Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «De extreme wereld van de incels; Netflix-hit zet schijnwerpers op duistere online subcultuur: «Vrouwen schadelijker voor maatschappij dan pedofielen»»?1

Vraag 2

Heeft u zicht op de omvang en het bereik van incel- en manosfeergedachtegoed onder Nederlandse jongeren en jongvolwassenen? Heeft u daarbij ook zicht op de Nederlandse online gemeenschappen waarin dit gedachtegoed wordt verspreid? Zo nee, bent u bereid hier onderzoek naar te verrichten?

Vraag 3

Herkent u het beeld dat jongeren, en vooral jonge mannen, via relatief onschuldige online content, bijvoorbeeld over fitness, daten, zelfverbetering of mentale gezondheid, geleidelijk kunnen worden blootgesteld aan steeds extremere vormen van vrouwenhaat en extremistisch gedachtegoed?

Vraag 4

Wanneer is op het eerste oog onschuldige online content toch strafbaar als extremistische content en op welk moment kan hierop worden ingegrepen? Hoe snel worden bijvoorbeeld influencers geweerd van sociale media-platformen omdat ze een bedreiging vormen voor andere gebruikers of de samenleving?

Vraag 5

Herkent u de zorg dat met name jongens en jonge mannen die kampen met eenzaamheid, onzekerheid of het gevoel nergens bij te horen vatbaar kunnen zijn voor dergelijke online gemeenschappen? Welke preventieve maatregelen worden genomen om deze jongeren tijdig te bereiken?

Vraag 6

Welke rol spelen algoritmes van sociale-mediaplatforms volgens u bij dit proces van geleidelijke blootstelling aan extremistische content en welke mogelijkheden ziet u om de risico’s te beperken? Erkennen deze platforms de risico’s en trends ook, en welke stappen nemen zij om het aan te pakken?

Vraag 7

Acht u de bestaande wet- en regelgeving voldoende om op te treden tegen online content waarin geweld tegen vrouwen wordt verheerlijkt of daartoe wordt opgeroepen? Zo nee, welke aanvullende maatregelen acht u noodzakelijk, zowel op nationaal als Europees niveau?

Vraag 8

Wordt binnen de Nederlandse aanpak van radicalisering specifiek rekening gehouden met vrouwenhaat als onderdeel van radicalisering? Zo ja, op welke manier?

Vraag 9

Zijn politie, gemeenten, scholen, jongerenwerkers en andere professionals voldoende toegerust om signalen te herkennen van jongeren die vanuit online gemeenschappen steeds verder radicaliseren, en zijn er voldoende mogelijkheden tot informatie- en gegevensuitwisseling? Zo nee, wat gaat u hieraan doen?

Vraag 10

Welke rol ziet u voor ouders en gezinnen bij het vroegtijdig herkennen en voorkomen van online radicalisering en blootstelling aan extremistische online gemeenschappen?

Vraag 11

Welke ondersteuning is beschikbaar voor ouders die signaleren dat hun kind actief is in online gemeenschappen waarin vrouwenhaat, ontmenselijking of geweld wordt genormaliseerd?

Vraag 12

Welke mogelijkheden ziet u om binnen het onderwijs, (sport)verenigingen en andere relevante organisaties meer aandacht te besteden aan online weerbaarheid, de werking van algoritmes, groepsdruk, radicalisering, gezonde relaties en een respectvolle omgang tussen jongens en meisjes?

Vraag 13

Welke rol ziet u voor de overheid, onderwijsinstellingen, gemeenten, jongerenorganisaties, ouders en sociale-mediaplatforms bij een integrale aanpak om te voorkomen dat kwetsbare jongeren via online gemeenschappen in aanraking komen met steeds extremere vormen van vrouwenhaat, radicalisering en geweld?

Vraag 1

Is het kabinet bekend met de fundamentele kritiek (grotendeels in lijn met het standpunt van de FVD-fractie) op de (proxy)oorlog in Oekraïne van allerlei (internationale) experts van naam en faam zoals Glenn Diesen, Jeffrey Sachs, John Mearsheimer of Douglas Macgregor, experts die vanzelfsprekend in de Nederlandse media hierover nooit aan het woord zullen komen?

Ja.

Vraag 2

Hoe kijkt het kabinet aan tegen hun fundamentele kritiek1, die verrassend eensluidend is, namelijk dat de oorlog in Oekraïne een absurde (en niet te winnen) proxyoorlog van het Westen tegen Rusland is, die de vernietiging van Oekraïne en mogelijk de ondergang van Europa zal betekenen?

Het is volstrekt duidelijk dat Rusland een illegale agressie oorlog tegen Oekraïne voert waar geen enkele rechtvaardiging voor bestaat. Rusland dient de oorlog te stoppen. Oekraïne heeft het recht zich tegen deze gewapende aanval te verdedigen en andere landen mogen Oekraïne daarbij ondersteunen.
Het kabinet zal daarom blijven inzetten op een combinatie van steun aan Oekraïne, druk op Rusland en diplomatieke inspanningen gericht op een duurzame vrede. Daarbij blijft voor het kabinet uitgangspunt dat een vredesregeling de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne moet respecteren en dat de veiligheid van Oekraïne en Europa daarbij duurzaam moet worden gewaarborgd.

Vraag 3

Is het mogelijk voor het kabinet om de voorafgaande vraag, voor de verandering, inhoudelijk te beantwoorden, waarbij de kritiek niet wordt afgedaan als «complotdenken», «Kremlinpropaganda» of «desinformatie», maar waarbij wordt ingegaan op de redenen die deze experts voor hun beweringen en fundamentele kritiek op de oorlog in Oekraïne geven (en die bij het kabinet bekend zouden moeten zijn). Zo nee, waarom niet?

Zie antwoord op vraag 2.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Lisa Bal (36) uit Een Huis Vol nam de kinderen van haar overleden zus in huis: «Jeugdzorg zou de voogdij krijgen, daar ben ik voor gaan liggen»»?1

Ja

Vraag 2

Deelt u de mening dat na het overlijden van beide ouders eerst moet worden onderzocht of kinderen veilig bij familie of binnen hun vertrouwde netwerk kunnen worden opgevangen?

Ja. Bij het overlijden van beide ouders met gezag wordt als eerste onderzocht of opvang bij de familie of binnen het vertrouwde netwerk van het kind mogelijk is.

Vraag 3

Op basis van welke criteria wordt geadviseerd de voogdij bij een gecertificeerde instelling te beleggen in plaats van bij een bereid en geschikt familielid?

Als de ouders een voogd hebben aangewezen in hun testament of via een aantekening in het gezagsregister, kan deze voogd de voogdij aanvaarden of afwijzen. Als er geen testamentaire voogdij is geregeld of als deze is afgewezen verzoekt de rechter de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) om een onderzoek te doen.2 Tijdens het onderzoek spreekt de RvdK met het kind, de familie en het netwerk, en adviseert wie het beste voogd kan worden. De voogd kan een persoon zijn of een gecertificeerde instelling. Als een belanghebbende het niet eens is met het verzoek kan hij of zij in verweer gaan. Zoals in het antwoord op vraag 2 aangegeven, wordt allereerst onderzocht of een familielid of iemand binnen het vertrouwde netwerk geschikt is om de voogdij op te nemen. De RvdK adviseert steeds vanuit het belang van het kind. Voogdij bij een Gecertificeerde instelling (GI) wordt alleen geadviseerd wanneer voogdij binnen familie of het vertrouwde netwerk niet in het belang van het kind is.3

Vraag 4

Hoe wordt geborgd dat broers en zussen na het overlijden van hun ouders zoveel mogelijk bij elkaar kunnen blijven?

In het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM) en het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) wordt het recht op familie- en gezinsleven beschermd. Het EHRM erkent dat de band tussen broers en zussen hier nadrukkelijk onder valt.4 In de praktijk geldt als uitgangspunt dat broers en zussen samen worden geplaatst. Professionals volgen daarbij de in richtlijnen vastgelegde aanbevelingen om broers en zussen bij voorkeur samen te plaatsen, tenzij er redenen zijn om dit niet te doen.

Vraag 5

Hoeveel kinderen staan vanwege het overlijden van hun ouders onder voogdij van een gecertificeerde instelling? Is bekend in hoeveel van deze gevallen familie bereid was de kinderen op te vangen?

Die informatie is niet bekend. In de huidige registraties van de GI is «voogdij wegens overlijden beide ouders» niet als aparte categorie opgenomen. Uit het gezagsregister is evenmin te achterhalen of de voogd is benoemd wegens overlijden van de ouder(s) met gezag.

Vraag 6

Wordt altijd onderzocht of familie of iemand uit het netwerk de voogdij kan dragen voordat een gecertificeerde instelling wordt voorgesteld? Zo nee, waarom niet?

Ja, dat wordt altijd onderzocht.

Vraag 7

Deelt u de mening dat geschikte familieleden niet tegenover het jeugdbeschermingssysteem zouden moeten komen te staan om kinderen binnen de familie te kunnen houden?

Ik deel de mening dat geschikte familieleden of iemand binnen het vertrouwde netwerk niet tegenover het jeugdbeschermingsstelsel zouden moeten komen te staan. Het belang van het kind dient voorop te staan; waar plaatsing binnen familie of het vertrouwde netwerk in zijn/haar belang is, heeft dat de voorkeur.

Vraag 8

Bent u bereid te onderzoeken hoe het uitgangspunt «familie of vertrouwd netwerk, tenzij dit niet in het belang van het kind is» sterker kan worden geborgd bij beslissingen over voogdij?

Dat uitgangspunt is reeds geborgd, extra onderzoek op dat punt dient geen doel.

Vraag 1

Bent u bekend met de artikelen en de daarin genoemde nachtelijke doorvaartbeperkingen van 68 kilometer op het Amsterdam-Rijnkanaal, onderbezetting in de regio Dordrecht en eerder deze zomer in Zeeland?1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de mening dat na de beperkingen rond de staat van de Nederlandse infrastructuur, en de negatieve gevolgen van de droogte van de zomer, deze nieuwe omstandigheid op het Amsterdam-Rijnkanaal (en in de Regio Dordrecht en eerder in Zeeland) voor de sector, verladers, de bouwsector, de (petrochemische) industrie een onwenselijk en hard gelag is en zeer negatief voor de Nederlandse economie en de modal shift?

Zoals bekend zet Rijkswaterstaat al enkele jaren fors in op de instandhouding van de infrastructuur. Het einde van de levensduur van veel bruggen en sluizen valt samen met steeds frequentere en ingrijpendere impact op onze infrastructuur als gevolg van klimaatverandering. Daarnaast speelt ook een (acute) krapte onder het personeel bij Rijkswaterstaat een rol bij de eerder voorgenomen, maar inmiddels opgeheven, beperking op het Amsterdam-Rijnkanaal. Sluiting van infrastructuur, om wat voor reden dan ook, is altijd onwenselijk. Tegelijkertijd kan een acute situatie – bijv. vanwege personeelsuitval, tegenvallende inspectieresultaten of externe factoren zoals droogte – zich altijd voordoen. In dat geval kan het voorkomen dat (tijdelijk) wegen of vaarwegen moeten worden gesloten om veiligheidsredenen.

Vraag 3

Is de problematiek in Zeeland al verholpen?

In Zeeland geldt voor de in het krantenartikel genoemde sluizen voor de komende tijd nog een langere wachttijd. De praktijk wijst uit dat dit tot nu toe tot weinig of geen hinder voor de scheepvaart heeft geleid.

Vraag 4

Hoe kan het dat binnenvaartorganisaties en schippers – blijkens de artikelen – verrast zijn door deze maatregelen? Is er van tevoren gecommuniceerd en zo ja, wanneer en hoe? Zo nee, waarom niet?

Rijkswaterstaat werd zelf ook onverwacht geconfronteerd met een tekort aan personeel op de Verkeerspost Wijk bij Duurstede, door een samenloop van uitval en vertrek. Voorafgaand aan de externe berichtgeving heeft Rijkswaterstaat met de vertegenwoordiging van de sector over dit onderwerp contact gehad, maar moest ook op korte termijn een bericht uitsturen, met de kennis die op dat moment voorhanden was. Rijkswaterstaat staat in goed overleg met de vertegenwoordigers van de binnenvaart.

Vraag 5

Is Rijkswaterstaat zelf overvallen door het verloop van vaarwegbegeleiders of managers van kunstwerken? Of heeft zij te laat geacteerd?

Rijkswaterstaat werd in korte tijd geconfronteerd met uitval en vertrek van enkele medewerkers van de verkeerspost Wijk bij Duurstede. In combinatie met een strak bemeten personeelsbestand, zorgt dat voor een acuut tekort aan beschikbare capaciteit. Daarop is adequaat gereageerd.

Vraag 6

Heeft Rijkswaterstaat de ontwikkeling van het personeelsbestand niet zien aankomen? Zo ja, hoe kan dat?

Personeelsverloop en bezetting is tot op zekere hoogte voorspelbaar; denk aan pensioen, vakantieverlof of afwezigheid vanwege verplichte opleidingen. Er blijven echter altijd onzekerheden zoals arbeidsverzuim of doorstroom van medewerkers naar andere functies binnen of buiten Rijkswaterstaat. Op de verkeerspost in Wijk bij Duurstede, van waaruit schepen in de sector Maarssen en Wijk bij Duurstede worden begeleid, is door persoonlijke omstandigheden en vertrek het verloop in korte tijd hoger dan verwacht en hoger dan waar Rijkswaterstaat rekening mee kan houden.

Vraag 7

Indien Rijkswaterstaat dit wel heeft zien aankomen, wat is er gedaan om het bezettingsniveau te behouden? Welke maatregelen zijn getroffen? Kunt u een tijdlijn geven?

De bezetting voor de scheepvaartbegeleiding was o.a. vanwege vacatures en medewerkers in opleiding krap. Afgelopen maanden hebben de medewerkers dan ook hard gewerkt om de vaarweg open te houden. Toen in augustus kort na elkaar meerdere medewerkers vanwege persoonlijke omstandigheden niet meer konden werken, werd duidelijk dat het niet langer mogelijk was met de resterende medewerkers de vaarweg 24/7 open te houden. Daarop heeft Rijkswaterstaat verschillende maatregelen onderzocht, waaronder de begeleiding van schepen vanuit vaartuigen in plaats van vanaf een verkeerspost. Met de sector en Port of Amsterdam is doorgewerkt aan mogelijke alternatieven om de impact zo veel mogelijk te beperken of weg te nemen.

Vraag 8

Ervaringen met tekorten zijn er eerder geweest: bijvoorbeeld enkele jaren geleden in Zeeland toen sluizen niet meer volgens de dienstregeling konden worden bediend; hebben de lessen daar doorgewerkt in het personeelsbeleid? Zo ja, hoe kan het dan toch gebeuren dat «de economie» overvallen wordt?

Zoals hiervoor al is aangegeven, werd het team dat de scheepvaart op dit deel van het Amsterdam-Rijnkanaal begeleidt, in korte tijd geconfronteerd met meerdere personele tegenslagen. Rijkswaterstaat is hier zelf ook door overvallen.

Vraag 9

Wat is de reden voor het zodanige verloop dat belangrijke binnenvaartvaarwegen en -werken niet langer volgens dienstregeling kunnen worden bediend? Waarom kan Rijkswaterstaat het relevante personeel voor deze functies niet behouden?

De Rijksoverheid heeft goede afspraken met de vakbonden gemaakt over primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden. Iedereen die gaat werken bij Rijkswaterstaat of een baan buiten Rijkswaterstaat zoekt, heeft daar persoonlijke redenen voor, denk bijvoorbeeld aan de inhoud van het werk, arbeidsvoorwaarden of een korte woon-werk afstand. Ook demografische en maatschappelijke ontwikkelingen spelen een rol. Er is nog altijd sprake van een krappe en veranderende arbeidsmarkt met onderlinge concurrentie. Medewerkers blijven niet meer hun hele werkzame leven op één plek werken, waardoor er vaker van baan en werkgever gewisseld wordt.

Vraag 10

Door het ontbreken van verkeersbegeleiding zijn schippers volgens Rijkswaterstaat meer aangewezen op hun eigen vakmanschap en navigatiemiddelen, waaronder radar, elektronische vaarkaarten en Trackpilot; waarom dan een totale afsluiting tussen bepaalde uren op het Amsterdam-Rijnkanaal? Is een nachtelijke afsluiting noodzakelijk? Zo ja, waarom aangezien men bij Dordrecht – zij het met extra voorzichtigheid – wel kan doorvaren?

Het Amsterdam-Rijnkanaal is één van de drukste vaarwegen in het Nederlandse netwerk en kent een aantal risicovolle secties, waaronder de zogenaamde «Demka-bocht» waar het kanaal sterk versmald is. Om de veiligheid op het kanaal te vergroten wordt het scheepvaartverkeer begeleid door VTS-operators van Rijkswaterstaat. VTS staat voor Vessel Traffic Services. Met een tekort aan personeel kan Rijkswaterstaat de verkeersbegeleiding vanaf Verkeerspost Wijk bij Duurstede niet de volledige 24/7 verlenen. Vanuit het oogpunt van nautische veiligheid en voorspelbaarheid heeft Rijkswaterstaat gekozen de nachtdiensten niet meer uit te voeren. Zonder VTS-begeleiding zijn er twee klassen schepen die een te groot risico vormen om zonder mitigerende maatregelen door te blijven varen; schepen die gevaarlijke stoffen vervoeren (de zogenaamde kegelschepen) en schepen groter dan CEMT-klasse Va. Hierop heeft Rijkswaterstaat gecommuniceerd het kanaal te stremmen voor beide categorieën. Ondertussen is gezocht naar aanvullende mitigerende maatregelen.
Nadat het Rijkswaterstaat is gelukt om de calamiteitenmelddesk van Wijk bij Duurstede op afstand toegankelijk te maken vanaf de verkeerspost Schellingwoude werd het risiconiveau teruggebracht tot een niveau waarop het verantwoord wordt geacht om de kegelschepen door te laten varen. Vanuit de sector en Port of Amsterdam heeft Rijkswaterstaat input ontvangen van de risico’s die optreden bij een stremming. Voor de grootste categorie schepen heeft Rijkswaterstaat een aanvullende risico-afweging gemaakt (risico’s óp het kanaal versus risico’s die elders ontstaan door stremming ván het kanaal). Dit heeft geleid tot de conclusie dat het verstandiger was het kanaal open te houden – met mitigerende maatregelen – dan te stremmen. De sector en Port of Amsterdam hebben zich gecommitteerd aan een maximale inspanning om de schippers te houden aan verkeersregels (inhaalverbod en ontmoetingsverbod die er altijd al gelden) én een maximale vaarsnelheid van 15 km/u, waardoor de vaarweg open kan blijven. Daarbij wordt wel de situatie gemonitord, hetgeen kan leiden tot bijsturen dan wel herzien van het besluit.
De sector Maarssen kent andere veiligheidsrisico’s dan de sector Dordrecht, vandaar dat voor elke sector een eigen afweging gemaakt wordt en de afweging voor de sector Maarssen in eerste instantie dus leek te resulteren in een nachtelijke stremming voor een bepaalde vaarklasse.

Vraag 11

In welke mate anticipeert het personeelsbeleid bij Rijkswaterstaat op dit soort verloop, want kennelijk was de personele bezetting volgens Rijkswaterstaat al krap?

Binnen de mogelijkheden die er zijn wordt er geanticipeerd op medewerkers die vertrekken. Rijkswaterstaat kent voor het operationele personeel (vanwege de verplichte opleidingsduur) de mogelijkheid om pro-cyclisch te werven. Dat betekent dat wanneer iemand vertrekt vanwege het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd, of aangeeft eerder met pensioen te gaan, er ruim voor de bewuste vertrekdatum een vacature geplaatst wordt. De werving en opleidingsduur totdat een verkeersleider zelfstandig bevoegd is, bedragen samen ongeveer twee jaar. Om te voldoen aan de in afgelopen jaren aangescherpte kaders voor de personele bezetting van Rijkswaterstaat wordt niet vooruitgelopen op onverwacht verloop (zoals vertrek naar een andere functie).

Vraag 12

Waarom is in de huidige arbeidsmarkt het moeilijk om voldoende gekwalificeerde medewerkers te vinden en te behouden? Zijn de arbeidsvoorwaarden marktconform en arbeidsomstandigheden in goede balans? Wat zijn de oorzaken voor het verloop?

Niet alleen de arbeidsvoorwaarden bepalen waar iemand werkt, ook woonplaats of interesse spelen een rol bij de keuze voor een werkgever. De arbeidsvoorwaarden (primair en secundair) zijn vastgelegd in de CAO-Rijk, het geheel van deze afspraken is marktconform. Elk individu bepaalt zelf welke arbeidsvoorwaarden hem of haar het meest aanspreken. Dat betekent ook dat medewerkers soms vertrekken naar een andere werkgever, waar de arbeidsvoorwaarden voor die persoon aantrekkelijker zijn. Maar ook de afstand van woon-werkverkeer kan een reden zijn om op zoek te gaan naar een andere functie. Zoals veel bedrijven, heeft ook Rijkswaterstaat last van concurrentie op de arbeidsmarkt, zeker op het gebied van uitvoerende functies.
Daarnaast zoekt de jongere generatie op de arbeidsmarkt niet meer naar «een baan voor het leven». De doorloopsnelheid is hoger. Werving en opleiding voor een medewerker die scheepvaart begeleidt – een zogenaamde Vessel Traffic Services Operator (VTSO) – duurt twee jaar en steeds vaker vertrekken medewerkers al na een paar jaar. Het opleiden van nieuwe verkeersleiders wordt deels gedaan door huidige verkeersleiders en dat gaat ten koste van de beschikbare capaciteit voor het begeleiden van scheepvaart.

Vraag 13

Hoe ontwikkelt het ziekteverzuim en de achterliggende oorzaken zich voor het gerelateerde deel van het personeelsbestand van Rijkswaterstaat?

Arbeidsverzuim is traditioneel hoger onder operationeel personeel. Dit hogere percentage hangt deels samen met de aard van het werk; onregelmatige diensten en nachtdiensten zijn fysiek meer belastend dan een regelmatige kantoorbaan. Het gemiddelde percentage arbeidsverzuim onder operationeel personeel daalt bij Rijkswaterstaat al enige tijd. Hier is de afgelopen jaren verhoogde aandacht voor geweest.

Vraag 14

Waarom is een snelle oplossing volgens Rijkswaterstaat niet mogelijk? Zijn er geen externe insource-mogelijkheden?

Elke VTS-sector is anders en vraagt een specifieke opleiding (sectortraining) om de noodzakelijke sectorspecifieke bevoegdheid te behalen. Het is hierdoor niet mogelijk om een verkeersleider van de ene sector tijdelijk in te zetten op een andere sector. Er zijn geen commerciële bureaus zijn waar verkeersleiders ingehuurd kunnen worden. Dit heeft o.a. te maken met de (internationale) kwalificatie eisen die er aan de verkeersleiders worden gesteld.

Vraag 15

Wat is het plan van aanpak van u en Rijkswaterstaat? Is er inmiddels zicht op een «haalbaar alternatief»?

De huidige situatie met de eerdergenoemde beheersmaatregelen is van tijdelijke aard. Rijkswaterstaat monitort de situatie op het Amsterdam-Rijnkanaal en stuurt indien nodig bij. Daarnaast kijkt Rijkswaterstaat intern wat ervoor nodig is om de huidige medewerkers flexibeler inzetbaar te maken, door bijvoorbeeld de haalbaarheid te onderzoeken om alle in plaats van enkele medewerkers op te leiden voor meerdere sectoren. Dit vraagt wel een nieuwe afweging tussen kosten, prestaties en risico’s, bovendien vergroot dit niet het aantal verkeersleiders.

Vraag 16

Hoe lang zullen de beperkingen op de respectievelijke vaarwegen gelden?

Dit is nog niet bekend. Er geldt een aangepaste vaarsnelheid, zodat het Amsterdam-Rijnkanaal ook ’s nachts voor alle schepen bevaarbaar blijft. Het inhaalverbod en ontmoetingsverbod in de Demkabocht en op andere smallere delen waren altijd al van kracht. De lagere maximum vaarsnelheid blijft van kracht totdat de reguliere verkeersbegeleiding wordt hervat. We monitoren of schippers zich aan de maatregelen houden. Mocht dat niet het geval zijn, dan kunnen verdere beperkingen in overweging worden genomen.

Vraag 17

Heeft u een beeld van de economische gevolgen voor bedrijven? Deelt u de mening dat dit geen normaal bedrijfsrisico is en dat het zeer onwenselijk zou zijn als de gevolgen worden afgewenteld op de binnenvaartondernemers? Welke rol ziet u voor zichzelf, het ministerie en Rijkswaterstaat voor de getroffen sectoren? Ook in financiële zin?

Al het scheepvaartverkeer kan ook ’s nachts doorvaren waardoor er geen sprake is van economische gevolgen. In het algemeen kunnen partijen die door een afsluiting naar hun mening onevenredig zwaar worden getroffen bij Rijkswaterstaat een verzoek om vergoeding indienen op grond van artikel 4:126 van de Algemene wet bestuursrecht en de Beleidsregel nadeelcompensatie Infrastructuur en Waterstaat 20242. In de beleidsregel is uitgewerkt wat onder normaal maatschappelijk risico moet worden verstaan.

Vraag 18

Hoe zullen de nachtelijke beperkingen gelden? Is daar zicht op? Zo nee, waarom niet?Worden andere trajecten of trajectdelen verwacht te worden getroffen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke maatregelen worden getroffen om dat te voorkomen?

Voor de grootste klasse schepen op het Amsterdam-Rijnkanaal geldt nu een maximale snelheid. De duur van deze maatregelen is nog onbekend. Dit is mede afhankelijk van het personeelsverloop in de komende tijd. Er kan niet worden uitgesloten dat op andere plekken in de toekomst ook overgegaan moet worden tot beperkingen. Er zijn immers altijd situaties denkbaar waarin in korte tijd veel onvoorspelbare personele ontwikkelingen zijn.

Vraag 19

Acht u Rijkswaterstaat «in control» ten aanzien van haar personeelsbeleid en verkeersbegeleidende taken? Graag een gemotiveerd antwoord waarom wel/niet.

Ja, Rijkswaterstaat is «in control» ten aanzien van het personeelsbeleid. Zoals al in het antwoord op vraag 11 toegelicht wordt door Rijkswaterstaat binnen de mogelijkheden die er zijn geanticipeerd op medewerkers die vertrekken door pro-cyclisch te werven. De situatie die nu bij Wijk bij Duurstede is ontstaan, is voor Rijkswaterstaat wel aanleiding om te bezien of er binnen de financiële mogelijkheden ruimte is voor een minder strak bemeten personeelsplanning bij uitvoerende functies.

Vraag 20

Kunt u deze vragen beantwoorden voor het commissiedebat Maritiem van 30 september?

Ja.

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel ««Pak de bus maar»: ouders autistische kinderen radeloos na stopzetten leerlingenvervoer»?1

Ja, ik heb dit artikel gelezen.

Vraag 2

Herkent u het in het artikel geschetste beeld dat ouders van kinderen met autisme die niet zelfstandig kunnen reizen één week voor het einde van de zomervakantie te horen hebben gekregen dat hun kinderen geen recht meer hebben op leerlingenvervoer?

Het is belangrijk dat ouders en leerlingen kunnen vertrouwen op het leerlingenvervoer. Wanneer zaken veranderen kan dit vervelend zijn. Het is daarom belangrijk dat er dan goed met ouders en leerlingen gecommuniceerd wordt.
In contact met de gemeente Rijswijk is bij mij aangegeven dat de gemeente zich niet herkent in de geschetste situatie. Zij geeft aan dat zij in 2025 gekeken heeft hoe zij leerlingenvervoer kon inrichten op een manier die beter aansluit bij de lokale verordening. Volgens de verordening worden er in eerste instantie andere mogelijke vormen van leerlingenvervoer verkend, zoals een ov-vergoeding, reiskostenvergoeding of fietsvergoeding. Het aangepaste leerlingenvervoer heeft niet de voorkeur.2
De gemeente geeft aan dat zij gekeken heeft welke leerlingen met een andere vorm van leerlingenvervoer naar school zouden kunnen reizen. In de zomer van 2025 zijn de ouders van deze leerlingen die al gebruikmaakten van het leerlingenvervoer hiervan op de hoogte gesteld. De gemeente heeft daarbij aangegeven dat de leerlingen in plaats van aangepast vervoer een andere vorm van leerlingenvervoer zouden krijgen, maar ze zouden in het schooljaar 2025–2026 nog wel gebruik kunnen maken van het aangepaste leerlingenvervoer.
Sinds de zomervakantie zijn er 27 zaken ingediend omtrent leerlingenvervoer in de gemeente Rijswijk. Volgens de gemeente zijn er inmiddels 16 zaken gegrond verklaard. Hieronder valt ook de situatie die besproken wordt in het artikel van het AD. De overige zaken worden met spoed behandeld. De gemeente gaat het proces evalueren om vergelijkbare situaties in de toekomst te voorkomen.

Vraag 3

Heeft u in beeld in hoeveel gemeenten kinderen met autisme met ingang van dit jaar geen recht meer hebben op leerlingenvervoer en hoeveel kinderen en ouders worden hierdoor geraakt?

OCW heeft op dit moment geen signalen ontvangen dat dezelfde situatie in meerdere gemeenten speelt. Het ministerie houdt ontwikkelingen op het gebied van leerlingenvervoer in de gaten. In 2026, net als in 2024 en 2022, voert Oberon in opdracht van OCW de monitor leerlingenvervoer uit.3 OCW houdt zich daarnaast ook bezig met het meer inzichtelijk maken van het leerlingenvervoer. Dit is een van de doelen van de werkagenda leerlingenvervoer. Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 9.

Vraag 4

Deelt u de opvatting dat voor de omschreven groep kinderen met autisme leerlingenvervoer een voorwaarde is om onderwijs te kunnen volgen?

Leerlingenvervoer is een voorziening voor leerlingen die niet zelfstandig naar school kunnen. Het is aan de gemeente om te beslissen welke kinderen recht hebben op deze voorziening. OCW vindt het belangrijk dat leerlingen die dit nodig hebben, gebruik kunnen maken van kwalitatief goed leerlingenvervoer. Met de werkagenda leerlingen vervoer werkt OCW samen met partners aan de verbetering van het leerlingenvervoer. Zie ook het antwoord op vraag 9.

Vraag 5

Welke gevolgen kan het stoppen van leerlingenveroer volgens u hebben voor deze kinderen en tot welke problemen kan dit leiden? Hoeveel extra kosten zouden daarmee gepaard kunnen gaan?

Wanneer leerlingen afhankelijk zijn van het leerlingenvervoer om van en naar school te gaan, is het problematisch wanneer dit ineens wegvalt. De onzekerheid die dit met zich meebrengt is onwenselijk. Wat de extra kosten zijn voor het wegvallen van leerlingenvervoer hangt af van allerlei factoren die per gemeente kunnen verschillen.

Vraag 6

In hoeverre dreigen door deze besluiten dit schooljaar kinderen thuis komen te zitten en wat doet u om dit te voorkomen?

Oberon heeft in 2024 een flitspeiling uitgevoerd naar de ervaringen van het gespecialiseerd onderwijs met het aangepast vervoer. Hieruit kwam naar voren dat van de vestigingen die aangeven dat er sprake was van schooluitval, de meeste aangeven dat taxivervoer waarschijnlijk geen rol heeft gespeeld. Tien procent van alle vestigingen geeft aan dat taxivervoer zeker een factor is geweest in de schooluitval van een of meer leerlingen.4
Recent zijn er bij OCW, buiten het artikel van het AD, geen specifieke signalen binnengekomen van kinderen die vanwege het wegvallen van leerlingenvervoer thuis komen te zitten.

Vraag 7

Op welke manier voert u regie op verschillen tussen gemeenten?

Zoals eerder is aangegeven, ligt de verantwoordelijkheid voor het leerlingenvervoer bij de gemeenten. Gemeenten hebben hierdoor de vrijheid om passende beslissingen te nemen over hoe leerlingenvervoer geregeld wordt, waardoor het mogelijk is dat er verschillen ontstaan.
OCW houdt zich bezig met het verbeteren van de monitoring en het opstellen van een kwaliteitskader voor leerlingenvervoer in de werkagenda leerlingenvervoer. Zie hiervoor ook onze antwoorden op vraag 8 en 9.

Vraag 8

Hoe beoordeelt u de ongelijke behandeling die voortvloeit uit de verschillen tussen gemeenten?

Het is wettelijk geregeld dat de verantwoordelijkheid voor het vaststellen van leerlingenvervoer bij de gemeente ligt. Dit heeft het voordeel dat er sprake kan zijn van maatwerk. De gemeente kent de lokale situatie goed en zorgt er idealiter voor dat het leerlingenvervoer hier goed op aansluit. Dit mag niet leiden tot ongelijke behandeling van leerlingen. Iedere leerling moet toegang hebben tot leerlingenvervoer dat goed aansluit op haar omstandigheden, zodat het recht op onderwijs kan worden geborgd. In de werkagenda houden OCW en haar partners zich ook bezig met het opstellen van een kwaliteitskader, zodat er een duidelijker beeld ontstaat over wat goed leerlingenvervoer inhoudt. Zie hiervoor ook ons antwoord op vraag 9.

Vraag 9

Hoe gaat u zorgen dat kinderen die afhankelijk zijn van leerlingenvervoer voor het volgen van onderwijs hier toegang tot hebben, ongeacht in welke gemeente ze wonen?

Het is wettelijk geregeld dat de gemeente vaststelt welke leerlingen recht hebben op leerlingenvervoer en dit leerlingenvervoer uitvoert. Het is hierdoor mogelijk dat er verschillen bestaan tussen gemeenten. Zie ook het antwoord op vraag 8.
Het ministerie houdt zich daarnaast in de werkagenda Leerlingenvervoer samen met LBVSO, VNG, Ouders & Onderwijs, VDVN, KNV en Sectorraad GO bezig met het verbeteren van de kwaliteit van het leerlingenvervoer. Onder deze werkagenda vallen onder andere de werkgroepen kwaliteitskader, die zich bezighoudt met de mogelijkheid tot het opstellen van een landelijk kwaliteitskader voor leerlingenvervoer, en de werkgroep monitoring. Op deze manier werkt OCW samen met partners aan het blijven verbeteren van de kwaliteit van het leerlingenvervoer. De werkagenda loopt tot eind 2027, maar de opbrengst, bijvoorbeeld in de vorm van producten, zal waar mogelijk eerder worden gedeeld.

Vraag 1

Klopt het dat oorlogsmisdadiger Ratko Mladić in Servië wordt begraven met de hoogste militaire en staatseer zoals Minister Nenad Vujić heeft gezegd?

De uitvaart van Ratko Mladić in Belgrado werd gekenmerkt door militair eerbetoon en aanwezigheid van regeringsleden. Het kabinet vindt het gegeven eerbetoon zeer ongepast en bijzonder kwetsend voor de slachtoffers en nabestaanden, waaronder van de Srebrenica-genocide. Dit past niet bij wat wij van een EU kandidaat-lidstaat verwachten en druist sterk in tegen de gemeenschappelijke Europese waarden.

Vraag 2

Wat vindt u van het feit dat de oorlogsmisdadiger die verantwoordelijk was voor de grootste massamoord in Europa na de Tweede Wereldoorlog een begrafenis met bijzondere eer krijgt in Servië?

Zie antwoord vraag 1.

Vraag 3

Bent u bereid in contact met de Servische regering over te brengen dat de eer die aan oorlogsmisdadiger Mladić wordt toegedicht volstrekt ongepast en kwetsend is? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wanneer gaat u dit doen?

Ja. Ik heb, al voor de overbrenging van het lichaam van Mladić aan Servië, duidelijk aan mijn Servische ambtgenoot laten weten elke vorm van staats- of militair eerbetoon volstrekt onaanvaardbaar te vinden. Nederland heeft dit signaal ook in andere contacten met de Servische autoriteiten ondubbelzinnig overgebracht en heeft tevens middels een publiek statement kenbaar gemaakt dat het door de Servische regering gegeven eerbetoon onverenigbaar is met Europese waarden en bovendien uitermate kwetsend is voor de slachtoffers en hun nabestaanden.

Vraag 4

Wat zegt de verheerlijking van oorlogsmisdadiger Mladić wat u betreft over gemeenschappelijke Europese waarden die Servië al dan niet met de EU deelt?

Het gegeven eerbetoon past niet bij wat wij van een EU kandidaat-lidstaat verwachten en druist sterk in tegen de gemeenschappelijke Europese waarden, zoals respect voor de rechtsstaat, erkenning van uitspraken van internationale tribunalen en inzet voor verzoening en verwerking van het verleden.

Vraag 5

Moet het verheerlijken van Mladić op staatsniveau wat u betreft consequenties hebben voor het Servische toetredingsproces? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke?

Zie het antwoord op vraag 4. Servië heeft hiermee zijn eigen toetredingsperspectief geen dienst bewezen.

Vraag 1

Kunt u zich het besluit van het Openbaar Ministerie (OM) om Tata Steel IJmuiden B.V. (TSIJ) te dagvaarden wegens onder meer het opzettelijk en wederrechtelijk in de lucht brengen van schadelijke stoffen met mogelijke nadelige gevolgen voor de openbare gezondheid, het schenden van de zorgplicht, het handelen zonder vergunning en het niet melden van incidenten met rauwe kooks, nog herinneren?

Vraag 2

Hoe beoordeelt u het feit dat de Staat op dit moment onderhandelt over maatwerkafspraken voor circa 2 miljard euro aan belastinggeld, met een bedrijf dat strafrechtelijk wordt vervolgd voor misdrijven die de volksgezondheid raken?

Vraag 3

Vindt u het normaal om 2 miljard euro belastinggeld te geven aan een Indiaas bedrijf dat strafrechtelijk wordt vervolgd, door de toezichthouder (OD) als «calculerend en opportunistisch» wordt gezien, valse duurzaamheidsclaims doet en jarenlang aantoonbaar de regels overtreedt? Zo ja, wat denkt u dat dat uitstraalt richting burgers en doet met het vertrouwen in de Nederlandse politiek?

Vraag 4

Kunt u uitgebreid ingaan op wat o.a. de stapeling van dwangsommen, overtredingen van regels en nu het vervolgingsbesluit van het OM betekenen in het licht van artikel 15.3 van JLOI, waarbij de Staat het recht heeft om zich in dit soort gevallen terug te trekken?

Vraag 5

Vindt u het wenselijk dat bedrijven zoals Tata Steel die jarenlang de regels overtreden en door de toezichthouder (OD) als «calculerend en opportunistisch» worden genoemd, belastinggeld van de Nederlandse burgers krijgen? Zo ja, wat voor voorbeeld geeft u daarmee?

Vraag 6

Vindt u Tata Steel nog een betrouwbare partner om afspraken mee te maken, aangezien Tata Steel strafrechtelijk wordt vervolgd, door de toezichthouder (OD) «calculerend en opportunistisch» wordt genoemd, valse duurzaamheidsclaims doet en jarenlang aantoonbaar de regels overtreedt? Zo ja, waarom en hoe onderbouwt u dat? Wat denkt u dat dat met het vertrouwen van burgers in u en de politiek doet?

Vraag 7

Welke gevolgen verbindt u na dit vervolgingsbesluit, in combinatie met de vele overtredingen van de regels door Tata Steel in de afgelopen maanden, voor de inhoud en de timing van de voorgenomen mogelijke maatwerkafspraken met Tata Steel Nederland B.V. (TSN) en Tata Steel Limited (TSL)?

Vraag 8

Bent u bereid om af te zien van het maken en ondertekenen van de maatwerkafspraken met Tata Steel op kosten van de Nederlandse belastingbetaler, gezien Tata Steel o.a. wordt vervolgd, valse duurzaamheidsclaims doet en aantoonbaar de regels blijft overtreden? Zo nee, waarom besteedt u Nederlands belastinggeld aan een onbetrouwbaar bedrijf, terwijl er veel Nederlandse burgers in nood en echt groene bedrijven wachten op steun?

Vraag 9

Erkent u dat er een spanningsveld bestaat tussen de publiekrechtelijke verantwoordelijkheden van de Staat (toezicht, handhaving, strafrechtelijke opsporing) en de privaatrechtelijke afspraken die de Staat met hetzelfde bedrijf wil maken, zoals ook blijkt uit de JLOI waarin handhavingsstappen worden weggezet als «een zaak tussen OD NZKG en TSN»? Hoe voorkomt u dat van de maatwerkafspraken feitelijk een regulatory freeze uitgaat op handhaving, vervolging en aanscherping van regelgeving?

Vraag 10

Hoe weegt u het risico dat strafrechtelijke sancties, zoals geldboetes en eventuele stillegging van installaties, boven op de reeds verbeurde dwangsommen van tientallen miljoenen euro's de toch al precaire financiële positie van Tata Steel verder verzwakken, en daarmee de uitvoering van de projecten waarvoor de Staat subsidie verstrekt in gevaar brengen? Erkent u dat dit het door de Adviescommissie Maatwerkafspraken Verduurzaming Industrie (AMVI) gesignaleerde risico van een «subsidiefuik» vergroot? Zo nee, hoe onderbouwt u dat en op welke onafhankelijke bronnen baseert u zich?

Vraag 11

Deelt u de conclusie dat de uitkomst van de strafzaak rechtstreeks bepalend kan zijn voor de haalbaarheid van de kernbeloften van de maatwerkafspraken, aangezien Tata Steel eerder vaak zelf heeft gesteld dat een gedwongen (vervroegde) sluiting van de kooksgasfabrieken een «funest effect» zou hebben op de interne processen en de liquiditeitspositie, waardoor «de transitie naar Groen Staal zeer moeilijk zal worden»? Zo ja, waarom wordt met die afspraken dan niet op deze uitkomst gewacht, of worden zij daarvan niet afhankelijk gemaakt?

Vraag 12

Aangezien de vervolging mede ziet op het niet melden van incidenten en het schenden van de zorgplicht, de toezichthouder Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied de handelwijze van Tata Steel eerder omschreef als «calculerend en opportunistisch», en de Expertgroep erop wees dat de werkelijke benzeenemissie (8,97 ton per jaar) ruim drie keer hoger bleek dan gerapporteerd (2,6 ton), hoe rechtvaardigt u tegen deze achtergrond dat de uitstootdoelstellingen in de JLOI en het milieueffectrapport (MER) vrijwel volledig zijn gebaseerd op door Tata Steel zelf aangeleverde, niet-gevalideerde gegevens?

Vraag 13

Bent u (mede in het licht van het vervolgingsbesluit) bereid om, als u toch doorzet met de onverantwoorde maatwerkafspraken, op zijn minst:

Vraag 14

Bent u bereid af te zien van een bepaling waarmee de Staat, zoals in eerdere maatwerkafspraken met andere bedrijven, onherroepelijk afstand doet van het recht op ontbinding en op vernietiging wegens dwaling (art. 6:228 en 6:230 BW), nu de vervolging mede berust op de verdenking dat Tata Steel onjuiste of onvolledige informatie heeft verstrekt en incidenten niet heeft gemeld? Erkent u dat het prijsgeven van deze rechten jegens een verdachte contractspartij onverantwoord is? Zo nee, waar baseert u zich dan op?

Vraag 15

Hoe garandeert u dat de (financiële) belangen van Tata Steel geen invloed hebben op toekomstige handhavingsbesluiten en aanscherping van beleid (bijvoorbeeld inzake staalslakken, CO2-heffingen of netwerktarieven)?

Vraag 16

Deelt u de mening dat het vervolgingsbesluit het belang onderstreept van de procedurele waarborgen van artikel 8 EVRM en het Verdrag van Aarhus, en dat omwonenden, die jarenlang zelf handhavingsverzoeken moesten indienen en eigen meetapparatuur moesten plaatsen, recht hebben op volledige inzage in en effectieve inspraak op de eventuele conceptmaatwerkafspraken vóórdat deze worden ondertekend? Bent u bereid de eventuele conceptmaatwerkafspraken ten minste zes weken voor ondertekening te publiceren?

Vraag 17

Bent u bereid de resultaten af te wachten van een volledige gezondheidseffectrapportage (GER) en van een door de Omgevingsdienst en de Commissie m.e.r. toereikend geacht MER dat ziet op álle projecten die onderdeel uitmaken van de maatwerkafspraken, alvorens tot eventuele ondertekening over te gaan, zoals ook de Tweede Kamer op 7 april 2026 met 101 stemmen heeft verzocht? Zo nee, hoe verhoudt zich dat tot die aangenomen motie-Kostic c.s. (Kamerstuk 29 826, nr. 283)?

Vraag 18

Welke gevolgen kan het lopende onderzoek naar de persoonlijke strafrechtelijke aansprakelijkheid van leidinggevenden hebben voor de personen met wie de Staat op dit moment aan tafel zit? Acht u het integer en verantwoord om onherroepelijke afspraken te sluiten met bestuurders die mogelijk zelf verdachte worden, mede (maar niet uitsluitend) in het licht van artikel 15.3 van de JLOI? Zo ja, wat denkt u dat dat met vertrouwen van burgers in u en politiek doet?

Vraag 19

Op welke wijze worden de belangen van de ruim 800 aangevers en overige omwonenden, als slachtoffers van de vermoedelijk gepleegde feiten, betrokken bij de verdere besluitvorming over de eventuele maatwerkafspraken?

Vraag 20

Kunt u een update geven over of Tata Steel, na opdracht van de ILT, staalslakken heeft ingedeeld als gevaarlijk, gezien de deadline om dat te doen al ruim verstreken is?1

Vraag 21

Heeft u of uw ministerie voor de beantwoording van deze vragen contact gehad met Tata Steel? Heeft u zich voor (een deel van) uw beantwoording gebaseerd op informatie van Tata Steel? Zo ja, welke informatie van Tata Steel heeft u gebruikt?

Vraag 22

Kunt u deze vragen afzonderlijk en tijdig beantwoorden, in ieder geval voor het volgende debat waar Tata Steel wordt besproken, gelet op de maatschappelijke onrust rond dit dossier?

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht «Van Kollum naar Dokkum voor de chathuisarts: hoe moet dat voor mijn ouders van 90?»1

Ja.

Vraag 2

Wat vindt u ervan dat duizenden patiënten na het sluiten van hun huisartsenpraktijk worden overgenomen door een huisartsenorganisatie die werkt volgens een «digital first»-concept, waarbij patiënten voor veel zorgvragen in eerste instantie digitaal contact moeten opnemen?

Het is het kabinet bekend dat de toegankelijkheid van de huisartsenzorg onder druk staat, hoewel er landelijk gezien meer huisartsen dan ooit zijn. In verschillende regio’s is het vinden van een praktijkopvolger een grote uitdaging, zo ook in dit geval. Het kabinet vindt dat de inzet van digitale hulpmiddelen in de eerstelijnszorg een meerwaarde kan hebben. Passende inzet van digitalisering kan de dienstverlening richting patiënten verbeteren en vergemakkelijken, maar ook de druk op de huisarts verlichten, zeker bij laagcomplexe zorgvragen. Daarnaast kan het ook een patiënt mogelijk een fysiek bezoek aan de huisarts besparen. Ook de beroepsgroep heeft aangegeven dat de toekomst van de huisartsenzorg hybride is. Fysieke zorg moet daarbij altijd mogelijk zijn binnen dezelfde praktijk.
Het kabinet vindt het belangrijk dat aanbieders van de huisartsenzorg zich houden aan kernwaarden en richtlijnen van de beroepsgroepen. Deze beschrijven onder meer de eisen die aan de bereikbaarheid van een huisartsenpraktijk worden gesteld. In het kader van de kernwaarde «persoonsgericht» dient besluitvorming over digitale of fysieke zorg te gebeuren op basis van samen beslissen.

Vraag 3

Deelt u de mening dat huisartsenzorg voor iedereen toegankelijk moet zijn, dus ook voor ouderen, laaggeletterden, mensen die niet digitaal vaardig zijn en mensen die niet over een smartphone of geschikte digitale middelen beschikken? Zo ja, hoe wordt dit in deze situatie gegarandeerd?

Goede en toegankelijke huisartsenzorg vormt het fundament van het Nederlandse zorgstelsel en deze zorg moet voor alle inwoners van Nederland beschikbaar zijn. Dat geldt nadrukkelijk ook voor ouderen, laaggeletterden, mensen die niet digitaal vaardig zijn en mensen die niet beschikken over een smartphone of andere digitale middelen.
Juist omdat digitale ontwikkelingen een steeds grotere rol spelen in de huisartsenzorg, werkt de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) momenteel aan een herziening van de richtlijn Bereikbaarheid en Beschikbaarheid uit 2023. Hierbij staat centraal hoe de toegankelijkheid van huisartsenzorg ook in een veranderende en verder digitaliserende zorgomgeving voor alle patiënten geborgd kan blijven. Daarbij is het uitgangspunt van de herziene richtlijn dat iedere zorgvraag tijdig wordt beoordeeld door een medisch deskundige, denk bijvoorbeeld aan een doktersassistent, triagist of de huisarts zelf, waarbij de urgentie wordt vastgesteld en een passende vervolgactie wordt ingezet.
Volgens de LHV zijn digitale mogelijkheden een aanvulling op bestaande vormen van contact, maar mogen deze niet leiden tot uitsluiting van patiënten die daarvan geen gebruik kunnen of willen maken. Voor deze groepen blijft telefonisch contact een belangrijke en noodzakelijke toegangspoort tot de huisartsenzorg volgens de beroepsgroep. Het kabinet sluit zich aan bij dit uitgangspunt. Het is aan de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) om toezicht te houden en te beoordelen of de zorgaanbieder voldoet aan de geldende bereikbaarheidseisen.

Vraag 4

Vindt u het aanvaardbaar dat bijvoorbeeld patiënten van rond de 90 jaar voor contact met hun huisarts afhankelijk kunnen worden van een app, chat of de hulp van kinderen of mantelzorgers? Zo ja, waarom?

Zie antwoord vraag 3.

Vraag 5

Kunt u garanderen dat patiënten die niet digitaal kunnen of willen communiceren altijd op een laagdrempelige manier telefonisch contact kunnen opnemen met hun huisartsenpraktijk, ook wanneer er geen sprake is van spoed?

Zorgaanbieders zijn primair zelf verantwoordelijk voor het organiseren van zorgverlening en bereikbaarheid van de praktijk voor alle groepen binnen de kaders van geldende wet- en regelgeving en kernwaarden en richtlijnen van de beroepsgroepen. Het kabinet deelt de zorgen van de vragensteller dat niet alle patiënten digitaal kunnen communiceren met hun huisartsenpraktijk. Zoals in antwoord op vragen 3 en 4 is aangegeven blijft telefonisch contact een belangrijke en noodzakelijke toegangspoort tot de huisartsenzorg voor deze doelgroep. Het Kabinet vindt net als de LHV dat de huisartsenpraktijk hierin een bijzondere verantwoordelijkheid draagt richting patiënten die niet digitaal kunnen communiceren. Het is belangrijk hierin tegemoet te komen door op bepaalde tijden ook telefonisch bereikbaar te zijn. Het is aan de IGJ om toezicht te houden en te beoordelen of de zorgaanbieder voldoet aan de geldende bereikbaarheidseisen.
Zoals bij de antwoorden hierboven herziet de beroepsgroep de richtlijn Bereikbaarheid en Beschikbaarheid. Hierbij staat centraal hoe de toegankelijkheid van huisartsenzorg ook in een veranderende en verder digitaliserende zorgomgeving voor alle patiënten geborgd kan blijven.

Vraag 6

Hoe wordt de continuïteit van de huisartsenzorg gewaarborgd wanneer het digitale systeem tijdelijk niet beschikbaar is, bijvoorbeeld door een technische storing of een cyberaanval? Welke alternatieve mogelijkheden hebben patiënten op zo’n moment om hun huisarts te bereiken en noodzakelijke zorg te ontvangen?

Op grond van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) moeten zorgaanbieders goede zorg leveren. Daar hoort ook bij dat de organisatie zodanig is ingericht dat continuïteit en veiligheid van zorg zijn gewaarborgd, óók tijdens calamiteiten en grootschalige incidenten.
Overigens zijn huisartsenpraktijken conform de eerdergenoemde richtlijnen van de beroepsgroepen in principe telefonisch bereikbaar. Voor spoedeisende hulp moeten patiënten altijd de mogelijkheid worden geboden direct telefonisch contact op te nemen. Zorgverzekeraar De Friesland heeft laten weten dat dit ook bij Oostergo Huisartsen het geval is en dat het telefoonnummer dat normaal gesproken voor spoedgevallen wordt gebruikt, ook kan worden ingezet wanneer digitale systemen tijdelijk niet beschikbaar zijn, bijvoorbeeld als gevolg van een storing of cyberincident. In de regel zijn huisartsenpraktijken in geval van calamiteit ook fysiek bereikbaar. Dit geldt ook voor Oostergo Huisartsen.

Vraag 7

Wat vindt u ervan dat patiënten uit Kollum straks voor fysieke huisartsenzorg mogelijk naar Dokkum moeten reizen? Is onderzocht wat dit betekent voor oudere, kwetsbare en minder mobiele patiënten, en voor patiënten die niet over eigen vervoer beschikken?

De huisartsenzorg kenmerkt zich door uitdagingen die regionaal grote verschillen vertonen, zoals een schaarste aan personeel een en tekort aan praktijkopvolgers. Het beleid van dit kabinet is erop gericht dat iedereen zich kan inschrijven bij een huisartsenpraktijk in de buurt, met speciale aandacht voor regionale verschillen in problematiek en tekorten. Het kabinet zet in op betere spreiding van huisartsen over het land, op het aantrekkelijker maken van het praktijkhouderschap en op gericht financieel maatwerk door zorgverzekeraars in regio’s met (dreigende) tekorten. In het AZWA is afgesproken dat in deze regio’s huisartsenorganisaties en zorgverzekeraars plannen maken om continuïteit van huisartsenzorg te borgen.
Volgens zorgverzekeraar De Friesland dreigde in Kollum eind 2025 een situatie te ontstaan waarin ongeveer 2.500 patiënten zonder huisarts zouden komen te zitten. Door gezamenlijke inspanningen van betrokken huisartsen, zorgaanbieders en zorgverzekeraars is die situatie voorkomen.
Hoewel zorgverzekeraars op grond van hun wettelijke zorgplicht verantwoordelijk zijn voor het borgen van de continuïteit van zorg, lukt het hen niet altijd om de huisartsenzorg dichtbij de patiënten te organiseren zoals mensen dat gewend waren. Dit betekent dat voor de gekozen oplossing een deel van de patiënten verder moeten reizen voor een fysiek bezoek aan de huisartsenpraktijk. Overigens heeft zorgverzekeraar De Friesland laten weten dat Oostergo Huisartsen onderzoekt of bepaalde vormen van zorg dichter bij de patiënten kunnen worden georganiseerd.

Vraag 8

Hoe verhoudt deze situatie zich volgens u tot het uitgangspunt dat huisartsenzorg voldoende bereikbaar en toegankelijk moet zijn en dat bij de organisatie van huisartsenzorg rekening moet worden gehouden met de behoeften en mogelijkheden van patiënten?

Het kabinet erkent dat dit niet een ideale oplossing is voor mensen in Kollum. Tegelijkertijd is door de gekozen oplossing voorkomen dat veel patiënten zonder huisarts zijn komen te zitten.

Vraag 9

Klopt het dat voormalige patiënten van de gesloten praktijk in Kollum in de praktijk nauwelijks of geen mogelijkheid hebben om zich bij een andere huisarts in Kollum of omgeving in te schrijven, terwijl nieuwe inwoners daar mogelijk wel terechtkunnen? Zo ja, hoe verhoudt dit zich tot de vrije artsenkeuze?

De vrije artsenkeuze is in de ogen van het kabinet een groot goed, ook in de huisartsenzorg. Tegelijkertijd betekent die vrije keuze niet dat iemand altijd terecht kan bij de huisartsenpraktijk van diens voorkeur. Huisartsenpraktijken bepalen zelf op basis van eigen capaciteit of de praktijk open of dicht is voor nieuwe inschrijvingen. Als huisartsenpraktijken ruimte hebben voor nieuwe patiënten, geven zij soms voorrang aan patiënten die nog geen huisarts hebben boven patiënten die willen wisselen van huisarts. Zorgverzekeraar De Friesland heeft mij laten weten dat het in de regio Kollum op het moment lastig is een andere huisarts te vinden, omdat veel praktijken geen nieuwe patiënten aannemen.

Vraag 10

Welke rol heeft zorgverzekeraar De Friesland gespeeld bij de keuze om de patiënten van de gesloten praktijken onder te brengen bij Oostergo Huisartsen en welke voorwaarden zijn daarbij gesteld aan de bereikbaarheid, fysieke aanwezigheid en telefonische toegankelijkheid van de huisartsenzorg?

Navraag bij Zorgverzekeraar De Friesland leert dat de zorgverzekeraar vanuit haar regierol bij de ontstane situatie meegedacht heeft over oplossingen om de continuïteit van huisartsenzorg in de regio te waarborgen. Zorgverzekeraar De Friesland heeft daarbij contact onderhouden met de betrokken huisartsenpraktijken, De Friese Huisartsenvereniging, gemeente Noardeast Fryslân en de Regionale Huisartsen Organisatie in Friesland.
Verder maakt volgens zorgverzekeraar De Friesland de komst van Oostergo Huisartsen het mogelijk dat ongeveer 2.500 patiënten uit Kollum en circa 2.000 patiënten uit Damwâld ingeschreven blijven bij een huisarts. Daarnaast kan zorgverzekeraar De Friesland verzekerden die een andere huisarts zoeken ondersteunen via wachtlijstbemiddeling. Gezien de beperkte capaciteit bij andere praktijken in de regio is dat echter niet altijd eenvoudig.

Vraag 11

Hoe wordt erop toegezien dat de gekozen digitale werkwijze niet leidt tot zorgmijding, vertraging van noodzakelijke huisartsenzorg of gezondheidsverschillen, in het bijzonder onder ouderen en andere kwetsbare patiënten?

Het kabinet staat voor een kwalitatief hoogwaardige huisartsenzorg. De inzet van digitale hulpmiddelen en hybride zorg kan positief bijdragen aan het verhogen of behoud van de kwaliteit van zorg, maar mag nooit ten koste gaan van de kwaliteit en toegankelijkheid van zorg. De kwaliteit en toegankelijkheid van de huisartsenzorg is geborgd doordat huisartsen wettelijk verplicht zijn goede zorg te leveren die voldoet aan kernwaarden en richtlijnen van de beroepsgroepen. De IGJ houdt hier toezicht op.

Vraag 12

Bent u bereid hierover op korte termijn in gesprek te gaan met de betrokken zorgverzekeraar, huisartsenorganisatie en andere betrokken partijen en daarbij te waarborgen dat patiënten in Kollum, Damwâld en omgeving daadwerkelijk toegang houden tot persoonlijke, telefonisch bereikbare en fysiek toegankelijke huisartsenzorg dichtbij huis?

Het is aan de IGJ om te beoordelen of kwaliteit, bereikbaarheid en veiligheid van individuele praktijken aan normen en richtlijnen voldoet en aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) om toezicht te houden op de zorgplicht van de zorgverzekeraar. Voor de beantwoording van deze vragen heeft het Ministerie van VWS contact gehad met een aantal betrokken partijen. Het kabinet werkt nauw samen met de Landelijke Huisartsen Vereniging, Zorgverzekeraars Nederland en andere betrokken partijen om te zorgen dat iedereen in Nederland toegang heeft tot een huisarts in de buurt. In het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) heeft het kabinet met betrokken partijen afspraken gemaakt om de toegankelijkheid van de huisartsenzorg te vergroten en te borgen. Daarover is het kabinet doorlopend in gesprek met deze partijen.

Vraag 13

Bent u bereid de Kamer voor 1 oktober 2026, wanneer Oostergo Huisartsen de zorg voor deze patiënten overneemt, te informeren over de uitkomsten hiervan?

Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 12 is het aan de toezichthouders om te beoordelen of partijen aan normen en richtlijnen voldoen.

Vraag 1

Wat is de stand van zaken in het besluitvormingsproces in de Europese Unie (EU) over de herziening van de Verordening 883/2004 inzake de export van Werkloosheidswet (WW-)uitkeringen?1

Zoals ik heb beschreven in mijn brief van 10 juni jl.2 heeft een grote meerderheid van lidstaten in de Coreper-vergadering van 29 april jl. aangegeven het voorlopig akkoord over de herziening van Verordening 883/2004 te kunnen steunen. Nederland heeft vanwege de uitbreiding van de export van werkloosheidsuitkeringen in die Coreper-vergadering tegen het voorlopig akkoord gestemd.
Op 7 juli jl. heeft het Europees Parlement met ruime meerderheid ingestemd met het voorlopig akkoord. De verwachting is dat het voorlopig akkoord op de Raad Landbouw en Visserij van 28 tot 29 september formeel wordt aangenomen. Nederland zal ook tegenstemmen in de Raad.
Zoals beschreven in mijn brief van 10 juni jl. wordt vervolgens wordt de wijzigingsverordening waarmee de bestaande Verordening 883/2004 wordt gewijzigd (hierna: wijzigingsverordening) gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU. De wijzigingsverordening treedt in werking op de eerste dag van de maand na de datum van publicatie. Naar verwachting zal de wijzigingsverordening in het najaar van 2026 in werking treden. De datum van toepassing van de meeste bepalingen uit de wijzigingsverordening is twee jaar na inwerkingtreding. Verreweg de meeste wijzigingen zullen daarom naar verwachting in het najaar van 2028 van toepassing zijn.

Vraag 2

Welke beleidsruimte heeft Nederland binnen de voorgestelde EU-verordening om zelf invulling te geven aan de uitvoering van de nieuwe regels voor de export van WW-uitkeringen?

Verordening 883/2004 werkt rechtstreeks en laat in principe geen ruimte aan de uitvoeringsinstanties van de lidstaten om zelf invulling te geven aan de uitvoering van de (nieuwe) regels voor de export van werkloosheidsuitkeringen. Een uitzondering hierop geldt voor een verlenging van de exporttermijn van zes maanden tot aan de maximale uitkeringsduur wanneer een werkloze in een andere lidstaat naar werk zoekt. In het antwoord op vraag 4 wordt de beleidsruimte van de uitvoeringsinstantie op dit punt verder toegelicht.

Vraag 3

Kunt u aangeven op welke termijn de beoogde verlenging van de maximale exportduur van de WW-uitkering van drie naar zes maanden zal ingaan?

De verlenging van de exportduur van werkloosheidsuitkeringen gaat in twee jaar na inwerkingtreding van de wijzigingsverordening. Dit zal naar verwachting in het najaar van 2028 zijn.

Vraag 4

In de EU-verordening staat dat: «Under the amended text, an unemployed person will retain their entitlement to benefits for a period of six months from the date on which they ceased to be available to the employment services of the Member State they left, provided that the total period for which benefits are paid does not exceed the total period of benefits to which they are entitled under the legislation of that Member State. This period may be extended by the competent services or institutions until the expiry of the unemployed person's entitlement to benefits»; kunt u bevestigen dat lidstaten zelf mogen bepalen of de geëxporteerde WW-uitkering langer uitbetaald mag worden dan zes maanden? Indien dit het geval is, heeft u de intentie om dit te doen en zijn hier voorwaarden aan verbonden?

Het is juist dat lidstaten mogen bepalen of de geëxporteerde WW-uitkering langer wordt uitbetaald dan zes maanden wanneer iemand in een andere lidstaat naar werk zoekt. Het gaat om een bevoegdheid, niet om een verplichting. Bij het uitoefenen van die bevoegdheid dient UWV wel het vrij verkeer van werknemers te respecteren.
Ik acht een verlenging van de exporttermijn niet wenselijk. UWV zal daarom, net als onder de huidige regels, alleen bij wijze van uitzondering gebruik maken van de bevoegdheid om te verlengen. Ik licht dit hieronder verder toe.
Het is nu beperkt mogelijk om met behoud van WW in het buitenland te verblijven om daar naar werk te zoeken, namelijk drie maanden. De uitvoeringsinstanties mogen deze «exporttermijn» van drie maanden verlengen naar zes maanden. Dit is een bevoegdheid, geen verplichting. UWV maakt in principe geen gebruik van de bevoegdheid om te verlengen en verlengt de exportuitkering alleen bij uitzondering. Het moet dan gaan om situaties waarin het weigeren van een verzoek tot verlenging van de exportuitkering onredelijk is, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van een concreet en aantoonbaar uitzicht op werkhervatting. In 2024 heeft UWV in minder dan vijf gevallen goedkeuring verleend voor verlenging.3 Het beleid van UWV is goedgekeurd door het Hof van Justitie (EU) in de zaak Klein-Schiphorst (C-551/16).
Voor volledig werkloze grenswerkers gelden bijzondere regels. Zij kunnen de werkloosheidsuitkering onder de huidige regels niet exporteren vanuit het werkland, omdat zij aanspraak maken op een werkloosheidsuitkering uit het woonland.
De in de wijzigingsverordening voorziene uitbreiding van de mogelijkheid om met behoud van WW in het buitenland te verblijven manifesteert zich op twee manieren:

Vraag 5

Hoe gaat u ervoor zorgen dat het misbruik van WW-export beperkt blijft?

Controle en handhaving zijn ingewikkelder als de uitkeringsgerechtigde niet in Nederland maar met behoud van WW in een andere EU-lidstaat verblijft. In Nederland is er – vooral door een koppeling van systemen – meer inzicht in de situatie van de WW-gerechtigde. Een dergelijke automatische koppeling bestaat niet met andere lidstaten. Ook heeft UWV niet dezelfde controlebevoegdheden in het buitenland. UWV is meer afhankelijk van andere lidstaten als een uitkeringsgerechtigde in het buitenland verblijft.
Meer specifiek geldt het volgende:
Er bestaan al structuren voor gegevensuitwisseling tussen de lidstaten (zie ook het antwoord op vraag4. Zoals ik heb beschreven in mijn brief van 10 juni jl. zijn de inspanningen van Nederland in de onderhandelingen over de wijzigingsverordening voor het verkrijgen van een betere informatiepositie van UWV bij de export van werkloosheidsuitkeringen beloond. Zo moet de lidstaat waar naar werk wordt gezocht de lidstaat die de uitkering betaalt, voortaan maandelijks informeren of de WW-gerechtigde zich houdt aan de controle- en arbeidsbemiddelingsprocedures in die lidstaat. Daarnaast moet de lidstaat waar de WW-gerechtigde woont, de lidstaat die de uitkering betaalt informeren over omstandigheden die van invloed kunnen zijn op het recht op uitkering. Deze verplichting bestond al maar is aangescherpt. Op aandringen van Nederland en gelijkgestemde lidstaten heeft de Europese Commissie (EC) daarnaast een verklaring afgelegd waarin ze aangeeft te zullen onderzoeken hoe de samenwerking tussen lidstaten op het terrein van controle en arbeidsbemiddeling verder kan worden versterkt. De EC heeft ook aangekondigd om nog voor de datum van toepassing van de bepalingen uit het werkloosheidshoofdstuk voorstellen te zullen doen voor verbeteringen van gegevensuitwisseling binnen het Electronic Exchange of Social Security Information System (EESSI). Zoals ik ook heb aangegeven in mijn brief van 10 juni jl. zal ik mij blijven inzetten voor een verdere verbetering van de gegevensuitwisseling tussen de lidstaten.

Vraag 6

Vindt u het wenselijk dat werknemers na een relatief korte arbeidsperiode in Nederland een WW-uitkering kunnen exporteren naar het buitenland? Bent u bereid om de reeds bestaande wekeneis voor de WW voor export van de WW-uitkering te verlengen om onrechtmatig gebruik te beperken?

Zoals uiteengezet in mijn brief van 10 juni jl. heeft Nederland zich tegen de uitbreiding van de export van werkloosheidsuitkeringen verzet en tegen het voorlopig akkoord gestemd in de Coreper-vergadering van 29 april jl. Nederland zal ook tegenstemmen in de Raad van Ministers.
Verlenging van de bestaande wekeneis voor de export van de WW-uitkering is niet mogelijk. Een aanscherping van de wekeneis alleen voor WW-gerechtigden die de uitkering willen exporteren, levert inbreuk op het vrij verkeer van werknemers op en is in strijd met het beginsel van gelijke behandeling.
In de wijzigingsverordening wordt echter wel geborgd dat de werkloze gedurende een bepaalde periode premie heeft betaald in het werkland, voordat daar een uitkering wordt aangevraagd. Zo heeft door de introductie van de «affiliatieperiode» de werkloze die tijdens zijn of haar werk in Nederland in een andere lidstaat woonde pas recht op een WW-uitkering, als diegene een ononderbroken periode van 22 weken in Nederland heeft gewerkt. Een dergelijke affiliatieperiode bestaat op dit moment niet. De introductie van de affiliatieperiode is een positief element uit de wijzigingsverordening. Nederland heeft zich ingezet voor een substantiële affiliatietermijn van minimaal zes maanden. De termijn van 22 weken (circa vijf maanden) komt daarbij in de buurt.

Vraag 7

Is er een mogelijkheid om bij export van de WW-uitkering een landencorrectiefactor toe te passen, zodat de hoogte van de uitkering beter aansluit bij de kosten van levensonderhoud van het land van verblijf? Indien dit het geval is, bent u bereid deze optie nader uit te werken?

Nee, het is juridisch niet mogelijk om bij de export van de WW-uitkering een landencorrectiefactor toe te passen. Dit volgt uit een uitspraak van het Hof van Justitie (EU) in de zaak Europese Commissie tegen Republiek Oostenrijk_. Het EU-Hof bepaalde dat het aanpassen van de hoogte van gezinsbijslagen naar het prijspeil in de woonstaat van het kind niet is toegestaan, omdat het indirecte discriminatie op grond van nationaliteit oplevert.

Vraag 8

In 2025 keerde het UWV 13,8 miljoen euro aan WW-uitkeringen in het buitenland; hoe kan het dan dat u verwacht 14 miljoen euro per jaar kwijt te zijn als de regels in werking treden, terwijl de looptijd van de geëxporteerde WW-uitkering dubbel zo lang wordt? Kunt u aangeven waarop het bedrag van 14 miljoen gebaseerd is?

De ingeschatte € 14 miljoen per jaar gaat specifiek over extra kosten ten opzichte van de huidige situatie, de € 13,8 miljoen in 2025 waar u naar verwijst. De geraamde € 14 miljoen aan extra kosten hebben alleen betrekking op de extra WW-uitgaven. Het bedrag is exclusief eventuele kosten of besparingen voor de uitvoering door UWV en de SVB. Tijdens de verdere implementatie zullen UWV en SVB een uitvoeringstoets doen om inzicht te krijgen in het effect van de wijzigingsverordening op de uitvoering.
Voor de raming is gebruik gemaakt van een rapport van de Europese Commissie over het huidige aantal aanvragen met arbeidsverleden in het buitenland, een rapport van de Algemene Rekenkamer en realisaties van UWV over de huidige kosten van export van WW-uitkeringen.
Het grootste deel van de extra WW-uitgaven wordt veroorzaakt door de wijziging van de regels voor grenswerkers en andere migrerende werkers (zie voor een uitleg het antwoord op vraag5. Nederland zal onder de nieuwe regels vaker verantwoordelijk worden voor de uitbetaling van een WW-uitkering (met name aan grenswerkers) dan onder de huidige regels. De verlenging van de exporttermijn van drie naar zes maanden leidt niet tot een verdubbeling van de WW-uitgaven. Dit komt doordat de exporttermijn gemaximeerd is op het opgebouwde WW-recht. Doordat het opgebouwde WW-recht vaak korter is dan de exporttermijn van zes maanden wordt de duur van de WW-uitkering niet automatisch voor iedereen verdubbeld.

Vraag 9

Kunt u aangeven welk deel van de 14 miljoen euro naar uitkeringen gaat en welk deel naar de uitvoering van de nieuwe regeling?

Zie antwoord vraag 8.

Vraag 10

Kunt u uitleggen hoe het UWV effectief toezicht kan houden op de rechtmatigheid van een geëxporteerde WW-uitkering wanneer het in de andere lidstaten niet over dezelfde controlebevoegdheden en controlemogelijkheden beschikt als in Nederland? Welk budget is gemoeid met toezicht?

Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 5 wordt de controle en de ondersteuning bij het vinden naar werk uitgevoerd door de lidstaat waar naar werk wordt gezocht, zodra de werkzoekende staat ingeschreven in die lidstaat. UWV betaalt de werkloosheidsuitkering pas uit nadat de buitenlandse uitkeringsinstantie heeft aangegeven dat de werkloze zich heeft ingeschreven als werkzoekende en UWV een inkomstenopgave van de uitkeringsgerechtigde heeft ontvangen. UWV verzoekt maandelijks om een bewijs van blijvende inschrijving als werkzoekende en van medewerking aan de georganiseerde controleprocedures. Verordening 883/2004 verplicht de lidstaat waar naar werk wordt gezocht om UWV te informeren wanneer de WW-gerechtigde zich niet houdt aan de controlevoorschriften van die lidstaat. UWV beoordeelt vervolgens of dit gevolgen heeft voor de werkloosheidsuitkering. Ik blijf mij inzetten voor een verdere verbetering van de gegevensuitwisseling tussen de lidstaten.
In de uitvoering van de WW door UWV is geen specifiek bedrag gereserveerd voor toezicht op de export van WW-uitkeringen. Het budget maakt onderdeel uit van het budget voor de reguliere dienstverlening.

Vraag 1

Klopt het dat in uw antwoord op vraag 21 u aangeeft dat in de KNMI’23 klimaatscenario’s gebruik is gemaakt van het hoge emissiescenario SSP5–8.5 om een hoog klimaatscenario af te leiden als worst-case scenario voor de effecten van klimaatverandering met als argument dat «Dit hoge klimaatscenario is ook mogelijk bij lagere emissies als het klimaat gevoeliger blijkt te reageren op een toename in broeikasgassen dan gedacht en/of als terugkoppelingen in de koolstofcyclus de CO2 concentratie sneller doet toenemen dan gedacht.», waarmee aangetoond is dat het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) ondanks dat nationaal en internationaal onderzoekers al bijna tien jaar waarschuwen dat het RCP8.5-scenario onwaarschijnlijk is en niet meer gebruikt zou moeten worden voor beleidsdoeleinden, toch nog dit onwaarschijnlijke scenario?

De KNMI’23 klimaatscenario’s geven de hoekpunten aan waarbinnen het klimaat zich zal ontwikkelen, afhankelijk van zowel een range in uitstoot als een range in klimaateffecten. De geciteerde uitleg geeft context bij het hoge scenario, dat nog steeds relevant is als worst case scenario. Voor meer informatie zie het artikel hierover op de KNMI website2.

Vraag 2

Kunt u als dat klopt dan aangeven op welke wetenschappelijke literatuur het KNMI baseert dat er versterkende effecten in het klimaat kunnen zitten waardoor het klimaat nog heftiger kan gaan reageren op een toename van CO2?

Dit is gebaseerd op bevindingen van het IPCC. De klimaatscenario’s gaan uit van de middenwaarde van de klimaatgevoeligheid. Versterkende terugkoppelingen in het klimaatsysteem kunnen echter betekenen dat de daadwerkelijke klimaatgevoeligheid hoger is. Schattingen van de klimaatgevoeligheid hebben dan ook een «zeer waarschijnlijke» range van 2 tot 5 graden, zo werd geconcludeerd in het meest recente IPCC rapport.

Vraag 3

Klopt het dat het KNMI zonder wetenschappelijke onderbouwing nieuwe klimaatscenario’s draait waarbij het probeert aan te tonen dat je zelfs met veel lagere emissies toch die hoge opwarming kunt krijgen en dus geen afstand wil nemen van de hoge opwarming en snelle zeespiegelstijging in hun Hoge scenario?

Nee, dat klopt niet. Zie ook het antwoord op vraag 2.

Vraag 4

Deelt u de mening en zo nee waarom niet dat in de «KNMI-klimaatscenario’s 2023» er wel wordt gehint dat RCP8.5 niet langer plausibel zou zijn maar toch omschrijft het KNMI in het antwoord op vraag 2 het gebruik van RCP8.5 als een worst-case scenario terwijl die omschrijving in het 66 pagina’s tellende rapport van het KNMI helemaal niet voorkomt en het KNMI en PBL het RCP8.5 scenario in 2014 dus wel degelijk opvoerden als een business-as-usual scenario?

Nee, de KNMI’23 klimaatscenario’s voeren het hoge scenario niet op als een business-as-usual scenario.

Vraag 5

Deelt u de volgende mening: in vraag 26 vraag ik de Kamer met spoed een eerste inventarisatie te sturen van de projecten in Nederland die gebaseerd zijn op RCP8.5 en/of SSP5–8.5 zodat de Kamer kan zien hoe dit scenario heeft doorgewerkt in de samenleving en u antwoord dat u daarvoor onvoldoende aanleiding ziet en verwijst u naar de Kamerbrief «KNMI’23-klimaatscenario’s en doorwerking in Rijksbeleid» van 8 mei 20242 die een uitgebreid overzicht zou geven, maar die brief zelf noemt RCP8.5 of SSP5–8.5 niet expliciet maar geeft wel aan dat de overheid een scenario gebruikt dat vergelijkbaar is met een hoge-emissiewereld (SSP5–8.5-familie) als basis voor een groot aantal strategische investeringen en beleidsprogramma’s en de brief documenteert daarmee een brede institutionele doorwerking van dit type scenario in de Nederlandse samenleving?

Conform de beantwoording van eerdere vragen 6 en 274 wordt er niet overheidsbreed gewerkt met één enkel scenario. Er wordt bij programma’s en projecten gebruik gemaakt van de bandbreedte van mogelijke toekomstige ontwikkelingenen de keuze is gerelateerd aan onder meer de tijdshorizon van de investering.

Vraag 6

Kunt u de projectlijsten van bijvoorbeeld (en niet limiterend) Rijkswaterstaat, Deltares, ProRail, IPO, Unie van Waterschappen en de provincies waarnaar is gevraagd alsnog aan de Kamer toesturen, ter aanvulling op de genoemde brief van Minister Harbers die weliswaar bewijst dat de beleidsmatige doorwerking groot is, maar nog geen inventarisatie van de feitelijke projectmatige doorwerking oplevert en alleen programma’s weergeeft?

Zoals eerder aangegeven ziet het kabinet daarvoor onvoldoende aanleiding. Zo’n breed overzicht is niet te geven en is niet zinvol, omdat, zoals aangegeven in de beantwoording van vraag 5, gekeken wordt naar een bandbreedte binnen de mogelijke scenario’s.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Goederenvervoer in de knel bij Barendrecht: locomotief raakte zijkant overkapping»?1

Ja, ik ben bekend met dit bericht.

Vraag 2

Hoe groot is de ontstane hinder voor spoorgoederenvervoerders als gevolg van de gebruiksbeperkende maatregelen? Kunt u dit uitdrukken in financiële kosten en vertragingen voor goederenvervoerders?

Als gevolg van de beperkingen konden via Barendrecht gedurende een deel van de periode maximaal drie treinpaden per uur richting het achterland worden aangeboden. Normaal gesproken zijn in die richting acht treinpaden per uur beschikbaar. Om de gevolgen te beperken zijn omleidingsroutes via Utrecht benut en zijn tijdens herstelwerkzaamheden enkele NS-treinen tijdelijk opgeheven om capaciteit vrij te maken voor goederenvervoer.
De totale economische schade voor de spoorgoederensector is door mij, en door ProRail helaas niet vast te stellen. Vaststaat dat er een periode van beperkingen is geweest waarin minder treinpaden dan regulier werden aangeboden. Goederenvervoerders hebben als gevolg hiervan te maken gehad met vertragingen, omleidingen en mogelijk ook uitval van treinen. Dit heeft een financiële impact op vervoerders en leidt ook verderop in de logistieke keten tot kosten.

Vraag 3

Klopt het dat door spoorverzakking de tunnelwand te dicht op het spoor is komen te liggen? Zo ja, hoe beoordeelt u de stelling van de spoorbeheerder dat er geen risico op ontsporing zou zijn geweest?

Het betreft niet de tunnelwand zelf, maar een betonnen ontsporingsrand die tegen het verhoogde looppad ligt. Door een verzakking en verschuiving van het spoor was de afstand tussen het spoor en deze rand kleiner geworden en voldeed deze niet meer aan de geldende maatvoering voor het profiel van vrije ruimte.
Contact tussen een treeplank van een locomotief en een betonnen rand raakt de spoorwegveiligheid. Volgens de technische beoordeling van ProRail gaf de aard van dit contact geen aanleiding om direct ontsporingsgevaar te veronderstellen. De afwijking van de geldende maatvoering vormde wel aanleiding om gebruiksbeperkingen op te leggen en herstelmaatregelen uit te voeren.

Vraag 4

Klopt het dat deze verzakking pas aan het licht is gekomen na een melding van een vervoerder? Zo ja, hoe kan het dat dermate risicovolle gebreken aan het spoor niet eerder zijn gevonden bij controles en regulier onderhoud?

Ja, dat klopt. De afwijking kwam aan het licht nadat een machinist melding maakte van contact tussen een treeplank en een betonnen rand. Na een eerste inspectie volgden aanvullende metingen waarmee de afwijkende maatvoering werd vastgesteld. ProRail onderzoekt momenteel hoe de afwijking heeft kunnen ontstaan, hoe deze zich heeft kunnen ontwikkelen en waarom zij bij eerdere controles en regulier onderhoud niet is onderkend.

Vraag 5

Hoelang gaat het duren, voordat het goederenvervoer weer volledig gebruik kan maken van het spoor bij Barendrecht?

De beperkingen in de dienstregeling zijn op 27 augustus 2026 om 16.30 uur beëindigd. Met de twee beschikbare sporen kon de reguliere dienstregeling weer worden afgehandeld.

Vraag 6

Is hier sprake van een incident of geeft ProRail aan meer middelen nodig te hebben om zijn taken rondom onderhoud en veiligheid van het spoor volwaardig te kunnen uitvoeren?

Er is sprake van een concreet incident waarbij de afstand tussen het spoor en de betonnen rand niet meer aan de geldende maatvoering voldeed. ProRail onderzoekt momenteel de oorzaak van de afwijking, de wijze waarop deze heeft kunnen ontstaan en waarom zij niet eerder is onderkend.
ProRail beschikt naar eigen zeggen in beginsel over voldoende expertise en informatie om dergelijke infrastructuurproblemen te signaleren. Het lopende onderzoek moet uitwijzen of de informatiepositie, monitoring, inspecties of specialistische capaciteit voor dit type afwijking moeten worden versterkt en welke middelen daarvoor eventueel nodig zijn.

Vraag 7

Zijn er al eerder soortgelijke incidenten met de tunnelwand in Barendrecht geweest? Zo ja, welke?

Voor zover bij ProRail geregistreerd, zijn twee meldingen bekend van contact tussen een treeplank van een locomotief en een betonnen rand in de overkapping bij Barendrecht: op 29 juli 2026 op spoor BE en op 25 augustus 2026 op spoor CE.

Vraag 8

Klopt het dat er twee weken zaten tussen het eerste incident met de tunnelwand op 31 juli 2026 en het instellen van gebruiksbeperkende maatregelen? Zo ja, waarom?

Nee. De eerste melding is op 29 juli 2026 om 21.07 uur gedaan. De aannemer voor de civiele constructie heeft de situatie vervolgens beoordeeld en de melding doorgezet naar de aannemer voor de bovenbouw. Medewerkers van die aannemer waren op 30 juli om 00.36 uur ter plaatse. Na analyse van de beschikbare informatie heeft een inspecteur op 31 juli uit voorzorg een snelheidsbeperking van 40 km/u ingesteld op spoor BE. Dezelfde dag heeft de inspecteur de situatie ter plaatse beoordeeld en de snelheidsbeperking op dat spoor verlaagd naar 20 km/u vanwege de afwijking van de geldende maatvoering voor het profiel van vrije ruimte.
Vervolgens is aanvullend onderzoek uitgevoerd. Dit vergde tijd vanwege de beschikbaarheid van personeel, materieel en mogelijkheden om sporen voor onderzoek buiten dienst te stellen. De uitkomsten hebben op 13 augustus geleid tot beperkingen op alle drie de goederensporen. Gedurende een deel van de periode konden maximaal drie treinpaden per uur richting het achterland worden aangeboden.

Vraag 9

Gelet op het feit dat het eerste incident volgens ProRail plaatsvond, omdat er gebruik gemaakt werd van oudere locomotieven, voldeden deze aan de internationale standaarden? Zo ja, bent u het er dan mee eens dat het model locomotief geen rechtvaardiging kan zijn voor het raken van een tunnelwand?

De twee bij ProRail geregistreerde meldingen betroffen beide een locomotief van het type E1600. Toegelaten spoorvoertuigen moeten voldoen aan de daarvoor geldende nationale en Europese toelatingseisen.
Uit de beschikbare informatie kan niet worden vastgesteld dat het type locomotief de oorzaak van het incident was. Bij de uitgevoerde metingen is vastgesteld dat de afstand tussen het spoor en de betonnen rand niet aan de geldende maatvoering voldeed. Het type locomotief vormt daarom op zichzelf geen rechtvaardiging voor het raken van de betonnen rand.

Vraag 10

Kunnen alle modellen locomotief die nu in gebruik zijn op het Nederlandse spoor nog veilig door de Barendrechtse tunnelbuizen?

Op de herstelde en vrijgegeven sporen kunnen alle daar toegelaten locomotieftypen met de reguliere dienstregelingssnelheid rijden.

Vraag 11

Welke type locomotieven is betrokken geweest bij de incidenten rondom Barendrecht, en welke conclusie trekt u hieruit?

De twee bij ProRail geregistreerde meldingen betroffen beide een locomotief van het type E1600. Uit de metingen bleek echter dat de afstand tussen het spoor en de betonnen rand niet aan de geldende maatvoering voldeed. Op basis van de beschikbare gegevens kon niet worden uitgesloten dat ook andere voertuigen hinder zouden kunnen ondervinden. De maatregelen zijn daarom gebaseerd op de afwijking aan de infrastructuur en niet uitsluitend op één locomotieftype.

Vraag 12

Heeft ProRail alle gebruiksbeperkende maatregelen afgestemd met vervoerders en materieeleigenaren?

ProRail heeft vervoerders geïnformeerd over de snelheidsbeperkingen, afsluitingen, beschikbare capaciteit en herstelwerkzaamheden. Tijdens de afhandeling vond dagelijks operationeel overleg met betrokken partijen plaats. De planning van de werkzaamheden werd telkens minimaal twee dagen vooraf vastgesteld.
Uit de beschikbare informatie kan niet worden vastgesteld dat iedere afzonderlijke gebruiksbeperkende maatregel vooraf met alle materieeleigenaren is afgestemd. ProRail verricht vervolgonderzoek, waarbij ook wordt bezien hoe de Europese regels voor risico-evaluatie en -beoordeling zijn toegepast.

Vraag 13

Is de ILT betrokken geweest bij de afwikkeling van het incident en de gekozen gebruiksbeperkende maatregelen? Zo ja op welke wijze?

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en ProRail hebben operationele afspraken over het delen van informatie over veiligheidsincidenten. ProRail heeft het incident van 29 juli 2026 dezelfde avond bij de ILT gemeld. Het incident van 25 augustus is bij de ILT gemeld door de betrokken vervoerder via een Melding Bijzonder Voorval.
ProRail is verantwoordelijk voor het vaststellen van de noodzakelijke operationele risicobeheersmaatregelen. De ILT is op 14 augustus 2026 door ProRail geraadpleegd over de technische uitvoering van de tijdelijke snelheidsbeperking. Daarbij ging het om de mogelijkheid om via het treinbeveiligingssysteem ATB een aanvullende snelheidsbewaking in te stellen. De betrokkenheid van de ILT betrof daarmee de uitvoering van de maatregel. De verantwoordelijkheid voor het vaststellen en toepassen daarvan bleef bij ProRail.

Vraag 14

Welke indicatoren gebruiken ProRail en het ministerie om te monitoren of de doelen rondom beschikbaarheid, betrouwbaarheid en betaalbaarheid van de spoorinfra voor het spoorgoederenvervoer behaald worden?

Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat stuurt op de prestaties van ProRail via een aantal in de beheerconcessie opgenomen prestatie-indicatoren. Op het gebied van spoorgoederenvervoer wordt gestuurd via de prestatie-indicator «klantoordeel spoorgoederenvervoerders». Deze prestatie-indicator geeft de tevredenheid van spoorgoederenvervoerders over de dienstverlening en infrastructuur van ProRail weer. Ook ontwikkelt het ministerie een tweede prestatie-indicator voor het spoorgoederenvervoer. Aan prestatie-indicatoren is een bodemwaarde gekoppeld. ProRail wordt jaarlijks beoordeeld op deze bodemwaarden. Wordt een bodemwaarde niet behaald, dan volgt automatisch een boete, tenzij er naar het oordeel van het ministerie sprake is van een rechtvaardigingsgrond.
Daarnaast verstrekt ProRail het ministerie maandelijks de zogenoemde spoorgoederenmonitor. Hierin rapporteert ProRail over diverse informatie-indicatoren. Dit betreft onder andere het aantal storingen op het traject Zee-Zevenaar (Havenspoorlijn Rotterdam en Betuweroute) en de urgentie daarvan. De storing bij Barendrecht telt mee in de informatie-indicator «hinderrijke storingen» in de spoorgoederenmonitor. Uit het onderzoek van ProRail moet blijken of er een verband is met de reikwijdte van het verbeterprogramma Zee-Zevenaar. Die urgentie is afhankelijk van de aard, ligging en logistieke impact van de storing. Ook wordt gerapporteerd over het aantal storingen en de mate van hinder die deze hebben veroorzaakt.
Een storing wordt als hinderrijk aangemerkt als deze meer dan 120 vertragingsminuten voor goederenvervoerders heeft veroorzaakt. Verder wordt gerapporteerd over onttrekkingen van infrastructuur en de termijn waarop deze aan goederenvervoerders bekend zijn gemaakt. Hoe eerder een onttrekking bekend wordt gemaakt, hoe meer tijd de markt heeft om daarop te anticiperen. Ook worden de aantallen gereden goederentreinen op verschillende hoofdroutes weergegeven en vergeleken met voorgaande perioden. Aan informatie-indicatoren zijn geen bodemwaarden gekoppeld.
Bij onderprestaties op zowel prestatie- als informatie-indicatoren bepaalt het ministerie op basis van de mate, duur en ontwikkeling van de afwijking en de mogelijke gevolgen of bijsturing nodig is. Daarbij kan worden opgeschaald van bespreking en monitoring in reguliere overleggen, via bestuurlijke bespreking en monitoring, tot het instellen van een verbeterprogramma, al dan niet onder de beheerconcessie. Een voorbeeld hiervan is het verbeterprogramma Zee-Zevenaar, dat als doel heeft de kwaliteit van het spoorgoederenvervoer op deze corridor te verbeteren.

Vraag 15

Hoe en wanneer kiest het ministerie of ProRail ervoor om bij te sturen in het geval dat deze doelen niet behaald worden?

Aan de prestatie-indicatoren in de beheerconcessie zijn bodemwaarden gekoppeld. ProRail wordt jaarlijks op deze bodemwaarden beoordeeld. Wordt een bodemwaarde niet behaald, dan volgt automatisch een boete, tenzij er naar het oordeel van het ministerie sprake is van een rechtvaardigingsgrond. Aan informatie-indicatoren zijn geen bodemwaarden gekoppeld.
Bij onder prestaties op zowel prestatie- als informatie-indicatoren bepaalt het ministerie op basis van de mate, duur en ontwikkeling van de afwijking en de mogelijke gevolgen of bijsturing nodig is. Daarbij kan worden opgeschaald van bespreking en monitoring in reguliere overleggen, via bestuurlijke bespreking en monitoring, tot het instellen van een verbeterprogramma, al dan niet onder de beheerconcessie. Een voorbeeld hiervan is het verbeterprogramma Zee-Zevenaar.

Vraag 16

Gaan de spoorgoederenvervoerders gecompenseerd worden voor de oplopende kosten naar aanleiding van de maatregelen en het incident in Barendrecht? Zo ja, op welke wijze en in welke mate?

Voor schade en compensatie gelden de regelingen in de Netverklaring, de toegangsovereenkomsten tussen ProRail en de gerechtigden en de daarbij behorende algemene voorwaarden. Het ministerie is geen partij bij de afhandeling van individuele schadeclaims. Of en in welke mate vervoerders voor compensatie in aanmerking komen, moet binnen deze regelingen worden beoordeeld.

Vraag 17

Wat zijn de gevolgen van de problematiek in Barendrecht voor de kritieke logistieke ketens met betrekking tot het spoorgoederenvervoer? Kan Nederland nog voldoen aan zijn Europese verplichtingen?

Als gevolg van de beperkingen konden via Barendrecht gedurende een deel van de periode maximaal drie treinpaden per uur richting het achterland worden aangeboden. Om de gevolgen voor het goederenvervoer te beperken zijn omleidingsroutes via Utrecht benut en zijn tijdens herstelwerkzaamheden enkele NS-treinseries tijdelijk opgeheven om capaciteit vrij te maken voor goederenvervoer.
De precieze gevolgen voor afzonderlijke logistieke ketens, terminals en verladers kunnen niet objectief worden vastgesteld, omdat ProRail en het ministerie daar geen volledig inzicht in hebben. Uit de beschikbare informatie blijkt niet dat de continuïteit van internationale goederenstromen of de naleving van Europese verplichtingen in gevaar is gekomen.

Vraag 18

Deelt u de opvatting dat het Barendrechtse incident onderdeel is van een patroon waarbij het Nederlandse spoor en bij verlengde het spoorgoederenvervoer steeds minder betrouwbaar wordt? Zo nee, waarom niet?

Ik deel niet de conclusie dat op basis van dit incident sprake is van een patroon waarbij het Nederlandse spoor steeds minder betrouwbaar wordt. Wel vind ik het belangrijk dat we aandacht blijft hebben voor de betrouwbaarheid van de spoorgoedereninfrastructuur. In het Toekomstbeeld Spoorgoederenvervoer 2050 en de Uitvoeringsagenda Spoorgoederenvervoer 2026–2030 is dit ook tot één van de prioriteiten gemaakt.
Naar aanleiding van eerdere problemen op de corridor Zee-Zevenaar is in 2022 het verbeterprogramma Zee-Zevenaar onder de beheerconcessie van ProRail gestart. Binnen dit programma zijn verbeteringen doorgevoerd en investeringen gedaan. De komende maanden wordt beoordeeld of de kwaliteit voldoende is verbeterd en het programma kan worden afgerond. In het onderzoek naar het incident bij Barendrecht wordt ook bekeken of de lessen uit het Crisislab-rapport zijn toegepast. Daarnaast moet uit het onderzoek blijken of er een verband is met de reikwijdte van het verbeterprogramma Zee-Zevenaar.

Vraag 19

Deelt u de mening dat dergelijke incidenten grote afbreuk doen aan de concurrentiepositie van de Nederlandse spoorgoederenvervoerders? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke maatregelen gaat u nemen om deze concurrentiepositie te verbeteren?

Betrouwbaarheid is een belangrijke factor voor verladers in de keuze voor een vervoersmodaliteit. Het kabinet zet in op een sterk en toekomstbestendig spoorgoederenvervoer. Een betrouwbare infrastructuur is daarvoor essentieel en één van de prioriteiten van het spoorgoederenbeleid. Onder andere via het verbeterprogramma Zee-Zevenaar wordt gewerkt aan verbetering van de kwaliteit van deze corridor. Daarnaast onderzoekt ProRail de oorzaak van het incident bij Barendrecht en wordt de operationele afhandeling geëvalueerd. De uitkomsten moeten uitwijzen of aanvullende verbetermaatregelen nodig zijn.

Vraag 20

Deelt u de opvatting dat de afbreuk aan betrouwbaarheid van spoorgoederenvervoer door dergelijke incidenten en de bijkomstige gebruiksbeperkende maatregelen het realiseren van een modal-shift binnen logistieke ketens in de weg zit? Zo ja, wat gaat u doen om de betrouwbaarheid van het spoor en daarmee de modal-shift te bevorderen?

Ik herken dat betrouwbaarheid een belangrijke factor voor verladers is in de keuze voor een vervoersmodaliteit. Op basis van dit incident kan echter niet worden vastgesteld dat goederenstromen structureel van het spoor naar de weg zijn teruggekeerd.
Het voorkomen van een dergelijke ontwikkeling onderstreept het belang van betrouwbare infrastructuur en een goede operationele afhandeling van verstoringen. In de Uitvoeringsagenda Spoorgoederenvervoer 2026–2030 is een overzicht gegeven van het onderliggende beleid om de betrouwbaarheid van het spoorgoederenvervoer te versterken.

Vraag 21

Welke impact heeft het ontstane knelpunt Barendrecht op het optimaal benutten van de Betuweroute?

Het incident bij knooppunt Barendrecht had een groot effect op het goed gebruiken van de Betuweroute. Bij een stremming van het knooppunt kan er veel minder verkeer gebruik maken van een deel van de Betuweroute en moeten treinen worden omgeleid.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Wim Beelen werkt aan miljoenenclaim tegen PRO en politici: «Ze gaan door met mij kapot maken»»?1

Ja.

Vraag 2

Hoe beoordeelt u het feit dat lokale politici vanwege hun politieke opvatting over een politiek vraagstuk persoonlijk onder druk worden gezet casu quo geïntimideerd en er gedreigd wordt met een financiele miljoenenclaim?

Wij keuren alle vormen van agressie, bedreiging en intimidatie richting decentrale politici af. Decentrale volksvertegenwoordigers en bestuurders moeten vrij en veilig hun werk kunnen doen. Hierbij kan de dreiging van een juridische procedure de vrije meningsvorming onder druk zetten.
Tegelijkertijd heeft een burger recht op bescherming van de wet. Indien een burger meent schade te lijden door uitspraken van een politicus die hem of zijn bedrijf treffen, kan een burger deze schade aan een rechter voorleggen in een civiele procedure. Het is niet aan het kabinet om over individuele casuïstiek te oordelen. Dat is aan de rechter.

Vraag 3

Deelt u de zorgen dat dit soort (mogelijke) intimidatierechtszaken een «chilling effect» heeft op het politieke handelen van gekozen volksvertegenwoordigers en bestuurders en hiermee het democratische proces kan worden ondermijnd? Zo ja, welke stappen onderneemt u om hierin op te treden en te normeren? Zo nee, waarom niet?

Het kan afschrikwekkend zijn als iemand die uit overtuiging voor het ambt van volksvertegenwoordiger kiest en zijn of haar mening verkondigt, te maken krijgt met rechtszaken. Zeker als dit ertoe leidt dat men zich anders of niet meer uit over een thema óf besluit zich niet meer verkiesbaar te stellen. Dan wordt de democratische rechtsorde ondermijnd. De Monitor Integriteit & Veiligheid2 laat zien dat bijna de helft (45%) van de decentrale politieke ambtsdragers met enige vorm van agressie of intimidatie te maken krijgt. Raadsleden moeten vrij het politieke debat kunnen voeren, zonder druk of beïnvloeding. Het gaat hier het grondrecht van vrijheid van meningsuiting. Besluitvorming moet in volledige onafhankelijkheid plaatsvinden, in een omgeving die veilig, respectvol en ondersteunend is. Intimidatie richting raadsleden wordt niet getolereerd. Raadsleden wordt aangeraden aangifte te doen als sprake is van bedreiging, agressie of intimidatie. Zo mogelijk wordt daar strafrechtelijk tegen opgetreden. Zie voor andere maatregelen het antwoord op vraag 6.
Tegelijkertijd kan de toegang van de burger tot het recht niet worden geblokkeerd. Burgers moeten in staat zijn om veronderstelde schade geleden uit een onrechtmatige daad aan een rechter voor te leggen, ook als de onrechtmatige daad komt van een politicus. Ook dit is een fundamenteel recht. Daarbij moet worden aangetekend dat leden van het gemeentebestuur, dus ook raadsleden, niet kunnen worden vervolgd of aansprakelijk gesteld voor de uitingen die zij in de raadsvergadering of in schriftelijke stukken aan de raad hebben gedaan. Deze immuniteit geldt op grond van artikel 22 van de Gemeentewet.

Vraag 4

Kunt u toelichten in hoeverre er sprake is van een trend van dit soort intimidatie(rechts)zaken in Nederland waarbij lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers onder druk worden gezet? Wordt dit gemonitord en bijgehouden? Zo nee, waarom wordt dit niet bijgehouden, gelet op de toegenomen (online) dreiging richting lokale bestuurders en politici en de toenemende zorgen over ondermijning?

In de Monitor Integriteit en Veiligheid, die tweejaarlijks in opdracht van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wordt uitgevoerd, wordt in kaart gebracht in welke mate en op welke wijze politieke ambtsdragers in het decentraal bestuur te maken krijgen met agressie, intimidatie en (vermoedens van) integriteitsschendingen. Uit de Monitor Integriteit en Veiligheid 2024 blijkt dat van de decentrale politieke ambtsdragers die in de twaalf maanden voorafgaand aan het onderzoek met agressie of intimidatie te maken hebben gehad, 5% aangeeft dat deze agressie of intimidatie (mede) tot uiting kwam door middel van een juridische procedure (pagina 35 van de monitor).

Vraag 5

Welke signalen ontvangt u over of en zo ja in hoeverre intimidatie en dreiging van lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers leidt tot zelfcensuur, aangepast optreden en/of zelfs een wijziging van beleid?

Agressie, bedreiging en intimidatie kunnen effect hebben op wie er politiek actief wordt en blijft. Uit verschillende onderzoeken komt niet eenduidig naar voren dat politieke ambtsdragers hun ambt neerleggen vanwege agressie, bedreiging en intimidatie. Ook noemen politieke partijen agressie, bedreiging en intimidatie niet als de belangrijkste reden waarom het lastig is om nieuwe kandidaten te vinden. Dergelijke ervaringen kunnen wel leiden tot afnemend werkplezier en beïnvloeden de ambities voor de toekomst, maar een direct verband is niet aangetoond.

Vraag 6

Welke landelijke en structurele ondersteuning is er voor lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers die te maken krijgen met dit soort intimidatie(rechts)zaken die enkel en alleen het doel dienen om critici het zwijgen op te leggen? Bent u bereid om met de belangenorganisaties van lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers hierover in gesprek te gaan om te bezien hoe zij zo nodig beter kunnen worden ondersteund?

Het programma weerbaar bestuur is een samenwerking door het Ministerie van BZK met het Ministerie van JenV, beroeps- en belangenverenigingen, politieke partijen en andere netwerkpartners die zich inzet voor goede preventie, reactie en nazorg bij agressie, bedreiging en intimidatie richting decentrale politieke ambtsdragers. Zo is er het Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur dat 24/7 bereikbaar is voor advies en ondersteuning bij agressie, bedreiging en intimidatie. Ook verzorgen zij weerbaarheidssessies in inmiddels al meer dan 200 gemeenteraden en alle provinciale staten om het collectieve gesprek over omgang met agressie, bedreiging en intimidatie te faciliteren én hen te helpen bij het opzetten of versterken van de organisatiestructuur om decentrale ambtsdragers goed bij te staan op dit thema. Ik ben bereid om met politieke partijen en de beroeps- en belangenverenigingen in het decentraal bestuur in gesprek te gaan over de wijze waarop lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers aanvullend kunnen worden ondersteund waar dat nodig is.

Vraag 7

Hoe wordt voorkomen dat de mate van bescherming tegen en ondersteuning bij dit soort intimidatie(rechts)zaken afhankelijk is van de grootte, financiële middelen of bestuurskracht van een gemeente, provincie of waterschap? En ziet u hierbij nog verschil in mate van ondersteuning tussen bestuurders en volksvertegenwoordigers?

Het is aan de rechter om te beoordelen of er sprake is van een intimiderende rechtszaak in de zin van een kennelijk ongegronde vordering of misbruik van recht, alsook om te oordelen over de proceskostenvergoeding. Bij kennelijk ongegronde vorderingen en misbruik van procesrecht zijn er verschillende mogelijkheden. Zo zal de rechter bij een kennelijk ongegronde vordering de eiser niet ontvankelijk verklaren en de vordering niet inhoudelijk behandelen. Daarmee kan de procedure snel tot een einde komen. Verder kan de rechter bij misbruik van procesrecht de eiser veroordelen tot vergoeding van de volledige proceskosten van de gedaagde. De recent in werking getreden wet ter implementatie van de anti-SLAPP richtlijn voorziet in geval van een SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation of te wel een strategische rechtszaak tegen publieke participatie) daartoe in een expliciete bepaling.
Dit is onafhankelijk van de gemeentegrootte waar de volksvertegenwoordiger actief is. Volksvertegenwoordigers en bestuurders kunnen beiden een beroep doen op de ondersteuning van de eigen gemeente of provincie. Ook is het programma weerbaar bestuur actief voor alle decentrale politieke ambtsdragers.

Vraag 1

Bent u bekend met de problematiek rond de toegang tot gezondheidszorg van arbeidsmigranten, zoals onder andere geschetst door de artsenwerkgroep Arbeidsmigranten Veilig en Gezond?1

Ja

Vraag 2

Hoeveel arbeidsmigranten zijn er op dit moment onverzekerd aan het werk in Nederland? Als u dit niet weet, welke stappen gaat u nemen om hier wel achter te komen?

Het exacte aantal onverzekerde werkende (en niet-werkende) arbeidsmigranten in Nederland is niet bekend. Dit aantal kan alleen worden geschat, omdat een deel van de arbeidsmigranten niet goed in de overheidssystemen staat. De IGJ2 heeft eerder ingeschat dat in Nederland circa 100.000 onverzekerde personen verblijven of wonen. Dit aantal bestaat echter ook uit Nederlandse onverzekerde personen en ongedocumenteerde personen.

Vraag 3

Klopt het dat veel arbeidsmigranten een zorgverzekering krijgen aangeboden door het uitzendbureau waar ze in dienst zijn, maar dat deze regelmatig stopt zodra ze uit dienst treden? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?

Arbeidsmigranten kunnen zich, als de werkgever dit aanbiedt, verzekeren via een werkgeverscollectiviteit van de werkgever. Dit heeft financiële en administratieve voordelen. Echter, als een arbeidsmigrant uit dienst gaat, dan stopt de zorgverzekering via de werkgever. De arbeidsmigrant ontvangt van de zorgverzekeraar een bericht dat deze polis stopt en dat er een nieuwe polis bij deze zorgverzekeraar kan worden afgesloten. Als de arbeidsmigrant niet meer in Nederland aan loonbelasting onderworpen is, dus geen ander werk heeft of recht heeft op een uitkering, dan vervalt de verzekeringsplicht. De arbeidsmigrant is in dat geval weer aangewezen op de sociale zekerheid van het land van herkomst of is dan zelf verantwoordelijk voor eventuele zorgkosten. De inzet van het kabinet is dus vooral gericht op het aanpakken van misstanden en arbeidsmigranten te informeren over hun rechten en plichten waaronder ten aanzien van zorgverzekering.

Vraag 4

Klopt het dat dit voor veel problemen zorgt omdat arbeidsmigranten onverzekerd zijn zodra zij ziek uit dienst treden? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?

Als arbeidsmigranten ziek uit dienst treden, dan geldt de verzekeringsplicht zolang de arbeidsmigrant recht heeft op de sociale zekerheid (zolang die persoon aan loonbelasting onderworpen is). Als de verzekeringsplicht stopt, dan behoort de migrant weer onder de sociale zekerheid van het land van herkomst te vallen. Daarom zit het meeste perspectief in het helpen van migranten om weer aan het werk te gaan of terugkeer naar het land van herkomst. Als dit niet lukt dan biedt de subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden een vangnet voor zorgaanbieders om de kosten van zorg aan onverzekerde personen te vergoeden.
Overigens mag een werkgever de arbeidsovereenkomst met een zieke werknemer gedurende de eerste twee jaar ziekte niet opzeggen. Een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd eindigt echter op het afgesproken moment, en dus van rechtswege. De werkgever kan besluiten de arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd niet te verlengen; de reden voor het eventueel niet verlengen mag echter niet (uitsluitend) gelegen zijn in de ziekte van de werknemer.
Naast het aanpakken van misstanden door werkgevers (die kunnen leiden tot ziekten) is de inzet om kwetsbare EU-migranten die op straat zijn beland kortdurende op te vangen en vanuit daar te helpen aan nieuw werk of hen te ondersteunen bij het terugkeren naar het land van herkomst. Deze kortdurende opvang is er sinds 2023 en is per 2026 verlengd en uitgebreid naar meer steden tot en met 20283.

Vraag 5

Klopt het dat arbeidsmigranten die niet ingeschreven staan in de Basisregistratie Personen (BRP) zich meestal niet kunnen inschrijven bij een huisarts en daardoor zijn overgeleverd aan de spoedeisende hulp? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?

Ook als je niet staat ingeschreven bij een huisartsenpraktijk kun je huisartsenzorg ontvangen. In Nederland zijn verschillende (ketens van) huisartsenpraktijken gespecialiseerd in huisartsenzorg aan arbeidsmigranten. De huisarts rekent dan een passantentarief. Het ontvangen van huisartsenzorg verloopt echter wel beter als een persoon is ingeschreven bij een huisartsenpraktijk.
Als arbeidsmigranten niet staan ingeschreven bij de Basisregistratie Personen (BRP), dan bemoeilijkt dit de inschrijving bij de huisarts. Hierbij wordt opgemerkt dat wettelijk een inschrijving in de BRP geen vereiste is. Ook voor het afsluiten van een zorgverzekering is het hebben van een BRP-inschrijving niet noodzakelijk. Een inschrijving in de BRP als ingezetene vergemakkelijkt zaken, waaronder het afsluiten van een zorgverzekering en de inschrijving bij een huisartsenpraktijk. Arbeidsmigranten die langer dan vier maanden in Nederland verblijven moeten zich inschrijven in de BRP als ingezetene. Nog te vaak zien we dat juiste registratie in de BRP ontbreekt. Het kabinet werkt daarom aan een betere registratie van arbeidsmigranten door meerdere maatregelen te nemen. Uw Kamer is daarover geïnformeerd op 9 september 20254.
Daarnaast ervaren veel arbeidsmigranten drempels bij eerstelijnszorg door een taalbarrière en beperkte kennis van het Nederlandse zorgsysteem. Deze drempels zullen in enige mate altijd blijven bestaan. Door te investeren in goede voorlichting kunnen deze drempels wel worden verminderd. Ook dragen samenwerkingsafspraken van zorgverzekeraars, zorgaanbieders en soms ook werkgevers daaraan bij. Zorgverzekeraars die zich richten op arbeidsmigranten maken bijvoorbeeld gerichte afspraken met (digitale) huisartsenpraktijken over de huisartsenzorg voor arbeidsmigranten.

Vraag 6

Waarom is er geen opvolging gegeven aan het advies van de commissie Roemer om arbeidsmigranten die uit dienst treden de toegang tot zorg te laten behouden? Wat gaat u doen om dit advies alsnog uit te voeren?

Het Aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten o.l.v. Roemer heeft waardevolle aanbevelingen gedaan om de toegang tot zorg voor arbeidsmigranten en arbeidsmigranten die uit diensttreden, te verbeteren. Er is op verschillende manieren opvolging gegeven aan deze aanbevelingen. De Kamer wordt hierover jaarlijks geïnformeerd5. Bijvoorbeeld met betrekking tot het behouden van de toegang tot zorg door de verlengde zorgfaciliteit en de Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden (SOV). De verlengde zorgfaciliteit houdt in dat bij veel werkgeverscollectiviteiten voor arbeidsmigranten dekking blijft vanaf de formele uitschrijfdatum tot het moment waarop de werkgever de arbeidsmigrant daadwerkelijk heeft afgemeld bij de zorgverzekeraar (tot maximaal 40 dagen). Daarna blijft er een vangnet voor zorgkosten. Zorgaanbieders die de kosten van zorg aan arbeidsmigranten niet kunnen verhalen op de arbeidsmigrant of op een zorgverzekering van de arbeidsmigrant, kunnen deze zorgkosten declareren bij het CAK ten laste van de SOV.

Vraag 7

Wat doet u, en vraagt u van uitzendbureaus, om arbeidsmigranten zo goed mogelijk te informeren over hun rechten en plichten rond de toegang tot gezondheidszorg?

Het kabinet investeert in goede voorlichting over werken en wonen in Nederland. Daarom werkt het Ministerie van SZW met het project Work in NL (WIN) aan een landelijk netwerk van informatievoorziening, hulp en dienstverlening voor arbeidsmigranten. Het ministerie doet dit samen met publieke en private partijen, sociale partners (waaronder ABU/NBBU) en specialistische organisaties zoals het juridisch loket, Barka en FairWork. Via de website en fysieke informatiepunten kunnen arbeidsmigranten terecht met vragen, ook over zorg en welzijn. Specifiek met betrekking tot de zorg en zorgverzekering wordt momenteel geïnvesteerd in betere communicatie over de zorgverzekering bij de WorkinNL-punten en de verbetering van (meertalige) voorlichtingsproducten (samen met expertisecentrum SKGZ) gericht op zowel onverzekerde personen als op de professionals om hen heen (zorgverleners, sociaal werkers, etc.) en werkgevers. Daarnaast heeft Pharos samen met ABU, NBBU, en Trimbos-instituut een magazine uitgebracht over de belangrijke rol die uitzendorganisaties spelen in de gezondheid en het welzijn van arbeidsmigranten. Ook stellen ABU en de NBBU in hun CAO verplicht om uitzendkrachten te informeren over de verplichting van een ziektekostenverzekering.6

Vraag 8

Welke stappen neemt u om het informeren van arbeidsmigranten rond hun toegang tot gezondheidszorg te verbeteren? Wat vraagt u daarbij van uitzendbureaus?

Er zijn en worden meerdere stappen ondernomen om arbeidsmigranten en zorgprofessionals beter te informeren over de toegang tot zorg en de zorgverzekering voor arbeidsmigranten. Er wordt bijvoorbeeld (in samenwerking met het Expertisecentrum SKGZ en Pharos) geïnvesteerd in meer en betere doelgroepgerichte voorlichting over de (aanvullende) zorgverzekeringen en de subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden. Zorgverzekeraars investeren in voorlichtingsmateriaal in meerdere talen en eenvoudigere toegang tot de polis en verzekeringspapieren. En er is een praktische wegwijzer voor professionals ontwikkeld door VNG, met onder meer een onderdeel «Zorg voor (on)verzekerden» dat uitlegt hoe de zorgverzekering werkt, wat een verzekerde kan verwachten en wat is geregeld wanneer iemand geen zorgverzekering heeft.
Daarnaast gaan zorgverzekeraars zorgaanbieders actiever aanspreken op onterechte weigering of behandeling van arbeidsmigranten, toetsen zij de betrouwbaarheid en integriteit van werkgevers voordat zij een collectieve verzekering afsluiten (en periodiek daarna), en zorgen zij voor zorgbemiddeling zodat zorg sneller beschikbaar komt. Concreet voor de praktijk hebben ondernemers die met LTO Arbeidskracht samenwerken toegang tot een digitaal loket met de benodigde informatie, ook in de eigen taal van de arbeidsmigrant.

Vraag 9

Bent u het ermee eens dat het onacceptabel is dat arbeidsmigranten de weg naar goede gezondheidszorg in Nederland zo weinig weten te vinden en onderweg zoveel hobbels tegenkomen? Zo nee, waarom niet?

Uiteraard vinden wij goede gezondheidszorg en toegang tot zorg belangrijk.
Het kabinet zet stappen om de drempels tot de gezondheidszorg die arbeidsmigranten hebben of ervaren, waar mogelijk worden weggenomen. Dit wordt gedaan door zorgverzekeraars, in lokale samenwerkingsafspraken tussen zorgverzekeraars, zorgaanbieders en werkgevers en door de overheid. Dit is een continu proces. Op dit moment voert het Ministerie van SZW samen met het Ministerie van VWS gesprekken met stakeholders uit het veld om na te gaan of en welke aanvullende maatregelen passend zijn. In het najaar wordt de Kamer hierover door de Minister van SZW nader geïnformeerd.

Vraag 10

Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?

Ja

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Goederenvervoer in de knel bij Barendrecht: locomotief raakte zijkant overkapping»?1

Vraag 2

Klopt het dat de gebruiksbeperkingen (een snelheidsbeperking van 20 km/u en de sluiting van één spoorbuis) die ProRail heeft opgelegd aan het spoorgoederenvervoer bij Barendrecht, zorgen voor ernstige hinder voor het goederenvervoer tussen de Rotterdamse haven en het Europese achterland? Bent u erover geïnformeerd dat dit leidt tot treinuitval, forse vertragingen, verstoringen van de supply chain van goederen en hoge parkeerkosten voor goederentreinen in de Rotterdamse haven?

Vraag 3

Klopt het dat de tunnelrand in het Profiel van Vrije Ruimte (PVR) – de harde veiligheidsnorm waarbinnen zich geen vaste obstakels mogen bevinden – terecht is gekomen of dat de spoorbaan zich heeft verplaatst richting de tunnelwand en dat dit pas is ontdekt nadat een vervoerder hier melding van maakte?

Vraag 4

Hoe groot is de totale economische schade voor de spoorgoederensector door dit incident en in hoeverre kunnen vervoerders deze schade verhalen op ProRail?

Vraag 5

Hoe lang gaat het nog duren voordat de infraproblemen met gebruiksbeperkingen voor goederenvervoer zijn opgelost?

Vraag 6

Hoe kan het dat ProRail deze problemen met de rand van de tunnelwand in het PVR van de spoorbaan of de verplaatsing van het baanlichaam richting de tunnelwand niet zelf heeft ontdekt tijdens regulier onderhoud en de schouw van de spoorinfrastructuur, maar pas na een melding van een goederenvervoerder?

Vraag 7

Wat is er concreet nodig om ervoor te zorgen dat ProRail dergelijke infrastructuurdefecten in de toekomst wél tijdig en preventief signaleert en aanpakt?

Vraag 8

Hoe vaak heeft een incident waarbij de rand van de tunnelwand in Barendrecht een goederentrein raakte feitelijk plaatsgevonden?

Vraag 9

Klopt het dat de eerste botsing tussen de rand van de tunnelwand en een goederentrein plaatsvond op 31 juli 2026 en dat op 13 augustus 2026 de eerste gebruiksbeperkingen zijn opgelegd met een snelheidsbeperking van 20 km/uur, later één goederenspoor buiten dienst en slechts drie goederenpaden per uur per richting? Zo ja, waarom zat er zoveel tijd tussen de eerste botsing en het uitvaardigen van gebruiksbeperkingen?

Vraag 10

Heeft ProRail direct en adequaat gehandeld na de eerste botsing met een locomotief die aantoonbaar voldeed aan de internationale UIC 505–1 (GA) normen (3,15 m breedte, 4,3 m hoogte) en die ruim binnen het Nederlandse standaardprofiel OPS-NL (tot 3,60 m breedte) hoort te passen?

Vraag 11

Passen andere en gangbare goederenlocomotieven die ontworpen zijn volgens de EU TSI-normen (zoals de Euro9000, Vectron, Traxx en BR189) momenteel nog wel op reguliere dienstregelingssnelheid (85–100 km/u) door de tunnelbuizen bij Barendrecht?

Vraag 12

Klopt het dat er slechts een specifiek type nationale elektrische locomotief – die al decennia aan alle toelatingseisen voldoet – betrokken is bij de incidenten waarbij de verschoven tunnelrand de instaptreden raakte?

Vraag 13

Zo ja, is deze specifieke fysieke aanraking gevaarlijk voor de algemene spoorwegveiligheid?

Vraag 14

Hoe snel heeft ProRail risicobeperkende maatregelen genomen en zijn deze vooraf afgestemd met de vervoerders en materieeleigenaren conform de Europese CMS RA-eisen (Common Safety Methods Risk Evaluation and Assessment)?

Vraag 15

Is de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) betrokken geweest bij het formuleren en vaststellen van deze risicobeheersmaatregelen?

Vraag 16

Toont dit incident aan dat er onvoldoende toezicht is door ProRail en de ILT op de fysieke staat en de veilige berijdbaarheid van de spoorinfrastructuur?

Vraag 17

Is er slechts een type locomotief dat hinder ondervindt van de tunnelwand (waarbij dit type slechts een klein deel van het totale park uitmaakt)? Zo ja, waarom heeft ProRail dan generieke, zeer forse en langdurige gebruiksbeperkingen voor alle goederentreinen opgelegd waardoor de economische schade onnodig is vergroot?

Vraag 18

Wat is de exacte (technische en achterliggende) oorzaak van de verschuiving van de tunnelwand of van de verschuiving van het baanlichaam richting de tunnelwand waardoor de rand van de tunnelwand binnen het PVR is geraakt?

Vraag 19

Welke concrete prestatie-eisen stelt u als opdrachtgever aan ProRail ten aanzien van de gegarandeerde beschikbaarheid van een veilig berijdbaar hoofdspoorwegennet voor goederentreinen, zodanig dat de spoorinfrastructuur geschikt is voor gebruik en dus ook kwalitatief voldoet aan de technische eisen (zoals het PVR) die horen bij de treinen waarvoor de capaciteit is toegewezen?

Vraag 20

Overtreedt ProRail de geest van zijn wettelijke zorgplicht uit de Spoorwegwet als de infra door achterstallige instandhouding of constructiefouten fysiek onbruikbaar of onveilig wordt voor treinen die wel aan alle wettelijke toelatingseisen voldoen?

Vraag 21

Op welke specifieke Kritieke Prestatie-Indicatoren (KPI’s) met betrekking tot de beschikbaarheid, betrouwbaarheid en betaalbaarheid van de spoorinfra i.r.t. spoorgoederenvervoer monitort uw ministerie ProRail en hoe stuurt u bij wanneer deze niet worden gehaald?

Vraag 22

Hoe beoordeelt u de sturing door ProRail op de bedrijfscontinuïteit van het spoorgoederenvervoer en de operational readiness van ProRail (de directe inzetbaarheid van calamiteitenteams en spoedherstellers) om acute infrastructurele knelpunten zoals in Barendrecht direct en daadkrachtig op te lossen?

Vraag 23

Bent u bekend met de conclusies uit het rapport «Toevallig non-conform of voorspelbaar ongeschikt? Een onderzoek naar de staat van de infrastructuur voor het spoorgoederenvervoer op de Havenspoorlijn» van Crisislab uit 20202, waarin werd vastgesteld dat ProRail tekortschiet in haar operational readiness en het adequaat omgaan met afwijkingen op de goederencorridors? Moeten we uit het feit dat ProRail ook bij het recente incident in Barendrecht pas na een melding van een marktpartij achter de overschrijding van het PVR kwam en direct overging tot rigide, generieke gebruiksbeperkingen, concluderen dat de harde lessen uit dit rapport over operational readiness en het constructief omgaan met infrastructurele afwijkingen na zes jaar nog altijd onvoldoende zijn geleerd en toegepast door de spoorbeheerder?

Vraag 24

Gegeven eerdere infrastructurele problemen bij extreme regenval (zoals de Zeeuwse Lijn die in 2007–2011 grootschalig vernieuwd is, maar in een in een «badkuip» van ondoordringbare klei ligt), kan er uit de situatie in Barendrecht worden geconcludeerd dat de Nederlandse spoorinfrastructuur en haar fundering nu ook bij langdurige droogte structureel faalt?

Vraag 25

Beschikt ProRail wel over voldoende interne expertise op het snijvlak van bovenbouwvernieuwing, funderingstechniek en (regionale) waterhuishouding en heeft zij voldoende actuele data in huis om dit soort infrafalen preventief te voorkomen?

Vraag 26

Bent u bereid om de gedupeerde spoorgoederenvervoerders en intermodale operatoren te compenseren voor de extra omrijdkosten en parkeerheffingen? Bent u bereid de infraheffingen voor het opstellen en rangeren in de Rotterdamse haven en op de Kijfhoek tijdelijk op een nultarief te zetten tot het knelpunt is opgelost?

Vraag 27

Hoe beoordeelt u het preventieve handelen van ProRail Asset Management, in het licht van het feit dat dit infrastructurele knelpunt direct vier vitale Europese logistieke corridors (Rotterdam-Alpen-Italië, Rotterdam-Wenen-Zuidoost Europa, Rotterdam-Oldenzaal-Noordoost-Europa en Rotterdam-België-Frankrijk) raakt die fungeren als «critical lifelines» voor Mainport Rotterdam en de Europese economie?

Vraag 28

Hoe beoordeelt u het presteren van ProRail Capaciteitsverdeling en Verkeersleiding om de logistieke keten operationeel overeind te houden, gezien de signalen van vervoerders dat gelijktijdige geplande werkzaamheden op omleidingsroutes en havenemplacementen de bereikbaarheid nog verder verslechteren?

Vraag 29

Waarom is er niet direct besloten om werkzaamheden aan het spoor op de omleidingsroutes en havenemplacementen op te schorten om de internationale supply chain te ontlasten, zeker in een periode waarin ook de binnenvaart kampt met beperkingen door laagwater?

Vraag 30

Neemt u de operationele en financiële gevolgen van dit zoveelste spoorinfrafalen sinds 2018 expliciet mee in de ministerraad om te zorgen voor voldoende budget voor een doelmatige, toekomstvaste instandhouding en opwaardering van het goederenspoornetwerk?

Vraag 31

Deelt u de opvatting dat deze voortdurende, onvoorspelbare stremmingen en plotselinge gebruiksbeperkingen de betrouwbaarheid van de Nederlandse logistieke sector fundamenteel ondermijnen en schadelijk zijn voor de concurrentiepositie van onze havens en het algemene vestigingsklimaat?

Vraag 32

Welke negatieve gevolgen hebben deze structurele infrastructurele beperkingen volgens u voor de aantrekkelijkheid van het spoorgoederenvervoer voor verladers, en in het bijzonder voor de modal shift-ambities van dit kabinet om meer goederen van de weg naar het spoor te verplaatsen en de inzet op multimodale bereikbaarheid (weg, water, spoor) om de Nederlandse economie efficiënt en veerkrachtig bereikbaar te houden?

Vraag 33

Deelt u de specifieke zorg dat de verslechterde operationele betrouwbaarheid ertoe kan leiden dat reeds naar het spoor verplaatste goederenstromen noodgedwongen weer structureel terugkeren naar de weg?

Vraag 34

Hoeveel effect heeft het knelpunt Barendrecht op het zo goed mogelijk gebruiken van de Betuweroute?

Vraag 35

Welke directe en concrete maatregelen treft u momenteel om de operationele continuïteit van het nationale en internationale spoorgoederenvervoer bij dit soort acute infrastructurele crises te waarborgen?

Vraag 36

Ziet u in dit zoveelste incident aanleiding om aanvullende, dwingende maatregelen te treffen richting ProRail om de fysieke beschikbaarheid en betrouwbaarheid van de spoorinfrastructuur – zowel op de vrije baan als op de strategische emplacementen en raccordementen – zodanig te garanderen dat het goederenvervoer per spoor Nederland betrouwbaar, efficiënt en veerkrachtig kan blijven verbinden met het Europese achterland?

Vraag 37

Bent u bereid hieraan ook het benodigde budget te koppelen onder voorwaarde dat deze dwingende maatregelen ook daadwerkelijk bij ProRail worden getroffen?

Vraag 1

Bent u bekend met het fragment van omroep Ongehoord Nederland «Lets Twist Again #2: verraad van Trump, Hitler en Wilders geradicaliseerd»?1

Ja.

Vraag 2

Vindt u dat er in het bestel van de publieke omroep plaats moet zijn voor een omroep waar dit soort uitingen en sympathie richting Hitler en zijn gedachtegoed gedeeld worden, zoals in deze uitzending wel wordt gedaan?

Laat ik vooropstellen: voor mij staat Hitler symbool voor het ongeëvenaarde en onvoorstelbare leed dat miljoenen mensen is aangedaan. Dat mogen wij nooit, maar dan ook nooit, vergeten. Ik kan mij heel goed voorstellen dat mensen aanstoot nemen aan een discussie die wordt gevoerd aan de hand van een rede van Hitler.
Wij hebben het voorrecht te leven in een democratische rechtsstaat, waarin wij, vrij van tirannie, onze meningen en gevoelens kunnen uiten. Dat geldt ook voor de media. Het is dus ook niet aan mij als Minister om een oordeel te vellen over de inhoud van een uitzending. Tegelijkertijd zijn de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid niet onbegrensd. Discriminatie, het aanzetten tot haat of geweld en het ontkennen of bagatelliseren van de Holocaust kunnen de grenzen overschrijden die onze rechtsstaat stelt. Die grenzen zijn, net als in veel andere democratische landen, wettelijk vastgelegd. Daarnaast heeft elke omroep zich te houden aan de Mediawet.
U vraagt mij ook of er in het publieke bestel plaats moet zijn voor omroep Ongehoord Nederland. Ik heb op 8 september een brief gestuurd waarin ik u heb geïnformeerd over mijn voornemen om de voorlopige erkenning van Ongehoord Nederland in te trekken. De wet schrijft heel precies wanneer de Minister wel over kan of zelfs moet gaan tot ingrijpen. In dit geval is dat om drie redenen, die elk afzonderlijk reden zouden kunnen zijn om de erkenning in te trekken. Voor een toelichting daarop verwijs ik u naar eerdergenoemde brief.

Vraag 3

Hoe verhouden deze uitingen zich tot de Code Journalistiek Handelen?

Een Minister mag zich niet bemoeien met de inhoud van de journalistiek. Het is aan de Ombudsman om te beoordelen hoe deze uitzending zich verhoudt tot de Code Journalistiek Handelen.

Vraag 4

Welke handvatten en handelingsmogelijkheden heeft u als Minister wanneer dergelijke uitingen worden vertoond bij de publieke omroep?

Zie mijn antwoord op vraag 2.

Vraag 5

Hoeveel waarschuwingen van het Commissariaat voor de Media kan Ongehoord Nederland zich nog permitteren voordat u actie onderneemt en deze omroep weert uit het stelsel van de publieke omroep?

Zoals ik uw Kamer bij brief van 8 september heb laten weten, ben ik voornemens de voorlopige erkenning van ON! in te trekken.

Vraag 6

Wanneer is de maat voor u vol en welke mogelijkheden ziet u om in te grijpen, aangezien dit de zoveelste keer is dat er ernstige discussie ontstaat over de vraag of uitingen van Ongehoord Nederland passen binnen de wettelijke opdracht en verantwoordelijkheid van de publieke omroep?

Zie mijn antwoord op vraag 5.

Vraag 7

Kunt u deze vragen beantwoorden vóór het commissiedebat van 24 september 2026 over de landelijke publieke omroep?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Consumentenbond constateert nog altijd tientallen voorbeelden van krimpflatie: «Hardnekkig probleem»»?1

Ja.

Vraag 2

Wat vindt u ervan dat er nog steeds producenten zijn die hun inhoud verkleinen, met als doel consumenten het verschil tussen prijs en inhoud niet op te laten merken?

De stijgende prijzen van eerste levensbehoeften zijn voor heel veel mensen een belangrijk onderwerp, en terecht. Voor mensen in een kwetsbare financiële situatie kan dit zelfs elke dag een zorg zijn. Als prijsstijgingen niet opvallen, kan dat het gevoel geven dat mensen het gevoel geven dat ze grip op de situatie verliezen. Ik herken daarom de zorg bij consumenten dat producenten bewust de inhoud verkleinen om daarmee ongemerkt de prijzen te verhogen (krimpflatie). Voor de volledigheid merk ik op dat er ook andere redenen denkbaar zijn om de inhoud van een product te verkleinen, zoals het gerichter bedienen van de vraag van de consument.
Het is in de eerste plaats aan producenten om de eigenschappen van een product te kiezen. Consumenten maken op basis van prijzen een afweging om iets wel of niet te kopen. Producenten hebben daarmee een prikkel om de beste prijs-kwaliteitverhouding te bieden. Dit mechanisme werkt alleen als de prijs per hoeveelheid voldoende transparant is. Dat is een aandachtspunt, waar ik in de antwoorden op uw vervolgvragen op in ga.

Vraag 3

Bent u het ermee eens dat mensen hierdoor voor de gek worden gehouden? Zo nee, waarom niet?

Het moet voor consumenten duidelijk zijn welke hoeveelheid van een product zij krijgen voor een bepaalde prijs. Momenteel vermelden supermarkten in veel gevallen de prijs per liter of per kilo op grond van het consumentenrecht (Besluit prijsaanduiding producten). Daarmee is de prijstransparantie op zichzelf gewaarborgd.
Het is echter voorstelbaar dat het consumenten niet direct opvalt als deze prijs per liter/kilo wijzigt, vooral als de verpakking nagenoeg hetzelfde blijft. Dit kan voor de consument tot een onaangename verrassing leiden.
Ik wil niet zover gaan om te zeggen dat mensen voor de gek worden gehouden, in de zin dat het om een onjuiste voorstelling van zaken zou gaan. De feitelijke informatie is immers aanwezig. Wel vind ik dat door het ongemerkt verkleinen van de verpakking de onjuiste suggestie gewekt kan worden dat de prijs niet stijgt. De bovengenoemde regels over prijsaanduidingen zijn er om consumenten betrouwbare informatie te geven over het product dat zij kopen. Wel is het zo dat een kleinere inhoud niet iedere consument zal opvallen, waardoor het als verkapte prijsverhoging gezien kan worden.

Vraag 4

Bent u het met de Consumentenbond en deze fractie eens dat bedrijven transparant moeten zijn over het verkleinen van de inhoud van hun product? Zo nee, waarom niet?

Ik vind dat het voor consumenten helder moet zijn wat zij krijgen voor hun geld, zoals ik bij vraag drie schreef. In mijn beantwoording van uw vervolgvragen ga ik in op de vraag of «transparant zijn» ook betekent dat bedrijven verplicht moeten worden om de consument te attenderen op een verkleinde inhoud.

Vraag 5

Wat vindt u van het voorstel van de Consumentenbond om supermarkten te vragen een label te plaatsen bij producten wanneer de inhoud verkleind wordt of om producenten te verplichten dit duidelijk zichtbaar aan te geven op de verpakking?

De voorstellen van de Consumentenbond zouden ervoor zorgen dat consumenten meer informatie krijgen dan nu het geval is. Voor de groep consumenten die uitgaat van gelijkblijvende hoeveelheid en alleen naar de prijs kijkt zorgt dit voor een betere afweging, omdat zij actief wordt geïnformeerd. Vanuit alleen dat perspectief zijn het goede voorstellen.
Verplichte maatregelen, zoals het plakken van stickers op het product of een waarschuwing op het schap, brengen echter ook extra kosten met zich mee voor het supermarkten en/of producenten. In beide gevallen is het voorstelbaar dat deze kosten worden doorberekend aan de consumenten.

Vraag 6

Bent u van plan om deze maatregel in te voeren? Zo ja, wanneer? Zo nee, waarom niet?

Ik ga uit van een actieve rol van consumenten. Zij worden nu feitelijk gezien goed geïnformeerd over de prijs die zij betalen voor een bepaalde hoeveelheid. Als zij boodschappen doen kunnen zij elke keer opnieuw de afweging maken of zij een acceptabele prijs voor de geboden hoeveelheid betalen. Consumenten die onaangenaam verrast zijn door een verkleinde inhoud kunnen er als reactie voor kiezen om dit product niet (meer) te kopen. Dit kan voor bedrijven een prikkel zijn om producten niet ongemerkt te verkleinen. Belangenorganisaties zoals de Consumentenbond zijn in dit verband nuttig omdat zij consumenten alert maken op bepaalde praktijken.
Als ik bedrijven verplicht om maatregelen te nemen brengt dat administratieve lasten met zich mee. Of, en in hoeverre, dergelijke maatregelen ook een besparing voor de consument opleveren op boodschappen is onzeker. En tot slotte moet dergelijke wetgeving ook goed handhaafbaar zijn.
Daarom ben ik vooralsnog niet van plan om dergelijke maatregelen in te voeren. Dit neemt niet weg dat ik met de Consumentenbond in gesprek zal gaan over het thema boodschappenprijzen. Ik sta daarbij open voor nieuwe inzichten en wat mij betreft is elke mogelijke oplossing bespreekbaar.

Vraag 7

Bent u ermee bekend dat landen als Zuid-Korea, Frankrijk, Italië en Oostenrijk wetgeving hebben om krimpflatie tegen te gaan? Hoe kijkt u aan tegen deze wetgeving?

Ik ben daar mee bekend. Ik heb mijn afwegingen rondom dergelijke wetgeving geschetst bij mijn antwoord op 6.

Vraag 8

Bent u het ermee eens dat Nederland ook wetgeving zou moeten hebben om krimflatie tegen te gaan? Zo ja, hoe gaat u dit oppakken? Zo nee, waarom niet?

Op dit moment zie ik daarvoor niet voldoende aanleiding. Zie bovengenoemde antwoorden voor mijn afweging daarin.
Ik vind betaalbaarheid van boodschappen een heel belangrijk onderwerp, net als de daaraan gelinkte prijstransparantie. Ik erken ook dat er geen absolute grens is die bepaalt in welke gevallen consumenten voldoende geïnformeerd zijn. Daarom houd ik het maatschappelijke debat, en zeker het debat hier in de Kamer, nauwlettend in de gaten.

Vraag 9

Bent u bereid om de Autoriteit Consument & Markt (ACM) de prijzen te laten controleren, en bij krimpflatie te reguleren en indien nodig te blokkeren?

De Autoriteit Consument & Markt is onafhankelijk toezichthouder. Het is in dit geval niet aan mij om hen aanwijzingen te geven, en er is geen wetgeving die krimpflatie verbiedt.
Ik zie dat de ACM veel aandacht heeft voor het thema betaalbare boodschappen. In dat verband denk ik bijvoorbeeld aan het marktonderzoek naar prijzen van levensmiddelen, waarvan zij de resultaten eind dit kalenderjaar verwachten te publiceren.

Vraag 10

Welke andere maatregelen neemt u om de verwachte stijging van voedselprijzen dit najaar aan te pakken?

In beginsel grijpt het kabinet niet direct in op de prijzen. Prijzen zijn een uitkomst van vraag en aanbod en zijn een signaal van schaarste; hierop ingrijpen is over het algemeen onwenselijk. Wel borgt de ACM de concurrentie op de markten. Bij gebrek aan concurrentie is de ACM bevoegd om in te grijpen.
Het kabinet werkt aan het verminderen van lasten voor bedrijven in het algemeen. Zoals het verminderen van regeldruk. Ervan uitgaande dat er voldoende concurrentie is, zullen kostenbesparingen worden doorgegeven aan de consument. Ook pleit ik in Brussel voor een ambitieuze aanpak van territoriale leveringsbeperkingen. De Commissie neemt hierover naar verwachting eind dit jaar een beslissing.
De Europese Centrale Bank heeft als mandaat het handhaven van prijsstabiliteit in de eurozone en heeft als hoofddoel een inflatie van 2%.

Vraag 11

Kunt u deze vragen elk afzonderlijk beantwoorden?

Ja.

Vraag 1

Hoe beoordeelt u een uitzending van ON! waarin de verheerlijking van Hitler-uitspraken in een uitzending van de omroep Ongehoord Nederland1 in het licht van de zeer zware motiveringsplicht die geldt bij het intrekken van een (voorlopige) erkenning van een (aspirant)omroep2?

Op 8 september heb ik uw Kamer laten weten voornemens te zijn de voorlopige erkenning van Ongehoord Nederland (hierna: ON!) in te trekken. Dat voornemen heb ik gebaseerd op de gronden die de wet mij daarvoor geeft. Die gronden hebben geen betrekking op de inhoud van individuele uitzendingen.
Mijn beslissing van 8 september gaat over een organisatie die niet functioneert: dat staat los van het geluid of de groep die zij vertegenwoordigt.
Als stelselverantwoordelijke Minister heb ik op grond van de Mediawet 2008 in specifieke gevallen een bevoegdheid om in te grijpen door de erkenning of voorlopige erkenning van een omroep in te trekken. Dat kan ik niet zelfstandig en ik beoordeel daarbij geen individuele uitzendingen of journalistieke opvattingen. De persvrijheid is een groot goed en de Grondwet beschermt onafhankelijke media tegen overheidsingrijpen.

Vraag 2

Hoe beoordeelt u de betrokkenheid van de heer Niemoller (die volgens zijn linkedIN-pagina en recente informatie «hoofdredacteur» is van Ongehoord Nederland) bij de verheerlijking van dergelijke Hitler-opvattingen in dit fragment?

Ik doe geen uitspraken over de inhoud van individuele uitzendingen. Zie mijn antwoord op vraag 1.

Vraag 3

Hoe verhoudt de boodschap van de uitzending «dat Hitler een terechte strijd voerde tegen het globalisme» zich tot de Code Journalistiek Handelen?

Laat ik vooropstellen: voor mij staat Hitler symbool voor het ongeëvenaarde en onvoorstelbare leed dat miljoenen mensen is aangedaan. Dat mogen wij nooit, maar dan ook nooit, vergeten. Ik kan mij voorstellen dat mensen aanstoot nemen aan een discussie die wordt gevoerd aan de hand van een rede van Hitler.
Verder vind ik het belangrijk om te benadrukken dat het niet aan mij als Minister is om de inhoud van een uitzending te beoordelen. Een Minister mag zich niet bemoeien met de inhoud van de journalistiek. Het is aan de ombudsman om te beoordelen hoe deze uitzending zich verhoudt tot de Code Journalistiek Handelen.

Vraag 4

Als deze uitzending leidt tot nieuwe sancties door het Commissariaat voor de Media en/of afkeuring door de ombudsman voor de publieke omroepen, hoeveel van zulke «gele kaarten»3 kan deze omroep zich dan nog permitteren, naast de stapel aan gele kaarten die deze omroep al heeft gekregen, zonder dat u actie onderneemt en deze omroep een «rode kaart» trekt?

Zie mijn antwoord op vraag 1.

Vraag 5

Hoe ziet u uw verantwoordelijkheid hierbij, in het licht van het feit dat alleen u op grond van Artikel 2.33 van de Mediawet 2008 bevoegd bent om een (voorlopige) erkenning van een publieke omroep in te trekken?

Ik onderken mijn verantwoordelijkheid voor het stelsel van de publieke omroep en de rol die de wet mij geeft ten aanzien van het intrekken van erkenningen als die situatie zich voordoet. Die verantwoordelijkheid heb ik ook genomen door mijn voorgenomen besluit van 8 september om de voorlopige erkenning van ON! in te trekken.

Vraag 6

Acht u het denkbaar dat u zo’n omroep in het nationale omroepbestel houdt, terwijl geen enkele ledenomroep nog mogelijkheden ziet voor de intensievere samenwerking met deze omroep die in het beoogde nieuwe omroepbestel noodzakelijk is4?

Zoals gezegd heb ik uw Kamer op 8 september geïnformeerd over mijn voorgenomen besluit ten aanzien van ON!. Daarmee moge duidelijk zijn dat ik op basis van de huidige wet- en regelgeving geen plek voor ON! in het publieke bestel meer zie.

Vraag 7

Kunt u deze vragen beantwoorden vóór het commissiedebat van 24 september 2026 over de landelijke publieke omroep?

Ja.

Vraag 1

In de Kamerbrief over de afspraken rondom de begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking 2026 gaf u aan dat 25 miljoen euro wordt vrijgemaakt voor «stabiliteit en wederopbouw ten behoeve van het faciliteren van vrijwillige terugkeer naar Syrië», en dat deze middelen gereserveerd blijven voor de betreffende beleidsdoelen1. Kunt u herbevestigen dat het faciliteren en realiseren van vrijwillige terugkeer het leidende beleidsdoel is voor de inzet van deze 25 miljoen euro?

Zoals toegelicht in de nota van wijziging bij de wijziging van de begrotingsstaat van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp voor het jaar 20261, zal 25 miljoen euro worden ingezet voor een stabiel perspectief voor Syriërs en wederopbouw in Syrië ten behoeve van het faciliteren van vrijwillige terugkeer. Dit beleidsdoel is onveranderd. Gebrek aan veiligheid, stabiliteit, en basisvoorzieningen vormen een belangrijke barrière voor terugkeer, en 58% van de Syriërs in Nederland geeft aan terugkeer te overwegen wanneer de voorwaarden hiervoor verbeteren. Derhalve zullen deze middelen enerzijds bijdragen aan verbetering van de socio-economische omstandigheden in Syrië, met name via wederopbouw en economisch herstel, en anderzijds worden ingezet voor institutionele capaciteitsopbouw van de Syrische overheid, waaronder de Syrische ontmijningsautoriteit. Dat is in het belang van Syrië met wie deze inzet is besproken, en verbetert de condities voor terugkeer. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Justitie en Veiligheid werken de nadere invulling van deze middelen in gezamenlijkheid uit. Hiermee wordt een geïntegreerde aanpak geborgd, met aandacht voor de Syrische behoeften en noden, de brede Nederlands-Syrische relatie, en de Nederlandse belangen.

Vraag 2

Welke stappen heeft u reeds gezet om dit beleidsdoel te realiseren, en wat voor soort programma's of bestedingsplannen worden momenteel uitgewerkt voor de besteding van die 25 miljoen euro?

Het normaliseren van diplomatieke betrekkingen en het bezoek van de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister van Asiel & Migratie aan Syrië in juni jl. waren de eerste stappen naar een brede relatie, waarbij Nederland in Syrië investeert vanuit een langetermijnperspectief en wederzijdse belangen. Voor stabiliteit en wederopbouw staat de behoefte van de Syrische autoriteiten en bevolking centraal. Tegelijkertijd versterkt onze inzet de mogelijkheden om samen te werken op vraagstukken die voor Nederland van belang zijn, waaronder terugkeer. Deze prioriteiten worden vastgelegd in een memorandum of understanding, dat momenteel voorligt bij de Syrische autoriteiten.
In de aanwending van de aanvullende middelen voor dit jaar werken we langs de volgende lijnen: 1) structurele wederopbouw (scholen, ziekenhuizen, infrastructuur, elektriciteit), 2) creëren van economische perspectieven (onder meer in de landbouw, waar om Nederlandse kennis en kunde is gevraagd) en 3) randvoorwaarden voor duurzame terugkeer van ontheemden.
Daarnaast gelden effectiviteit, complementariteit met bestaande inzet op opvang in de regio, stabiliteit, inclusiviteit, ontmijning en financiële haalbaarheid als belangrijke kaders.

Vraag 3

Hoe gaat u borgen dat deze middelen uitsluitend worden toegekend aan projecten die een aanwijsbare en meetbare bijdrage leveren aan het verhogen van het aantal terugkeerders vanuit Nederland, wetende dat de evaluatie «grip op migratie» van de directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) heeft uitgewezen dat bepaalde activiteiten nauwelijks of geen effect hebben?

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Justitie en Veiligheid werken de nadere invulling van deze middelen in gezamenlijkheid uit. Hierbij wordt ingezet op een effectieve- en efficiënte inzet van de middelen gericht op stabiliteit en wederopbouw, die bijdraagt aan het faciliteren van vrijwillige terugkeer, ook vanuit Nederland.
Later dit najaar wordt de Kamer per brief geïnformeerd over inzet van het Kabinet op het internationale migratiebeleid, waarbij de aanbevelingen van zowel de evaluatie «Op zoek naar Grip» van de directie Internationaal Onderzoek en beleidsevaluatie (IOB) als het advies «Migratie in Partnerschap: sturen op Recht en Resultaat» van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) en de Adviesraad Migratie (AM) worden meegenomen.

Vraag 4

Hoe kijkt u naar de IOB-evaluatie «grip op migratie» die heeft uitgewezen dat bepaalde activiteiten nauwelijks of geen effect hebben op het terugdringen van migratie?

Zie beantwoording vraag 3.

Vraag 5

Op welke wijze maakt u voor de Kamer inzichtelijk dat de besteding van de 25 miljoen euro daadwerkelijk bijdraagt aan het faciliteren van vrijwillige terugkeer naar Syrië?

De extra middelen zullen nog in 2026 worden aangewend en ingezet voor de hiervoor vermelde doelen, waarbij moet worden opgemerkt dat de gefinancierde activiteiten doorlopen in 2027. De Kamer zal zodra dit mogelijk is worden geïnformeerd over de resultaten van de ingezette programma's.

Vraag 6

Worden de middelen uitgegeven aan projecten in Syrië of zijn deze ook inzetbaar voor maatregelen in Nederland ten behoeve van terugkeer?

De middelen worden uitgegeven vanuit de begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking aan projecten in Syrië die bijdragen aan stabiliteit en wederopbouw ten behoeve van het faciliteren van vrijwillige terugkeer naar Syrië.

Vraag 7

Wat verwacht u van de Syrische regering in dit kader en staat in het contact terugkeer centraal?

Terugkeer is een belangrijk onderdeel van de bilaterale gesprekken met de Syrische autoriteiten. Daarbij wordt ook gesproken over de bredere randvoorwaarden voor duurzame terugkeer, zoals ontmijning, wederopbouw, sociaal en economisch herstel, beschikbaarheid van basisvoorzieningen en recht en rekenschap voor misdaden. De Nederlandse inzet op stabiliteit en wederopbouw draagt daar expliciet aan bij. Van de Syrische autoriteiten wordt een constructieve inzet verwacht op deze onderwerpen, om vrijwillige terugkeer daadwerkelijk mogelijk te maken.

Vraag 8

Kunt u deze vragen afzonderlijk en uiterlijk 7 september a.s. beantwoorden?

De vragen zijn zo spoedig mogelijk beantwoord.

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Rabo: goedkope Chinese chemie maakt Nederlandse economie kwetsbaarder»1 waaruit blijkt dat Nederland relatief veel geïmporteerde Chinese chemie verwerkt in de eigen productie en dat een eventuele verdere prijsdaling van Chinese chemische producten de Nederlandse chemische sector opnieuw fors kan raken?

Ja.

Vraag 2

Deelt u de zorg dat een toenemende afhankelijkheid van Chinese chemische halffabrikaten en eindproducten de Nederlandse economie kwetsbaarder maakt voor geopolitieke druk, exportrestricties en handelsspanningen?

Het kabinet deelt deze zorg, voor zover deze ontwikkeling in directe relatie staat tot het verlies van strategische productiecapaciteit binnen Nederland en de EU. Wederzijdse afhankelijkheden zijn een normaal en belangrijk onderdeel van het mondiale handelssysteem en zijn op zichzelf niet onwenselijk. Van een ongewenste strategische afhankelijkheid is sprake wanneer een product, dienst of technologie van cruciaal belang is voor het borgen van publieke belangen van Nederland en/of de EU, voor de continuïteit van vitale processen of wanneer sprake is van toegang tot gevoelige informatie voor derden, en er tegelijkertijd een hoog risico op leveringsonderbreking bestaat.
Dit geldt niet voor alle chemische halffabricaten en eindproducten. Voor chemische halffabricaten en eindproducten geldt, in beginsel, dat per product verschilt hoe strategisch en hoe risicovol een afhankelijkheid is. De chemische industrie vormt echter een belangrijke basis voor een groot aantal andere industriële waardeketens in Nederland en de EU. Het behoud van voldoende en concurrerende chemische productiecapaciteit is daarom van groot economisch en strategisch belang. Het verder wegvallen van deze productiecapaciteit kan niet alleen leiden tot nog grotere afhankelijkheid van import, maar ook de weerbaarheid en concurrentiekracht van bredere industriële waardeketens onder druk zetten.

Vraag 3

Heeft u in beeld voor welke chemische grondstoffen, halffabrikaten en eindproducten Nederland en Europa in toenemende mate afhankelijk zijn van China en bij welke daarvan het verdwijnen van Europese productiecapaciteit een risico vormt voor onze economische veiligheid? Zo nee, bent u bereid dit in kaart te brengen?

Eén van de doelen van het economisch veiligheidsbeleid is het verminderen en voorkomen van risicovolle strategische afhankelijkheden. Hiertoe is de interdepartementale Taskforce Strategische Afhankelijkheden (TFSA) opgericht. In het kader van de TFSA worden door de departementen analyses uitgevoerd om risicovolle strategische afhankelijkheden te identificeren. Of en in welke mate onderdelen van de chemische sector kwetsbaar zijn door dergelijke risicovolle strategische afhankelijkheden, is onderzocht. Dit onderzoek is echter vertrouwelijk. Het kabinet is graag bereid de resultaten hiervan in een vertrouwelijke technische briefing toe te lichten. Daarnaast worden er op Europees niveau binnen de Critical Chemicals Alliance strategische chemicaliën en productiesites geïdentificeerd en gewerkt aan maatregelen om de productie hiervan in Europa te behouden. Dit gebeurt op basis van een methode die is vastgesteld binnen deze alliantie.

Vraag 4

Hoe beoordeelt u de conclusie dat goedkope Chinese importen op korte termijn voor sommige sectoren voordelen kunnen opleveren, maar op langere termijn kunnen leiden tot verlies van strategische industriële capaciteit in Nederland en Europa?

Het kabinet erkent dat goedkope importen uit China op korte termijn economische voordelen kunnen opleveren, onder meer via lagere prijzen voor eindgebruikers en lagere kosten voor producenten. Daardoor kunnen dergelijke importen bijdragen aan een versterking van de concurrentiepositie, specialisatie en innovatie, wat ook op lange termijn positief kan uitwerken. Daarbij kan het voorkomen dat comparatieve voordelen die China geniet ertoe leiden dat bepaalde industrieën (deels) uit Nederland of Europa verdwijnen.
Tegelijkertijd vindt het kabinet het van belang om in strategische sectoren zorgvuldig te beoordelen of dergelijke importen op langere termijn kunnen leiden tot een ongewenst verlies aan industriële capaciteit in Nederland en Europa. De sluiting van strategische bedrijven is vooral zorgelijk wanneer deze het gevolg is van oneerlijke concurrentie, bijvoorbeeld door dumping, ongeoorloofde subsidies, door fossiele producten die strengere EU-normen voor verduurzaming omzeilen, of wanneer hierdoor strategische afhankelijkheden ontstaan die economische en veiligheidsrisico’s voor Nederland en de EU creëren of vergroten. In gevallen van dumping of ongeoorloofde subsidies kan in Europees verband worden opgetreden met het handelsdefensieve instrumentarium van de EU (zoals antidumping- of anti-subsidiemaatregelen) om een eerlijk en gelijk speelveld te waarborgen.

Vraag 5

Op welke wijze betrekt u deze ontwikkeling bij de uitvoering van het rapport-Wennink en welke concrete stappen zijn sinds het verschijnen daarvan gezet om de Nederlandse chemische industrie en andere energie-intensieve sectoren structureel te versterken?

Het rapport Wennink stelt terecht dat Nederland en Europa strategisch relevant moeten worden en blijven door gericht in te zetten op strategische domeinen om zo een onmisbare rol te blijven spelen in mondiale hoogtechnologische waardeketens.2
Het kabinet voert gericht industriebeleid op specifieke sectoren. Dit zijn zes markten waar Nederland zich internationaal op kan onderscheiden en die sterk bijdragen aan het Nederlandse verdienvermogen, onze weerbaarheid en maatschappelijke missies. Innovatieve chemie is één van de zes focusgebieden.3

Vraag 6

Erkent u dat er inmiddels stappen zijn gezet op het gebied van compensatie voor hoge energiekosten, maar dat dit alleen onvoldoende is om structurele achterstand ten opzichte van concurrenten buiten Europa weg te nemen?

Om over de gehele breedte de positie van de industrie te versterken is het ook noodzakelijk om te kijken naar het stimuleren van de vraag naar schone producten, het adresseren van oneerlijke concurrentie met derde landen en versnellen van procedures om verduurzamingsprojecten te realiseren. De Industrial Accelerator Act (IAA) levert hier een belangrijke bijdrage aan om dit in EU-verband vorm te geven. Momenteel wordt over het voorstel van de Commissie onderhandelt. Uw Kamer is over de Nederlandse inzet middels een BNC-fiche geïnformeerd.4

Vraag 7

Welke aanvullende maatregelen neemt u om te voorkomen dat energie-intensieve industrie in Nederland verder krimpt of verdwijnt voordat Europese instrumenten daadwerkelijk effect sorteren?

Het kabinet treft nationale maatregelen om het gelijk speelveld voor de energie-intensieve industrie te verbeteren. In het Coalitieakkoord is opgenomen dat de CO2-heffing wordt afgeschaft en de hoge elektriciteitskosten voor de industrie gemitigeerd worden met de IKC-regeling en de envelop tegemoetkoming elektriciteitskosten. Het kabinet breidt de indirecte kostencompensatie voor ETS 1 (IKC-ETS) uit met 22 extra (sub)sectoren, in lijn met de door de Europese Commissie geboden nieuwe mogelijkheden binnen het Europese staatssteunkader. De uitbreiding richt zich specifiek op sectoren die door hoge elektriciteitskosten in zwaar weer verkeren, zoals de chemiesector. Verder heeft het kabinet middelen gereserveerd in een aparte envelop voor elektriciteitskosten waarvoor op dit moment bestedingsopties worden uitgewerkt. De Kamer wordt binnenkort per brief nader geïnformeerd over de opties voor elektriciteitskosten envelop en de vormgeving van de Indirecte Kosten Compensatie (IKC). Daarnaast zet het kabinet in op het realiseren van randvoorwaarden voor verduurzaming, zoals infrastructuur voor elektriciteit en CO2-opslag.

Vraag 8

Deelt u de opvatting dat Nederland zich bij de onderhandelingen over de EU-verordening Industrial Accelerator Act (IAA) actief moet inzetten voor concrete vraagcreatie naar Europese en koolstofarme industriële producten? Welke inzet pleegt Nederland hiervoor in Brussel?

Vraagcreatie is één van de prioriteiten van Nederland bij de vormgeving van de IAA. Vraagcreatie geeft zekerheid dat er een afzetmarkt is voor schone producten uit de industrie. Het kabinet is van mening dat er meer ambitie in de IAA nodig is om beleid op vraagcreatie te versterken. Concreet zet Nederland in op instrumenten voor vraagcreatie in meer sectoren, gradueel oplopende productnormen voor koolstofarme productie en verplichte duurzaamheidslabels. Zie hiervoor ook het fiche over de Nederlandse inzet met betrekking tot de Industrial Accelerator Act.5

Vraag 9

Welke mogelijkheden ziet u om publieke inkoop door Rijk, decentrale overheden en publieke instellingen nadrukkelijker in te zetten voor Europese, koolstofarme en strategisch belangrijke producten, binnen de kaders van het Europese aanbestedingsrecht?

Binnen de huidige kaders van het Europees aanbestedingsrecht staat het aanbestedende instanties vrij om kwalitatieve eisen te stellen binnen hun aanbesteding, zolang deze niet-discriminatoir zijn voor bedrijven uit EU-lidstaten, landen waarmee de EU een handelsovereenkomst met relevante afspraken over wederzijdse toegang tot elkaars aanbestedingsmarkt heeft afgesloten, of deelnemende landen aan het Government Procurement Agreement. Hiermee kan dus vooral de vraag naar schonere/koolstofarme producten gestimuleerd worden.
In de Industrial Accelerator Act worden vereisten voor publieke aanbestedingen opgesteld voor koolstofarme producten en de herkomst hiervan. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om staal, aluminium, cement, elektrische voertuigen en een aantal nettonultechnologieën uit de Net Zero Industry Act (NZIA). Op deze wijze krijgen aanbestedende diensten nieuwe extra handvatten om koolstofarme strategisch belangrijke producten in te kopen bij bedrijven uit EU-landen of landen waarmee de EU-handelsovereenkomsten heeft.

Vraag 10

Deelt u de opvatting dat vraagcreatie en inkoop door overheidsorganen cruciaal zijn om de Europese industrie weer perspectief te geven, met name in strategische sectoren zoals chemie, staal, aluminium, cement, batterijen, net-zero technologieën en andere energie-intensieve industrie?

Die opvatting deelt het kabinet. Zie ook het fiche van de Industrial Accelerator Act.6

Vraag 11

Bent u bereid om in Europees verband te pleiten voor duidelijke, uitvoerbare en ambitieuze criteria voor «Made in EU» en koolstofarme producten bij publieke aanbestedingen en publieke steunregelingen?

Nederland pleit in Europees verband voor duidelijke en uitvoerbare definities van koolstofarme productnormen.
De Nederlandse inzet in Europees verband ten aanzien van «Made in EU»-criteria (oftewel een EU-voorkeursprincipe) in de Industrial Accelerator Act is opgenomen in het fiche over dit voorstel.7 Ten aanzien van een EU-voorkeursprincipe is het kabinet terughoudend met de inzet hiervan. Nederland heeft als open economie baat bij een zoveel mogelijk open handels- en investeringsklimaat. Het kabinet hanteert daarom in de beleidsaanpak economische veiligheid het credo «open waar het kan, gesloten waar het moet». Indien minder ingrijpende maatregelen niet voldoende zijn en indien het verenigbaar is met internationale juridische verplichtingen van de EU, kan het EU-voorkeursprincipe wel worden gebruikt om de weerbaarheid van de Unie te versterken. Het kabinet zal per sector zorgvuldig afwegen of de baten opwegen tegen de kosten van een EU-voorkeursprincipe.

Vraag 12

Wanneer komt u, via de Critical Chemicals Alliance (CCA), met een concreet actieplan voor vraagcreatie via publieke inkoop, inclusief tijdpad, verantwoordelijke departementen en betrokken publieke opdrachtgevers?

De Critical Chemicals Alliance (CCA) is een Europees initiatief, mede tot stand gekomen met expliciete steun van Nederland, omdat de uitdagingen voor de Europese chemische industrie niet uitsluitend nationaal van aard zijn en primair om een Europese aanpak vragen. De chemische industrie vormt een essentiële basis voor veel industriële waardeketens in Nederland en de EU. Het versterken van de productiecapaciteit en concurrentiekracht van de Europese chemische industrie draagt daarmee bij aan het Europese concurrentievermogen, de strategische autonomie en de weerbaarheid van de EU. Een Europese aanpak is daarin van belang om een gelijk speelveld binnen de interne markt te waarborgen en te voorkomen dat lidstaten afzonderlijk uiteenlopende nationale maatregelen nemen.
De aanbevelingen van de verschillende werkgroepen worden naar verwachting in oktober vastgesteld. Kort daarna zal het kabinet de aanbevelingen van de CCA appreciëren en de Kamer hierover informeren. Het kabinet zal daarbij in het bijzonder bezien welke aanbevelingen zich lenen voor Europese opvolging en welke bijdrage Nederland hieraan kan leveren.
Nederland blijft zich er in de tussentijd in Europees verband voor inzetten dat de Europese Commissie de aanbevelingen van de CCA voortvarend en adequaat omzet in concrete maatregelen. Daarbij is het van belang dat vraagcreatie op Europees niveau wordt ontwikkeld, zodat dit daadwerkelijk bijdraagt aan het versterken van de Europese chemische industrie en tegelijkertijd het gelijke speelveld binnen de EU wordt behouden.

Vraag 13

Hoe voorkomt u dat overheidsinkoop primair blijft sturen op prijs als doorslaggevend criterium, terwijl daarmee onbedoeld de strategische afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers wordt vergroot?

Regelgeving laat aanbestedende diensten tot nu toe vrij om zelf de afweging te maken tussen prijs of kwaliteit als doorslaggevend criterium. Maar de Europese Commissie heeft ook aangegeven dat ze met het voorstel voor herziene aanbestedingsregelgeving wil stimuleren dat er meer op kwaliteit in plaats van laagste prijs wordt gegund in de EU. De Europese Commissie heeft hierover op 9 september een voorstel gepresenteerd. U ontvangt hierover binnen de afgesproken tijdspaden een BNC-fiche.
Uit data van het aanbestedingsplatform TenderNed blijkt dat in Nederland al ongeveer 80% van de aanbestedingen gegund wordt op basis van de beste kwaliteit in plaats van laagste prijs. Nederland zit in de top-drie landen die op beste kwaliteit gunt en dit aantal is ook toegenomen de afgelopen tien jaar.8 Prijs wordt daarmee dus niet primair gebruikt als doorslaggevend criterium.

Vraag 14

Welke concrete stappen heeft u sinds de aanneming van de motie-Bühler c.s.2 gezet om binnen de EU te komen tot een snellere inzet van handelsbeschermende instrumenten tegen staatsgesteunde overcapaciteit en oneerlijke concurrentie, waaronder in de chemische sector?

Zoals ook aangegeven in het schriftelijk overleg inzake de Raad voor Concurrentievermogen van 9 en 10 juli 202610 steunt het kabinet de inzet van de handelsdefensieve instrumenten van de EU waar dat kan bijdragen aan het gelijktrekken van het speelveld, en aan het beschermen van strategische sectoren tegen marktverstorende praktijken uit derde landen. Vanwege de toename van marktverstorende praktijken zoals dumping en ongeoorloofde subsidiëring, bestaat ook vanuit de industrie een toenemende vraag naar de inzet van het handelsdefensief instrumentarium. Het kabinet ziet ruimte voor verbetering van dit instrumentarium, evenals de strategische inzet ervan, om snel, adequaat en effectief op te kunnen blijven treden tegen marktverstorende praktijken. Het kabinet zet zich hier in Europees verband dan ook nadrukkelijk voor in. Zo heeft Nederland recent, o.a. omwille van de situatie in de chemiesector, een paper gesteund waarin wordt gepleit om de handelsdefensieve instrumentaria van de EU te verbeteren.

Vraag 15

Bent u bereid om in EU-verband actiever te pleiten voor inzet van handelsinstrumenten, wederkerigheid in aanbestedingen en strengere voorwaarden voor markttoegang wanneer sprake is van staatssteun, dumping of strategische afhankelijkheidsrisico’s?

Het kabinet steunt de Europese Commissie bij een effectieve inzet van het Europese handelsinstrumentarium om haar markt tegen oneigenlijke concurrentie te beschermen. Daaronder vallen niet alleen klassieke handelsdefensieve instrumenten zoals antidumping of antisubsidiemaatregelen, maar bijvoorbeeld ook het Instrument Internationale Overheidsopdrachten (International Procurement Instrument, IPI) dat als doel heeft om meer wederkerigheid op de internationale aanbestedingsmarkten te creëren. Daarnaast kent de EU sinds 2023 de verordening buitenlandse subsidies (Foreign Subsidies Regulation, FSR) die interne marktverstorende buitenlandse subsidies poogt te adresseren. Parallel aan de inzet van deze instrumenten blijft de EU onverminderd inzetten op handelsdiversificatie via nieuwe handelsakkoorden en tracht zij via dialoog handelsbelemmeringen voor Europese bedrijven in derde landen weg te nemen. De EU zet dus reeds op meerdere fronten actief in om haar economische belangen te beschermen. Tegelijkertijd ziet het kabinet ruimte voor verbetering van het bestaande handelsdefensieve instrumentarium om adequaat te kunnen blijven optreden tegen het toenemende aantal marktverstorende praktijken door derde landen.

Vraag 16

Bent u bereid deze vragen tijdig te beantwoorden, voorafgaand aan het commissiedebat (formele) Raad voor Concurrentievermogen (interne markt en industrie, onderzoek) van 22 september 2026, zodat de Kamer de antwoorden kan betrekken bij het commissiedebat over de Nederlandse inzet voor de Raad van Concurrentievermogen van 24 en 25 september 2026?

Ja.

Vraag 1

Wat is uw reactie op de berichten «Het «wonder van Oss» brengt geluk én fors minder zorgkosten, maar verzekeraars willen niet betalen»1 1) en «Waarom een tweede zorgbuurthuis na het succes van ’t Hageltje nog niet van de grond komt»2?

Vraag 2

Hoe reageert u op het feit dat de bewoners van het zorgbuurthuis aantoonbaar gelukkiger en vitaler zijn, terwijl de zorgkosten er 30 procent lager liggen?

Vraag 3

Bent u het ermee eens dat het onuitlegbaar is dat zorgverzekeraars weigeren mee te betalen aan een initiatief dat hen veel geld bespaart? Zo nee, waarom niet?

Vraag 4

Bent u het ermee eens dat het ook zeer onlogisch is dat het zorgkantoor tot nu toe niet meebetaalt aan het zorgbuurthuis, terwijl dit aantoonbaar veel Wlz-kosten bespaart?

Vraag 5

Bent u bereid om in gesprek te gaan met de zorgverzekeraars en het zorgkantoor om hen ertoe te bewegen om alsnog mee te gaan betalen aan het zorgbuurthuis, zodat dit kan worden bekostigd uit cofinanciering door het zorgkantoor, de zorgverzekeraars en gemeenten?

Vraag 6

Hoe staat het inmiddels met de uitvoering van het amendement Dobbe3 over het oprichten van een team dat actief ondersteunt bij het opzetten van zorgbuurthuizen en vergelijkbare woonzorgvormen voor ouderen?

Vraag 7

Wat gaat u doen met de uitkomsten van het Adviesrapport «Verkenning inzet ondersteuningsteam voor realisatie woonzorgconcepten»4, waaruit duidelijk de noodzaak van zo’n ondersteuningsteam bleek en concrete voorstellen worden gedaan voor de vormgeving en financiering hiervan?