Het nieuws dat 500.000 Palestijnen in Gaza voedselhulp verliezen wegens geldproblemen bij het Wereldvoedselprogramma |
|
Christine Teunissen (PvdD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met de nieuwsberichten «Wereldvoedselprogramma schroeft noodhulp in Gaza terug: half miljoen mensen verliezen voedselhulp» en «500.000 Palestijnen in Gaza voortaan zonder noodhulp van Wereldvoedselprogramma»?1, 2
Wat is uw reactie op deze berichten? Wat vindt u ervan dat hierdoor 500.000 Palestijnen zonder voedselhulp komen te zitten?
Kunt u bevestigen dat een groot deel van de Palestijnen lijdt onder acute voedselonzekerheid of erger, en dat de komende winter ook nog eens extra risico’s met zich meebrengt voor de mensen aldaar?
Bent u bereid om, eventueel samen met andere bereidwillige landen, incidenteel dit financieringstekort van het Wereldvoedselprogramma op te lossen, zodat 500.000 Palestijnen niet zonder voedselhulp zitten de komende winter? Zo ja, hoe gaat u hier invulling aan geven? Zo nee, waarom niet?
Bent u ermee bekend dat ook de financiering voor voedselhulp aan de Westelijke Jordaanoever drastisch is geslonken?
Bent u ook bereid om te kijken wat Nederland hierin, samen met bereidwillige partners, kan betekenen? Zo ja, hoe gaat u hier invulling aan geven? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid om in VN-verband te onderzoeken hoe er voorzien kan worden in extra structurele financiering voor het Wereldvoedselprogramma, in het bijzonder voor de hulp aan Palestijnen? Zo ja, hoe gaat u hier invulling aan geven? Zo nee, waarom niet?
Hoeveel heeft Nederland in 2024, 2025 en 2026 bijgedragen aan het Wereldvoedselprogramma, zowel vrij besteedbaar als specifiek voor de Palestijnse Gebieden? En hoeveel is Nederland van plan bij te dragen in 2027 en 2028? Kunt u hier een overzicht van geven?
Welke landen hebben hun bijdrage aan het Wereldvoedselprogramma voor Palestina in 2026 verlaagd? En welke landen hebben hun bijdrage verhoogd?
Hoeveel geld voor extra noodhulp in 2026 is op dit moment nog niet uitgegeven?
Kunt u bevestigen dat veel noodhulp Palestijnen niet bereikt omdat veel hulpgoederen bij de grens worden tegengehouden, waardoor talloze vrachtwagens met hulpgoederen voor de grens staan te wachten? Hoe spant u zich in, zowel nationaal als binnen EU- en VN-verband, om hier verandering in te brengen?
Kunt u bevestigen dat door de Israëlische blokkades de kosten voor de VN oplopen? Zo nee, waarom niet?
Is de herstelde bijdrage van Nederland aan UNRWA naar 19 miljoen euro per jaar inmiddels volledig overgemaakt? Zo nee, waarom niet, en wanneer gebeurt dit?
Bent u van mening dat Israël schuldig is aan de honger van Palestijnen? Zo ja, vertelt u dit de Israëlische regering, en welke sancties past u op hen toe? Zo nee, kunt u onderbouwen waarom u dit niet vindt?
Hoeveel controles zijn er sinds het ingaan van het nationale verbod op de invoer, aankoop en verkoop van goederen uit onrechtmatige Israëlische nederzettingen uitgevoerd? Hoeveel overtredingen zijn vastgesteld? Hoeveel capaciteit hebben de douane en de NVWA hiervoor?
Bent u bekend met het nieuwsbericht «Gewonden bij aanval kolonisten op olijfboomgaard Westelijke Jordaanoever»?3
Bent u van mening dat de continue bedreigingen en geweldplegingen van Israëlische kolonisten aan de Palestijnen daar onacceptabel zijn en zo snel mogelijk moeten stoppen? Zo nee, waarom niet?
Ziet u ook dat Israël systematisch het leven van Palestijnen in Gaza en de Westelijke Jordaanoever onmogelijk maakt, zo bezig is om de gebieden etnisch te zuiveren, en dat er dus sprake is van genocide? Zo nee, waarom niet?
Wat kan Nederland volgens u nog meer doen om het geweld op de Westelijke Jordaanoever door Israëlische kolonisten te voorkomen? Bent u bereid deze maatregelen te nemen?
Hoeveel landbouwgrond is er in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever vernietigd in de afgelopen jaren? Bent u bereid hierover cijfers op te vragen bij de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties?
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden voor het debat over de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken?
De Nederlandse inzet voor de 31e Conferentie van Partijen van het VN-Klimaatverdrag (COP31) |
|
Christine Teunissen (PvdD) |
|
Stientje van Veldhoven (D66), Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Kunt u in meer detail dan in uw brief van 23 september 2026 toelichten1 hoe Nederland op de COP31 meer expliciet aandacht wil vragen voor de afbouw van fossiele brandstoffendeze?
Is Nederland bereid op de COP31 expliciet steun te geven aan de Braziliaanse roadmap voor uitfasering van fossiele brandstoffen, zodat het onderwerp op de UNFCCC-agenda blijft?
Deelt u de opvatting dat concrete einddata en afspraken in een nationaal uitfaseerplan essentieel zijn om te zorgen dat de Nederlandse klimaatambities waargemaakt kunnen worden, maar ook om geloofwaardig internationaal op te treden als voorloper op dit onderwerp?
Bent u het ermee eens dat het uitfaseerplan voor fossiele brandstoffen van een rijk land met hoge historische uitstoot ten minste de volgende elementen zou moeten omvatten: concrete einddata voor de verschillende fossiele brandstoffen, geen nieuwe gasexploratie en productie, verdere afbouw van fossiele subsidies een beperking van reclame voor fossiele producten, een verplichting voor bedrijven om hun plannen in lijn te brengen met het 1,5°C-doel? Bent u bereid om deze elementen alsnog uit te werken in het Nederlandse uitfaseerplan? Zo nee, waarom niet, en kunt u dan toezeggen dat er zo snel mogelijk concrete einddata komen voor elke soort fossiele brandstof?
Bent u bereid om in het Nederlandse uitfaseerplan in het NPE een einddatum op te nemen voor kolen in 2030, voor gas in 2035 en voor olie in 2040? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid actief te pleiten voor het opnemen van deze einddata in de nog uit te werken Europese roadmap om fossiel uit te faseren2?
Hoe gaat u de plannen voor nieuwe gasexploratie, zoals onder het nieuwe verdrag met Duitsland voor exploitatie van gas onder de Noordzee, in lijn brengen met de uitfaseerplannen voor fossiele brandstoffen en hoe verenigt u deze stap met de anayse van het IEA dat in het scenario waarin de wereld in 2050 netto nul uitstoot bereikt, geen nieuwe langlopende olie- en gasprojecten nodig? Heeft u ook onafhankelijk onderzoek laten doen naar de lock-in risico’s van het openen van nieuwe gasproductievelden? Zo niet, bent u bereid deze risico’s in beeld te brengen?
Hoe waarborgt u dat de verdere uitwerking van adaptatie-indicatoren en de coördinatie richting COP32 leidt tot meer en betere adaptatiefinanciering, die voorspelbaar is, als gift wordt verstrekt en lokaal kan worden ingezet?
Kunt u toelichten welke afweging wordt gemaakt om de verantwoordelijkheid voor een groot deel van de internationale klimaatfinanciering over te laten aan de private sector, met name op het gebied van adaptatie, terwijl op adaptatie weinig winst kan worden gemaakt in tegenstelling tot groene energie?
Bent u bereid zich in het zetten voor heldere afspraken en meer duidelijkheid over de verdrievoudiging van adaptatiefinanciering, inclusief een helder basispad?
Hoe wordt de «fair share» van Nederland in klimaatfinanciering bepaald, en vindt u dat het huidige niveau van financiering volstaat, gezien er sterk wordt uitgegaan van private financiering, waarbij gebrek is aan perspectief op het terugverdienen van de investeringen op adaptatieprojecten?
Bent u bereid het Nederlandse aandeel in klimaatfinanciering op te schalen?
Hoe kijkt u naar de resultaten uit onderzoek van ActionAid3, waaruit blijkt dat de landen die het meest kwetsbaar zijn voor klimaatverandering vaak weinig actie in de vorm van adaptatie of mitigatie kunnen ondernemen, doordat de kosten van hun schulden te hoog zijn?
Bent u, gezien de druk van deze schulden, bereid om maatregelen op tafel te leggen bij de aanstaande COP31 om te verzekeren dat landen met een hoge staatsschuld ook mee kunnen doen aan klimaatmaatregelen en niet het slachtoffer worden van de effecten van de klimaatcrisis? Zo ja, welke maatregelen zal u hierbij bespreken?
Kunt u toelichten waarom een onafhankelijk Just Transition-mechanisme niet op Nederlandse steun kan rekenen, ondanks dat zo’n onafhankelijke instantie een formele rol voor sociale inclusie van minderheden kan verzekeren?
Deelt u de opvatting dat Nederland, als land dat gedurende de geschiedenis per persoon een relatief hoge uitstoot had, een extra verantwoordelijkheid heeft om zowel de Nederlandse uitstoot drastisch te verminderen, als ook de initiatieven in andere landen om hun uitstoot te verminderen moet ondersteunen?
Hoe rijmt u enerzijds de lof die Nederland ontvangt door de vooraanstaande positie in het organiseren van de TAFF-conferentie en anderzijds het Nederlandse plan rondom fossiele subsidies, waarbij weinig sprake is van afbouw?
Kunt u toezeggen dat er nieuwe stappen zullen worden gezet in de afbouw van fossiele subsidies? Zo nee, waarom niet? Kunt u een stappenplan of ander vooruitzicht opstellen om duidelijkheid te geven over dit proces?
Herinnert u zich dat Nederland tijdens de Santa Marta conferentie andere landen heeft aangespoord hun fossiele subsidies en voordelen in kaart te brengen volgens de methodologie van de internationale coalitie COFFIS en landen daarvoor uitgenodigd? Kunt u inzichtelijk maken wat de stand van zaken is?
Kunt u toezeggen dat Nederland zich op COP31 actief zal inzetten tegen klimaatobstructie, waaronder pogingen om wetenschappelijke conclusies te verzwakken, besluitvorming te vertragen of fossiele-uitfasering van de agenda te houden?
Kun u uiteenzetten of u zich herkent in de kritiek van India op de IPCC-methodologie dat rechtvaardigheid en de verschillen in verantwoordelijkheden en mogelijkheden tussen landen onvoldoende wordt meegenomen en bent u het met India eens dat gelijkheidsanalyses integraal mee moeten worden genomen in IPCC-rapporten?
Welke mogelijkheden ziet u om zowel deze gelijkheidsaspecten als ook de wetenschappelijke onafhankelijkheid van het IPCC beter te beschermen?
Kunt u verzekeren dat Nederland zich ondubbelzinnig uitspreekt voor een ambitieuze Methane Pledge en zich actief inzet voor bindende, meetbare en snel uitvoerbare methaanreducties?
Welke voedselgerelateerde initiatieven ondersteunt Nederland op COP31, bijvoorbeeld rondom duurzame voedselsystemen, vermindering van emissies uit de veehouderij, voedselzekerheid en vermindering van voedselverspilling?
Is Nederland bereid zich in te zetten voor internationale afspraken die de koppeling maken tussen voedselsystemen, methaanreductie, ontbossing en een rechtvaardige transitie?
Kunt u deze vragen één voor één en voorafgaand aan COP31 op 9 november beantwoorden?
De gevolgen van de Braziliaanse verkiezingen voor het Amazonegebied en ontbossing |
|
Christine Teunissen (PvdD) |
|
van Essen , Sjoerd Sjoerdsma (D66), Stientje van Veldhoven (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met de analyse van Carbon Brief1 dat het Braziliaanse beleid en de uitkomst van de presidentsverkiezingen van grote invloed kunnen zijn op de toekomst van het Amazonegebied en de mate van ontbossing?
Deelt u de opvatting dat de bescherming van het Amazonewoud van groot belang is voor het tegengaan van klimaatverandering en de bescherming van biodiversiteit, en dat deze bescherming zwaar moet wegen in het Nederlandse en Europese buitenland-, klimaat- en handelsbeleid?
Erkent u dat de politieke koers van een toekomstige Braziliaanse regering gevolgen kan hebben voor ontbossing, de handhaving van milieuwetgeving en de bescherming van inheemse gemeenschappen? Zo nee, waarom niet?
Welke concrete diplomatieke en politieke stappen zet u om de Braziliaanse regering aan te sporen ontbossing tegen te gaan, bestaande natuurbescherming te handhaven en inheemse gemeenschappen te beschermen? Bent u bereid deze inzet op te voeren wanneer dreigt dat de Braziliaanse regering de bescherming van het Amazonegebied afzwakt? Zo nee, waarom niet?
Hoe beoordeelt u de bijdrage van de veehouderij aan ontbossing in het Amazonegebied? Welke mogelijkheden ziet u om de Europese afhankelijkheid van geïmporteerd rundvlees te verminderen en de consumptie van dierlijke producten terug te dringen als maatregel tegen ontbossing? Bent u bereid te laten onderzoeken in hoeverre deze maatregelen ontbossing tegen kunnen gaan? Zo nee, waarom niet?
Welke maatregelen neemt u, mede in Europees verband, om te voorkomen dat de vraag naar producten op de Europese markt bijdraagt aan ontbossing in Brazilië? Hoe verhouden deze maatregelen zich tot het EU-Mercosurverdrag?
Erkent u dat het Mercosurverdrag de druk op de natuur, waaronder in het Amazonegebied, kan vergroten? Zo nee, waarop baseert u dat oordeel? Hoe wordt voorkomen dat de extra handelsmogelijkheden leiden tot meer ontbossing?
Deelt u de opvatting dat het onwenselijk is dat een handelsverdrag nieuwe of ruimere toegang tot de Europese markt voor rundvlees biedt, terwijl er ernstige vragen bestaan over de controle op productiemethoden en naleving van Europese normen? Zo nee, waarom niet?
Hoe voorkomt u dat het Mercosurverdrag extra handelsvoordelen oplevert voor een Braziliaanse regering die natuurbeschermingsregels afzwakt of klimaat- en natuurverplichtingen niet nakomt? Welke mogelijkheden heeft de EU om handelsvoordelen op te schorten wanneer Brazilië zijn klimaat- en natuurverplichtingen niet nakomt?
Wat zijn de meest recente ontwikkelingen rond de tijdelijke importstop op rundvlees uit Brazilië2, en welke invloed heeft dit op het handelsdeel en het nog te ratificeren deel van het Mercosurverdrag? Bent u bereid zich ervoor in te zetten dat de invoer pas wordt hervat pas nadat aanvullende controles en waarborgen zijn vastgesteld, die naleving van Europese regels aantoonbaar verzekeren? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid zich in te zetten voor herziening, opschorting of beëindiging van de handelsvoordelen uit het Mercosurverdrag voor bijvoorbeeld rundvlees als blijkt dat die voordelen leiden tot extra druk op natuurgebieden, waaronder het Amazonegebied, of tot invoer van producten die niet aantoonbaar voldoen aan Europese productie- en gezondheidsnormen? Zo nee, waarom niet?
Kunt u deze vragen één voor één en binnen de daarvoor geldende termijn beantwoorden?
Ontbossing en mensenrechtenschendingen in West-Papua |
|
Don Ceder (CU) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Berendsen |
|
|
|
|
Herinnert u zich de reactie vanuit het Ministerie van Buitenlandse Zaken op de brief van de Samenwerkende Organisaties voor West-Papua van 4 juni 2026?
Welke informatie heeft u over de schaal van de ontbossing in Zuid-Papua, de betrokken bedrijven en de gevolgen hiervan voor de landrechten, voedselvoorziening en bestaanszekerheid van de Papoea’s aldaar?
In hoeverre wordt bij grootschalige landbouw-, palmolie- en energieprojecten in Papua daadwerkelijk de vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming van de gemeenschappen aldaar verkregen, conform artikel 32 van de VN-Verklaring over de Rechten van Inheemse Volken (UNDRIP)? Welke waarborgen bestaan hiervoor?
Klopt het dat lokale bewoners en mensenrechtenverdedigers die zich uitspreken tegen ontbossing en landonteigening te maken krijgen met intimidatie of andere vormen van druk? Welke informatie is daarover bij u bekend?
Op welke manier heeft u uitvoering gegeven aan motie-Ceder over bij Indonesië aandringen op het waarborgen van de veiligheid en eerbiediging van de mensenrechten van de Papoea’s en activisten in het bijzonder (Kamerstuk 21 501-02, nr. 3436)?
Heeft u ook in bilateraal verband bij Indonesië aangedrongen op het waarborgen van de veiligheid en eerbiediging van de mensenrechten van de Papoea’s, en activisten in het bijzonder, en op veilige vertoningen van de documentaire Pesta Babi wanneer gewenst? Zo ja, wat was de reactie van de Indonesische autoriteiten? Zo nee, bent u bereid om dit alsnog te doen?
Welke concrete uitvoering heeft u gegeven aan de motie over de Europese Commissie verzoeken om verbetering van de mensenrechtensituatie in West-Papoea bespreekbaar te maken (Kamerstuk 21 501-02, nr. 3406)? Is de situatie inmiddels ook onderdeel van de gesprekken over de relatie tussen de EU en Indonesië en het EU-Indonesia Comprehensive Economic Partnership Agreement (CEPA)?
Kunt u inzicht geven in eventuele Nederlandse betrokkenheid bij palmolie-, landbouw- of energieprojecten in het gebied? Hoe wordt voorkomen dat Nederlandse of Europese bedrijven en financiële instellingen bijdragen aan ontbossing of mensenrechtenschendingen in Papua? Liggen hier onafhankelijke risicoanalyses aan ten grondslag?
Welke waarborgen bieden de EU-ontbossingsverordening en de afspraken binnen CEPA dat producten uit Papua die de Europese markt bereiken niet afkomstig zijn van recent ontbost gebied en dat daarbij ook de landrechten van Papua-gemeenschappen worden gerespecteerd? Welke onafhankelijke risicoanalyses liggen hieraan ten grondslag?
Bent u bereid zich in EU-verband in te zetten voor een integrale aanpak waarbij de bescherming van het regenwoud, de landrechten en mensenrechten van de Papoea’s en de bescherming van mensenrechtenverdedigers expliciet onderdeel worden van de EU-Indonesiërelatie, en de Kamer hierover vóór de eerstvolgende Raad Buitenlandse Zaken te informeren?
Kunt u, in het licht van bovenstaande vragen, reflecteren op de bijzondere historische en morele verantwoordelijkheid die Nederland draagt voor de bescherming van de rechten van de Papoea’s? Zo nee, waarom niet?
Kunt u deze vragen beantwoorden voor de begrotingsbehandeling van het Ministerie van Buitenlandse Zaken?
Honderden miljoenen fraude via verzekeraar Atradius |
|
Suzanne Kröger (PRO), Julian Bushoff (GroenLinks-PvdA) |
|
Eerenberg , Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het artikel «Staat mogelijk voor honderden miljoenen het schip in door fraude via verzekeraar Atradius»?1
Deelt u de constatering dat er al langer zorgen bestaan rondom mogelijke tekortkomingen in de bestrijding van fraude en financiële criminaliteit bij exportkredietverzekeringen, zoals bijvoorbeeld gepubliceerd in Regimes of Permission: Export Credit Agencies, Anti-Money Laundering and Anti-Terrorism Financing(2025)2 en zoals blijkt uit meerdere zaken de afgelopen jaren?3 4
In hoeverre komen de aangekondigde maatregelen uit uw Kamerbrief d.d. 3 juli 2026 (Kamerstuk 26 485, nr. 463) overeen met de aanbevelingen voor overheden en exportkredietverzekeraars uit het bovengenoemde rapport Regimes of Permission? Kunt u aangeven welke maatregelen u wel, welke gedeeltelijk en welke u niet overneemt en waarom?
Hoe beoordeelt u, tegen de achtergrond van de huidige fraudezaken, de constatering in het rapport Regimes of Permission dat exportkredietverzekeraars voor hun due diligence sterk afhankelijk zijn van informatie die door hun cliënten zelf wordt aangeleverd, waardoor informatie-asymmetrie ontstaat?
In hoeverre verrichtte Atradius Dutch State Business (ADSB) zelfstandig onderzoek naar garanten, tussenpersonen en andere partijen in de transactieketen, in plaats van uitsluitend af te gaan op informatie van de verzekerde?
Klopt het dat bij de huidige fraudezaken vermoedelijk gebruik is gemaakt van vervalste financiële informatie en accountantsverklaringen? Waarom waren de bestaande controlemechanismen van ADSB niet in staat deze informatie eerder als mogelijk frauduleus te identificeren?
Welke controles verrichtte ADSB op de financiële positie van een garant vóór het afgeven van een polis? Werden accountantsverklaringen rechtstreeks bij de betreffende accountant geverifieerd?
Deelt u de mening dat het goed is dat banken, verzekeraars en andere financiële instellingen vergaande verplichtingen hebben om witwassen, terrorismefinanciering en andere financiële criminaliteit te voorkomen? Waarom gelden voor een publieke exportkredietverzekeraar die namens en voor rekening en risico van de Staat opereert niet dezelfde of vergelijkbare wettelijke verplichtingen?
Welke wettelijke instantie houdt momenteel toezicht op de naleving door ADSB van haar verplichtingen op het gebied van het voorkomen van witwassen, terrorismefinanciering en andere financiële criminaliteit?
Zijn er voldoende wettelijke waarborgen om ADSB verantwoordelijk te houden voor gebrekkige controles die tot gevolg hebben dat miljoenen aan belastinggeld verloren gaan?
In hoeverre heeft ADSB volgens u de capaciteit en kennis in huis om risico's op misbruik in te schatten en fraude te detecteren voordat een polis wordt afgegeven? Heeft ADSB mensen in dienst die hierin gespecialiseerd zijn? Huurt ADSB hiervoor externe partijen in? Zo ja, welke?
Het kabinetsbesluit ten aanzien van medische evacuaties uit Gaza |
|
Sarah Dobbe (SP), Suzanne Kröger (PRO) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Kunt u aangeven hoe het pakket van € 12 miljoen wordt vrijgemaakt? Uit welke begrotingspost komen deze gelden? Komen deze gelden nog in 2026 beschikbaar uit het extra geld dat in 2026 voor ontwikkelingssamenwerking is vrijgemaakt bij de voorjaarsbesluitvorming? Hoe zijn deze verdeeld over de vier genoemde bestemmingen: World Health Organization (WHO), Jordanië, Save the Children, Egypte, WHO Health Emergency Appeal en het Rode Kruis?
Op welke termijn worden de toegezegde bijdragen daadwerkelijk uitgekeerd aan de WHO, Save the Children en het Rode Kruis, en wanneer verwacht u dat de eerste effecten (bijvoorbeeld de eerste evacuaties naar Jordanië) zichtbaar zullen zijn?
In welk tempo verwacht het u dat de 250 kinderen naar Jordanië geëvacueerd kunnen worden? Klopt het dat landen in de regio verlangen dat eerder geëvacueerde patiënten het land verlaten, alvorens zij nieuwe patiënten toelaten voor evacuatie?
Kunt u bevestigen dat het pakket van € 12 miljoen voor de evacuatie van kinderen uit Gaza naar naburige landen, geen middelen bevat voor nieuwe medische evacuaties van zieke kinderen uit Gaza naar Nederland dit jaar?
Sluit u met deze keuze feitelijk verdere evacuaties naar Nederland uit, of blijft dit een optie? Zo ja, onder welke voorwaarden?
Klopt het dat meerdere EU-lidstaten dit jaar wel door zijn gegaan met het evacueren van kinderen uit Gaza? Klopt het dat Spanje in 2026 nog 20 kinderen heeft geëvacueerd (waarmee het totaal op 85 komt), Italië nog 26 kinderen (waarmee het totaal op 272 komt) en ons buurland België nog 4 kinderen (waarmee het totaal op 26 komt)? Waarom maken deze landen een andere afweging dan Nederland? Waarom gingen zij dit jaar wel door met medische evacuaties en Nederland niet?
Klopt het dat EU-lidstaten sinds begin 2026 slechts 1% van alle medisch geëvacueerde patiënten uit Gaza hebben opgevangen? Hoe beoordeelt u de Nederlandse en Europese bijdragen in dit licht, en vindt u dit aandeel proportioneel gezien de Nederlandse medische capaciteit?
Bent u bekend met de constatering van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde dat er een groep kinderen is met «hoogcomplexe en meervoudige problematiek» (ernstig trauma, complexe aangeboren aandoeningen, oncologische aandoeningen) die niet in Gaza, Jordanië of Egypte behandeld kan worden? Erkent u deze doelgroep? Welk toekomstperspectief biedt u nu aan deze kinderen?
Kunt u aangeven hoe groot deze doelgroep is? Hoeveel van de circa 18.500 patiënten die naar inschatting van de WHO wachten op evacuatie, behoeven zorg die alleen in landen als Nederland beschikbaar is?
Op basis van welke medische criteria en door wie wordt bepaald welke kinderen wél naar Jordanië en Egypte kunnen en welke kinderen mogelijk toch specialistische zorg nodig hebben die alleen in Europa beschikbaar is (bijv. bepaalde vormen van oncologische zorg, complexe reconstructieve chirurgie)?
Bent u bekend met de bevestiging van de Nederlandse kinderartsen dat zij beschikbare capaciteit in hun ziekenhuizen hebben om kinderen op te vangen, zonder verdringing van reguliere zorg?
Bent u ermee bekend dat Nederlandse artsen een uitgewerkte, Standard Operating Procedure hebben, waarin het hele zorgproces van kinderen inclusief begeleiding is vastgelegd, die in 2025 is gebruikt en uitgebreid geëvalueerd?
Acht u Nederlandse ziekenhuizen daarmee voldoende voorbereid op nieuwe medische evacuaties? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom is dan niet gekozen om Nederlandse ziekenhuizen in staat te blijven stellen om kinderen uit Gaza op te vangen?
Is uw doeltreffendheidsargumentatie, namelijk meer patiënten per euro in Jordanië dan in Europa, leidend? Of spelen ook overwegingen van politieke uitlegbaarheid en maatschappelijk draagvlak een rol bij het niet kiezen voor Nederland? Kunt u dit toelichten?
Sluit u uit dat het, indien blijkt dat de Jordaanse en Egyptische capaciteit ontoereikend is voor kinderen met de meest complexe zorgvragen, alsnog een aanvullend besluit neemt over evacuatie naar Nederland?
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het commissiedebat Informele Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkeling (van 8 en 9 oktober 2026) van 1 oktober 2026?
Het bericht ‘Je paspoort inleveren bij je baas en voor je vlucht een telefoontje van de politie. China maakt buitenlandse reizen moeilijker’ |
|
Nicole Maes (VVD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het artikel «Je paspoort inleveren bij je baas en voor je vlucht een telefoontje van de politie. China maakt buitenlandse reizen moeilijker»?1
Hoe beoordeelt u de aangescherpte uitreisbeperkingen die China oplegt aan naar schatting ruim honderd miljoen werknemers in de publieke sector en staatsbedrijven? Deelt u de analyse dat de Communistische Partij van China (CPC) deze reisbeperkingen doelbewust inzet ter versterking van de nationale en industriële veiligheid, met name om het weglekken van technologische kennis te voorkomen?
Hoe kijkt u naar het gezegde «zoals de waard is, vertrouwt hij zijn gasten» in relatie tot dit artikel en wat zegt dit u over de economische relatie tussen China en Europa?
Doen deze reisrestricties u ook denken aan de restricties die ooit golden in de Sovjet-Unie en deelt u de mening dat dit in deze geglobaliseerde wereld een duidelijk teken is van nog verder afnemende vrijheid voor Chinese staatsburgers en toenemende controle door de Chinese staat?
Hoe kijkt u naar de officiële lezing van de Chinese staat die zegt dat deze nieuwe regels de rechten en plichten van Chinese burgers en van de buitenlanders die China bezoeken verhelderen en gericht zijn op proactieve bescherming?
Welke risico’s ziet u in deze maatregelen voor de Nederlandse en Europese economische veiligheid en strategische autonomie?
Hoe waarborgt u dat het eventueel aantrekken van kenniswerkers uit een systeemrivaal als China hand in hand gaat met de bescherming van onze nationale kennisveiligheid?
Hoe schat u het risico in dat de verscherpte greep op uitreizen door China gepaard kan gaan met het opvoeren van repressie en dwang op Chinese werknemers, studenten en onderzoekers die reeds in Nederland verblijven?
In hoeverre vormen de nieuwe Chinese wetgeving en de willekeur rond zogeheten «exit bans» een direct risico voor werknemers van Nederlandse technologie- en innovatiebedrijven met de Chinese nationaliteit of een Chinees-Nederlandse achtergrond, wanneer zij voor zaken of familiebezoek naar China reizen? Geeft dit u aanleiding om de reisadviezen en risicovoorlichting voor Nederlandse bedrijven en universiteiten hierop aan te scherpen?
Bent u bereid om deze toenemende mate van Chinese deglobalisering, het vasthouden van sleuteltalent en de bijbehorende risico’s voor industriële ketens met spoed te agenderen in Europees verband?
Het statement van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN over de “crackdown on fundamental freedoms” in Uganda |
|
Don Ceder (CU) |
|
Berendsen , Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Wat is uw reactie op het statement van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN van 30 juli 2026 over de «crackdown on fundamental freedoms» in Uganda?1
Bent u bereid om de in het statement genoemde mensenrechtenschendingen publiekelijk en in niet mis te verstane bewoordingen te veroordelen, zowel bilateraal als in multilateraal verband? Zo nee, waarom niet?
Hoe beoordeelt u de rol en de uitspraken van generaal Kainerugaba, die op sociale media onder meer oppositieleider Bobi Wine heeft bedreigd en herhaaldelijk heeft opgeschept over het martelen en gevangenhouden van opposanten, waaronder de veiligheidschef en lijfwacht van Bobi Wine, Eddy Mutwe, en die publiekelijk heeft verklaard dat de veiligheidsdiensten oppositieleden hebben gedood?
Bent u bereid om, al dan niet in EU-verband, gerichte sancties te overwegen tegen personen die verantwoordelijk zijn voor deze mensenrechtenschendingen?
Bent u bereid om zich, bilateraal en in EU-verband, in te zetten voor de onmiddellijke vrijlating van Kizza Besigye, die inmiddels bijna twee jaar zonder proces vastzit op een vermeende hoogverraadaanklacht en die eind juli 2026 in kritieke, levensbedreigende toestand op de intensive care belandde na een instorting tijdens zijn rechtszaak? Bent u bereid om bij de Ugandese autoriteiten aan te dringen op toegang tot onafhankelijke medische zorg voor Besigye?
Bent u bereid om binnen de EU te pleiten voor een gezamenlijk, onafhankelijk onderzoek naar het verloop van deze verkiezingen, en voor het koppelen van eventuele EU-steun aan Uganda aan de uitkomsten daarvan?
Kunt u een overzicht geven van de huidige bilaterale samenwerking met Uganda, inclusief lopende trajecten op het gebied van migratie, veiligheid, handel en ontwikkelingssamenwerking? Bent u bereid om de samenwerking, in het licht van bovenstaande, te herzien? Zo nee, waarom niet?
Welke waarborgen zijn er om te voorkomen dat Nederlandse steun of samenwerking direct of indirect bijdraagt aan de genoemde mensenrechtenschendingen?
Welke mogelijkheden ziet u om, samen met gelijkgezinde EU-lidstaten, stelling te nemen tegen de geleidelijke uitholling van de rechtsstaat en ter bescherming van fundamentele vrijheden in Uganda?
Bent u bereid te onderzoeken hoe onafhankelijke steun aan mensenrechtenverdedigers, journalisten en het maatschappelijk middenveld in Uganda kan worden vergroot, mede in het licht van de beperkingen die de «Protection of Sovereignty Act» oplegt aan internationale financiering? Bent u tevens bereid te verkennen hoe Nederland specifiek kan bijdragen aan de bescherming en opvang van Ugandese politieke vluchtelingen? Zo nee, waarom niet?
De voortgaande oorlog en buitenlandse steun aan strijdende partijen in Soedan |
|
Christine Teunissen (PvdD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met het nieuwe rapport van de onafhankelijke VN-Fact-Finding Mission (FFM), waarin wordt geconcludeerd dat buitenlandse rekruterings- en steunnetwerken de militaire capaciteit van strijdende partijen in Soedan vergroten en daarmee het conflict en de schade aan burgers aanjagen?1 Welke concrete maatregelen, naast hetgeen genoemd in uw Kamerbrief, gaat Nederland naar aanleiding van deze nieuwe bevindingen nemen om deze netwerken daadwerkelijk te ontmantelen?2
Hoe beoordeelt u dat de Verenigde Arabische Emiraten deel uitmaken van de Quad die een staakt-het-vuren in Soedan probeert te bewerkstelligen, terwijl de FFM tegelijkertijd rapporteert dat private entiteiten, logistieke tussenpersonen en recruiters die onder meer vanuit de VAE opereren betrokken zijn bij het leveren van personeel, training, wapens en logistieke steun aan de RSF?
Acht u het onder deze omstandigheden wenselijk dat de VAE deze rol in het vredesproces blijft vervullen, en gaat Nederland dit binnen de EU en met de andere betrokken landen aan de orde stellen?
Bent u bekend met de bevindingen van Amnesty International dat kinderen in Noord-Darfur niet slechts slachtoffer waren van het geweld, maar onder meer doelgericht werden gedood, verkracht, ontvoerd, vastgehouden en onder dwang gerekruteerd, en dat Amnesty verschillende RSF-commandanten heeft geïdentificeerd die verantwoordelijk zouden zijn voor ernstige schendingen? Bent u bereid een onderzoek in te stellen naar deze specifieke commandanten en voor gerichte sancties tegen degenen tegen wie voldoende bewijs bestaat?
Welke specifieke steun biedt Nederland aan kinderen die in Soedan slachtoffer zijn van onder meer gedwongen rekrutering, seksueel geweld en ontvoering? Bent u bereid deze steun te intensiveren?
Hoe beoordeelt u dat de EU onderhandelt over een vrijhandelsakkoord met de Verenigde Arabische Emiraten, terwijl de VAE volgens het FFM betrokken zijn bij het aanjagen van de oorlog in Soedan? Bent u bereid ervoor te pleiten deze onderhandelingen op te schorten zolang deze betrokkenheid voortduurt? Deelt het kabinet de zorgen dat de VAE dankzij dit verdrag mogelijk meer aanjaagt op de oorlog, doordat er geen duidelijke Europese ethische grens wordt getrokken?
Hoe beoordeelt u de bevindingen dat in Soedan militaire goederen van onder meer Britse, Franse en Bulgaarse makelij zijn aangetroffen die vermoedelijk via de VAE bij de RSF terecht zijn gekomen?3 Bent u, gezien deze concrete aanwijzingen voor de omleiding van Europees militair materieel, bereid binnen de EU te pleiten voor een gezamenlijke aanscherping van de wapenexport naar de VAE zolang het risico op verdere omleiding naar Soedan niet is weggenomen?
Bent u bereid te onderzoeken of de Europese waarborgen voor wapenexport naar de VAE, die voor Nederland in 2023 aanleiding waren om eerdere beperkingen op te heffen, in de praktijk voldoende effectief zijn gebleken nu Europees militair materieel via de VAE in Soedan is aangetroffen, en de Kamer hierover te informeren? Zo nee, waarom niet?
Hoe beoordeelt u de bevindingen van de FFM dat maximaal 2.000 voormalige Colombiaanse militairen naast de RSF zouden hebben geopereerd en onder meer gevechtsdrones, artillerie en geavanceerde wapens zouden hebben bediend, en dat netwerken van private ondernemingen, recruiters en logistieke tussenpersonen hun inzet zouden hebben gefaciliteerd? Bent u bereid zich ervoor in te zetten dat personen en entiteiten die dergelijke rekrutering, training, financiering of logistieke ondersteuning mogelijk maken gericht worden onderzocht en, waar daarvoor voldoende grond bestaat, op de Europese sanctielijst worden geplaatst? Zo nee, waarom niet?
Welke maatregelen neemt Nederland om te voorkomen dat de Europese handel in Arabische gom en andere Soedanese grondstoffen inkomsten oplevert voor strijdende partijen?
Hoe voorkomt het kabinet dat het tegengaan van irreguliere migratie opnieuw leidt tot samenwerking met autoritaire of gewapende actoren, nu eerdere Europese migratiedeals met Soedan volgens Amnesty en Clingendael hebben bijgedragen aan de versterking en legitimatie van actoren waaruit de huidige RSF is voortgekomen?
Hoe beoordeelt u de oproep van Amnesty International tot de inzet van een onafhankelijke en goed uitgeruste internationale troepenmacht om burgers in Soedan te beschermen tegen misdrijven door alle partijen bij het conflict, en bent u bereid de mogelijkheden voor een dergelijke internationale beschermingsmissie in VN-verband te onderzoeken of te ondersteunen?
Deelt het kabinet de zorgen van Amnesty International en de VN-Fact-Finding Mission over mogelijke genocide in Soedan?4 Welke concrete maatregelen neemt Nederland om genocide te voorkomen?
De mensenrechtensituatie in Argentinië |
|
Suzanne Kröger (PRO), Mpanzu Bamenga (D66) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het rapport «Sensing the Surveillance State: Argentina's expanding policies and technologies of mass surveillance» van Amnesty International van 19 augustus 20261?
Kunt u een inhoudelijke reactie geven op de belangrijkste bevindingen van dit rapport, in het bijzonder op de conclusie dat de Argentijnse overheid sinds december 2023 haar surveillance- en inlichtingencapaciteiten sterk heeft uitgebreid, grotendeels buiten het parlement om?
Deelt u de zorgen van Amnesty International en van mijn fractie over de toenemende druk op het maatschappelijk middenveld in Argentinië, waaronder journalisten, mensenrechtenverdedigers, vakbonden en feministische en sociale bewegingen, die volgens het rapport in toenemende mate worden geïntimideerd en in de gaten gehouden? Zo ja, op welke wijze brengt Nederland deze zorgen, bilateraal of in EU-verband, onder de aandacht van de Argentijnse autoriteiten? Zo nee, waarom niet?
Hoe beoordeelt u de ontwikkelingen rond het demonstratierecht in Argentinië, met name het zogenoemde «anti-picket»-protocol waarmee betogingen zonder rechterlijke tussenkomst kunnen worden uiteengedreven en waarbij gegevens van demonstranten, organisaties en voertuigen worden verzameld en geregistreerd?
Bent u bereid zich, al dan niet in EU-verband, uit te spreken tegen het gebruik van massasurveillance rond demonstraties, in lijn met verklaringen van bijvoorbeeld de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Mensenrechten en VN-rapporteurs hierover uit 2025?
Kunt u reageren op de vaststelling in het rapport door Amnesty International dat Argentinië de rechten op privacy, gelijkheid en non-discriminatie, vrijheid van meningsuiting en vreedzame vergadering schendt? Wat is de reactie van het Nederlandse kabinet op deze conclusie?
Op welke wijze kunnen de bilaterale handels- en investeringscontacten tussen Nederland en Argentinië, en het EU-Mercosur-akkoord, bijdragen aan het verbeteren van mensenrechten, arbeidsrechten, democratische rechtsstatelijkheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen in Argentinië? Bent u bereid om mensenrechten te agenderen in toekomstige handelsgesprekken en overleggen met Argentinië?
Welke mogelijkheden ziet het kabinet om binnen de handels- en investeringsrelatie met Argentinië bij te dragen aan het verantwoord gebruik van technologie, waaronder surveillance- en veiligheidstechnologie, met inachtneming van mensenrechten en internationale standaarden?
Kunt u aangeven of, en zo ja in welke mate, Nederlandse bedrijven betrokken zijn bij de export van drones, gezichtsherkenningstechnologie of andere surveillance- en veiligheidsapparatuur naar Argentijnse veiligheids- of inlichtingendiensten? Zo ja, kunt u uitleggen hoe deze export voldoet aan criterium 2a van het Europees Gemeenschappelijk Standpunt (overheden moeten export weigeren als er een duidelijk risico is dat de goederen worden gebruikt voor binnenlandse onderdrukking), gelet op het risico dat dergelijke apparatuur wordt ingezet tegen demonstranten, journalisten en het maatschappelijk middenveld?
Op welke wijze ondersteunt Nederland het Argentijnse maatschappelijk middenveld bij het versterken van mensenrechten en democratische instituties, en hoe kan deze inzet worden verbonden aan de bredere Nederlandse handels- en investeringsrelatie met Argentinië? Ziet het kabinet mogelijkheden om juist via de combinatie van diplomatie, handel en maatschappelijke samenwerking bij te dragen aan het verbeteren van mensenrechten en de democratische rechtsstaat in Argentinië?
Worden er vanuit het Mensenrechtenfonds op dit moment maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers in Argentinië ondersteund die zich uitspreken tegen de uitbreiding van staatssurveillance en de inperking van de burgerruimte? Bent u bereid te bezien of er extra middelen voor dit fonds kunnen worden vrijgemaakt?
De aanhoudende blokkade van humanitaire hulpverlening in Gaza |
|
Mpanzu Bamenga (D66), Hanneke van der Werf (D66) |
|
Berendsen , Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht van het Rode Kruis «Rode Kruis luidt noodklok: steeds minder hulpgoederen bereiken Gaza»1 en de waarschuwing dat hierdoor een steeds grotere medische crisis ontstaat?
Hoe beoordeelt u de cijfers waaruit blijkt dat in augustus slechts 93 pallets hulpgoederen de Palestijnse Rode Halve Maan bereikten, tegenover ruim 1.500 pallets in november vorig jaar, terwijl de afgesproken capaciteit van 600 vrachtwagens per dag structureel niet wordt gehaald?
Deelt u de zorgen van de VN dat er onvoldoende onderdak en noodzakelijke materialen beschikbaar zijn om de komende winter het hoofd te bieden2? Welke concrete stappen zet Nederland om ervoor te zorgen dat broodnodige humanitaire hulp Gaza wél tijdig bereikt?
Deelt u de constatering dat de sterk afgenomen humanitaire hulp, de groeiende medische crisis en de naderende winter aanleiding geven om de druk op Israël om humanitaire hulp Gaza binnen te laten aanzienlijk verder op te voeren? Welke aanvullende druk gaat het kabinet concreet uitoefenen?
Is het kabinet, gezien de gezamenlijke verklaring3 die Nederland op 8 juni 2026 samen met 21 andere landen en de Europese Commissie aflegde dat humanitaire toegang tot Gaza «non-negotiable» is, van oordeel dat de oproepen aan Israël om humanitaire hulp toe te laten effect hebben gehad? Waaruit blijkt dat? Zo nee, welke conclusies trekt het kabinet daaruit voor de wijze waarop het de druk op Israël de komende periode zal opvoeren?
Voldoet Israël, gelet op de hiervoor genoemde beperkingen op de toegang van humanitaire hulp tot Gaza, naar het oordeel van het kabinet aan de verplichtingen die voortvloeien uit Artikel 2 van het EU-Israël Associatieakkoord? Zo ja, waarop baseert het kabinet dit oordeel?
Is het kabinet bereid, eventueel samen met de andere ondertekenaars van de gezamenlijke verklaring van 8 juni, publiekelijk op te roepen tot snelle opschorting van het handelshoofdstuk van het EU-Israël Associatieakkoord? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid binnen de EU te pleiten voor verdere concrete maatregelen tegen Israël zolang de verwoesting, verdrijving en het blokkeren van hulp in Gaza voortduren?
De aanpak van strategische afhankelijkheden en de verwerking van kritieke grondstoffen. |
|
Judith Buhler (CDA), Joris Lohman (CDA) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Herbert |
|
|
|
|
Bent u bekend met het rapport «Strategisch handelen. Beleid voor een geopolitieke economie» van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) van 25 augustus 2026, en met de constatering daarin dat de vitale afhankelijkheden van Europa niet kleiner worden maar eerder groter?
Ja.
Kunt u, los van de nog te verschijnen kabinetsreactie op dit rapport, aangeven hoe de Nederlandse en Europese afhankelijkheid op het gebied van kritieke grondstoffen en clean tech zich feitelijk heeft ontwikkeld sinds de vaststelling van de China-strategie en de strategie voor economische veiligheid? Kunt u dat met cijfers onderbouwen, en aangeven of die afhankelijkheid in absolute zin is toegenomen of afgenomen?
Of de risicovolle strategische afhankelijkheden zijn toe- of afgenomen sinds 2019 is moeilijk te zeggen gezien de complexiteit van deze waardeketens. De (mogelijke) consequenties die dit type afhankelijkheid met zich meebrengt zijn wel steeds duidelijker. Zo is de toename van het aantal exportcontrolemaatregelen van China op kritieke grondstoffen de afgelopen jaren zorgelijk. Nederlandse bedrijven hebben te maken met onzekerheid en vertragingen bij de levering van bepaalde essentiële componenten. In andere EU-lidstaten geven bedrijven ook dergelijke signalen af. Bepaalde grondstoffen, halffabricaten of componenten uit derde landen kunnen soms niet worden geleverd. Het is mogelijk dat industriële productie die belangrijk is voor onze welvaart en veiligheid daardoor stagneert.
Tegelijkertijd blijkt uit een rapport van de Europese Rekenkamer dat we sinds het vaststellen van de Critical Raw Materials Act (CRMA) in 2023 als Europa te weinig voortgang boeken, en de afhankelijkheden onverminderd hoog blijven1. Het kabinet blijft zich derhalve onverminderd inzetten deze afhankelijkheden te mitigeren. Het volledig afbouwen van afhankelijkheden is niet realistisch.
Gegeven dat de WRR benadrukt dat Nederland scherper moet kiezen welke economische activiteiten strategisch relevant zijn, welke chemische ketens, basischemicaliën en verwerkingsstappen beschouwt het kabinet als strategisch relevant voor Nederland en Europa, en op basis van welke criteria wordt die keuze gemaakt?
Voor wat betreft chemische ketens, basischemicaliën en verwerkingsstappen kijkt het kabinet op zowel Europees als nationaal niveau naar strategische relevantie. Op Europees niveau worden binnen de Critical Chemicals Alliance strategische chemicaliën en productiesites geïdentificeerd en gewerkt aan maatregelen om de productie hiervan in Europa te behouden. Op nationaal niveau is onderzocht of en in welke mate onderdelen van de chemische sector kwetsbaar zijn en strategisch relevant. De resultaten kunnen op verzoek van de Kamer in een vertrouwelijke technische briefing worden toegelicht. Specifiek voor defensie is een studie uitgevoerd naar de rol van de chemie- en materialensector voor Defensie, en is een actieagenda opgesteld om strategisch relevante productiecapaciteit te behouden en te versterken. Deze Kabinetsaanpak chemie en materialen voor defensie is in mei 2026 met de Kamer gedeeld (Kamerstuk 27 830, nr. 490).
Deelt u de opvatting dat strategische autonomie niet alleen gaat over toegang tot kritieke grondstoffen, maar ook over de capaciteit om deze grondstoffen in Europa te raffineren, chemisch te verwerken en toe te passen in halfgeleiders, batterijen, defensietechnologie, medische producten en andere vitale waardeketens? Zo ja, welke beleidsconsequenties verbindt u daaraan?
Ja, die opvatting delen wij. De beleidsconsequentie die we hieraan verbinden is dat strategische projecten die de leveringszekerheid ten goede komen sneller uit de ontwikkelfase moeten komen. Het kabinet zet daarom in op het stimuleren en faciliteren van initiatieven in Nederland, complementair aan Europese strategische projecten.
Voor verschillende kansrijke Nederlandse initiatieven wordt momenteel in kaart gebracht in hoeverre de business case sluitend is of kan worden gemaakt, welke bijdrage deze kunnen leveren aan de Europese en Nederlandse leveringszekerheid en welke rol daarbij mogelijk is voor de nationale overheid en publieke financiers, zoals Invest-NL en Invest International. Daarbij geldt dat we niet alles in Nederland en Europa kunnen en willen doen. Daarom ziet het kabinet ook diversificatie wereldwijd als belangrijke manier om minder strategisch afhankelijk te worden, terwijl we zo goed mogelijk gebruik blijven maken van comparatieve voordelen.
Wordt bij afbouw of verduurzaming van bestaande chemische productie expliciet getoetst of daarmee strategische afhankelijkheden ontstaan of toenemen? Zo ja, hoe gebeurt dat; zo nee, is het kabinet bereid zo’n strategische toets in te voeren?
Het kabinet stuurt niet op afbouw van productie, wel op ombouw (en opbouw) van de productie van fossiele naar duurzame brand- en grondstoffen. Analyses van risicovolle strategische afhankelijkheden is een onderdeel van het staande beleid van dit kabinet. In algemene zin leidt verduurzaming door diversificatie van grondstoffen en productieroutes tot minder risicovolle strategische afhankelijkheden. Daarom ziet het kabinet geen aanleiding om deze monitoring specifiek voor de verduurzaming van de chemische productie uit te breiden.
De Europese inzet via de Critical Chemicals Alliance en het onderzoek naar strategische afhankelijkheden in de chemische sector wordt nader toegelicht in het antwoord op vraag 3.
Kunt u aangeven welk deel van het in Chili en Argentinië gewonnen lithium en koper in China wordt geraffineerd en verwerkt, en welk deel in de Europese Unie? Deelt u de constatering dat verwerking zich concentreert in China omdat de kosten daar kunstmatig laag worden gehouden, en niet omdat daar sprake is van een natuurlijk kostenvoordeel?
Cijfers van het Chileense overheidsagentschap CoChilco (Chilean Copper Commission) laten zien dat in 2025 3,8 miljoen ton koperconcentraat (ongesmolten en on-geraffineerd: 20–40% zuiverheidsgraad) werd geëxporteerd. Hiervan ging 67% richting China en 15% richting Japan. Slechts 6% van het koperconcentraat vindt zijn weg naar Europa.2
Volgens een recent rapport van het Chileense Sub-Secretariaat Internationale Handel van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, ging van het gewonnen lithium in 2025 67% naar China, 22% naar Zuid-Korea en 5,6% naar Japan. Slechts 2,1% van het gewonnen lithium vond zijn weg naar Europa. Chili exporteert zijn lithium als lithiumcarbonaat en lithiumhydroxide. Bijna 100% wordt in Chili zelf geraffineerd tot deze chemische basisproducten.3
Volgens het Argentijnse Secretariaat voor Mijnbouw was China in 2024 de belangrijkste afnemer van lithium (68%), gevolgd door de Verenigde Staten (14%), Zuid-Korea (10%), Japan (4%) en Duitsland (4%).4 Hierbij gaat het om de export van lithiumcarbonaat en lithiumchloride.
Koper vormt vooral een kans voor de toekomst: grote Argentijnse koperprojecten zijn nog in ontwikkeling en de autoriteiten verwachten dat de export vanaf 2029 aanzienlijk zal toenemen.
Dat verwerking zich in een beperkt aantal landen concentreert komt deels door schaalvoordelen en deels door overheidssubsidies. Dit bemoeilijkt het opbouwen van alternatieve toeleveringsketens.
Kunt u aangeven wat de huidige status is van het EU-Mercosur-akkoord en het interim-handelsakkoord tussen de Europese Unie en Chili, en welke onderdelen daarvan op dit moment daadwerkelijk worden toegepast? Kunt u daarnaast per grondstoffenpartnerschap of memorandum dat de Europese Unie met Chili en Argentinië heeft gesloten aangeven welke concrete resultaten sinds inwerkingtreding zijn geboekt, uitgedrukt in investeringsbesluiten, gezamenlijke projecten of verwerkingscapaciteit die daadwerkelijk in aanbouw of in bedrijf is, en welke resultaten zijn uitgebleven?
Zoals aangegeven in de reguliere voortgangsrapportage handelsakkoorden,5 heeft de Raad op 9 januari 2026 met gekwalificeerde meerderheid ingestemd met de ondertekening en voorlopige toepassing van het EU-Mercosur akkoord. Vervolgens is het akkoord op 17 januari 2026 ondertekend. Het Europees Parlement heeft het EU-Mercosur akkoord nog niet goedgekeurd, in afwachting van de adviesprocedure bij het Hof van Justitie van de EU. In lijn met motie Van der Burg c.s. en motie Erkens c.s. worden de handelsafspraken in de tussentijd sinds 1 mei 2026 voorlopig toegepast.6 Voor wat betreft Chili, is de interim-handelsovereenkomst (iTA) sinds 1 februari 2025 in werking, en wordt de geavanceerde kaderovereenkomst (AFA) sinds 1 juni 2025 voorlopig toegepast voor wat betreft de onderdelen die onder de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen en die niet via de iTA worden toegepast. Bepalingen over investeringsbescherming, consulaire bescherming en fiscale aangelegenheden zijn uitgesloten van voorlopige toepassing omdat deze onderdelen buiten de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen. Ratificatie door de EU-lidstaten is vereist alvorens deze bepalingen in werking kunnen treden.
De vijftien grondstoffenpartnerschappen van de EU, waaronder die met Chili en Argentinië, zijn gericht op brede samenwerking op het gebied van kritieke grondstoffen. Daarbij gaat het onder meer om het identificeren van projecten in de waardeketen, samenwerking op het gebied van kennis en innovatie en verduurzaming van de sector.
Voor het EU-Chili partnerschap geeft Nederland hier invulling aan via verschillende activiteiten. Zo werken het Nederlands Materialen Observatorium en Nederlandse universiteiten samen met Chileense universiteiten op biologisch afbreekbare oplosmiddelen in het hydrometallurgisch proces voor de extractie van kobalt en Rare Earth Elements (REE’s). Daarnaast steunt Nederland een Europa-brede studie, gebaseerd op aanbevelingen van CEPAL (VN-Economische Commissie voor Latijns-Amerika en het Caribisch Gebied), naar de duurzame ontwikkeling van lithium- en koperwaardeketens in de regio. Ook werkt TNO samen met het Nationaal Lithiuminstituut (INLiSa).
Hoeveel tijd verstrijkt gemiddeld tussen het sluiten van een dergelijke afspraak en het moment waarop daadwerkelijk in verwerkingscapaciteit wordt geïnvesteerd? Hoe verhoudt dat tempo zich tot de snelheid waarmee Chinese partijen in dezelfde landen tot investeringsbesluiten komen?
Er zijn geen gegevens beschikbaar over de gemiddelde doorlooptijd tussen het sluiten van een partnerschap en daadwerkelijke investeringsbesluiten in verwerkingscapaciteit. Een besluit om te investeren ligt uiteindelijk bij bedrijven.
Daarnaast kost het diversifiëren van waardeketens naast investeringen ook tijd. Via de partnerschappen draagt de EU bij aan de randvoorwaarden voor het realiseren van diversificatie, zoals capaciteitsopbouw, verduurzaming en kennissamenwerking. De focus en het tempo van de samenwerking verschillen per land, afhankelijk van de aanwezige kritieke grondstoffen en lokale omstandigheden. De afgelopen jaren zijn er wel concrete stappen gezet in de samenwerking met bijvoorbeeld Chili. Zo is onder meer het Europese aardobservatieprogramma Copernicus beschikbaar gesteld aan Chili ter ondersteuning van efficiëntere en duurzamere lithiumwinning en is sprake van gezamenlijke EU-deelname aan grote mijnbouwbeurzen.
Herkent u het beeld, dat naar voren kwam tijdens het recente werkbezoek van de Kamerdelegatie uit de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking aan Chili en Argentinië, dat deze landen de Europese Unie graag als derde partner naast de Verenigde Staten en China zouden zien, maar in de praktijk aanlopen tegen trage procedures, langdurige besluitvorming en een omvangrijk pakket aan voorwaarden? Zo nee, waarop baseert u dat?
Ik herken dit beeld. Ook uit het eerder genoemde rapport van de Europese Rekenkamer blijkt dat we sinds het vaststellen van de CRMA in 2023 als EU te weinig voortgang boeken.7
Met het ResourceEU-pakket van december 2025, beoogt de Europese Commissie echter een versnelling aan te brengen in de CRMA. Een onderdeel van ResourceEU is het beter toegankelijk maken van financiering van strategische projecten. Ook wil de Commissie werken aan sterkere Europese coördinatie ten aanzien van investeringsstromen, data over waardeketens, gezamenlijke inkoop, en de opbouw van Europese strategische voorraden met oprichting van een Critical Raw Materials Centre.
Tegelijkertijd hangt de vraag of er daadwerkelijk wordt geïnvesteerd in verwerkingscapaciteit niet alleen af van Europese procedures en besluitvorming. Het uitblijven van Europese investeringen hangt ook samen met het aantal bedrijven dat bereid is in deze landen te investeren en de technische kennis heeft, de beschikbaarheid van passende financiering en de onzekerheden in de markt.
Hoewel de EU niet altijd met dezelfde snelheid kan optreden als andere spelers, is de EU toch een aantrekkelijke partner omdat er een grotere focus op wederzijdse belangen en lokale ontwikkeling is dan bij andere grote geopolitieke spelers. De mijnbouwsector is een complexe sector met veel sociale en milieurisico’s.
Europese standaarden dragen bij aan duurzame grondstoffenwaardeketens. Dit is belangrijk voor het vergroten van leveringszekerheid doordat genoemde standaarden de risico’s op leveringsonderbrekingen verkleinen, investeringsbereidheid vergroten en lokaal draagvlak voor mijnbouwprojecten versterken.
Ligt Nederland op koers ten opzichte van de doelen uit de Critical Raw Materials Act? Welke strategische projecten op het gebied van raffinage en verwerking zijn in Nederland in voorbereiding of in uitvoering, en welke investeringsbesluiten zijn daarover het afgelopen jaar daadwerkelijk genomen?
De doelen uit de CRMA zijn ambitieuze en richtinggevende beleidsdoelen op EU-niveau. Zoals wij uw Kamer hebben geïnformeerd met de Kamerbrief Kabinetsinzet Nationale Grondstoffenstrategie van 7 juli 2026, zijn deze benchmarks niet nader uitgesplitst naar afzonderlijke grondstoffen of lidstaten.
Nederland beschikt over sterke uitgangsposities, onder meer op het gebied van raffinage, recycling en logistiek. Zoals ook gesteld bij de beantwoording van vraag 4, wordt voor een aantal Nederlandse initiatieven momenteel in kaart gebracht in hoeverre de business case sluitend is of kan worden gemaakt, welke bijdrage deze kunnen leveren aan de Europese en Nederlandse leveringszekerheid en welke rol daarbij mogelijk is voor de nationale overheid en publieke financiers, zoals Invest-NL en Invest International.
Vanwege commerciële vertrouwelijkheid, concurrentiegevoeligheid en het vroege stadium van verschillende trajecten, kunnen op dit moment geen bedrijfsnamen of nadere projectdetails openbaar worden gedeeld.
Hoeveel Europese handelsbeschermingsonderzoeken lopen er op dit moment die voor de Nederlandse industrie van belang zijn, en wat is de gemiddelde doorlooptijd tussen het indienen van een klacht en het opleggen van definitieve maatregelen? Deelt u de constatering dat maatregelen daardoor vaak te laat komen, zoals eerder gebeurde bij zonnepanelen, waar de Europese sector al was verdwenen op het moment dat de tarieven er kwamen?
De Europese Commissie heeft momenteel 22 nieuwe handelsdefensieve onderzoeken lopen. Dit betreft een combinatie van antidumping-, antisubsidie- en vrijwaringsonderzoeken. Daarnaast lopen er meerdere herzienings- en verlengingsonderzoeken van handelsdefensieve maatregelen die reeds van kracht zijn. Bij antidumpingonderzoeken besluit de Europese Commissie in beginsel binnen 45 dagen na indiening van een klacht over de opening van een onderzoek. Hierbij is ook de onderbouwing en kwaliteit van de klacht van groot belang. De Europese Commissie kan vervolgens bij antidumpingonderzoeken doorgaans na zeven tot acht maanden voorlopige maatregelen instellen, en definitieve maatregelen binnen dertien tot veertien maanden. De afgelopen jaren is er sprake van een toenemende vraag naar inzet van het handelsdefensief instrumentarium. Dat heeft geleid tot grote aantallen nieuwe onderzoeken en maatregelen, maar ook tot grotere werklast bij de Europese Commissie en daarmee vaak lange doorlooptijden. Het kabinet onderschrijft dat tijdige inzet van handelsdefensieve maatregelen van belang is voor de effectiviteit daarvan. Er bestaat ruimte voor verbetering van dit instrumentarium, evenals de strategische inzet ervan, om adequaat en effectief op te kunnen blijven treden tegen marktverstorende praktijken. Het kabinet zet zich hier in Europees verband dan ook nadrukkelijk voor in.
Welke instrumenten heeft Nederland zelf, los van de exclusief Europese bevoegdheid op het gebied van tarieven, om strategische afhankelijkheden te verkleinen? Kunt u daarbij specifiek ingaan op aanbestedingsvoorwaarden, investeringstoetsing en de inzet van nationale middelen, en aangeven hoe vaak deze instrumenten de afgelopen twee jaar daadwerkelijk zijn toegepast?
Nederland beschikt over een aantal beleidsinstrumenten om risicovolle strategische afhankelijkheden te helpen ondervangen en mitigeren. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames is het juridische vangnet om transacties die een risico vormen voor de nationale veiligheid te toetsen en zo nodig maatregelen of in een uiterste geval een verbod op te leggen. Eén van de toetsingscriteria is het tegengaan van risicovolle strategische afhankelijkheden. Daarnaast bestaat er ook sectorale wetgeving, zoals de Energiewet, die ook de mogelijkheid biedt om specifieke risicovolle strategische afhankelijkheden tegen te gaan. Ook beschikt Nederland over de Wet beschikbaarheid goederen. Verder bestaat de mogelijkheid dat de overheid in uiterste gevallen een belang neemt in een onderneming indien dit noodzakelijk is ter waarborging van de nationale veiligheid, waaronder het tegengaan risicovolle strategische afhankelijkheden. Het kabinet kan geen uitspraken doen over specifieke casuïstiek van de afgelopen twee jaar vanwege het vertrouwelijke karakter daarvan.
Wat betreft kritieke grondstoffen, vormt de Nationale Grondstoffenstrategie het kader, waarbinnen ook aandacht is voor het van de grond krijgen van strategische projecten om de leveringszekerheid te versterken.
Bij welke Europese voorstellen voor steviger optreden op handelsgebied heeft Nederland het afgelopen jaar terughoudendheid bepleit, en op welke gronden? Bent u bereid die opstelling tegen het licht te houden nu de WRR concludeert dat niets doen eveneens een hoge prijs kent?
Zoals beschreven in de Minzet het kabinet in op een actief handelsbeleid. Zo sporen we de Europese Commissie aan tot het sluiten van nieuwe handels- en investeringsverdragen met derde landen, inclusief afspraken over toegang tot grondstoffen, omdat diversificatie van handelspartners onze weerbaarheid vergroot. Daarnaast bevorderen we een internationaal gelijk speelveld, het liefst in multilateraal kader, waar handelsmaatregelen tegen concurrentievervalsing en marktverstorende praktijken onderdeel van zijn. Nederland is dus juist niet terughoudend op handelsgebied, en stemt in EU-verband regelmatig vóór bescherming van de industrie. Hierbij vindt wel per geval een afweging plaats tussen de belangen van producenten, van importeurs of de verwerkende industrie en van de eindgebruikers, waaronder de consument. Uw Kamer zal separaat een kabinetsreactie op het genoemde WRR rapport ontvangen.
Welke gevolgen hebben de Chinese antidumpingheffingen op Europees varkensvlees en zuivel gehad voor de Nederlandse export, en hoe weegt het kabinet dit soort tegenmaatregelen mee bij zijn positiebepaling over toekomstige Europese maatregelen? Welke opvang is er voor sectoren die als vergelding worden geraakt?
Zoals reeds aangegeven in het Commissiedebat Raad Buitenlandse Zaken Handel van 19 november 20258 betreurt het kabinet de instelling van antidumping- en antisubsidieheffingen tegen de Europese en dus ook Nederlandse varkens- en zuivelsector door China. Het kabinet is zich ervan bewust dat deze heffingen zwaarwegende gevolgen hebben voor sommige bedrijven. Omdat er meerdere factoren meespelen die de omzet van bedrijven bepalen, kan het kabinet, gezien de complexiteit hiervan, geen uitspraken doen over concrete economische gevolgen. Het kabinet zet zich daarom samen met de Europese Commissie ervoor in om de situatie te verbeteren. Zo hebben zowel de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking als de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur hun zorgen over de heffingen uitgesproken tijdens de bezoeken aan China afgelopen juli en mei. Dit laat onverlet dat het kabinet niet overgaat tot compenserende maatregelen voor deze of andere sectoren die te maken krijgen met antidumping- of antisubsidieheffingen. Het kabinet zal, zoals gebruikelijk, voorstellen voor nieuwe Europese maatregelen op hun eigen merites beoordelen en daarbij een zorgvuldige afweging maken tussen de betrokken belangen, waaronder die van producenten, verwerkers en eindgebruikers.
Hoe weegt het kabinet de recente escalatie van het handelsconflict tussen de Verenigde Staten en Canada, en de oproep van premier Carney tot samenwerking tussen middenmachten? Welke concrete stappen zet Nederland richting landen als Canada, Japan, Zuid-Korea en de Zuid-Amerikaanse grondstoffenlanden?
Voor Nederland is het van belang dat internationale handelsregels gerespecteerd en nageleefd worden, aangezien dit voor stabiliteit en voorspelbaarheid in onze handelsrelaties zorgt. Om die internationale handelsregels te bestendigen versterkt Nederland, via de EU, ook de samenwerking met andere landen, waaronder nadrukkelijk ook middenmachten.
Concreet werkt Nederland al op verschillende manieren samen met een aantal van de genoemde grondstoffenlanden. Zo is er met Zuid-Korea sinds 2023 een jaarlijks bilaterale dialoog over ketenmonitoring van kritieke grondstoffen. Met de Canadese provincie Québec bestaat sinds 2025 een brede samenwerking op het gebied van waardeketenintegratie, onderzoek en circulariteit. Verder wordt met Chili samengewerkt onder het EU-Chili Memorandum of Understanding (MoU) op kritieke grondstoffen, zie voor meer informatie hierover het antwoord op vraag 7.
Zoals toegelicht in de Kamerbrief Kabinetsinzet Nationale Grondstoffenstrategie die uw Kamer op 7 juli jl. heeft ontvangen, hebben de bilaterale partnerschappen die Nederland heeft opgezet slechts beperkt resultaat gehad. Het kabinet zal daarom de focus leggen op prioritaire ketens en samenwerking in coalitieverband om meer impact te hebben op de diversificatie van grondstoffenketens.
Wanneer ontvangt de Kamer de kabinetsreactie op het WRR-rapport, en kunt u toezeggen dat deze voor de begrotingsbehandeling naar de Kamer komt?
We streven ernaar om de kabinetsreactie zo vroeg mogelijk in 2027 aan uw Kamer te sturen. Dit is ook een gebruikelijke reactietermijn voor een WRR-rapport. De WRR heeft een belangrijk rapport geschreven waarbij fundamentele vragen worden gesteld over het handels- en industriebeleid.
Kunt u deze vragen elk afzonderlijk en binnen de gebruikelijke termijn beantwoorden, en daarbij niet volstaan met een verwijzing naar de nog te verschijnen kabinetsreactie, aangezien de vragen zien op feiten en op de uitvoering van staand beleid?
Ja.
De middelen voor terugkeer naar Syrië. |
|
Nicole Maes (VVD), Ulysse Ellian (VVD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Bart van den Brink (CDA) |
|
|
|
|
In de Kamerbrief over de afspraken rondom de begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking 2026 gaf u aan dat 25 miljoen euro wordt vrijgemaakt voor «stabiliteit en wederopbouw ten behoeve van het faciliteren van vrijwillige terugkeer naar Syrië», en dat deze middelen gereserveerd blijven voor de betreffende beleidsdoelen1. Kunt u herbevestigen dat het faciliteren en realiseren van vrijwillige terugkeer het leidende beleidsdoel is voor de inzet van deze 25 miljoen euro?
Zoals toegelicht in de nota van wijziging bij de wijziging van de begrotingsstaat van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp voor het jaar 20261, zal 25 miljoen euro worden ingezet voor een stabiel perspectief voor Syriërs en wederopbouw in Syrië ten behoeve van het faciliteren van vrijwillige terugkeer. Dit beleidsdoel is onveranderd. Gebrek aan veiligheid, stabiliteit, en basisvoorzieningen vormen een belangrijke barrière voor terugkeer, en 58% van de Syriërs in Nederland geeft aan terugkeer te overwegen wanneer de voorwaarden hiervoor verbeteren. Derhalve zullen deze middelen enerzijds bijdragen aan verbetering van de socio-economische omstandigheden in Syrië, met name via wederopbouw en economisch herstel, en anderzijds worden ingezet voor institutionele capaciteitsopbouw van de Syrische overheid, waaronder de Syrische ontmijningsautoriteit. Dat is in het belang van Syrië met wie deze inzet is besproken, en verbetert de condities voor terugkeer. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Justitie en Veiligheid werken de nadere invulling van deze middelen in gezamenlijkheid uit. Hiermee wordt een geïntegreerde aanpak geborgd, met aandacht voor de Syrische behoeften en noden, de brede Nederlands-Syrische relatie, en de Nederlandse belangen.
Welke stappen heeft u reeds gezet om dit beleidsdoel te realiseren, en wat voor soort programma's of bestedingsplannen worden momenteel uitgewerkt voor de besteding van die 25 miljoen euro?
Het normaliseren van diplomatieke betrekkingen en het bezoek van de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister van Asiel & Migratie aan Syrië in juni jl. waren de eerste stappen naar een brede relatie, waarbij Nederland in Syrië investeert vanuit een langetermijnperspectief en wederzijdse belangen. Voor stabiliteit en wederopbouw staat de behoefte van de Syrische autoriteiten en bevolking centraal. Tegelijkertijd versterkt onze inzet de mogelijkheden om samen te werken op vraagstukken die voor Nederland van belang zijn, waaronder terugkeer. Deze prioriteiten worden vastgelegd in een memorandum of understanding, dat momenteel voorligt bij de Syrische autoriteiten.
In de aanwending van de aanvullende middelen voor dit jaar werken we langs de volgende lijnen: 1) structurele wederopbouw (scholen, ziekenhuizen, infrastructuur, elektriciteit), 2) creëren van economische perspectieven (onder meer in de landbouw, waar om Nederlandse kennis en kunde is gevraagd) en 3) randvoorwaarden voor duurzame terugkeer van ontheemden.
Daarnaast gelden effectiviteit, complementariteit met bestaande inzet op opvang in de regio, stabiliteit, inclusiviteit, ontmijning en financiële haalbaarheid als belangrijke kaders.
Hoe gaat u borgen dat deze middelen uitsluitend worden toegekend aan projecten die een aanwijsbare en meetbare bijdrage leveren aan het verhogen van het aantal terugkeerders vanuit Nederland, wetende dat de evaluatie «grip op migratie» van de directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) heeft uitgewezen dat bepaalde activiteiten nauwelijks of geen effect hebben?
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Justitie en Veiligheid werken de nadere invulling van deze middelen in gezamenlijkheid uit. Hierbij wordt ingezet op een effectieve- en efficiënte inzet van de middelen gericht op stabiliteit en wederopbouw, die bijdraagt aan het faciliteren van vrijwillige terugkeer, ook vanuit Nederland.
Later dit najaar wordt de Kamer per brief geïnformeerd over inzet van het Kabinet op het internationale migratiebeleid, waarbij de aanbevelingen van zowel de evaluatie «Op zoek naar Grip» van de directie Internationaal Onderzoek en beleidsevaluatie (IOB) als het advies «Migratie in Partnerschap: sturen op Recht en Resultaat» van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) en de Adviesraad Migratie (AM) worden meegenomen.
Hoe kijkt u naar de IOB-evaluatie «grip op migratie» die heeft uitgewezen dat bepaalde activiteiten nauwelijks of geen effect hebben op het terugdringen van migratie?
Zie beantwoording vraag 3.
Op welke wijze maakt u voor de Kamer inzichtelijk dat de besteding van de 25 miljoen euro daadwerkelijk bijdraagt aan het faciliteren van vrijwillige terugkeer naar Syrië?
De extra middelen zullen nog in 2026 worden aangewend en ingezet voor de hiervoor vermelde doelen, waarbij moet worden opgemerkt dat de gefinancierde activiteiten doorlopen in 2027. De Kamer zal zodra dit mogelijk is worden geïnformeerd over de resultaten van de ingezette programma's.
Worden de middelen uitgegeven aan projecten in Syrië of zijn deze ook inzetbaar voor maatregelen in Nederland ten behoeve van terugkeer?
De middelen worden uitgegeven vanuit de begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking aan projecten in Syrië die bijdragen aan stabiliteit en wederopbouw ten behoeve van het faciliteren van vrijwillige terugkeer naar Syrië.
Wat verwacht u van de Syrische regering in dit kader en staat in het contact terugkeer centraal?
Terugkeer is een belangrijk onderdeel van de bilaterale gesprekken met de Syrische autoriteiten. Daarbij wordt ook gesproken over de bredere randvoorwaarden voor duurzame terugkeer, zoals ontmijning, wederopbouw, sociaal en economisch herstel, beschikbaarheid van basisvoorzieningen en recht en rekenschap voor misdaden. De Nederlandse inzet op stabiliteit en wederopbouw draagt daar expliciet aan bij. Van de Syrische autoriteiten wordt een constructieve inzet verwacht op deze onderwerpen, om vrijwillige terugkeer daadwerkelijk mogelijk te maken.
Kunt u deze vragen afzonderlijk en uiterlijk 7 september a.s. beantwoorden?
De vragen zijn zo spoedig mogelijk beantwoord.
De toenemende kwetsbaarheid van de Nederlandse chemische industrie door goedkope Chinese importen. |
|
Judith Buhler (CDA), Joris Lohman (CDA) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Herbert |
|
|
|
|
Bent u bekend met het artikel «Rabo: goedkope Chinese chemie maakt Nederlandse economie kwetsbaarder»1 waaruit blijkt dat Nederland relatief veel geïmporteerde Chinese chemie verwerkt in de eigen productie en dat een eventuele verdere prijsdaling van Chinese chemische producten de Nederlandse chemische sector opnieuw fors kan raken?
Ja.
Deelt u de zorg dat een toenemende afhankelijkheid van Chinese chemische halffabrikaten en eindproducten de Nederlandse economie kwetsbaarder maakt voor geopolitieke druk, exportrestricties en handelsspanningen?
Het kabinet deelt deze zorg, voor zover deze ontwikkeling in directe relatie staat tot het verlies van strategische productiecapaciteit binnen Nederland en de EU. Wederzijdse afhankelijkheden zijn een normaal en belangrijk onderdeel van het mondiale handelssysteem en zijn op zichzelf niet onwenselijk. Van een ongewenste strategische afhankelijkheid is sprake wanneer een product, dienst of technologie van cruciaal belang is voor het borgen van publieke belangen van Nederland en/of de EU, voor de continuïteit van vitale processen of wanneer sprake is van toegang tot gevoelige informatie voor derden, en er tegelijkertijd een hoog risico op leveringsonderbreking bestaat.
Dit geldt niet voor alle chemische halffabricaten en eindproducten. Voor chemische halffabricaten en eindproducten geldt, in beginsel, dat per product verschilt hoe strategisch en hoe risicovol een afhankelijkheid is. De chemische industrie vormt echter een belangrijke basis voor een groot aantal andere industriële waardeketens in Nederland en de EU. Het behoud van voldoende en concurrerende chemische productiecapaciteit is daarom van groot economisch en strategisch belang. Het verder wegvallen van deze productiecapaciteit kan niet alleen leiden tot nog grotere afhankelijkheid van import, maar ook de weerbaarheid en concurrentiekracht van bredere industriële waardeketens onder druk zetten.
Heeft u in beeld voor welke chemische grondstoffen, halffabrikaten en eindproducten Nederland en Europa in toenemende mate afhankelijk zijn van China en bij welke daarvan het verdwijnen van Europese productiecapaciteit een risico vormt voor onze economische veiligheid? Zo nee, bent u bereid dit in kaart te brengen?
Eén van de doelen van het economisch veiligheidsbeleid is het verminderen en voorkomen van risicovolle strategische afhankelijkheden. Hiertoe is de interdepartementale Taskforce Strategische Afhankelijkheden (TFSA) opgericht. In het kader van de TFSA worden door de departementen analyses uitgevoerd om risicovolle strategische afhankelijkheden te identificeren. Of en in welke mate onderdelen van de chemische sector kwetsbaar zijn door dergelijke risicovolle strategische afhankelijkheden, is onderzocht. Dit onderzoek is echter vertrouwelijk. Het kabinet is graag bereid de resultaten hiervan in een vertrouwelijke technische briefing toe te lichten. Daarnaast worden er op Europees niveau binnen de Critical Chemicals Alliance strategische chemicaliën en productiesites geïdentificeerd en gewerkt aan maatregelen om de productie hiervan in Europa te behouden. Dit gebeurt op basis van een methode die is vastgesteld binnen deze alliantie.
Hoe beoordeelt u de conclusie dat goedkope Chinese importen op korte termijn voor sommige sectoren voordelen kunnen opleveren, maar op langere termijn kunnen leiden tot verlies van strategische industriële capaciteit in Nederland en Europa?
Het kabinet erkent dat goedkope importen uit China op korte termijn economische voordelen kunnen opleveren, onder meer via lagere prijzen voor eindgebruikers en lagere kosten voor producenten. Daardoor kunnen dergelijke importen bijdragen aan een versterking van de concurrentiepositie, specialisatie en innovatie, wat ook op lange termijn positief kan uitwerken. Daarbij kan het voorkomen dat comparatieve voordelen die China geniet ertoe leiden dat bepaalde industrieën (deels) uit Nederland of Europa verdwijnen.
Tegelijkertijd vindt het kabinet het van belang om in strategische sectoren zorgvuldig te beoordelen of dergelijke importen op langere termijn kunnen leiden tot een ongewenst verlies aan industriële capaciteit in Nederland en Europa. De sluiting van strategische bedrijven is vooral zorgelijk wanneer deze het gevolg is van oneerlijke concurrentie, bijvoorbeeld door dumping, ongeoorloofde subsidies, door fossiele producten die strengere EU-normen voor verduurzaming omzeilen, of wanneer hierdoor strategische afhankelijkheden ontstaan die economische en veiligheidsrisico’s voor Nederland en de EU creëren of vergroten. In gevallen van dumping of ongeoorloofde subsidies kan in Europees verband worden opgetreden met het handelsdefensieve instrumentarium van de EU (zoals antidumping- of anti-subsidiemaatregelen) om een eerlijk en gelijk speelveld te waarborgen.
Op welke wijze betrekt u deze ontwikkeling bij de uitvoering van het rapport-Wennink en welke concrete stappen zijn sinds het verschijnen daarvan gezet om de Nederlandse chemische industrie en andere energie-intensieve sectoren structureel te versterken?
Het rapport Wennink stelt terecht dat Nederland en Europa strategisch relevant moeten worden en blijven door gericht in te zetten op strategische domeinen om zo een onmisbare rol te blijven spelen in mondiale hoogtechnologische waardeketens.2
Het kabinet voert gericht industriebeleid op specifieke sectoren. Dit zijn zes markten waar Nederland zich internationaal op kan onderscheiden en die sterk bijdragen aan het Nederlandse verdienvermogen, onze weerbaarheid en maatschappelijke missies. Innovatieve chemie is één van de zes focusgebieden.3
Erkent u dat er inmiddels stappen zijn gezet op het gebied van compensatie voor hoge energiekosten, maar dat dit alleen onvoldoende is om structurele achterstand ten opzichte van concurrenten buiten Europa weg te nemen?
Om over de gehele breedte de positie van de industrie te versterken is het ook noodzakelijk om te kijken naar het stimuleren van de vraag naar schone producten, het adresseren van oneerlijke concurrentie met derde landen en versnellen van procedures om verduurzamingsprojecten te realiseren. De Industrial Accelerator Act (IAA) levert hier een belangrijke bijdrage aan om dit in EU-verband vorm te geven. Momenteel wordt over het voorstel van de Commissie onderhandelt. Uw Kamer is over de Nederlandse inzet middels een BNC-fiche geïnformeerd.4
Welke aanvullende maatregelen neemt u om te voorkomen dat energie-intensieve industrie in Nederland verder krimpt of verdwijnt voordat Europese instrumenten daadwerkelijk effect sorteren?
Het kabinet treft nationale maatregelen om het gelijk speelveld voor de energie-intensieve industrie te verbeteren. In het Coalitieakkoord is opgenomen dat de CO2-heffing wordt afgeschaft en de hoge elektriciteitskosten voor de industrie gemitigeerd worden met de IKC-regeling en de envelop tegemoetkoming elektriciteitskosten. Het kabinet breidt de indirecte kostencompensatie voor ETS 1 (IKC-ETS) uit met 22 extra (sub)sectoren, in lijn met de door de Europese Commissie geboden nieuwe mogelijkheden binnen het Europese staatssteunkader. De uitbreiding richt zich specifiek op sectoren die door hoge elektriciteitskosten in zwaar weer verkeren, zoals de chemiesector. Verder heeft het kabinet middelen gereserveerd in een aparte envelop voor elektriciteitskosten waarvoor op dit moment bestedingsopties worden uitgewerkt. De Kamer wordt binnenkort per brief nader geïnformeerd over de opties voor elektriciteitskosten envelop en de vormgeving van de Indirecte Kosten Compensatie (IKC). Daarnaast zet het kabinet in op het realiseren van randvoorwaarden voor verduurzaming, zoals infrastructuur voor elektriciteit en CO2-opslag.
Deelt u de opvatting dat Nederland zich bij de onderhandelingen over de EU-verordening Industrial Accelerator Act (IAA) actief moet inzetten voor concrete vraagcreatie naar Europese en koolstofarme industriële producten? Welke inzet pleegt Nederland hiervoor in Brussel?
Vraagcreatie is één van de prioriteiten van Nederland bij de vormgeving van de IAA. Vraagcreatie geeft zekerheid dat er een afzetmarkt is voor schone producten uit de industrie. Het kabinet is van mening dat er meer ambitie in de IAA nodig is om beleid op vraagcreatie te versterken. Concreet zet Nederland in op instrumenten voor vraagcreatie in meer sectoren, gradueel oplopende productnormen voor koolstofarme productie en verplichte duurzaamheidslabels. Zie hiervoor ook het fiche over de Nederlandse inzet met betrekking tot de Industrial Accelerator Act.5
Welke mogelijkheden ziet u om publieke inkoop door Rijk, decentrale overheden en publieke instellingen nadrukkelijker in te zetten voor Europese, koolstofarme en strategisch belangrijke producten, binnen de kaders van het Europese aanbestedingsrecht?
Binnen de huidige kaders van het Europees aanbestedingsrecht staat het aanbestedende instanties vrij om kwalitatieve eisen te stellen binnen hun aanbesteding, zolang deze niet-discriminatoir zijn voor bedrijven uit EU-lidstaten, landen waarmee de EU een handelsovereenkomst met relevante afspraken over wederzijdse toegang tot elkaars aanbestedingsmarkt heeft afgesloten, of deelnemende landen aan het Government Procurement Agreement. Hiermee kan dus vooral de vraag naar schonere/koolstofarme producten gestimuleerd worden.
In de Industrial Accelerator Act worden vereisten voor publieke aanbestedingen opgesteld voor koolstofarme producten en de herkomst hiervan. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om staal, aluminium, cement, elektrische voertuigen en een aantal nettonultechnologieën uit de Net Zero Industry Act (NZIA). Op deze wijze krijgen aanbestedende diensten nieuwe extra handvatten om koolstofarme strategisch belangrijke producten in te kopen bij bedrijven uit EU-landen of landen waarmee de EU-handelsovereenkomsten heeft.
Deelt u de opvatting dat vraagcreatie en inkoop door overheidsorganen cruciaal zijn om de Europese industrie weer perspectief te geven, met name in strategische sectoren zoals chemie, staal, aluminium, cement, batterijen, net-zero technologieën en andere energie-intensieve industrie?
Die opvatting deelt het kabinet. Zie ook het fiche van de Industrial Accelerator Act.6
Bent u bereid om in Europees verband te pleiten voor duidelijke, uitvoerbare en ambitieuze criteria voor «Made in EU» en koolstofarme producten bij publieke aanbestedingen en publieke steunregelingen?
Nederland pleit in Europees verband voor duidelijke en uitvoerbare definities van koolstofarme productnormen.
De Nederlandse inzet in Europees verband ten aanzien van «Made in EU»-criteria (oftewel een EU-voorkeursprincipe) in de Industrial Accelerator Act is opgenomen in het fiche over dit voorstel.7 Ten aanzien van een EU-voorkeursprincipe is het kabinet terughoudend met de inzet hiervan. Nederland heeft als open economie baat bij een zoveel mogelijk open handels- en investeringsklimaat. Het kabinet hanteert daarom in de beleidsaanpak economische veiligheid het credo «open waar het kan, gesloten waar het moet». Indien minder ingrijpende maatregelen niet voldoende zijn en indien het verenigbaar is met internationale juridische verplichtingen van de EU, kan het EU-voorkeursprincipe wel worden gebruikt om de weerbaarheid van de Unie te versterken. Het kabinet zal per sector zorgvuldig afwegen of de baten opwegen tegen de kosten van een EU-voorkeursprincipe.
Wanneer komt u, via de Critical Chemicals Alliance (CCA), met een concreet actieplan voor vraagcreatie via publieke inkoop, inclusief tijdpad, verantwoordelijke departementen en betrokken publieke opdrachtgevers?
De Critical Chemicals Alliance (CCA) is een Europees initiatief, mede tot stand gekomen met expliciete steun van Nederland, omdat de uitdagingen voor de Europese chemische industrie niet uitsluitend nationaal van aard zijn en primair om een Europese aanpak vragen. De chemische industrie vormt een essentiële basis voor veel industriële waardeketens in Nederland en de EU. Het versterken van de productiecapaciteit en concurrentiekracht van de Europese chemische industrie draagt daarmee bij aan het Europese concurrentievermogen, de strategische autonomie en de weerbaarheid van de EU. Een Europese aanpak is daarin van belang om een gelijk speelveld binnen de interne markt te waarborgen en te voorkomen dat lidstaten afzonderlijk uiteenlopende nationale maatregelen nemen.
De aanbevelingen van de verschillende werkgroepen worden naar verwachting in oktober vastgesteld. Kort daarna zal het kabinet de aanbevelingen van de CCA appreciëren en de Kamer hierover informeren. Het kabinet zal daarbij in het bijzonder bezien welke aanbevelingen zich lenen voor Europese opvolging en welke bijdrage Nederland hieraan kan leveren.
Nederland blijft zich er in de tussentijd in Europees verband voor inzetten dat de Europese Commissie de aanbevelingen van de CCA voortvarend en adequaat omzet in concrete maatregelen. Daarbij is het van belang dat vraagcreatie op Europees niveau wordt ontwikkeld, zodat dit daadwerkelijk bijdraagt aan het versterken van de Europese chemische industrie en tegelijkertijd het gelijke speelveld binnen de EU wordt behouden.
Hoe voorkomt u dat overheidsinkoop primair blijft sturen op prijs als doorslaggevend criterium, terwijl daarmee onbedoeld de strategische afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers wordt vergroot?
Regelgeving laat aanbestedende diensten tot nu toe vrij om zelf de afweging te maken tussen prijs of kwaliteit als doorslaggevend criterium. Maar de Europese Commissie heeft ook aangegeven dat ze met het voorstel voor herziene aanbestedingsregelgeving wil stimuleren dat er meer op kwaliteit in plaats van laagste prijs wordt gegund in de EU. De Europese Commissie heeft hierover op 9 september een voorstel gepresenteerd. U ontvangt hierover binnen de afgesproken tijdspaden een BNC-fiche.
Uit data van het aanbestedingsplatform TenderNed blijkt dat in Nederland al ongeveer 80% van de aanbestedingen gegund wordt op basis van de beste kwaliteit in plaats van laagste prijs. Nederland zit in de top-drie landen die op beste kwaliteit gunt en dit aantal is ook toegenomen de afgelopen tien jaar.8 Prijs wordt daarmee dus niet primair gebruikt als doorslaggevend criterium.
Welke concrete stappen heeft u sinds de aanneming van de motie-Bühler c.s.2 gezet om binnen de EU te komen tot een snellere inzet van handelsbeschermende instrumenten tegen staatsgesteunde overcapaciteit en oneerlijke concurrentie, waaronder in de chemische sector?
Zoals ook aangegeven in het schriftelijk overleg inzake de Raad voor Concurrentievermogen van 9 en 10 juli 202610 steunt het kabinet de inzet van de handelsdefensieve instrumenten van de EU waar dat kan bijdragen aan het gelijktrekken van het speelveld, en aan het beschermen van strategische sectoren tegen marktverstorende praktijken uit derde landen. Vanwege de toename van marktverstorende praktijken zoals dumping en ongeoorloofde subsidiëring, bestaat ook vanuit de industrie een toenemende vraag naar de inzet van het handelsdefensief instrumentarium. Het kabinet ziet ruimte voor verbetering van dit instrumentarium, evenals de strategische inzet ervan, om snel, adequaat en effectief op te kunnen blijven treden tegen marktverstorende praktijken. Het kabinet zet zich hier in Europees verband dan ook nadrukkelijk voor in. Zo heeft Nederland recent, o.a. omwille van de situatie in de chemiesector, een paper gesteund waarin wordt gepleit om de handelsdefensieve instrumentaria van de EU te verbeteren.
Bent u bereid om in EU-verband actiever te pleiten voor inzet van handelsinstrumenten, wederkerigheid in aanbestedingen en strengere voorwaarden voor markttoegang wanneer sprake is van staatssteun, dumping of strategische afhankelijkheidsrisico’s?
Het kabinet steunt de Europese Commissie bij een effectieve inzet van het Europese handelsinstrumentarium om haar markt tegen oneigenlijke concurrentie te beschermen. Daaronder vallen niet alleen klassieke handelsdefensieve instrumenten zoals antidumping of antisubsidiemaatregelen, maar bijvoorbeeld ook het Instrument Internationale Overheidsopdrachten (International Procurement Instrument, IPI) dat als doel heeft om meer wederkerigheid op de internationale aanbestedingsmarkten te creëren. Daarnaast kent de EU sinds 2023 de verordening buitenlandse subsidies (Foreign Subsidies Regulation, FSR) die interne marktverstorende buitenlandse subsidies poogt te adresseren. Parallel aan de inzet van deze instrumenten blijft de EU onverminderd inzetten op handelsdiversificatie via nieuwe handelsakkoorden en tracht zij via dialoog handelsbelemmeringen voor Europese bedrijven in derde landen weg te nemen. De EU zet dus reeds op meerdere fronten actief in om haar economische belangen te beschermen. Tegelijkertijd ziet het kabinet ruimte voor verbetering van het bestaande handelsdefensieve instrumentarium om adequaat te kunnen blijven optreden tegen het toenemende aantal marktverstorende praktijken door derde landen.
Bent u bereid deze vragen tijdig te beantwoorden, voorafgaand aan het commissiedebat (formele) Raad voor Concurrentievermogen (interne markt en industrie, onderzoek) van 22 september 2026, zodat de Kamer de antwoorden kan betrekken bij het commissiedebat over de Nederlandse inzet voor de Raad van Concurrentievermogen van 24 en 25 september 2026?
Ja.
EU delegated cooperation |
|
Elles van Ark (CDA) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Herinnert u zich de aangenomen motie Klink/Amhaouch waarin verzocht werd meer EU-gelden door middel van delegated cooperation (EU-DC) aan te wenden?1
Ja.
Klopt het dat het bedrag dat Nederland in 2025 aan EU-DC gemobiliseerd heeft € 243 miljoen bedraagt, terwijl de doelstelling conform de aangenomen motie Kamminga zou moeten zijn dat dit bedrag de komende jaren vergroot moet worden naar ten minste 1 miljard euro?2 3
Het totaal dat Nederland aan EU-DC mobiliseert bestaat uit bedragen voor projecten die worden toegekend aan Nederlandse partijen en uit garanties die de Europese Commissie aan Nederlandse partijen alloceert. Het bedrag dat Nederland tot januari 2026 middels EU-DC heeft gemobiliseerd voor projecten is EUR 243 miljoen. Inmiddels is dit bedrag opgelopen tot EUR 318 miljoen. Daarnaast werd door Nederland voor circa 1,8 miljard euro aan garanties gemobiliseerd. Garanties worden net als bijdragen gerealiseerd door EU-DC. Zoals aangegeven in de Memorie van Toelichting bij de begroting van 2026 wil het kabinet het instrument van Delegated Cooperation in toenemende mate toepassen.
Kunt u de huidige stand van zaken geven van EU delegated cooperation (EU-DC) en de ambitie voor de komende jaren, inclusief een concrete streefwaarde en tijdpad in relatie tot de hiervoor genoemde moties?
Zie beantwoording vraag 2 voor de huidige stand van zaken.
Aangezien Nederland bij de toepassing van EU-DC afhankelijk is van de (procedures en besluitvorming van de) EC en omdat het budget onder het nieuwe EU-financieel kader voor 2028–2034 nog niet bekend is, is het in deze fase niet mogelijk een realistische inschatting van een tijdspad met concrete streefwaarden per jaar te geven. Ik kan u verzekeren dat het kabinet vol inzet op toepassing van EU-DC.
Kunt u hierbij ook ingaan op hoe Nederlandse organisaties actiever ondersteund kunnen worden bij het verkrijgen van EU-DC-middelen (zoals voorlichting, capaciteitsopbouw, en hulp bij contractvorming met de Europese Commissie)?
Momenteel worden Nederlandse organisaties op verschillende manieren ondersteund om beter gebruik te kunnen maken van EU-DC-middelen. Zowel in Brussel als in de partnerlanden zet het kabinet zich in contacten met de Europese Commissie (waaronder DG INTPA, NEAR en MENA) in voor goede en transparante toegang van Nederlandse bedrijven, NGOs en kennisinstellingen tot relevante EU-programmering en instrumenten. Daarnaast informeert het Ministerie van Buitenlandse Zaken via voorlichting en bijeenkomsten over relevante beleidsontwikkelingen en mogelijkheden om aan te sluiten bij EU-programma’s.
Ook is binnen het ministerie een EU Support Facility ingericht die organisaties ondersteunt bij contractvorming wanneer gebruik wordt gemaakt van de DGIS-accreditatie; de capaciteit hiervan is recent uitgebreid.
Tegelijkertijd blijven er uitdagingen bij de totstandkoming van EU-DC-projecten, zowel in Brussel als aan de Nederlandse kant. Het vergt inzet op verschillende terreinen om toegang te krijgen tot EU-DC-middelen, waarbij in iedere fase moet worden bezien wat mogelijk is, ook binnen de geldende juridische en procedurele kaders. Het ministerie gaat graag verder in gesprek met de Nederlandse sector om samen te bezien hoe de toegang structureel kan worden verbeterd. Het kabinet ziet dit nadrukkelijk als een gezamenlijke opgave van overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
Kunt u een overzicht geven van de besteding van de € 243 miljoen aan EU-DC in 2025: door welke organisaties, in welke landen, op welke thema's, en welk deel al besteed is versus nog openstaat als lopende verplichting?
Zoals aangegeven in de beantwoording op vraag 2 is het tot op heden vastgelegde bedrag van de EU inmiddels opgelopen naar EUR 318 miljoen. Hiervan is ongeveer 40% reeds ontvangen van de EU. Projecten hebben verschillende looptijden en worden medegefinancierd door de Nederlandse overheid en andere EU-lidstaten. Het betreft projecten in Afrika, Latijns Amerika en Oost Europa op de sectoren: Landbouw, Voedselzekerheid, Agro-logistiek, Jeugdwerkgelegenheid, Goed bestuur, Water, Justitie, Migratie, Veiligheid, Cyber, Gezondheid, Energie en Kritieke Grondstoffen. Aangezien een deel van de projecten thematisch en/of regionaal is, kan geen uitsplitsing per land worden gegeven.
Klopt het dat Nederland, anders dan Duitsland (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit(GIZ), en de KfW) en Frankrijk (Agence Française de Développement (AFD), en Expertise France), geen grote gespecialiseerde uitvoeringsorganisatie heeft voor ontwikkelingssamenwerking?
Het klopt dat Nederland in tegenstelling tot de meeste EU lidstaten niet één grote gespecialiseerde uitvoeringsorganisatie heeft voor ontwikkelingssamenwerking.
Zo ja, maakt dit het voor Nederland volgens u moeilijker om EU-DC-middelen te verkrijgen (minder capaciteit, trackrecord of programmeringsinvloed)?
Het klopt dat er nadelen kunnen zitten aan het ontbreken van één grote uitvoeringsorganisatie, zoals bijvoorbeeld in Duitsland en Frankrijk, op een of meerdere van de door u genoemde aspecten.
Tegelijkertijd biedt het Nederlandse model met een divers landschap van (gespecialiseerde) uitvoerders ook de nodige voordelen, bijvoorbeeld ten aanzien van flexibiliteit en expertise op een brede waaier van thema’s. De accreditatie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken wordt mede ingezet om deze expertise te ontsluiten voor EU-DC projecten.
Gelet op het feit dat het werkterrein van de EC in toenemende mate ook betrekking heeft op sectoren buiten de traditionele ontwikkelingssamenwerking (zoals bijvoorbeeld veiligheid, energie, migratie, kritieke grondstoffen, digitalisering etc.), hebben we als Nederland een goede uitgangspositie om ook in de toekomst goed in te kunnen spelen op nieuwe kansen voor het aantrekken van EU-financiering. Daarbij richten we ons niet alleen op financiering van DG INTPA, maar ook van andere DGs (ENEST, MENA, HOME, ECHO, etc.).
Zijn er naast Buitenlandse Zaken (BZ), de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), Nuffic en de Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO) andere Nederlandse organisaties die in aanmerking komen om geaccrediteerd te worden als uitvoeringspartner onder Delegated Cooperation (het zogeheten pillar assessment)? Zo ja, welke stappen onderneemt het kabinet om accreditatie te ondersteunen?
Naast Buitenlandse zaken (BZ), de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), Nuffic en de Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO) kunnen organisaties die voldoen aan de eisen van de EU Financial Regulation van de Europese Commissie in principe in aanmerking komen voor accreditatie. De beoordeling hiervan ligt bij de EC. De EC gaat hier momenteel zeer terughoudend mee om, hetgeen de ruimte beperkt voor lidstaten en Nederland.
Met betrekking tot de te ondernemen stappen zal het kabinet daarom alleen accreditatie actief ondersteunen bij een evident publiek belang.
Erkent u dat EU-DC, juist bij dalende Official Development Assistance (ODA)-budgetten, als multiplier kan werken om Europese middelen te mobiliseren ter compensatie van dalende nationale middelen? Hoe wordt dit uitgangspunt concreet in beleid vertaald?
Het kabinet erkent dat EU-DC mogelijkheden biedt om meer Nederlandse kennis en kunde in te zetten ter versterking van Europees beleid en uitvoering en om de impact van de Nederlandse inzet te vergroten. EU-DC kan daarbij echter niet worden gezien als een instrument waarmee dalende ODA-middelen één-op-één kunnen worden gecompenseerd. De beschikbaarheid, omvang en inzet van EU-middelen worden bepaald binnen de programmering en prioriteiten van de EC.
Door intensievere samenwerking met de Europese Commissie op verschillende niveaus zowel in Brussel als in de partnerlanden zet Nederland er op in dat EU-programmering aansluit bij Nederlandse beleidsprioriteiten. Zo kan met Europese middelen onze eigen inzet op thema’s en landen worden geïntensiveerd en versterkt het kabinet met de Nederlandse inzet de Europese positie.
Wordt bij de heroriëntatie van het postennet en de personele taakstelling rekening gehouden met de extra capaciteit die uitvoering van EU-DC-projecten op ambassades vergt?
Ondanks de personele taakstelling van het afgelopen jaar, heeft het Ministerie geïnvesteerd in additionele capaciteit op het ministerie om de ambitie op EU-DC waar te kunnen maken. Posten kunnen een beroep doen op deze extra capaciteit, met name in de ontwikkelfase van EU-DC projecten. Na ondertekening van contracten is het uitgangspunt dat de benodigde capaciteit op ambassades voor de uitvoering van EU-DC projecten vooral wordt gefinancierd uit EU-projectmiddelen.
Bent u bereid om, met de nieuwe verantwoordingssystematiek vanaf het jaarverslag 2026, EU-delegated cooperation als apart en meetbaar onderdeel op te nemen met een vaste jaarlijkse streefwaarde?
Het kabinet zet vol in op toepassing van EU-DC, als middel om Europees ontwikkelingsbeleid effectiever te maken met Nederlandse kennis en kunde. Vanuit deze optiek zal hierover ook verantwoording worden afgelegd in het jaarverslag. Het nieuwe EU-financieel kader voor 2028–2034 en de uitwerking hiervan zullen van invloed zijn op de mate waarin Nederlandse kennis en kunde kan worden ingezet. Hier kan ik nog niet op vooruit lopen.
Kunnen deze vragen worden beantwoord voorafgaand aan het commissiedebat over het BHOS-deel van de beleidsbrief buitenlandse zaken op 9 september?
Ja.
De IOB evaluatie 'Op zoek naar grip' |
|
Ulysse Ellian (VVD), Nicole Maes (VVD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Bart van den Brink (CDA) |
|
|
|
|
Bent u bekend met de conclusies van het rapport «Op zoek naar grip» van de Directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB)?
Ja.
Bent u het eens dat de resultaten van het onderzochte beleid ronduit teleurstellend zijn, aangezien al op pagina 1 van het rapport te lezen is dat de bilaterale partnerschappen maar beperkt hebben bijgedragen aan het bereiken van de doelstellingen, en dat van interventies, bedoeld om de keuze van mensen om te migreren te beïnvloeden, zelfs geen enkel effect is vastgesteld?
Zoals ook uiteengezet in de recente Kamerbrief «internationale migratie»1 is het kabinet van mening dat de ervaring met partnerschappen tot nu toe meer dan voldoende aanleiding geeft om de inzet te verdiepen en te verbreden. Zo zijn met verschillende landen stappen gezet in het verbeteren van de terugkeersamenwerking, ook met landen waar dit jaren niet mogelijk was.
Het kabinet merkt daarbij op dat, zoals ook de IOB in het rapport schetst, er geëvalueerd is op onderdelen van het beleid, en dat de conclusies niet generaliseerbaar zijn tot het volledige partnerschapsbeleid. Zo zijn het Nederlandse terugkeerbeleid, de Nederlandse inzet ten aanzien van Europese brede partnerschappen waar migratie onderdeel van is, of de samenhang daartussen bijvoorbeeld geen onderdeel geweest van de evaluatie, evenals de volledigheid aan Nederlandse programmering dat onderdeel is van migratiepartnerschappen. Ook zijn andere relevante ontwikkelingen, zoals de oprichting van de interdepartementale taskforce internationale migratie per januari 2025 om de Rijksbrede inzet te versterken, door de IOB niet meegenomen.
De conclusies van de IOB-evaluatie bieden evenwel waardevolle aanknopingspunten om de Nederlandse inzet te verstevigen. Zo is het kabinet, zoals aangekondigd in bovengenoemde brief, voornemens om de voortgang inzichtelijker te maken.
Als partnerlanden migratiesamenwerking inzetten als strategisch drukmiddel in de relatie met Nederland en de Europese Unie (EU), wat zouden wij daar als Nederland dan tegenover kunnen stellen?
De IOB adviseert een wederzijdse voordelige samenwerking tussen Nederland en partnerlanden ten behoeve van de effectiviteit van de inzet op het gebied van migratie. Het kabinet onderschrijft dit advies, en zoekt nadrukkelijk verbreding van de inzet naar andere beleidsdomeinen. Hierbij onderstreept het kabinet dat ook partnerlanden een vragende partij zijn, zowel binnen het migratiedomein – waarbij partnerlanden zelf ook grote migratie gerelateerde uitdagingen kennen waar zij ondersteuning voor zoeken – als daarbuiten. Zoals ook uiteengezet in de beleidsbrief voor het buitenlands beleid2 zet het kabinet in op het verbreden en versterken van zowel Europese als bilaterale partnerschappen. Om de verschillende beleidsdoelstellingen van het kabinet, waaronder die op migratieterrein, te behalen, wordt voor deze brede partnerschappen het gehele buitenlandinstrumentarium, waaronder diplomatie, ontwikkelingssamenwerking en handel, samenhangend ingezet. Dit betekent dat Nederland in partnerlanden ook wil inzetten op thema’s die voor hen belangrijk zijn, waar mogelijk en opportuun in samenwerking met het Nederlands bedrijfsleven. Zoals reeds vermeld in de eerdergenoemde brief «internationale migratie», ontwerpt het kabinet tot slot in het kader van arbeidsmigratie een pilot om vakkrachten van buiten Europa aan te trekken. De Kamer zal binnenkort in een separate brief nader worden geïnformeerd over de pilot. Middels de eerdergenoemde interdepartementale taskforce internationale migratie worden mensen en middelen bijeengebracht om deze Rijksbrede samenwerking en inzet te versterken.
Als positieve maatregelen niet tot vooruitgang in de samenwerking leiden, kan gedacht worden aan negatieve maatregelen op EU-niveau – zeker in relatie tot terugkeersamenwerking. In EU-verband stuurt Nederland er daarom op aan dat er waar nodig bij samenwerking op terugkeer die niet naar tevredenheid verloopt, gebruik gemaakt wordt van sancties, door EU-brede visummaatregelen op te leggen aan het betreffende land (artikel 25bis Visumcode) en door tariefpreferenties voorwaardelijk te maken aan terugkeersamenwerking (EU Algemeen Preferentieel Stelsel). Deze maatregelen blijken in de praktijk het meest effectief.
Waarom is Nederland terughoudend om andere beleidsterreinen (handel, consulair, veiligheid, circulaire migratie) in te zetten als strategisch drukmiddel of tegenprestatie, terwijl partnerlanden daar juist behoefte aan hebben?
Vragen 3 en 4 zijn samen beantwoord.
Wat is de reden voor de in het rapport beschreven terughoudendheid van Nederland met het verlenen van materiële steun aan partnerlanden, terwijl andere EU-lidstaten dat type steun wel bieden, bijvoorbeeld op het terrein van grensbeheer? En zou het kabinet dit willen heroverwegen of bekijken op basis van welke voorwaarden dit alsnog geboden zou kunnen worden?
Momenteel levert Nederland steun op het gebied van grensmanagement aan derde landen, op het gebied van capaciteitsopbouw, en op incidentele basis is materiële steun hier onderdeel van. Het kabinet onderzoekt de mogelijkheden om, als onderdeel daarvan, op structurelere manier materiële steun te kunnen leveren. Dit gaat om gevoelige projecten, waar bovendien ook al een veelvoud aan donors actief zijn, waaronder de Europese Commissie. Voor het kabinet is het daarom belangrijk dat dergelijke steun geleverd kan worden op het moment dat hier een gedegen monitoring op kan plaatsvinden, door onafhankelijke partijen uitgevoerd, en wanneer de steun van toegevoegde waarde is naast inzet van andere partijen.
Hoe kijkt u naar de gerealiseerde terugkeer naar Marokko? Ziet het kabinet kans voor de andere onderzochte landen om vergelijkbare onorthodoxe methoden te bedenken om terugkeer te realiseren en waar denkt u dan aan?
Het kabinet acht de terugkeersamenwerking met Marokko als een succesvol voorbeeld van een migratiepartnerschap. Deze samenwerking is op basis van gelijkwaardigheid en met oog voor wederzijds belang tot stand gekomen. De samenwerking laat zien dat, wanneer op politiek, diplomatiek en operationeel niveau gezamenlijk wordt geïnvesteerd in de relatie met een land van herkomst, concrete resultaten kunnen worden geboekt. Een inzet als deze vergt continue aandacht en onderhoud van diplomatieke relaties, en bereidheid om te luisteren en in te kunnen gaan op de belangen van het partnerland.
Het kabinet hanteert dezelfde benadering voor andere landen waar Nederland een aanzienlijk terugkeerbelang heeft. Zie ook de brief «internationale migratie» waarin de aanpak voor migratiepartnerschappen uiteen wordt gezet.
Wat doet het kabinet om de doorlooptijd van nationaliteitsvaststelling – een kritieke succesfactor voor terugkeer – te versnellen bij met name problematische landen zoals Algerije, Irak, Tunesië en Nigeria?
Het kabinet zet zich zowel bilateraal als in Europees verband in om de identificatie en nationaliteitsvaststelling te versnellen. Daarbij wordt per land gekeken naar de belangrijkste oorzaken van vertraging en naar mogelijkheden om het proces efficiënter in te richten. Zo kan ingezet worden op de gerichte verbetering van het identificatieproces, bijvoorbeeld door afspraken te maken over termijnen, de wijze waarop dossiers worden aangeleverd, de uitwisseling van relevante informatie en de momenten waarop diplomatieke of operationele escalatie plaatsvindt wanneer een zaak blijft liggen. Het kabinet blijft daarbij inzetten op het verhogen van zowel de snelheid van nationaliteitsvaststelling als het aantal daadwerkelijk afgegeven reisdocumenten. Dat laatste is van belang omdat nationaliteitsvaststelling op zichzelf nog niet betekent dat daadwerkelijk vertrek kan worden gerealiseerd.
Wat zegt het dat, zelfs wanneer landen wel meewerken (snellere identiteitsvaststelling, meer laissez-passers), dit vaak niet doorwerkt in hogere terugkeercijfers? Hoe verklaart het kabinet dit?
Een verbetering in de terugkeersamenwerking met een land van herkomst is een belangrijke voorwaarde voor terugkeer, maar vormt niet de enige bepalende factor. Het terugkeerproces bestaat uit meerdere stappen. Verbetering in één schakel leidt daarom niet automatisch tot een evenredige stijging van het aantal daadwerkelijke vertrekken. Zo moet na identificatie en nationaliteitsvaststelling nog een reisdocument worden afgegeven en moet vervolgens daadwerkelijk vertrek kunnen plaatsvinden. Hierbij spelen factoren aan Nederlandse zijde een rol, zoals de beschikbaarheid van vertrekcapaciteit, lopende juridische procedures, vertrekbereidheid van de vreemdeling en de mogelijkheid om vreemdelingen beschikbaar te houden voor vertrek. Ook kunnen nieuwe procedures of andere geopolitieke omstandigheden het vertrektraject beïnvloeden.
Het kabinet ziet succesvolle terugkeer daarom als een ketenproces, waarbij verbetering nodig is op meerdere onderdelen tegelijk: identiteit & nationaliteitsvaststelling, beschikbaarheid van de vreemdeling, juridische status van de vreemdeling en de mogelijkheid tot feitelijke uitvoering van het vertrek. De inzet op terugkeersamenwerking met landen van herkomst moet dan ook worden bezien als één onderdeel van een bredere aanpak. Daarbij is het bovendien belangrijk om te benadrukken dat «meewerken» door een derde land geen binaire kwalificatie is. Een land kan bijvoorbeeld sneller reageren op identificatieverzoeken, maar vervolgens terughoudend zijn met het afgeven van reisdocumenten omdat het land daarbij aanvullende voorwaarden kent. Het kabinet kijkt daarom naar de verschillende stappen in het proces en zet erop in om het specifieke knelpunt per land weg te nemen.
In hoeverre wordt terugkeer belemmerd door de eigen Nederlandse rechts- en asielketen (capaciteit vreemdelingenbewaring, juridische procedures, privacywetgeving die informatie-uitwisseling met partnerlanden bemoeilijkt)?
De Nederlandse inrichting van het terugkeerproces kan in specifieke gevallen een reden zijn waarom het terugkeerproces moet worden uitgesteld. De vreemdeling heeft immers het recht om juridische procedures te starten of een eventuele (herhaalde) verblijfsaanvraag in te dienen. Het kabinet heeft het terugkeerproces zodanig ingeregeld dat de terugkeerprocedure zo snel als mogelijk hervat kan worden.
De capaciteit van vreemdelingenbewaring is op dit moment op orde. Het verleden heeft echter laten zien dat er perioden zijn waarin meer vreemdelingen in bewaring kunnen worden gesteld, dan het aantal beschikbare detentieplekken toelaat. Het prognosemodel justitiële ketens (PMJ) helpt bij het bepalen van de benodigde celcapaciteit, waarover vervolgens afspraken worden gemaakt met de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). In de regel heeft het indienen van beroep tegen een terugkeerbesluit, dat niet gekoppeld is aan een verblijfsaanvraag, geen opschortende werking. Wel heeft de vreemdeling, in lijn met het EVRM en EU-Handvest, altijd de mogelijkheid om een (spoed) voorlopige voorziening aan te vragen. De rechter beoordeelt dan of de uitzetting doorgang kan vinden of dat er redenen zijn om de uitzetting uit te stellen. Daarnaast kan de vreemdeling te allen tijde asiel aanvragen. Wanneer een opvolgende aanvraag wordt ingediend op de vliegtuigtrap, wordt de zogeheten «last minute asylum application»-procedure gevolgd. De IND is dan reeds ingelezen in het dossier en kan bepalen of de vreemdeling nieuwe elementen en omstandigheden aangeeft. Wanneer die niet verder onderzocht hoeven te worden, wijst de IND de aanvraag af en kan de uitzetting voortgezet worden. Aan de gegevensuitwisseling met derde landen zijn inderdaad (privacy)-regels gebonden; het verstrekken van die gegevens mag in zichzelf ook geen refoulementrisico opleveren. Derde landen behoren conform het internationaal recht hun onderdanen terug te nemen. Verzoeken om gegevensuitwisseling mogen daarvoor volgens het kabinet niet voorwaardelijk worden gesteld.
In het begin van oktober 2026 vond de Schengenevaluatie Terugkeer plaats in Nederland. Hierbij beoordeelt een comité bestaande uit de Europese Commissie en andere EU-lidstaten en Schengen geassocieerde staten het terugkeerbeleid en de efficiëntie daarvan. Waar verbeteringen mogelijk zijn, kan het comité aanbevelingen doen aan Nederland.
In de komende periode werkt het kabinet ook aan het in lijn brengen van de nationale wet- en regelgeving met de Terugkeerverordening. Het kabinet grijpt dat moment eveneens aan om onderdelen van het terugkeerbeleid – op basis van de Terugkeerverordening – efficiënter in te richten.
Wat weerhoudt de Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) ervan om met concrete streefwaarden voor terugkeer te werken?
De streefwaarde die het kabinet hanteert is dat elke vreemdeling zonder rechtmatig verblijf Nederland en het grondgebied van de EU-lidstaten verlaat. Hoewel de inzet van streefwaarden gebruikt kan worden bij de inrichting van de organisaties van de ketenpartners, ziet het kabinet niet direct een meerwaarde van het gebruik van andere streefwaarden.
Wel ziet het kabinet de meerwaarde van inzichtelijk maken van de voortgang van de partnerschapsinzet. Daarvoor is het kabinet voornemens, zoals ook opgenomen in de brief «internationale migratie», om te werken met een zgn. Theory of Change. Daar zal het kabinet ook over rapporteren.
Zijn de juridische mogelijkheden voor terugkeer, die van invloed zijn op de uitvoering, door het ingaan van het EU-migratiepact verbeterd? Zo ja, wat is er dan precies verbeterd en zo nee, waarom niet? En biedt de Europese regelgeving (inclusief de terugkeerverordening) mogelijkheden die situatie verder te verbeteren? En als dat het geval is, waarom wordt daar dan nu nog geen gebruik van gemaakt?
Het Asiel- en Migratiepact richt zich in mindere mate op terugkeer. Het Pact raakt dit onderwerp wel – zo is er EU-breed een verplichte terugkeergrensprocedure geïntroduceerd, zoals Nederland die al jaren toepast – maar de wijzigingen zijn verder overwegend technisch van aard. Zo zijn de mogelijkheden op het terrein van vreemdelingenbewaring voor Dublinclaimanten bijvoorbeeld uitgebreid.
In mijn brief van 3 juni jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de nieuwe instrumenten uit de Terugkeerverordening. Het kabinet ziet inderdaad mogelijkheden om de terugkeerprocedure efficiënter en doeltreffender in te richten met deze verordening. Bijvoorbeeld omdat de terugkeermogelijkheden zijn uitgebreid met de solide juridische basis voor een terugkeerhub. Deze laatste mogelijkheid staat binnenkort open voor de lidstaten, wanneer de Terugkeerverordening in werking treedt. Een ander gedeelte van de verordening zal pas volgend jaar in werking treden.
Wat gaat u doen om het fundamentele verschil van inzicht tussen de Ministeries van Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid over het belang van bescherming, dat blijkt uit de evaluatie, op te heffen?
Zoals het kabinet ook heeft benadrukt in de brief «internationale migratie», is bescherming van migranten een essentieel element binnen het partnerschapsbeleid. In dit kader draagt het bevorderen van bescherming eraan bij dat de rechten, veiligheid en waardigheid van migranten en vluchtelingen in alle fasen van het migratieproces in partnerschapslanden, inclusief terugkeer, beter worden gewaarborgd in lijn met internationale mensenrechtenverdragen en Europees recht. Onder bescherming van migranten verstaat het kabinet het geheel aan maatregelen dat erop is gericht de rechten, veiligheid, waardigheid en het perspectief van migranten in landen van herkomst en langs migratieroutes te waarborgen. Zoals uiteengezet in bovengenoemde Kamerbrief geeft het kabinet hieraan via een breed scala aan activiteiten invulling, op het individuele, gemeenschaps- en structureel niveau. Daarnaast draagt het kabinet via gerichte programma’s voor opvang in de regio duurzaam bij aan de positie – en dus ook bescherming – van vluchtelingen en ontheemden buiten de EU.
Waarom registreert de DTenV ongeveer de helft van de uitstroom als «zelfstandig vertrek zonder toezicht», zonder vast te stellen of mensen daadwerkelijk zijn vertrokken? En wat betekent dit voor de geloofwaardigheid van terugkeercijfers?
Zelfstandig vertrek zonder toezicht betekent dat een vreemdeling niet meer op het laatst bekende adres is. En dat het ook niet bekend is waar de vreemdeling naar toe is gegaan. De vreemdeling kan: ergens anders in Nederland zijn op een onbekende plek, zijn vertrokken naar een andere lidstaat van de Europese Unie, zijn vertrokken naar een land buiten de Europese Unie, bijvoorbeeld het land van herkomst. De vreemdeling raakt in dit geval buiten het zicht van de migratieketen, waardoor het daadwerkelijke vertrek niet wordt geregistreerd. De migratieketen gaat uit van het vertrek van de vreemdeling, tot het moment dat deze opnieuw wordt aangetroffen in het toezicht of uitreist via een grensdoorlaatpost. Om een geloofwaardig inzicht te geven in de terugkeercijfers maakt het kabinet juist een onderscheid tussen aantoonbaar vertrek (vrijwillig en gedwongen) als vertrek zonder toezicht.
Ervan uit gaande dat bij «zelfstandig vertrek zonder toezicht» een aantal mensen alsnog in Nederland blijft of naar een ander EU-land uitwijkt, wordt er nagedacht over maatregelen die dit risico verkleinen? En zo ja, aan welke maatregelen denkt het kabinet dan specifiek? En zo nee, waarom niet?
Ja. De nieuwe Terugkeerverordening verplicht de lidstaten om een toezichtsmaatregel op te leggen aan vreemdelingen die buiten de vrijwillige vertrektermijn om niet meewerken aan hun vertrek. Het kabinet onderzoekt op dit moment hoe hier invulling aan kan worden gegeven.
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het Commissiedebat van 9 september met de Minister van BHOS over de beleidsbrief van Buitenlandse Zaken waar het genoemde rapport op de agenda staat?
Op 7 september jl. werd u per brief door de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking geïnformeerd dat de beantwoording van uw vragen meer tijd vergde. Dit met het oog op een gedegen inhoudelijke analyse en interdepartementale afstemming.
Activistische ngo's |
|
Nicole Maes (VVD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Kunt u bevestigen dat het maatschappelijke middenveld in Nederland voor een substantieel deel van haar inkomsten afhankelijk is van de Nederlandse overheid, waaronder tientallen miljoenen via subsidiekaders zoals Power of Voices?
De afhankelijkheid van overheidsfinanciering is per organisatie verschillend. Dergelijke gegevens zijn over het algemeen te vinden in de financiële jaarverslagen van ngo’s die worden gepubliceerd. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) schatte in 2024 op basis van deze gegevens dat een meerderheid van de Nederlandse ngo’s die subsidie ontvingen uit het beleidskader Versterking Maatschappelijk Middenveld, waaronder het programma Power of Voices, voor minder dan de helft van hun inkomsten afhankelijk was van middelen van BZ.
In het nieuwe beleidskader voor samenwerking met maatschappelijke organisaties in ontwikkelingssamenwerking, genaamd Focus, beoogt het kabinet de onafhankelijkheid van maatschappelijke organisaties van overheidsfinanciering verder te stimuleren. Zo is er een vereiste dat organisaties minstens 25% van hun totale inkomsten van anderen dan het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) moeten ontvangen. De mate van financiële onafhankelijkheid van BZ bepaalt ook hoeveel middelen organisaties maximaal kunnen ontvangen uit dit kader.
Hoe kijkt u naar de situatie dat de overheid organisaties financiert die diezelfde overheid vervolgens regelmatig voor de rechter dagen en publiekscampagnes tegen bewindspersonen opzetten? Bent u het eens dat het onwenselijk is dat de overheid op deze schaal organisaties financiert die zich tegelijkertijd opstellen als ware zij politieke oppositie?
Het kabinet vindt het belangrijk dat maatschappelijke organisaties zich kritisch kunnen uitlaten over het Nederlandse beleid, ook wanneer zij financiering ontvangen van de overheid voor specifieke activiteiten. Tegenspraak is een fundamenteel onderdeel van een gezonde democratische samenleving. Zoals ook opgenomen in het coalitieakkoord heeft het maatschappelijk middenveld een belangrijke rol tussen regering en alle inwoners van Nederland en tussen regering en het bedrijfsleven.1 Binnenkort zal het kabinet in de kabinetsreactie op het rapport van het College voor de Rechten van de Mens over de maatschappelijke ruimte verder ingaan op dit onderwerp.2
Uit de BHOS-middelen wordt de pleitbezorgingsrol van het maatschappelijk middenveld dan ook gefinancierd, ook binnen Nederland, zolang dit ten goede komt van de ontwikkelingsdoelen in lage- en middeninkomenslanden. Een subsidieontvanger mag de subsidie niet gebruiken voor andere activiteiten dan waarvoor de subsidie is verstrekt. Dat betekent dat activiteiten, inclusief pleitbezorgingsactiviteiten die door het ministerie worden gefinancierd, moeten passen binnen de doelen zoals vastgelegd in de Subsidieregeling Buitenlandse Zaken 2006.3 Het ministerie heeft geen zeggenschap over activiteiten van organisaties die niet door het ministerie worden gesubsidieerd.
Hoe beoordeelt u het verweer van ngo's dat dergelijke binnenlandse campagnes bekostigd worden uit private middelen?
Zie antwoord op vraag 2.
Deelt u de mening dat de publieke perceptie van ontwikkelingssamenwerking onlosmakelijk verbonden is met het gedrag en de profilering van ngo's die deze programma's met overheidsgeld uitvoeren? Zo nee, waarom niet?
De publieke perceptie van ontwikkelingssamenwerking is van vele factoren afhankelijk. Mogelijk speelt het gedrag van ngo’s hier een rol in, zowel positief als negatief. Uit onderzoek van Ipsos I&O blijkt dat in 2025 50% van de ondervraagde Nederlanders ontwikkelingssamenwerking redelijk tot heel belangrijk vindt.4 Van diezelfde groep gaf 60% aan humanitaire hulp redelijk tot heel belangrijk te vinden. Beide cijfers zijn een stijging ten opzichte van de voorgaande jaren.
Erkent u het risico dat het maatschappelijk draagvlak voor daadwerkelijke armoedebestrijding en humanitaire hulp afneemt, wanneer gesubsidieerde organisaties zich opwerpen als partijdige en activistische spelers in nationale politieke kwesties? Wat betekent dit naar uw mening voor het werk waar zij voor zijn opgericht, zoals het bestrijden van armoede en onrecht in zuidelijke landen?
Zie antwoord op vraag 4. Maatschappelijke organisaties en hun achterban gaan zelf over de doelen die zij nastreven en de manier waarop zij dit doen.
Bent u het eens dat een meer politiek neutrale opstelling van door de overheid gefinancierde organisaties wenselijk is, niet alleen vanuit een democratisch principe, maar juist ook om een bestendig publiek vertrouwen in de ontwikkelingssector en het bijbehorende draagvlak te behouden?
Zoals ook aangegeven in mijn antwoord op vraag 2, dient er juist vanuit een democratisch principe, ruimte te zijn voor tegenspraak. Maatschappelijke organisaties spelen een belangrijke rol in het laten doorklinken van verschillende stemmen in de maatschappij.
Bent u bekend met de manier waarop in andere landen wordt omgegaan met de politieke rol van ngo’s, zoals in de Verenigde Staten waar een wettelijke scheiding is aangebracht tussen apolitiek humanitair werk en gepolitiseerd activisme?
Ja.
Wat vindt u van het Britse model, waarbij een toezichthouder meekijkt naar de politieke neutraliteit van maatschappelijke organisaties, en waarbij belastingvoordelen in het geding kunnen komen indien een organisatie zich richt op partijpolitiek of gepersonaliseerde campagnes?
Zie antwoord op vraag 9.
Ziet u buitenlandse modellen als voorbeeld voor het subsidiëren van Nederlandse ngo’s? Als het antwoord nee is, waarom niet?
Nee, ik zie dergelijke buitenlandse modellen niet als voorbeeld. In Nederland verstrekt BZ subsidies op basis van de Algemene wet bestuursrecht en de Kaderwet subsidies Ministerie van Buitenlandse Zaken. Voorwaarden worden gesteld aan de te financieren activiteiten, niet aan de te financieren organisaties. Activiteiten, inclusief pleitbezorgingsactiviteiten, die door het ministerie worden gefinancierd moeten passen binnen de doelen zoals vastgelegd in de Subsidieregeling Buitenlandse Zaken 2006. Uitgesloten van subsidiering zijn activiteiten die zich (mede) richten op bekeringsdrang en activiteiten waarbij sprake is van racisme, stigmatiserende uitingen, antisemitisme of andere vormen van geloofsvervolging of discriminatie die naar maatstaven van Nederlands en/of Europees recht strafbaar en/of verboden zijn.
Welke mogelijkheden ziet u binnen het nieuwe subsidiekader (2026–2030) om te bevorderen dat organisaties die subsidie krijgen van de Nederlandse overheid zich meer politiek neutraal opstellen, mede om het maatschappelijk draagvlak te beschermen of te vergroten?
Zie antwoord op vraag 9 over de basis waarop subsidies worden verstrekt. Deze voorwaarden zijn ook toegepast op de subsidies die zijn of worden verstrekt binnen het nieuwe beleidskader Focus.
Welke aanvullende instrumenten heeft het kabinet over de volle breedte ter beschikking om te zorgen voor een betere scheiding tussen gesubsidieerd ontwikkelingswerk en binnenlands politiek activisme?
Zie antwoord op vraag 2.
Bent u bereid om opties te verkennen om te voorkomen dat organisaties met een door de overheid gesubsidieerd profiel fungeren als partijdig activistisch platform?
Zie antwoord op vraag 2.
Is uw inschatting dat, wanneer de Nederlandse overheid vaker internationale ngo’s zou steunen, het activistische element minder groot zou zijn? Zo nee, waarom niet?
Zoals wordt toegelicht in het antwoord op vraag 2, vindt het kabinet het belangrijk dat maatschappelijke organisaties zich kritisch kunnen uitlaten over het Nederlandse beleid. Dat geldt voor zowel internationale als Nederlandse ngo’s ook wanneer zij financiering ontvangen van de overheid voor specifieke activiteiten.
Kunt u deze vragen afzonderlijk van elkaar en tijdig beantwoorden, voorafgaand aan het debat over de beleidsbrief Buitenlandse Zaken van 9 september?
De vragen zijn zo veel als mogelijk afzonderlijk van elkaar beantwoord.
Vijf jaar Talibanbewind in Afghanistan en de Nederlandse inzet voor de Afghaanse bevolking |
|
Suzanne Kröger (PRO), Kati Piri (GroenLinks-PvdA) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met de verklaring «Vijf jaar Taliban: Afghanistan mag niet vergeten worden», ondertekend door 17 hulporganisaties zoals Stichting Vluchteling, CARE Nederland, en Cordaid?1
Ja.
Hoe beoordeelt u dat bijna 22 miljoen Afghanen in 2026 afhankelijk zijn van humanitaire hulp, en dat de situatie verslechtert door dalende financiering, economische stagnatie, regionale spanningen en klimaatschokken?
Het kabinet is bezorgd over de humanitaire situatie in Afghanistan. De humanitaire noden in Afghanistan blijven onverminderd hoog, en dat zal naar verwachting door de huidige ontwikkelingen in de regio en in het land niet snel veranderen. Tegelijkertijd staat de financiële steun van de internationale gemeenschap aan Afghanistan steeds verder onder druk. Het kabinet heeft zich gecommitteerd aan het blijven steunen van de Afghaanse bevolking, met name de Afghaanse vrouwen en meisjes. Daarom maakt Nederland humanitaire hulpverlening in Afghanistan mogelijk door flexibel inzetbare financiering via meerdere kanalen: de VN, de Rode Kruis en Halve Maanbeweging, en de Dutch Relief Alliance. Nederland zal dit jaar, naast de reeds toegezegde bijdrage van EUR 6 miljoen2 aan het landenspecifieke noodfonds van de VN (Afghanistan Humanitarian Fund), een additionele bijdrage van EUR 5 miljoen leveren en is daarmee de grootste donor van dit fonds.
Deelt u de opvatting dat humanitaire hulp alleen onvoldoende is en dat ook langjarige investeringen via ontwikkelingssamenwerking nodig zijn in basisvoorzieningen, onderwijs, bestaanszekerheid en klimaatweerbaarheid? Hoe vult Nederland dit in Afghanistan momenteel in en is dit voldoende om de weerbaarheid van de bevolking op lange termijn te versterken?
Humanitaire hulp is hard nodig in Afghanistan. Nederland blijft zich daarom inzetten voor gerichte humanitaire steun, bescherming van de meest kwetsbaren en versterking van de weerbaarheid van de Afghaanse bevolking. Nederland erkent het Taliban-regime niet en daardoor is er geen sprake van reguliere bilaterale ontwikkelingssamenwerking. Tegelijkertijd oefent Nederland in internationaal verband druk uit op de de facto autoriteiten om mensenrechten en humanitaire principes te respecteren en te garanderen en schendingen te beëindigen en te voorkomen.
Om ervoor te zorgen dat de Afghaanse bevolking alsnog meer dan alleen humanitair ondersteund wordt, ondersteunt het kabinet de lediging van basisnoden in multilateraal verband, o.a. via de EU, het Afghanistan Resilience Trust Fund (ARTF) van de Wereldbank en de Asian Development Bank (AsDB). Deze initiatieven hebben als doel bij te dragen aan de zelfredzaamheid van de Afghaanse bevolking.3
Bent u bereid zich er binnen de Europese Unie voor in te zetten dat Afghanistan, vijf jaar na de machtsovername door de Taliban, hoog op de internationale politieke agenda blijft staan en de Kamer voor de Raad Buitenlandse Zaken waarin Afghanistan aan de orde komt te informeren over de Nederlandse inzet?
Het kabinet blijft zich, waar mogelijk, inzetten voor ondersteuning van de Afghaanse bevolking, met aandacht voor mensenrechten, basisnoden, steun aan het maatschappelijk middenveld, opvang in de regio en humanitaire hulp. Dit gebeurt onder strikte voorwaarden om het Taliban-regime niet te legitimeren, en waar mogelijk in EU-verband. Het kabinet zal uw Kamer zoals gebruikelijk tijdig via de geannoteerde agenda blijven informeren over de Nederlandse inzet voor de Raad Buitenlandse Zaken.
Deelt u de opvatting dat de verdere afname van humanitaire en ontwikkelingsfinanciering in Afghanistan vrouwen en meisjes onevenredig hard treft, juist omdat zij als gevolg van het Talibanbeleid nauwelijks toegang hebben tot onderwijs, werk en andere bestaansmiddelen? Zo ja, hoe weegt u dit mee in de Nederlandse inzet?
De situatie van Afghaanse vrouwen en meisjes is schrijnend. Het kabinet heeft zich gecommitteerd aan het steunen van de Afghaanse bevolking, met name de Afghaanse vrouwen en meisjes. Nederland doet dit onder andere via steun aan multilaterale organisaties en steunt verschillende lokale organisaties die zich richten op de bevordering van de rechten van vrouwen en meisjes in Afghanistan. Nederland werkt altijd vanuit de «voor vrouwen, door vrouwen»-benadering, waarbij er in alle programmering speciale aandacht voor vrouwen en meisjes is.
Hoe beoordeelt u de verslechterde positie van vrouwen en meisjes in Afghanistan, waaronder het feit dat naar schatting 2,2 miljoen meisjes nog altijd geen toegang hebben tot voortgezet onderwijs?
Het is verwerpelijk dat het Taliban-regime vrouwen en meisjes in Afghanistan toegang tot het voortgezet- en universitair onderwijs ontzegt. Nederland blijft zich uitspreken tegen de mensenrechtenschendingen door het Taliban-regime, zowel in EU- als VN-verband. In de minimale operationele contacten met de de facto autoriteiten brengt Nederland de grote zorgen over de situatie van vrouwen en meisjes in Afghanistan nadrukkelijk naar voren.
Welke mogelijkheden ziet Nederland, zowel bilateraal als via de Europese Unie en multilaterale organisaties, om de toegang tot onderwijs, gezondheidszorg en economische participatie van Afghaanse vrouwen en meisjes te blijven ondersteunen zonder het Talibanregime te legitimeren?
Zie het antwoord op vraag 3, 5 en 6.
Bent u bekend met de belemmeringen die de Taliban vrouwelijke hulpverleners oplegt, waardoor vrouwen en meisjes moeilijker toegang krijgen tot hulp en zorg? Wat doet Nederland om veilig werken voor deze hulpverleners te waarborgen?
De afnemende veiligheid en toegang van vrouwelijke hulpverleners is zorgwekkend. Het Taliban-regime heeft verschillende beperkingen opgelegd aan hulp aan vrouwen en door vrouwen. In de praktijk is er enige bewegingsruimte om positieve uitkomsten door en voor vrouwen te realiseren. Nederland blijft met (lokale) partnerorganisaties actief in Afghanistan in gesprek over hoe Nederland deze organisaties zo goed mogelijk kan ondersteunen bij hun werkzaamheden. Ook blijft Nederland zich op diplomatiek niveau inzetten in verschillende internationale fora voor de veiligheid van vrouwelijke hulpverleners en toegang tot hulp en zorg voor vrouwen, evenals de onafhankelijkheid en neutraliteit van de hulpverlening.
Hoe ondersteunt Nederland Afghaanse maatschappelijke organisaties, waaronder lokaal en door vrouwen geleide organisaties, en ziet u ruimte deze steun te versterken, bijvoorbeeld via directe, flexibele financiering?
Nederland ondersteunt, onder andere met directe flexibele financiering, verschillende lokale organisaties die zich richten op de bevordering van de rechten van vrouwen en meisjes in Afghanistan. Vanwege de toenemende restrictieve regels van de de facto autoriteiten blijft deze steun noodzakelijk. Zoals beantwoord op vraag 3, erkent Nederland het Taliban-regime niet als de legitieme vertegenwoordiging van de Afghaanse bevolking en is hierdoor ook geen reguliere (bilaterale) ontwikkelingssamenwerking mogelijk.
Bent u bekend met het manifest «De rechten van Afghaanse vrouwen zijn niet onderhandelbaar»2 van de Dolle Mina's en het Azadi Collectief, dat oproept tot het niet-normaliseren van de Taliban, centraalstelling van vrouwenrechten, bestrijding van genderapartheid en internationale verantwoording? Hoe beoordeelt u deze drie eisen?
Ja. Het normaliseren van de relatie met het Taliban-regime, zoals beschreven in het manifest, is niet aan de orde. Nederland spreekt zich uit tegen de mensenrechtenschendingen. Het kabinet roept he Taliban-regime op de mensenrechten, en de rechten van vrouwen en meisjes in het bijzonder, te respecteren. Om deze reden heeft Nederland, samen met Australië, Canada en Duitsland, Afghanistan aansprakelijk gesteld voor grove en systematische schendingen van het Vrouwenverdrag. Over dit proces kan het kabinet, in het belang van de aansprakelijkstelling, geen verdere uitspraken doen. De situatie voor vrouwen en meisjes in Afghanistan blijft op de radar van dit kabinet.
Bent u bekend met het EU-landenprofiel van Afghanistan en andere rapporten waaruit blijkt dat voormalige bewakers van buitenlandse troepen een primair Talibandoelwit zijn? Onderschrijft u de bevindingen dat zij worden achtervolgd, mishandeld en dat een aantal van hen is vermoord? Zo nee, waarom niet?
Voor bepaling van de positie van en risico’s die verschillende groepen lopen gaat Nederland af op het algemeen ambtsbericht. Het meest recente algemeen ambtsbericht is in december 2025 gepubliceerd. In de brief5 van het kabinet van 28 mei jl. over het landgebonden asielbeleid voor Afghanistan is op de verschillende groepen ingegaan.
Zo ja, waarom weigert u dan de motie-Piri c.s. (Kamerstuk 36 800-V, nr. 23) uit te voeren om Afghaanse bewakers die voor Nederland werkten en hun gezinnen direct naar Nederland over te brengen?
Zoals aangegeven in de Kamerbrief van 10 juli jl.6 heeft het kabinet besloten om de motie Piri vooralsnog in beraad te houden, hangende de uitspraak van de Hoge Raad in het cassatieberoep van 42 extern ingehuurde Afghaanse ambassadebewakers.
Deelt u de mening dat het ongehoord is dat deze zaak inmiddels bijna vijf jaar voortsleept. Zo ja, wat gaat u eraan doen?
Het kabinet heeft besloten de uitspraak van de Hoge Raad af te wachten omdat de uitkomst van de rechtszaak sturend is voor het handelingsperspectief van het kabinet. Het kabinet is zich ervan bewust dat dit besluit onzekerheid oplevert voor de betrokken voormalige Afghaanse bewakers en hun gezinnen. Om zo spoedig mogelijk duidelijkheid te krijgen, voor alle betrokkenen, heeft het kabinet ingestemd met een versnelde behandeling van het cassatieberoep.
Bent u bekend dat door afschaffing van de verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd per 12 juni jl., zonder overgangsrecht, circa 4.600 in 2021 geëvacueerde Afghanen in grote onzekerheid verkeren? Deelt u de mening dat uitzetting voor hen, als doelwit van de Taliban, een doodsvonnis betekent?
Met de inwerkingtreding van het Asiel- en Migratiepact is de asielvergunning voor onbepaalde tijd komen te vervallen. Dat betekent niet dat daarmee geen perspectief op langdurig en stabiel verblijf meer bestaat. Daarvoor blijven er in beginsel verschillende wettelijke verblijfsroutes beschikbaar. Welke route van toepassing is, hangt af van de individuele omstandigheden en het voldoen aan de daarvoor geldende voorwaarden. Een mogelijke route is bijvoorbeeld doorstroom naar de status van EU-langdurig ingezetene. Het afschaffen van de asielvergunning onbepaalde tijd betekent niet dat de hierboven genoemde groep Afghanen moeten terugkeren. Wanneer zij op grond van hun individuele situatie en de situatie in Afghanistan nog steeds gevaar lopen zal bescherming aan de orde zijn en zal de vergunning voor bepaalde tijd worden verlengd.
Bent u bereid alsnog een overgangsregeling te treffen voor deze groep, gezien hun evacuatiegeschiedenis en veelal jarenlange werkrelatie met de Nederlandse overheid?
De asielaanvragen van deze groep zijn met voorrang behandeld vanwege de bijzondere omstandigheden in Afghanistan en hun band met Nederland. Verder geldt dat er sprake is van voldoende verblijfs- en perspectiefmogelijkheden binnen het stelsel. Daarom zien wij geen aanleiding om voor deze groep een uitzonderingspositie te creëren.
Voor de beantwoording van de vragen 14 en 15 wordt verder verwezen naar de antwoorden van het kabinet d.d. 17 augustus jl. op eerdere vragen van uw Kamer (ingezonden 3 juli 2026, 2026Z15703)
Herinnert u zich het Nederlandse verzoek aan de Europese Commissie om in gesprek te gaan met de Taliban over de terugname van Afghaanse asielzoekers, wat de facto betrekkingen normaliseert met een regime dat vrouwen en meisjes onderdrukt? Hoe rijmt u dat met de Nederlandse kabinetsinzet voor vrouwenrechten als centraal punt van het buitenlandbeleid?
Nederland onderhoudt minimale operationele contacten met de de facto autoriteiten in Afghanistan. Het normaliseren van de relatie met de Taliban is niet aan de orde. Nederland erkent de Taliban niet als legitieme vertegenwoordiging van de Afghaanse bevolking. Voor de beantwoording van de vraag 16 wordt verder verwezen naar de antwoorden van het kabinet d.d. 10 juli jl. op eerdere vragen van uw Kamer (ingezonden 25 juni 2026, 2026Z14586).
Heeft u al voortgang gemaakt met de uitvoering van de motie Piri om te inventariseren onder Afghanistanveteranen en Afghaanse tolken in Nederland hoe zij aankijken tegen het aanhalen van contacten met de Taliban? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u de bevindingen delen?
Deze motie wordt momenteel opgevolgd. Vanwege de gevoeligheid van het onderwerp wordt de motie zorgvuldig uitgevoerd.
Zet Nederland zich in, en heeft Nederland zich ingezet, om ervoor te zorgen dat de rechten van vrouwen en meisjes dan in ieder geval een centraal onderdeel zijn van deze Europese dialoog? Op welke wijze?
Nieuwe VN-/UNICEF-cijfers over de voedingssituatie in Gaza |
|
Annelotte Lammers (PVV) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Heeft u kennisgenomen van de vragen van mevrouw Keijzer en de heer Markuszower d.d. 7 augustus 2026 over de recente IPC-/UNICEF-analyse over acute ondervoeding in Gaza, waarin wordt geconcludeerd dat de gemeten acute ondervoeding onder kinderen jonger dan vijf jaar aanzienlijk lager ligt dan eerdere prognoses en dat de onderzochte gebieden zijn ingedeeld in de laagste categorie van acute ondervoeding?1 2
Ja.
Op welke rapportages, datasets en analyses heeft het uw ministerie zich sinds oktober 2023 gebaseerd bij de beoordeling voor de verlening van humanitaire hulp in Gaza?
Het kabinet baseert zijn beoordeling van de situatie in de Gazastrook, naast de IPC-analyses, op rapportages van de Verenigde Naties, zoals OCHA, WHO, WFP en UNICEF, de Rode Kruis en -Halve maan beweging, en onze humanitaire partners in de regio, alsook de diplomatieke contacten van het kabinet. Het kabinet maakt de afweging van humanitaire bijdragen te allen tijde zorgvuldig, zoals beschreven in de Kamerbrief over financiële invulling humanitaire hulp 20263.
Kan per belangrijke beleidsbeslissing of aanvullende humanitaire bijdrage ten aanzien van Gaza worden aangegeven welke informatiebronnen daarbij zijn gebruikt, welke indicatoren daarbij doorslaggevend waren en of deze informatie betrekking had op gemeten gegevens of prognoses?
Zie antwoord vraag 2.
Heeft de recente IPC-/UNICEF-analyse aanleiding gegeven om de Nederlandse humanitaire inzet te herzien? Zo nee, waarom niet?
De situatie in Gaza is nog altijd uiterst fragiel. Ondanks dat het staakt-het-vuren reeds tien maanden van kracht is, duurt de crisissituatie voort door aanhoudende gevechten, grootschalige ontheemding en het gebrek aan wederopbouw. De IPC waarschuwt dat de situatie zeer kwetsbaar is en snel verder kan verslechteren, mede door onzekerheid omtrent de herregistratieplicht voor internationale ngo’s, overvolle opvanglocaties als gevolg van de opschuivende Gele Lijn, en beperkte toegang tot sanitaire voorzieningen. De beperkingen op commerciële en humanitaire toevoer zorgen ervoor dat Palestijnen in Gaza nog altijd volledig afhankelijk zijn van Israëlische beleidskeuzes om goederen, diensten en materialen al dan niet door te laten. Het Nederlands Rode Kruis berichtte op 7 september jl. dat de hulpverlening een kritiek dieptepunt heeft bereikt, o.a. door het feit dat steeds minder hulpgoederen worden binnengelaten en ziekenhuizen door tekort aan medische materialen steeds minder behandelingen kunnen uitvoeren.4
De op 23 juli jl. uitgebrachte IPC-analyse stelt bovendien dat ruim 1,2 miljoen mensen in Gaza (59 procent van de bevolking) te maken hebben met een hoge mate van voedselonzekerheid. Naar verwachting zal dit aantal stijgen tot 1,4 miljoen mensen (67 procent van de bevolking) tussen juli en december 2026. Ook kampen nog steeds meer dan 200.000 mensen met extreme voedseltekorten en zeer acute ondervoeding (IPC fase 4 i.e. Emergency). Het kabinet acht de voedselsituatie in de Gazastrook daarom nog altijd zeer zorgelijk en daarmee blijft de Nederlandse humanitaire inzet ongewijzigd. Eerdere kamerbrieven gingen in op de situatie destijds, daarom vormt de meest recent IPC-analyse geen aanleiding tot het rectificeren van eerdere uitspraken.
Kunt u bevestigen dat in meerdere van u afkomstige Kamerbrieven het woord «hongersnood», «femine» of soortgelijke termen zijn gebruikt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent u bereid deze uitspraken naar aanleiding van de recente IPC-/UNICEF-analyse te rectificeren? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord vraag 4.
Bent u bekend met de vele beelden die al langere tijd via sociale media circuleren waarop voedselmarkten, winkels, restaurants en andere voedselvoorzieningen in Gaza zichtbaar zijn en waarop een aanzienlijke beschikbaarheid van voedsel wordt getoond?3 4
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 2 en 3 baseert het kabinet zijn beoordeling van de situatie op rapporten en informatie van onder andere VN-partners, (inter)nationale organisaties en diplomatieke contacten.
Bent u van mening dat deze beelden het beeld tegenspreken dat er sprake zou zijn geweest van een algemene voedselcrisis of grootschalige voedseltekorten in Gaza? Zo nee, waarom niet en hoe beoordeelt u deze beelden in het licht deze aannames?
Zie antwoord vraag 6.
Hoeveel aanwijzingen zijn er volgens u nog nodig voordat Nederland erkent dat een deel van de humanitaire hulp niet of nauwelijks bij de burgerbevolking terechtkomt, maar in handen valt van Hamas, zoals niet alleen blijkt uit videobeelden5 6 7, maar ook uit verklaringen van de VN8 9 dat Hamas humanitaire hulpgoederen heeft gestolen? En hoe beoordeelt u deze situatie in het licht van de nieuwe VN-/Unicef-cijfers over de voedingssituatie?
De context in Gaza is bijzonder complex voor noodhulporganisaties. Het kabinet staat in nauw contact met de professionele humanitaire partners over de distributie van hulp en de uitdagingen hierbij. Het kabinet is bekend met signalen dat Hamas een kwalijke rol speelt wat betreft de catastrofale humanitaire situatie in Gaza en dat de organisatie de voedseldistributie verstoort. Zo spreekt de plaatsvervangend VN-coördinator voor het Midden-Oosten Vredesproces, Ramiz Alakbarov, in een statement van intimidatie, geweld en belemmering, waaronder smokkelpogingen en het doelbewust aanvallen en misbruiken van humanitaire operaties.
Daarnaast moeten robuuste due dilligence procedures ervoor waken dat Nederlands geld niet ten goede komt aan terroristische organisaties. Hoewel deze geen volledige garanties bieden, helpen ze wel om risico’s te minimaliseren. Het kabinet heeft daarnaast vertrouwen in het werk van partnerorganisaties waar Nederland mee werkt. Dit zijn professionele organisaties met een bewezen goede staat van dienst, óók in buitengewoon moeilijke omstandigheden, zoals die als Gaza, waar risico’s nooit volledig uit te bannen zijn. Het kabinet hanteert een zero-tolerance for inaction beleid ten aanzien van misbruik van financiële middelen. Als uit het toezicht blijkt dat er mogelijk sprake is van fraude, verduistering of andersoortige malversaties, dan treedt het kabinet daar tegen op. Het kabinet informeert de Kamer altijd via de geëigende procedures over malversaties en ontvreemding van hulp.
Bijna alle Palestijnen in Gaza zijn afhankelijk van humanitaire hulp. Zonder humanitaire hulp zouden 1,9 miljoen mensen in Gaza te maken krijgen met ernstige voedselnood. Het kabinet gaat deze hulp niet stopzetten.
Bent u van mening dat, gelet op de financiële druk waaronder veel Nederlandse huishoudens momenteel staan en het feit dat veel Nederlanders hun dagelijkse boodschappen nu al niet meer kunnen betalen, direct met iedere vorm van ontwikkelingshulp gestopt moet worden te beginnen bij humanitaire hulp aan Gaza dat aantoonbaar bij terroristen terecht komt? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord vraag 8.
Nederlandse financiering van Palestijnse ngo’s die terrorisme legitimeren en aanmoedigen |
|
Annelotte Lammers (PVV) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het rapport van NGO Monitor1 over Europese financiering van Palestijnse ngo’s die steun uitspreken voor «verzet in al zijn vormen»?
Ja.
Bent u bekend met de verklaring van 11 juli 2026, ondertekend door onder andere het Al Mezan Center for Human Rights en het Palestinian Centre for Human Rights en waarbij de Independent Commission for Human Rights als waarnemer staat vermeld, waarin steun wordt uitgesproken voor «verzet in al zijn vormen»?
Ja.
Bent u van mening dat «verzet in al zijn vormen» in deze context niets anders is dan verhullende taal voor geweld en terrorisme en dat de betrokken organisaties daarmee terrorisme legitimeren en aanmoedigen? Zo nee, welke vormen van geweld worden door deze organisaties dan expliciet uitgesloten?
Nee, die mening deelt het kabinet niet. De betreffende zin in de verklaring luidt als volgt: «Our resistance in all its forms to occupation, apartheid and colonisation is being increasingly sanctioned, criminalized, undermined and delegitimized, despite being rooted in international law.» Tevens roepen de ondertekenaars in de verklaring de internationale gemeenschap op om Palestijnse maatschappelijke organisaties te steunen in hun werk om een einde te maken aan het geweld waarmee ze te maken krijgen. Wat het kabinet betreft is er geen sprake van legitimering of aanmoediging van geweld of terrorisme in deze verklaring. Verder wijst het kabinet ook op bestaande kritiek op de handelwijze van NGO Monitor, zoals benoemd in de beantwoording van eerdere Kamervragen over NGO Monitor2 en de kabinetsreactie op andere rapporten van NGO Monitor3.
Deelt u de mening dat het volstrekt onacceptabel en moreel verwerpelijk is dat Nederlands belastinggeld terechtkomt bij organisaties die terrorisme legitimeren en aanmoedigen? Zo nee, waarom niet?
Het is evident dat Nederlands belastinggeld niet bedoeld is voor de ondersteuning van organisaties die terrorisme legitimeren en aanmoedigen. Na de gebeurtenissen op 7 oktober 2023 zijn de due diligence-processen die ervoor moeten waken dat Nederlands geld niet (in)direct ten goede komt van terroristische organisaties tegen het licht gehouden. Daaruit bleek dat er geen signalen zijn dat geld voor Nederlandse en EU-ontwikkelingshulp voor de Palestijnse Gebieden terecht is gekomen bij onbedoelde bestemmingen en dat de processen op orde zijn, zoals gesteld in de brief die op 11 oktober 20234 met de Kamer is gedeeld, alsook in de beantwoording op de reeds gestelde Kamervragen door Groep Markuszower.5
Bent u ervan op de hoogte dat deze organisaties de door het kabinet gesteunde tweestatenoplossing afwijzen vanuit een anti-Israël agenda en een strijd voeren tegen het bestaansrecht van Israël? Zo ja, waarom verstrekt u deze organisaties Nederlands belastinggeld?
De betreffende organisaties hebben als doel om mensenrechten in de bezette Palestijnse gebieden te bevorderen en te beschermen. Dit is in lijn met het kabinetsbeleid.
Klopt het dat Nederland de Independent Commission for Human Rights tussen 2023 en 2027 rechtstreeks met ongeveer € 1,86 miljoen financiert en voor de periode 2024 tot en met 2028 daarnaast € 22,85 miljoen heeft toegezegd aan het UNDP-programma Sawasya III, waarbinnen Al Mezan en het Palestinian Centre for Human Rights tot december 2028 als ontvangers zijn aangemerkt?
Nederland verstrekt inderdaad de genoemde financiële bijdrage aan de Independent Commission for Human Rights (ICHR). De genoemde bijdrage aan het UNDP-programma Sawasya III is ook correct, maar Al Mezan en het Palestinian Centre for Human Rights (PCHR) ontvingen alleen in de periode 2024–2025 financiering van dit programma. De besluiten voor partnerorganisaties worden jaarlijks door middel van een aanbestedingsprocedure genomen.
Kunt u een volledig overzicht verstrekken van de Nederlandse financiering die via Sawasya III reeds aan Al Mezan en het Palestinian Centre for Human Rights is verstrekt en tot december 2028 nog zal worden verstrekt, uitgesplitst per organisatie en kalenderjaar en met vermelding van de juridische grondslag, het uitvoerende of tussenliggende financieringskanaal en de datum van iedere betaling, en daarbij tevens aangeven welke andere organisaties die de verklaring hebben ondertekend of gesteund direct of indirect Nederlands belastinggeld ontvangen?
Via het Sawasya III programma, uitgevoerd door een coalitie van UNDP, UNWomen en UNICEF voor de periode 2024–2028, is er tot nu toe een totaalbedrag van USD 568.080 verstrekt aan Al Mezan, de PCHR, en de Women's Centre for Legal Aid and Counselling. Toekomstige financiering voor deze organisaties is nog niet bekend, gezien de jaarlijkse aanbestedingsprocedures. Zie ook het antwoord op vraag 6.
Welke conclusies heeft het onderzoek opgeleverd dat Nederland in 2025 instelde naar de banden tussen de Independent Commission for Human Rights en Hamas?
De Independent Commission for Human Rights(ICHR) is de onafhankelijke nationale mensenrechteninstelling in de Palestijnse Gebieden met het mandaat om als ombudsman op te treden. De ICHR monitort en rapporteert over mensenrechtenschendingen van de zogenaamde plichtsdragers in de Palestijnse Gebieden, te weten Israël, de Palestijnse Autoriteit en Hamas. In dat kader heeft de ICHR tussen 2020 en 7 oktober 2023 mensenrechtentrainingen verzorgd ten behoeve van de politie in Gaza. Hoewel de politie in Gaza als organisatie geen onderdeel is van Hamas, oefent Hamas als de facto autoriteit wel controle uit in de aansturing. Dit vormde aanleiding om bij de ICHR navraag te doen. Op basis daarvan kon geconcludeerd worden dat de ICHR geen banden heeft met Hamas. Ook heeft de ICHR individuele deelnemers gescreend op basis van EU en VN terrorisme-listings. Daarbij is geconcludeerd dat deelnemers geen Hamasleden waren. De ICHR heeft na 7 oktober 2023 besloten deze trainingen te stoppen.
Kunt u uiteenzetten wat u wist over de banden tussen de Independent Commission for Human Rights en Hamas en tussen Al Mezan en het Palestinian Centre for Human Rights en de PFLP, hoeveel Nederlands belastinggeld sinds de start van het onderzoek nog aan deze organisaties is verstrekt en waarom de financiering niet onmiddellijk is stopgezet?
Er zijn voor zover bekend geen banden tussen de ICHR en Hamas of tussen Al Mezan en het PCHR en de PFLP. Zie voor het overzicht van financiering het antwoord op vragen 7.
Is het ondertekenen of ondersteunen van een verklaring waarin steun wordt uitgesproken voor «verzet in al zijn vormen» volgens u verenigbaar met de geldende subsidievoorwaarden en de regels ter voorkoming van terrorismefinanciering? Zo ja, wat zijn deze voorwaarden en regels dan nog waard?
Nee. Zie het antwoord op vraag 2, 3, en 4.
Bent u bereid alle directe en indirecte Nederlandse financiering aan de Independent Commission for Human Rights, Al Mezan en het Palestinian Centre for Human Rights per direct stop te zetten, binnen de UNDP hetzelfde te eisen en de reeds verstrekte middelen terug te vorderen vanwege de genoemde banden met terroristische organisaties en het legitimeren en aanmoedigen van terrorisme? Zo nee, waarom blijft u deze organisaties financieren?
Zie antwoord vraag 10.