK beschikbaar gestelde «handboek integriteit voor politieke ambtsdragers van decentrale overheden3» en de bijbehorende modelvragenlijst voor screening van kandidaat bestuurders wordt leeftijd niet benoemd. Wel is er in deze vragenlijst een algemene vraag opgenomen of er iets speelt in het persoonlijke leven van de kandidaat wat de beschikbaarheid voor het ambt mogelijk (tijdelijk) kan verminderen. Het betekent dus niet dat specifieke omstandigheden van een kandidaat geen enkel onderdeel kunnen maken van een goed gesprek over geschiktheid voor het vervullen van een bepaalde rol. De geschiktheid voor de functie betreft echter geen onderdeel van de risicoanalyse bij het wetsvoorstel, die is enkel gericht op de bestuurlijke integriteit.
Hoe oordeelt u over het bericht dat de burgemeester van Best de rapportage op deze manier accepteerde?
Omdat er op dit moment nog geen wettelijke regeling van de risicoanalyse is voor kandidaat-wethouders, is het aan een betreffende gemeente om zelf te organiseren of en op welke manier zij uitvoering geeft aan een (vorm van) risicoanalyse integriteit. Daarbij vertrouw ik erop dat de burgemeester haar verantwoordelijkheid bij de risicoanalyse integriteit op een zorgvuldige wijze heeft uitgeoefend. Het is in algemene zin primair aan de gemeenteraad om het handelen van een burgemeester te controleren.
Overigens is het goed om te vermelden dat de burgemeester in het aanhangige wetsvoorstel de verantwoordelijkheid krijgt om erop toe te zien dat de risicoanalyse integriteit wordt uitgevoerd en dat het proces daarbij deugdelijk verloopt. Dit betekent niet dat de burgemeester daarmee verantwoordelijk wordt voor de inhoudelijke uitkomsten van de risicoanalyse.
Bent u het eens met de stelling dat hier sprake is van leeftijdsdiscriminatie en dat Artikel 1 van de Grondwet daarmee is overtreden? Kunt u uw antwoord toelichten?
Het is niet aan mij om in individuele casus te beoordelen of er sprake is van leeftijdsdiscriminatie. In zijn algemeenheid hecht ik er wel aan om het wettelijk kader te schetsen. Artikel 1 van de Grondwet verbiedt discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook. Het verbod van discriminatie op welke grond dan ook ziet onder meer op leeftijdsdiscriminatie.
Gelet op dit grondwettelijke kader heb ik in het bovengenoemde aanhangige wetsvoorstel expliciet willen maken dat de risicoanalyse ziet op de bestuurlijke integriteit van een kandidaat. Onder het wetsvoorstel wordt slechts aan de normen getoetst die gerelateerd zijn aan bestuurlijke integriteit. Zoals ik in vraag 2 aangaf, betreffen leeftijd en gezondheid zaken die op zichzelf niet zien op de bestuurlijke integriteit en het lijkt mij dan ook onwaarschijnlijk dat dit aan deze wettelijke normen kan worden gerelateerd.
Hoe oordeelt u over de stelling dat het doel van een dergelijk onderzoek het bevorderen van de integriteit van het openbaar bestuur is, maar als de procedure zelf niet integer verloopt, dat het echte probleem is?
Het is belangrijk dat voorafgaand aan de benoeming van kandidaat-bestuurders een risicoanalyse integriteit plaatsvindt. Dit draagt inderdaad bij aan het bevorderen van de integriteit van het openbaar bestuur. Het helpt kandidaat-bestuurder zelf ook om inzicht te krijgen in mogelijke risico’s en kwetsbaarheden met betrekking tot hun bestuurlijke integriteit, zodat zij waar nodig beheersmaatregelen kunnen treffen. Daarmee kunnen zij mogelijk vervelende integriteitskwesties tijdens het ambt voorkomen. Uiteraard is hierbij essentieel dat de uitvoering van de risicoanalyse en het daarbij gehanteerde proces deugdelijk verloopt. Juist daarom ligt er nu een wetsvoorstel voor, waarin op een aantal belangrijke punten waarborgen zijn opgenomen voor de uitvoering van de risicoanalyse integriteit. Daarin wordt enerzijds de reikwijdte van de risicoanalyse ingekaderd door het vereiste dat alleen getoetst wordt aan wettelijke normen die zien op bestuurlijke bestuurlijke integriteit. Deze kunnen eventueel worden aangevuld door lokale integriteitsnormen uit gedragscode of verordening. Anderzijds worden ook de verantwoordelijkheden bij de uitvoering wettelijk afgebakend en zijn er bijvoorbeeld bepalingen opgenomen over de omgang met persoonsgegevens en hoor en wederhoor.
In aanvulling op het eerder genoemde wetsvoorstel heb ik – samen met de Minister van Infrastructuur en Waterstaat en de koepels van decentrale overheden – een traject gestart om de kwaliteit van integriteitsonderzoeken verder te versterken. Hiertoe heeft mijn ministerie denksessies georganiseerd met betrokkenen uit het decentraal bestuur en de uitvoeringspraktijk van integriteitsonderzoeken. Ook zijn onderzoeken uitgevoerd naar welke eisen aan kwalitatief goed integriteitsonderzoek zouden kunnen worden gesteld. Voor het proces van de risicoanalyse als zodanig zijn zoals hierboven vermeld reeds in het wetsvoorstel veel belangrijke waarborgen opgenomen om de kwaliteit hiervan te borgen. Het genoemde traject ziet dan ook primair op onderzoeken naar vermeende integriteitsschendingen tijdens het ambt door politieke ambtsdragers. Het is echter niet uitgesloten dat bepaalde zaken die uit dit traject volgen ook relevant kunnen zijn voor de uitvoering van de risicoanalyse integriteit.
Welke voorwaarden/eisen worden er gesteld aan wethouders die door een extern bureau gescreend worden?
Omdat er op dit moment nog geen wettelijke regeling van de risicoanalyse is voor kandidaat-wethouders, is het aan een betreffende gemeente om zelf te organiseren of en op welke manier zij uitvoering geven aan een (vorm van) risicoanalyse integriteit. Daarover zijn dus geen eenduidige uitspraken te doen.
Hoe uniform wordt deze screening uitgevoerd?
Er heeft in 2023 onderzoek plaatsgevonden door I&O research en DSP-groep met als doel inzicht verkrijgen in het gebruik en de effecten van risicoanalyses door gemeenten. Uit dit onderzoek blijkt dat de huidige uitvoeringspraktijk laat zien dat per gemeente verschilt hoe de uitvoering van de risicoanalyse inhoudelijk is vormgegeven. Deze verschillen zien zowel op de uitvoerder als uitvoeringspraktijk, waaronder de vorm van rapportage.4 Meer duiding van de resultaten van dit onderzoek en de verschillen treft u aan in het onderzoek.