Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Tot dertienhonderd bouwprojecten dreigen stil te vallen door schorsing controleur»?1

Vraag 2

Wat is uw reactie op dit bericht?

Vraag 3

Klopt het dat tot ongeveer 1.300 lopende bouwprojecten geraakt worden door de recente schorsing van één of meer kwaliteitsborgers? Kunt u aangeven hoeveel projecten daadwerkelijk zijn stilgelegd of op korte termijn dreigen te worden stilgelegd?

Vraag 4

Wanneer zijn uw ministerie en de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw op de hoogte geraakt van de problemen bij de betrokken kwaliteitsborgers? Welke maatregelen zijn sinds dat moment genomen om de gevolgen voor lopende bouwprojecten te beperken?

Vraag 5

Deelt u de opvatting dat het stilleggen van mogelijk honderden bouwprojecten grote gevolgen kan hebben voor woningzoekenden, bouwbedrijven en opdrachtgevers, en dat bij de huidige woningnood iedere vermijdbare bouwstop moet worden voorkomen?

Vraag 6

Klopt het bericht dat gemeenten zich genoodzaakt kunnen zien de bouw stil te leggen totdat de schorsing wordt opgeheven of een andere kwaliteitsborger via een nieuwe bouwmelding is aangesteld? Op welke wettelijke bepalingen en regels is dit precies gebaseerd?

Vraag 7

Klopt tevens het bericht dat de Toelatingsorganisatie stelt dat bij een schorsing geen nieuwe projecten mogen worden aangenomen, maar dat lopende projecten in de regel mogen worden afgemaakt?

Vraag 8

Kunt u op korte termijn samen met de Toelatingsorganisatie, de VNG, de instrumentaanbieders en de bouwsector tot één landelijke handelwijze komen, zodat gemeenten en bouwers niet ieder afzonderlijk hoeven uit te zoeken of en onder welke voorwaarden kan worden doorgebouwd?

Vraag 9

Welke mogelijkheden bestaan er om lopende projecten waarbij geen concrete twijfel bestaat over de uitgevoerde controles, tijdelijk en onder aanvullende voorwaarden te laten doorgaan?

Vraag 10

Kan voor getroffen projecten een versnelde overdracht naar een andere erkende kwaliteitsborger worden georganiseerd, waarbij eerder uitgevoerde en deugdelijk gedocumenteerde controles zoveel mogelijk worden overgenomen?

Vraag 11

Is er bij de overige kwaliteitsborgers voldoende capaciteit om de getroffen projecten snel over te nemen? Zo nee, welke maatregelen neemt u om deze capaciteit tijdelijk te vergroten en welke maximale overdrachtstermijn acht u aanvaardbaar?

Vraag 12

Bent u bereid een landelijk coördinatiepunt in te richten waar in de toekomst opdrachtgevers, aannemers en gemeenten getroffen projecten kunnen aanmelden en ondersteuning krijgen bij het vinden van een vervangende kwaliteitsborger?

Vraag 13

Wie draagt de kosten van stillegging, vertraging, aanvullende controles en het inschakelen van een nieuwe kwaliteitsborger? Acht u het aanvaardbaar dat de schorsing van één grotere kwaliteitsborger zoveel bouwprojecten tegelijk kan raken? Wat zegt dit volgens u over de concentratie, capaciteit en kwetsbaarheid van het stelsel?

Vraag 14

Was bij de invoering van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen voorzien in een continuïteitsregeling voor het faillissement, wegvallen of de schorsing van een grote kwaliteitsborger? Zo nee, bent u bereid zo’n regeling alsnog op te stellen?

Vraag 15

Kunt u deze vragen gezien de dreigende bouwstops en de gevolgen voor toekomstige bewoners, bouwers en opdrachtgevers en met spoed beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Verkoopgolf huurwoningen gaat nog harder: «Zwartste scenario Hugo de Jonge komt nu al dichtbij»»?1

Vraag 2

Kunt u bevestigen dat er in het tweede kwartaal van 2026 met 9.930 woningen méér is uitgepond dan in hetzelfde kwartaal een jaar eerder (9.870 woningen)?2

Vraag 3

Kunt u bevestigen dat sinds de inwerkingtreding van de Wet betaalbare huur op 1 juli 2024 per saldo 76.471 woningen uit de private huurmarkt zijn verdwenen?3

Vraag 4

Indien de antwoorden op vraag twee en drie bevestigend luiden, wat zegt dit over de wenselijkheid van de Wet betaalbare huur?

Vraag 5

Hoeveel middenhuurwoningen worden er op dit moment landelijk te huur aangeboden en hoe verhoudt dit aanbod zich tot het aanbod in de periode direct vóór de inwerkingtreding van de Wet betaalbare huur op 1 juli 2024?

Vraag 6

Hoe verklaart u dat het aanbod aan middenhuurwoningen twee jaar na de invoering van een wet die dit aanbod juist moest vergroten door verhuurdersorganisatie Vastgoed Belang als praktisch non-existent wordt omschreven, waardoor juist woningzoekenden met een middeninkomen – de beoogde doelgroep van de Wet betaalbare huur – nergens meer terechtkunnen?

Vraag 7

Erkent u dat de Wet betaalbare huur zelf de prikkel creëert om woningen aan het middensegment te onttrekken, nu vrijkomende middenhuurwoningen doorgaans worden verkocht of via kwaliteitsverbeteringen naar het ongereguleerde segment worden getild, waarvoor geen maximumhuur geldt?

Vraag 8

Acht u een gezond en ruim aanbod op zowel de huur- als de koopmarkt wenselijk, en zo ja, hoe rijmt u dit met het in stand houden van een wet die het huuraanbod aantoonbaar doet krimpen zonder dat daar per saldo nieuwe woningen tegenover staan?

Vraag 9

Beschouwt u de Wet betaalbare huur als een verstorende factor op de huurmarkt, en kunt u ditzelfde oordeel afzonderlijk geven over de Wet vaste huurcontracten, het verhoogde box 3-tarief en de verhoogde overdrachtsbelasting voor verhuurders, mede in het licht van hun cumulatieve effect op het rendement van woningverhuur?

Vraag 10

Erkent u dat de in april 2026 aangekondigde versoepelingen van de Wet betaalbare huur kennelijk onvoldoende zijn om de uitpondgolf te keren, nu het uitpondtempo ook ná die aankondiging verder is toegenomen, en zo ja, welke conclusie verbindt u daaraan?4

Vraag 11

Wat zeggen de nieuwste cijfers van het Kadaster volgens u over de houdbaarheid van de Wet betaalbare huur en bent u, nu zelfs het somberste scenario van uw eigen ministerie al binnen enkele jaren gerealiseerd dreigt te worden, bereid de wet in zijn geheel in te trekken?

Vraag 12

Indien u niet bereid bent de Wet betaalbare huur in te trekken, kunt u dan aangeven bij welk percentage van uw eigen somberste uitpondscenario u de wet wél als mislukt beschouwt, nu 48 procent binnen twee jaar daartoe kennelijk onvoldoende is?

Vraag 13

Kunt u deze vragen afzonderlijk van elkaar en zo snel mogelijk beantwoorden?

Vraag 1

Wat is uw reactie op het bericht «Verplichte rijhulpsystemen zitten ambulances in de weg: «Onnodige noodstop kan levensgevaarlijk zijn»»?1

Vraag 2

Hoe reageert u op de kritiek op de verplichting van Advanced Driver Distraction Warning systemen voor ambulances?

Vraag 3

Deelt u de analyse dat automatische rijhulpsystemen, die bijvoorbeeld automatisch remmen of bijsturen, ongeschikt zijn voor ambulances, omdat die in spoedgevallen juist vaak harder en op ongebruikelijke manieren moeten rijden? Zo ja, bent u bereid ervoor te zorgen dat deze systemen niet in ambulances worden ingezet? Zo nee, waarom niet?

Vraag 4

Hoe moeten ambulances omgaan met dit soort systemen in drukke verkeerssituaties, zoals in binnensteden, waar al snel automatisch kan worden ingegrepen wanneer er bijvoorbeeld voetgangers in de buurt zijn?

Vraag 5

Heeft u signalen ontvangen dat er vergelijkbare problemen spelen bij andere hulpdiensten, zoals de brandweer en de politie? Zo ja, hoe wordt er daarbij omgegaan met dit soort systemen? Zo nee, bent u bereid om na te gaan in hoeverre dit daar ook speelt?

Vraag 6

Bent u bereid om u in te zetten voor uitzonderingen voor ambulances als het gaat om verplichtingen voor dit soort systemen?

Vraag 7

Bent u bereid om in gesprek te treden met ambulancepersoneel over welke problemen zij ervaren met verplichte waarschuwings- en rijhulpsystemen?

Vraag 1

Deelt u de opvatting dat het grote aantal meldingen bij het Meldpunt Makelaardij van Vereniging Eigen Huis de vraag oproept of woningzoekenden bij het bieden op een woning wel een eerlijke en gelijke kans krijgen?1

Vraag 2

Hoe beoordeelt u de signalen uit het Meldpunt Makelaardij in het licht van uw eerdere antwoorden dat de handhaving van de afspraken rond het biedlogboek tekortschiet en dat brancheorganisaties niet proactief controleren of het biedlogboek daadwerkelijk wordt verstrekt?2

Vraag 3

Hoe kunnen woningzoekenden erop vertrouwen dat vooraf gecommuniceerde spelregels tijdens het biedproces worden nageleefd, nu bij het Meldpunt Makelaardij meldingen zijn binnengekomen over het tussentijds veranderen van deze spelregels?

Vraag 4

Hoe wordt voorkomen dat woningzoekenden op basis van onjuiste of niet-controleerbare mededelingen over andere biedingen onder druk worden gezet om hun bod te verhogen?

Vraag 5

Welke maatregelen overweegt u naar aanleiding van deze signalen, nu u heeft aangegeven mogelijke maatregelen tegen wanpraktijken op de woningmarkt met de Kamer te willen bespreken?3

Vraag 6

Deelt u de opvatting dat deze nieuwe signalen, in samenhang met de eerder vastgestelde tekortkomingen in naleving en handhaving, laten zien dat strakkere regels voor het biedproces nodig zijn en dat daarbij ook wettelijke regels moeten worden overwogen?

Vraag 7

Wat is de actuele stand van het onderzoek naar de mogelijkheden voor wet- en regelgeving dat volgens uw eerdere antwoorden inmiddels loopt, en heeft u inmiddels een voorkeursoptie?

Vraag 8

Hoe weegt u het argument van de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM) dat aangesloten makelaars door zelfregulering aan verplichtingen zijn gebonden die niet gelden voor ongebonden makelaars?4

Vraag 9

Hoe weegt u daarbij de bevinding van RIGO dat bij NVM en Vastgoed Nederland aangesloten makelaars gezamenlijk naar schatting 90 tot 96 procent van de woningverkopen begeleiden?5

Vraag 10

Hoe weegt u daarbij de conclusie van RIGO dat betere naleving van het Verbeterplan het keurmerk van brancheorganisaties kan versterken?6

Vraag 11

Hoe weegt u het risico dat strakkere regels en handhaving tot ledenverlies leiden, gelet op de door RIGO genoemde bedrijfseconomische voordelen van branchelidmaatschap en de constatering dat een gestelde toename van opzeggingen niet zichtbaar is in de beschikbare ledengegevens?

Vraag 1

Hoe wordt Oekraïne op dit moment vanuit Nederland ondersteund als het gaat om medische middelen en -apparatuur?

Vraag 2

Op welke manier worden medische middelen en -apparatuur, die niet (meer) gebruikt worden door ziekenhuizen of zorginstellingen, verzameld en aan Oekraïne gedoneerd?

Vraag 3

Deelt u de mening dat Oekraïne, waar een tekort aan alle medische middelen en -apparatuur heerst, baat heeft bij het verkrijgen van medische spullen die niet meer gebruikt worden?

Vraag 4

Deelt u de mening dat het zorginstellingen en ziekenhuizen helpt als er een centraal inzamelpunt is waar al deze spullen naartoe gestuurd kunnen worden? Zo ja, bent u bereid om dat op te zetten? Zo nee, waarom niet?

Vraag 5

Bent u bereid dit centraal gecoördineerde inzamelpunt in samenwerking met brancheorganisaties op te zetten om zo veel mogelijk medische middelen en -apparatuur naar Oekraïne te krijgen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 6

Kunt u deze vragen apart van elkaar en zo spoedig mogelijk beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Nieuwe keiharde klap voor truckers: cruciale brug gaat op slot vanwege gevaarlijke scheurtjes»1?

Vraag 2

De Houtribdijk, de Merwedebrug en inmiddels meerdere andere plekken laten zien dat de staat van onze infrastructuur steeds verder verslechtert; beseft u dat het inmiddels vijf over twaalf is als het gaat om de staat van onze infrastructuur? Wanneer dringt tot u door dat hier sprake is van een serieus nationaal probleem?

Vraag 3

Hoeveel bruggen en wegen moeten er nog worden afgesloten, hoeveel vrachtwagens moeten er nog uren omrijden en hoeveel economische schade moet er nog ontstaan voordat u daadwerkelijk in actie komt?

Vraag 4

Erkent u dat de grootschalige achterstand in het onderhoud van bruggen en wegen onze economie uiteindelijk miljarden euro’s kan kosten, doordat vrachtverkeer moet omrijden, bedrijven slechter bereikbaar worden en transportkosten alsmaar blijven oplopen?

Vraag 5

Waarom is er nog altijd geen concreet noodplan om de grootste onderhoudsachterstanden zo snel mogelijk weg te werken? Bent u bereid alsnog met een plan te komen en de Kamer hierover op korte termijn te informeren?

Vraag 6

Kunt u de Kamer zo snel mogelijk duidelijkheid geven over hoe het kabinet deze onderhoudsachterstanden gaat aanpakken, voordat we opnieuw in het nieuws moeten lezen dat er nog meer cruciale routes worden afgesloten en onze economie verder in de problemen komt?

Vraag 1

Kunt u aangeven wat de Nederlandse inzet is bij de derde herzieningsconferentie over het Verdrag inzake clustermunitie? Kunt u dit doen voor 14 september, wanneer de conferentie begint?1

Tijdens de Toetsingsconferentie van het Verdrag inzake clustermunitie zal Nederland zich inzetten voor het behoud, versterken en de naleving van de door het Verdrag gestelde regels. De Nederlandse inzet richt zich op het aannemen van een nieuw vijfjarig actieplan dat de implementatie van de Verdragsbepalingen ondersteunt. Tijdens de conferentie zal Nederland een aantal verklaringen afgeven, waarin Nederland zich committeert aan de Verdragsbepalingen en zorgen worden geuit over het niet-onderscheidend gebruik van clustermunitie, dat wil zeggen het gebruik waarbij geen onderscheid gemaakt wordt of kan worden tussen militaire doelen en burgers en burgerobjecten. Ook zal Nederland, als een van de grootste donoren, het vijfjarige Mine Action en Clustermunitie Programma III voor het voetlicht brengen, waarmee Verdragspartijen worden ondersteund in het ruimen van explosieve oorlogsresten, waaronder clustermunitie. Tot slot zal Nederland aandacht vragen voor het belang van gender sensitieve programmering.
De vragen zijn zo snel mogelijk beantwoord.

Vraag 2

Wat is uw reactie op recente berichten over het gebruik van clustermunitie in Mali, een verdragspartij2? Deelt u de zorgen van de Cluster Munitie Coalitie hierover?

Ja, het kabinet deelt de zorgen van de Cluster Munitie Coalitie over het vermeende gebruik van clustermunitie in Mali. Mali is partij bij het Verdrag inzake clustermunitie en daarmee gebonden aan de bepalingen daarvan, waaronder het verbod op het gebruik van clustermunitie. Het kabinet acht het van belang dat Mali onderzoek verricht naar het vermeende gebruik en zal Mali daartoe ook oproepen tijdens de aanstaande Toetsingsconferentie.

Vraag 3

Wat is uw reactie op berichten over Russisch gebruik van clustermunitie eerder deze maand in Kiev3? Deelt u de zorgen van Human Rights Watch hierover?

Het kabinet deelt de zorgen van Human Rights Watch over het Russische niet-onderscheidende gebruik van clustermunitie in Oekraïne in algemene zin en dus ook in Kyiv eerder deze maand.

Vraag 4

Wat is uw reactie op het bericht dat Turkije clustermunitie aan Oekraïne wil leveren4? Deelt u de zorgen van Human Rights Watch hierover?

Alleen partijen bij het Verdrag inzake clustermunitie zijn gehouden aan de bepalingen daarvan. Turkije en Oekraïne zijn geen partij bij het Verdrag inzake clustermunitie en daarmee niet gebonden aan het verbod om geen clustermunitie te leveren of te ontvangen. Nederland heeft zich aan het verdrag gecommitteerd en ontmoedigt in algemene zin de levering van clustermunitie.

Vraag 5

Hoe beoordeelt u deze en andere bedreigingen van de norm zoals vastgelegd in het Verdrag inzake clustermunitie, waaronder het vertrek van Litouwen uit het verdrag en de recentelijke toename van transfers en het gebruik van clustermunitie? Veroordeelt u dit? Zo nee, waarom niet?

Nederland betreurt het feit dat Litouwen zich genoodzaakt zag het Verdrag inzake clustermunitie op te zeggen. Tegelijkertijd heeft het kabinet oog en begrip voor de context waarin Litouwen zich genoodzaakt zag tot dit besluit. De Russische agressieoorlog tegen Oekraïne leidt tot een veranderende veiligheidssituatie in Europa. Dat brengt een aantal van onze bondgenoten tot afwegingen die eerder niet gemaakt werden.
Nederland heeft Litouwen opgeroepen zijn verdragsverplichtingen te blijven nakomen, partij te blijven bij het verdrag en zodoende ook hun beslissing te heroverwegen.

Vraag 6

Hoe geeft u bij de genoemde gevallen hierboven invulling aan Artikel 21.2 («Elke Staat die Partij is stelt de regeringen van alle in het derde lid van dit artikel bedoelde Staten die geen Partij zijn bij dit Verdrag in kennis van zijn verplichtingen uit hoofde van dit Verdrag, bevordert de normen die erin zijn vastgelegd en spant zich tot het uiterste in Staten die geen Partij zijn bij dit Verdrag te weerhouden van het gebruik van clustermunitie») van het Verdrag inzake clustermunitie5?

Nederland zet zich in lijn met artikel 21.2 in ter bevordering van de door het Verdrag gestelde verplichtingen. Zoals genoemd in het antwoord bij vraag 1 zal Nederland zich tijdens de Toetsingsconferentie inzetten voor het behoud, versterken en de naleving van de regels door de Verdragspartijen. Zie voor de Nederlandse inzet in de specifiek genoemde gevallen de beantwoording op bovenstaande vragen.

Vraag 7

Bent u bereid om tijdens de herzieningsconferentie uw specifieke zorgen over bovengenoemde gevallen uit te spreken, zowel in het geval van verdragsschendingen als overige gebruik en zo elk gebruik van clustermunitie, waar dan ook ter wereld en door wie dan ook te veroordelen? Zo nee, waarom niet?

Zie antwoord vraag 6.

Vraag 1

Is het correct dat het afdichten van de gasputten in Groningen ongeveer 2 miljard euro kost?1 Indien dit niet correct is, hoeveel kost het afdichten van deze gasputten de Nederlandse belastingbetaling bij benadering dan ongeveer?

De kosten voor het opruimen van de gasputten van het Groningenveld zijn kosten die hoe dan ook op enig moment gemaakt zouden moeten worden, want op basis van de Mijnbouwwet is een operator verplicht buitenwerking gestelde mijnbouwwerken te ontmantelen. Een deel van de opbrengst van de winning is hiervoor in het verleden opzijgezet.
NAM geeft desgevraagd aan dat de kosten voor alleen het opruimen van enkel de resterende putten van het Groningenveld ongeveer € 0,5 miljard bedragen (peildatum eind 2025). Hiervoor geldt dat 40% daarvan (€ 0,2 miljard) door EBN wordt gedragen. Zowel NAM als EBN hebben hiervoor voorzieningen genomen. Tenslotte drukken de opruimkosten het resultaat van NAM, wat leidt tot gemiste belastinginkomsten.
Zoals hierboven gesteld, zijn dit geen extra kosten gerelateerd aan huidige beleidskeuzes, maar kosten die altijd op enig moment gemaakt worden.

Vraag 2

Is het correct dat de gasinstallaties boven het Groningse gasveld inmiddels deels naar Oekraïne zijn verscheept?

Ik verwijs naar de antwoorden van de Staatssecretaris Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp op vragen van de van de leden Klos en Van der Werf (beiden D66) over het artikel «Oekraïne wil oude gasinstallaties uit Groningen hebben»2, die op 2 februari jl. zijn toegezonden aan de Tweede Kamer. Daarin is aangegeven dat het kabinet in verband met de veiligheidssituatie in Oekraïne geen uitspraken doet over concrete leveringen.

Vraag 3

Hoeveel tijd en geld zou het Nederland, bij benadering, kosten om, in een noodsituatie waarbij er uit het buitenland ineens niet voldoende gas naar Nederland kan worden gehaald, onze Groningse gasvelden, die nu met beton worden dichtgestort en waarvan de gasinstallaties worden ontmanteld, weer operationeel te maken?

Er is een duidelijke belofte gedaan na jaren van leed en onduidelijkheid: het Groningenveld blijft dicht. Het wetsvoorstel waarmee de beëindiging van de gaswinning uit het Groningenveld wettelijk is verankerd, is begin 2024 met een overgrote meerderheid door zowel de Eerste als de Tweede Kamer aangenomen. Een betrouwbare overheid komt daar niet op terug. Er is daarom geen tijds- en kosteninschatting van het opnieuw operationeel maken van de gasinstallaties.
Voor het ondervangen van noodsituaties is het Bescherm- en Herstelplan Gas (BHG) ontwikkeld. Ook wordt een voorlopige strategische gasopslag aangelegd in de PGI Alkmaar. Voor een grotere strategische gasopslag ga ik graag in gesprek met de Kamer op basis van de brief over strategisch gasbeleid die op korte termijn aan de Kamer wordt toegezonden. Daarnaast werkt het kabinet het voorstel voor de Wet bestrijden energieleveringscrisis en de daarbij horende lagere regelgeving verder uit.

Vraag 4

Vindt u het verstandig, met een dreigende internationale energiecrisis op komst, de gasputten naar onze nationale strategische gasreserve vol te storten met beton en de gasinstallaties te ontmantelen en verschepen naar Oekraïne?

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 5

Voor hoeveel procent, ongeveer, is de Nederlandse strategische gasopslag op dit moment gevuld en loopt het vullen hiervan volgens schema?

Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar de recente Kamerbrief over gasleveringszekerheid3. Daarin is aangegeven dat de Nederlandse opslagen op 9 september met 51% gevuld waren. Het vullen loopt op schema.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «De bezuinigingen op de Luisterlijn geven een jammerlijk signaal af»?1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat per 2027 structureel 10 procent van het jaarbudget, oftewel € 700.000, bezuinigd zal worden op de Luisterlijn? Zo nee, om welk bedrag gaat het dan? Zo ja, kunt u nader toelichten waarom gekozen is voor deze bezuiniging?

De bezuinigingen van kabinet Schoof vertalen zich in dat er vanaf 2027 minder middelen beschikbaar zijn voor subsidies. Dit heeft gevolgen voor veel organisaties, waaronder de Luisterlijn. Voor de Luisterlijn gaat het om ongeveer € 700.000, circa 10 procent van de huidige subsidie. De Luisterlijn is hierover in 2025 geïnformeerd. Het ministerie is met de Luisterlijn in gesprek over de wijze waarop zij invulling kan geven aan hun dienstverlening in combinatie met de lagere subsidie.

Vraag 3

Hoe verhoudt deze geplande bezuiniging zich tot het feit dat de Luisterlijn in 2025 een recordaantal van 331.861 gesprekken voerde, oftewel ruim 900 gesprekken per dag? Deelt u de mening dat een stijgende vraag naar een laagdrempelig luisterend oor juist aanleiding zou moeten zijn om de voorziening, waar nodig, te versterken in plaats van te verzwakken?

De Luisterlijn voert al jarenlang een groot aantal gesprekken en vervult daarmee een belangrijke taak voor mensen die behoefte hebben aan een laagdrempelig luisterend oor. Deze taak is wettelijk geborgd in de Wmo2015. Tegelijkertijd heeft ook VWS te maken met een bezuinigingsopgave. Wij zijn in gesprek met de Luisterlijn om te kijken hoe de organisatie haar belangrijke werk zo goed mogelijk kan blijven doen en tegelijk ook invulling kan geven aan deze bezuiniging.

Vraag 4

Herkent u de constatering dat deze geplande bezuiniging zal leiden tot het sluiten van verschillende trainings- en werklocaties en mogelijk zelfs dat een deel van de vrijwilligers zal stoppen? Zo nee, waarom niet?

De getrainde vrijwilligers zijn het hart van de Luisterlijn en maken het verschil voor mensen die bellen. Ik begrijp daarom goed dat onzekerheid over de toekomst en mogelijke veranderingen zorgen kunnen oproepen bij vrijwilligers. Hoe de Luisterlijn de bezuiniging opvangt is in de eerste plaats aan de organisatie zelf. Ik wil niet vooruitlopen op de precieze keuzes die de Luisterlijn daarin maakt.
Daarbij vind ik het belangrijk dat de dienstverlening zoveel mogelijk doorloopt en ook oog is voor de vrijwilligers die dit werk iedere dag doen. Het gesprek over hoe dit met een beperkter budget kan loopt.

Vraag 5

Kunt u aangeven welke gevolgen u verwacht als gevolg van de subsidiekorting voor de bereikbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit van de Luisterlijn?

De Luisterlijn ontvangt subsidie met het doel dat mensen ieder moment van de dag anoniem en kosteloos een telefonisch of elektronisch gesprek kunnen voeren. De bezuiniging heeft gevolgen. Daarom werkt de Luisterlijn aan een plan om hun belangrijke functie te blijven vervullen. Over de invulling van dit plan lopen de gesprekken met de Luisterlijn.

Vraag 6

Bent u bekend met het feit dat het kabinet-Rutte IV in 2022 naar aanleiding van een marktverkenning al concludeerde dat er geen (andere) marktpartij is die het bieden van een luisterend oor aan (jong)volwassenen en kinderen zonder overheidssubsidie kan uitvoeren? Zo ja, hoe rijmt u dit met de geplande bezuiniging?

Ja, daarmee ben ik bekend. Uit de marktverkenning in 2022 bleek dat voor het bieden van een laagdrempelig luisterend oor overheidssubsidie nodig is. Daarom blijft VWS deze functie ook in 2027 subsidiëren. En wordt er tegelijkertijd voor 2027 opnieuw beoordeeld welke keuzes gemaakt moeten worden binnen het beschikbare budget. Hiervoor wordt ook gekeken hoe verschillende hulplijnen elkaar kunnen versterken.

Vraag 7

Op basis waarvan is geconcludeerd dat de Luisterlijn deze bezuiniging kan opvangen zonder dat dit ten koste gaat van de dienstverlening? Bent u bereid eventuele nieuwe marktverkenningen, evaluaties of doelmatigheidsanalyses te delen met de Kamer?

Het is niet bekend wat deze bezuiniging exact voor de dienstverlening betekent. Hiervoor wordt door de Luisterlijn een plan uitgewerkt. De korting die is opgelegd aan de Luisterlijn komt voort uit de rijksbrede bezuinigingen. Hierbij is tot op heden geen aanvullende evaluatie uitgezet.

Vraag 8

Hoe rijmt deze bezuiniging met de wettelijke taak, die voortvloeit uit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015, om te voorzien in een anonieme, kosteloze mogelijkheid om te spreken over persoonlijke situaties en advies te vragen? Hoe rijmt deze bezuiniging met de aanpak Een tegen Eenzaamheid?

De wettelijke taak uit de Wmo 2015 om te voorzien in een anonieme en kosteloze mogelijkheid om te spreken over persoonlijke situaties zijn we niet voornemens aan te passen. Het is aan de Luisterlijn om haar werkzaamheden voor 2027 binnen het beschikbare budget te organiseren. Uiteraard begrijpen wij dat dit voor moeilijke keuzes zorgt. Met de aanpak Eén tegen eenzaamheid zal ook blijvend ingezet worden om eenzaamheid te voorkomen en verminderen. Dat doen we gelukkig met de inzet van veel andere partijen in een brede coalitie.

Vraag 9

Deelt u de mening dat een voorziening als de Luisterlijn juist erg belangrijk is voor mensen die wel behoefte hebben aan contact of ondersteuning, maar niet direct een beroep doen of kunnen doen op formele zorg? Zo ja, hoe rijmt dat met de geplande bezuiniging?

Het werk van de Luisterlijn met alle vrijwilligers die 24 uur per dag, 7 dagen in de week klaar staan en een luisterend oor bieden is van groot belang. In hoe dit wordt georganiseerd en gefaciliteerd zijn keuzes te maken. Daarover zijn we nu in gesprek.

Vraag 10

Deelt u de mening dat de laagdrempelige hulp van de Luisterlijn bijdraagt aan preventie en kan voorkomen dat mensen een beroep doen op de ggz of andere vormen van psychosociale hulp? Is berekend hoeveel extra kosten uiteindelijk bespaard worden door de Luisterlijn?

De Luisterlijn kan bijdragen in het verminderen en voorkomen van eenzaamheid en draagt daarmee bij aan preventie van zwaardere klachten en gepaarde zorgkosten. Uit onderzoek is bekend dat eenzaamheid in Nederland leidt tot ruim € 2 miljard aan extra zorgkosten per jaar.2 De specifieke besparing hierop door inzet van de Luisterlijn is niet bekend. In onderzoek is geconcludeerd dat de maatschappelijke betekenis van de Luisterlijn vooral is dat mensen bereikt worden die met hun zorgen, verdriet of mentale probleem niet of in onvoldoende mate terecht kunnen bij de formele zorgverlening en/of hun sociale omgeving, of hun omgeving daarmee niet willen belasten.3 Daarnaast wordt o.a. ingezet via de MIND hulplijn op laagdrempelige psychologische hulp. Deze hulplijn is ook gratis en anoniem bereikbaar en wordt bemand door professionele hulpverleners zoals psychologen en maatschappelijk werkers.

Vraag 11

Welke concrete maatregelen gaat u inzetten om te voorkomen dat deze bezuiniging ertoe gaat leiden dat mensen zich pas melden wanneer hun problemen zijn geëscaleerd en daardoor uiteindelijk een beroep doen op zwaardere en vaak duurdere zorg?

Het voorkomen dat problemen escaleren en mensen zwaardere zorg nodig hebben, is een belangrijk uitgangspunt van het kabinetsbeleid. Daarvoor zet VWS breder in op preventie en laagdrempelige ondersteuning en signalering, zoals met afspraken in het AZWA en de aanpak Eén tegen eenzaamheid.

Vraag 1

Klopt het dat vrachtverkeer als gevolg van de afsluitingen en beperkingen van onder meer de Merwedebrug, Papendrechtsebrug en Algerabrug verplicht wordt omgeleid over wegen waarop geheel of gedeeltelijk vrachtwagenheffing verschuldigd is?

Afsluiting en beperkingen op kunstwerken en bruggen vinden alleen plaats vanwege noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden of wanneer dit vanwege de constructieve veiligheid van een brug noodzakelijk is. Het klopt dat de omleiding plaats vindt over wegen waarop geheel of gedeeltelijk vrachtwagenheffing verschuldigd is en dat komt omdat de vrachtwagenheffing, zoals vastgelegd in de bijlage van de Wet Vrachtwagenheffing, van toepassing is op bijna alle snelwegen en sommige provinciale en gemeentelijke wegen. Zie ook het antwoord op vraag 2. Daarbij wil ik toevoegen dat op 7 september 2026 de Algerabrug is heropend.1

Vraag 2

Hoeveel infrastructurele objecten in Nederland zijn momenteel geheel afgesloten of beperkt toegankelijk voor vrachtverkeer, en voor hoeveel van deze objecten geldt een officiële omleidingsroute die geheel of gedeeltelijk over wegen loopt waarop vrachtwagenheffing verschuldigd is?

Jaarlijks publiceren Rijkswaterstaat (RWS) en ProRail rapportages over de technische staat van de infrastructuur in Nederland. Op 8 december 2025 zijn de meest recente rapportages met de Kamer gedeeld.2 De eerstvolgende Staat van de Infrastructuur wordt dit najaar gepubliceerd. In de RWS-rapportage wordt ook gerapporteerd over kunstwerken zoals bruggen en viaducten waarvoor een gebruiksbeperking geldt. In de Staat van de Infrastructuur zijn 50 objecten opgenomen met een gewichtsbeperking of een volledig afsluiting voor het wegverkeer.3 In het geval een dergelijk object deel uitmaakt van een belangrijke, druk bereden route, zullen de omleidingsroutes doorgaansgaan over snelwegen gaan waarop vrachtwagenheffing verschuldigd is.

Vraag 3

Acht u het redelijk dat vrachtverkeer eerst wordt geconfronteerd met afgesloten of beperkt toegankelijke infrastructuur, mede als gevolg van het feit dat de overheid jarenlang onvoldoende middelen heeft gereserveerd voor onderhoud, vervanging en renovatie, en vervolgens ook nog extra moet betalen voor de omweg die de overheid zelf oplegt? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom vindt u het dan aanvaardbaar dat vervoerders opdraaien voor kosten die voortvloeien uit infrastructurele tekortkomingen waarop zij geen enkele invloed hebben?

Afsluitingen of beperkingen zijn soms helaas onvermijdelijk om een veilig gebruik van de infrastructuur te kunnen garanderen of om werkzaamheden te kunnen uitvoeren. Dit doen we alleen als het vanwege werkzaamheden of constructieve veiligheid van een brug echt niet anders kan. De vrachtwagenheffing geldt voor alle gereden kilometers over het heffingsnetwerk, ook wanneer de kilometers worden gereden over een omleidingsroute. Zoals toegelicht in de antwoorden op Kamervragen van het lid Van Duijvenvoorde over de afsluiting van de Merwedebrug en de staat van de Nederlandse infrastructuur (verzonden op 18 augustus 2026)4 biedt de Wet vrachtwagenheffing geen mogelijkheid voor een tijdelijke uitzondering van extra omgereden kilometers.
Ik vind het niet aanvaardbaar dat vervoerders opdraaien voor kosten door afsluitingen of beperkingen voor zover de schade die geleden wordt uitgaat boven het normale maatschappelijke risico en die een benadeelde in vergelijking met anderen onevenredig zwaar treft. Transportbedrijven die onevenredige schade lijden kunnen daarom een beroep doen op de regeling voor nadeelcompensatie. Vervolgens brengt een onafhankelijke commissie hierover advies uit. Extra kosten die verband houden met de vrachtwagenheffing kunnen meegenomen worden in een verzoek tot nadeelcompensatie.

Vraag 4

Bent u bereid om officiële omleidingsroutes die noodzakelijk zijn vanwege afsluitingen of beperkingen van Rijksinfrastructuur tijdelijk uit te zonderen van de vrachtwagenheffing? Zo nee, waarom kiest u er bewust voor vervoerders voor een door de overheid veroorzaakte omweg te laten betalen?

Zoals ook aangegeven in het antwoord op vraag 3 biedt de Wet vrachtwagenheffing geen mogelijkheid voor een tijdelijke uitzondering van de vrachtwagenheffing op wegen waarop omleidingsroutes gelden. Eigenaren van vrachtwagens kunnen wel een beroep doen op de regeling voor nadeelcompensatie. Overigens rijdt op de wegen waarop wordt omgeleid ook verkeer dat niet omrijdt.

Vraag 5

Is bij het vaststellen van de omleidingsroutes überhaupt rekening gehouden met de vrachtwagenheffing en het financiële gevolg voor vrachtverkeer? Zo ja, wat waren daar de overwegingen van en wat heeft u doen besluiten hier niets aan te doen? Zo nee, bent u het dan met mij eens dat dat een flinke tekortkoming is?

Nee, de afweging om bruggen af te sluiten wordt gemaakt op basis van veiligheid. Dit betekent ook dat vrachtverkeer helaas moet worden omgeleid. Uiteraard wordt daarbij gekeken hoe de overlast voor het verkeer en de omgeving zo beperkt mogelijk kan worden gehouden. Ook wordt bij het bepalen van de omleidingsroutes bekeken of de alternatieve routes het extra aanbod kunnen verwerken. Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 2 maken omleidingsroutes in veel gevallen gebruik van het heffingsplichtige netwerk van de vrachtwagenheffing. Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 3 kunnen transportbedrijven die onevenredige schade lijden een beroep doen op de regeling voor nadeelcompensatie.

Vraag 6

Bent u het eens met de stelling dat de vrachtwagenheffing in dergelijke gevallen niets meer is dan een ordinaire extra rekening aan het adres van vrachtwagenchauffeurs als gevolg van een overheid die jarenlang de staat van de infrastructuur genegeerd heeft? Zo ja, waarom neemt u dan geen maatregelen? Zo nee, waarom niet?

Nee, de vrachtwagenheffing is ingevoerd om alle eigenaren van vrachtwagens uit het binnen- en buitenland per gereden kilometer te laten betalen. In veel andere Europese landen is een vergelijkbaar heffingssysteem geïmplementeerd. Als onderdeel van de invoering van de vrachtwagenheffing is het heffen van het Eurovignet in Nederland per 1 juli 2026 beëindigd en is de motorrijtuigenbelasting verlaagd tot het Europees minimum. Om de elektrificatie van het wagenpark te stimuleren betalen elektrische vrachtwagens ongeveer 80% minder vrachtwagenheffing dan dieselvrachtwagens. Ook worden de netto-opbrengsten van de vrachtwagenheffing teruggesluisd naar de vervoerssector. Het gaat met name om subsidies voor elektrische vrachtwagens en laadinfrastructuur. Zo draagt de vrachtwagenheffing bij aan het verminderen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en de daarmee gepaard gaande grilligheid van de brandstofkosten. De afgelopen periode fluctueerde de dieselprijzen sterk in vergelijking tot de elektriciteitsprijzen. Zo lagen de energiekosten voor een vrachtwagen van 40 tot 50 ton de afgelopen 12 maanden op ongeveer 65,1 tot 69,8 eurocent per gereden kilometer voor rijden op elektriciteit. Voor het rijden van een vergelijkbare vrachtwagen op diesel stegen de brandstofkosten in de afgelopen 12 maanden tot 87,5 eurocent per gereden kilometer.5 Los van de vrachtwagenheffing kunnen transportbedrijven die onevenredig getroffen worden door de omleiden een beroep doen op de regeling voor nadeelcompensatie, zoals reeds toegelicht in het antwoord op vraag 3.

Vraag 7

Wat bent u concreet van plan om te doen om de vrachtwagenchauffeurs op korte termijn én op lange termijn, veronderstellend dat er in de toekomst meer infrastructurele objecten zullen uitvallen, te ontzien dan wel te compenseren?

Honderden bruggen, wegen, tunnels, sluizen, spoorlijnen, viaducten en andere infrastructurele kunstwerken zijn in de jaren ’50, ’60 en ’70 aangelegd en zijn de afgelopen decennia steeds intensiever en zwaarder belast. Deze kunstwerken zijn grotendeels aan vernieuwing toe. Als we hierin niet investeren, zal het aantal verstoringen, gebruiksbeperkingen en afsluitingen op het hoofdwegennet, spoornetwerk en hoofdvaarwegennet hand over hand toenemen, met niet alleen meer kosten tot gevolg, maar ook meer hinder en de daarmee gepaarde economische schade.
Dat is de reden waarom in het Coalitieakkoord Jetten over de looptijd van het Mobiliteitsfonds bijna 10 miljard euro is uitgetrokken voor infrastructuur en met Prinsjesdag nog eens ruim 5 miljard euro. Gegeven de grote omvang van de opgave is dat niet voldoende en daarom zal er een zoals eerder aangekondigd herprioritering binnen het Mobiliteitsfonds en Deltafonds plaatsvinden om dit noodzakelijk onderhoud te financieren. Uw Kamer zal hierover medio oktober worden geïnformeerd.
De belangrijkste prioriteit hierbij is om onverwachte afsluitingen zoveel mogelijk te voorkomen door het uitvoeren van inspecties en onderhoud en het tijdig nemen van maatregelen. Desalniettemin kunnen wegafsluitingen of het instellen van beperkingen noodzakelijk blijken met het oog op de verkeersveiligheid, zoals onlangs op de Suurhoffbrug. Op grond van artikel 4:126 van de Algemene wet bestuursrecht kunnen bedrijven en ondernemers ook bij toekomstige maatregelen aanspraak maken op nadeelcompensatie. Dit is mogelijk voor zover er schade wordt geleden die uitgaat boven het normale maatschappelijke risico en die een benadeelde in vergelijking met anderen onevenredig zwaar treft.

Vraag 8

Kunt u naar verwachting aangeven hoeveel extra opbrengsten uit de vrachtwagenheffing worden gegenereerd doordat vrachtverkeer gebruik moet maken van officiële omleidingsroutes?

In welke mate extra kilometers gereden worden is niet goed te meten, omdat er grote verschillen zijn op basis van de herkomst en bestemming van vrachtwagens. Waar een afsluiting voor de één een flinke omweg kan betekenen, kan dit voor de ander slechts een kleine aanpassing van zijn route zijn.

Vraag 9

Hoeveel langdurige afsluitingen of beperkingen van Rijkswegen en kunstwerken worden de komende vijf jaar verwacht waarbij vrachtverkeer moet worden omgeleid?

In de Staat van de Infrastructuur is gemeld dat er 50 kunstwerken zijn met (gewichts-) beperkingen voor de Rijkswegen.6 In de beleidsbrief van 24 april jl.7 aan de Kamer is onder meer aangekondigd dat als we niets doen, het de verwachting is dat dit aantal in 2030 verdubbeld is. Het kabinet heeft zich als doel gesteld om de negatieve trend van meer en/of langer durende beperkingen als gevolg van achterstanden in het onderhoud deze kabinetsperiode te doorbreken. Daarom ben ik samen met de Staatssecretaris bezig met een grootschalige herprioritering in het Mobiliteits- en Deltafonds om ervoor te zorgen dat kunstwerken tijdig worden vervangen en er zo min mogelijk beperkingen moeten worden opgelegd (zie ook antwoord op vraag 7).

Vraag 10

Bent u bereid voortaan bij iedere langdurige afsluiting vooraf te beoordelen of vrachtvervoerders door de aangewezen omleidingsroute extra vrachtwagenheffing moeten betalen en de Kamer hierover te informeren?

Indien nodig zal de kamer worden geïnformeerd over afsluitingen. Verder informeren we de Kamer via de reguliere lijnen, zoals de Staat van de Infrastructuur, over de stand van zaken van de vernieuwingsopgave en eventuele beperkingen. Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 2 gaan omleidingsroutes in de meeste gevallen over snelwegen, waarop vrachtwagenheffing verschuldigd is.

Vraag 1

Bent u bekend met de uitzending van Undercover in Nederland, d.d. 1 september 2026, over de misstanden met massadonor Simon?1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat het Ministerie van Volksgezondheid al in augustus 2017 op de hoogte was van het feit dat Simon een massadonor was? Zo nee, sinds wanneer is het ministerie er dan wel van op de hoogte?

Het klopt dat het Ministerie van VWS op 23 augustus 2017 per mail een signaal heeft ontvangen over deze donor. Het signaal betrof een e-mail van 22 augustus 2017 over donor S. aan onder meer de NVOG en de IGJ, die was ondertekend door «een groep enorm verontruste wensmoeders». In het bericht werden zorgen geuit over het aantal donorkinderen dat donor S. zowel via diverse fertiliteitsklinieken als in de privésfeer via oproepen op het internet en sociale media verwekt zou hebben. De mail met het signaal werd door de NVOG aan het College donorgegevens kunstmatige bevruchting (Cdkb)4 verzonden, en is diezelfde dag door het Cdkb aan het Ministerie van VWS doorgestuurd.

Vraag 3

Wanneer is er voor het eerst een melding gedaan of signaal gegeven bij het Ministerie van Volksgezondheid over deze massadonor? Op welke wijze is deze melding destijds afgehandeld?

Met de hierboven geschetste passages is zo goed mogelijk gereconstrueerd welke informatie over deze donor op welk moment beschikbaar was en hoe de besluitvorming is verlopen binnen het Ministerie van VWS. Het kabinet betreurt het feit dat de betrokken ouders zo lang in onwetendheid en onzekerheid hebben verkeerd.

Vraag 4

Wanneer is er voor het eerst een melding gedaan of signaal gegeven bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) over deze massadonor? Op welke wijze is deze melding destijds geregistreerd, onderzocht en afgehandeld? Welke eventuele maatregelen zijn er genomen naar aanleiding van de melding?

Zie antwoord vraag 3.

Vraag 5

Hoe verklaart u dat deze massadonor, die al bekend was bij het ministerie, desondanks deelnam aan een commissie die namens de overheid de donorwet evalueerde? Welke controle heeft voorafgaand aan zijn benoeming plaatsgevonden?

Donor S. nam deel aan de begeleidingscommissie van de Tweede evaluatie van de Wdkb. ZonMw stelt dergelijke commissies zelfstandig samen. Er is destijds geen contact geweest tussen ZonMw en het Ministerie van VWS over de samenstelling van de begeleidingscommissie. Het signaal over donor S. was destijds niet bekend bij ZonMw. Helaas kan niet worden achterhaald waarom het Ministerie van VWS destijds niet heeft gehandeld om te voorkomen dat deze persoon in de begeleidingscommissie terecht kon komen. Het kabinet betreurt dit. Ook ZonMw betreurt de deelname van donor S. aan de begeleidingscommissie van de wetsevaluatie van de Wdkb.
Bij de samenstelling van begeleidingscommissies is geen sprake van screening of controle van potentiële deelnemers. ZonMw zoekt voor begeleidingscommissies mensen met expertise of ervaringsdeskundigheid over het betreffende onderwerp. Experts worden door medewerkers van ZonMw voorgedragen aan en goedgekeurd door het bestuur van ZonMw. Voor deze begeleidingscommissie van de wetsevaluatie van de Wdkb zijn zeven leden benoemd. De leden van begeleidingscommissies zijn gehouden aan integriteitscodes, in het bijzonder de Code omgang met persoonlijke belangen.
De taak van deze commissie was het begeleiden van het evaluatieonderzoek dat werd uitgevoerd door een kennisinstelling. De begeleidingscommissie treedt daarbij niet in de onafhankelijke uitvoering van het onderzoek. Het trekken van onafhankelijke, wetenschappelijk verantwoorde conclusies blijft te allen tijde de verantwoordelijkheid van de onderzoekers. Het kabinet ziet geen reële mogelijkheden om het toezicht op de samenstelling van deze begeleidingscommissies te verscherpen.
Het kabinet is van mening dat deelname van donoren zoals donor S. aan een begeleidingscommissie van een wetsevaluatie van de Wdkb, in de toekomst moet worden voorkomen. Het Ministerie van VWS heeft dit onder de aandacht gebracht bij ZonMw. ZonMw zal bij de samenstelling van commissies in de toekomst alert zijn bij de selectie.

Vraag 6

Op welke wijze wordt gescreend wie er deelneemt aan dergelijke wetsevaluerende commissies en ziet u reden om naar aanleiding van deze casus, het toezicht daarop te verscherpen? Zo nee, waarom niet?

Zie antwoord vraag 5.

Vraag 7

Hoeveel kinderen en gezinnen zijn (mogelijk) geraakt door het handelen van deze massadonor? Is inmiddels in kaart gebracht hoeveel klinieken, spermabanken en andere instellingen met deze donor hebben gewerkt of nog steeds werken? Zo nee, bent u bereid om dit met spoed in kaart te brengen en de Kamer hierover te informeren?

Donor S. heeft publiekelijk laten weten dat hij 199 kinderen zou hebben verwerkt, zowel in klinieken als in de privésfeer. Op het aantal donaties in de privésfeer, en dus het aantal betrokken gezinnen, is geen zicht. Wel is bekend dat donor S. één van de 85 overschrijdingsdonoren was die vorig jaar aan het licht zijn gekomen.6 Deze donor is bij 34 fertiliteitsbehandelingen bij 25 moeders (moedercodes)7 ingezet, in 10 verschillende fertiliteitsklinieken in Nederland. Donor S. wordt niet meer ingezet in klinieken voor nieuwe behandelingen8.

Vraag 8

Op welke wijze worden de ouders en kinderen die mogelijk door deze casus zijn geraakt geïdentificeerd en actief op de hoogte gebracht? Welke ondersteuning, begeleiding en eventuele psychosociale hulp kunnen zij ontvangen?

Vrouwen die in Nederlandse fertiliteitsklinieken een behandeling hebben ondergaan met het sperma van één van de 85 overschrijdingsdonoren, waaronder donor S., hebben in 2025 een brief gekregen van hun fertiliteitskliniek met de informatie dat hun donor een overschrijdingsdonor bleek te zijn. Hierbij is het recht op niet-weten in acht genomen. Als vrouwen informatie wilden ontvangen (over het aantal nakomelingen van de donor), konden zij contact opnemen met de kliniek.
Op verzoek van de beroepsgroep van gynaecologen (NVOG) heeft het Ministerie van VWS de afgelopen weken meegedacht over het informeren van betrokkenen over het nieuwe signaal met betrekking tot de veelvuldige donaties in de privésfeer door donor S. Het Ministerie van VWS heeft de beroepsgroep geïnformeerd over de mogelijkheden die klinieken hebben om moeders te informeren.9
Voor informatie, ondersteuning en een luisterend oor kunnen ouders en donorkinderen terecht bij Fiom, dat per doelgroep (donorkinderen, ouders en donoren) informatie en handreikingen aanbiedt.10 Tevens biedt Fiom één of twee gesprekken aan voor het beantwoorden van vragen over de impact van een groot verwantschapsnetwerk op een kind, het gezin of andere betrokkenen en voor emotionele ondersteuning. Indien behoefte bestaat aan meer langdurige hulp of behandeling, kan Fiom doorverwijzen naar reguliere hulpverlening of de GGZ.

Vraag 9

Wie draagt de verantwoordelijkheid voor het actief informeren van mogelijk betrokken donorkinderen en ouders wanneer er sprake is van een (ernstige) misstand rond donorconceptie?

Dit is afhankelijk van de situatie. Als donorconceptie via een Nederlandse fertiliteitskliniek heeft plaatsgevonden, ligt de verantwoordelijkheid voor het informeren van betrokken (wens)moeders bij de betreffende kliniek. Dit is vastgelegd in het Landelijk standpunt spermadonatie van de NVOG uit 2018.11 Bij donatie in de privésfeer is per definitie geen kliniek betrokken. Deze vorm van donorconceptie valt buiten de reikwijdte van de Wdkb. Het is dan aan ouders om informatie over de door hun gebruikte donor aan hun kind te verstrekken.
Juist omdat donorconceptie in de privésfeer buiten de reikwijdte van de Wdkb valt, is het belangrijk om voorafgaand aan de conceptie goede afspraken te maken tussen wensouder(s) en de donor en deze vast te leggen in een donorcontract, met hulp van een gespecialiseerde notaris of familierechtadvocaat.12 Wensouders kunnen bij het Landelijk Informatiepunt Donorconceptie (LIDC) en bij Fiom betrouwbare informatie vinden over de verschillende vormen van donorconceptie, en over het maken van goede afspraken.

Vraag 10

Kunt u garanderen dat betrokkenen niet zelf afhankelijk zijn van het toevallig ontdekken van de misstand of van berichtgeving in de media? Zo ja, op welke wijze is dit geborgd? Zo nee, welke concrete maatregelen gaat u nemen om dit te verbeteren?

Nee, voor misstanden die voortkomen uit donaties in de privésfeer kan dit niet gegarandeerd worden, ook niet met aanvullende maatregelen. Donaties in de privésfeer vallen buiten de reikwijdte van de Wdkb en buiten het zicht van de overheid en klinieken. Voor donorconceptie via Nederlandse klinieken gelden belangrijke waarborgen ter voorkoming van misstanden, waaronder het ontstaan van te grote verwantschapsnetwerken in Nederland. Het maximumaantal vrouwen dat met een donor in klinieken geholpen mag worden, wordt immers sinds de wetswijziging van de Wdkb centraal gemonitord door het Cdkb. Ook als de donor in meerdere klinieken doneert, is daar zicht op en zal dus kunnen worden voorkomen dat de donor door de klinieken in Nederland te vaak wordt ingezet. Dit biedt echter geen volledige garantie, omdat een donor óók in de privésfeer kan doneren, en ingeval van gebruikmaking van donorsperma van een buitenlandse spermabank kan de betreffende donor ook in andere landen bij fertiliteitsbehandelingen worden gebruikt.

Vraag 11

Herkent u het beeld dat ouders jarenlang en via langdurige procedures hebben moeten proberen om een einde te kunnen maken aan het handelen van deze massadonor, terwijl hij tussentijds door kon blijven gaan? Wat gaat u concreet doen voor de ouders die zich jarenlang niet gehoord of onvoldoende beschermd hebben gevoeld? Bent u bereid om met hen in gesprek te gaan over hun ervaringen en over wat zij nodig hebben?

Ja, dit beeld is herkenbaar. Het kabinet erkent dat dit voor betrokken ouders een langdurig en zwaar traject is geweest. Het is mede daarom belangrijk dat deze ouders, net als donorkinderen, bij Fiom terechtkunnen voor ondersteuning bij vragen over de impact op hun kind en gezin en voor het omgaan met de gevolgen van een groot verwantschapsnetwerk. Ik ben graag bereid te bezien hoe ik met de betrokken ouders in gesprek kan gaan over hun ervaringen en over wat zij nodig hebben. Ik heb hiertoe reeds contact gelegd met Fiom.

Vraag 12

Welke mogelijkheden hebben ouders en donorkinderen om informatie te krijgen over de omvang van het aantal nakomelingen van deze donor en over de instellingen waar het donorzaad gebruikt is? Zijn deze mogelijkheden volgens u op dit moment toereikend?

Bij de totstandkoming van de wetswijziging van de Wdkb is ervoor gekozen om uitsluitend voor donorkinderen te regelen dat zij vanaf 16 jaar bij het Cdkb kunnen opvragen bij hoeveel behandelingen gebruik is gemaakt van de geslachtscellen van hun donor.
Deze mogelijkheid geldt alleen voor donorconceptie die via een Nederlandse kliniek heeft plaatsgevonden. Voor spermadonaties in de privésfeer bestaat een dergelijke mogelijkheid niet, omdat deze donaties buiten de reikwijdte van de Wdkb vallen en dus niet bij het Cdkb zijn geregistreerd.

Vraag 13

Kunt u nader toelichten of er in de afgelopen jaren vaker signalen of meldingen zijn geweest over donoren die de limieten voor het aantal donorkinderen hebben overschreden? Zo ja, om hoeveel gevallen gaat het en welke maatregelen zijn naar aanleiding daarvan genomen?

Voor de beantwoording van deze vraag is het belangrijk om onderscheid te maken tussen:
Ad. A
Dankzij de inwerkingtreding van de wijziging van de Wdkb op 1 april 2025 konden de gegevens van alle Nederlandse fertiliteitsklinieken worden gekoppeld. Hierdoor zijn 85 overschrijdingsdonoren aan het licht gekomen, waaronder ook de later publiek bekend geworden overschrijdingsdonor donor Jonathan M., en donor S. De vrouwen die met het sperma van één van deze 85 overschrijdingsdonoren in klinieken zijn behandeld, zijn over dit feit geïnformeerd door de klinieken waar hun fertiliteitsbehandeling heeft plaatsgevonden (zonder bekendmaking van de identiteit van de betrokken donor). De 85 overschrijdingsdonoren worden niet meer ingezet voor nieuwe behandelingen in Nederlandse klinieken. Ook donoren Jonathan M. en donor S. worden niet meer ingezet voor nieuwe behandelingen in klinieken.13 Dit kan ook niet door onder een valse naam naar de kliniek te gaan, want klinieken zijn verplicht de identiteit van de donor te verifiëren.
Sinds de inwerkingtreding van de wijziging van de Wdkb vorig jaar zijn geen nieuwe signalen binnengekomen over overschrijdingsdonoren in Nederlandse klinieken.
Het signaal over donor S. was in 2017 het derde signaal over een donor die mogelijk de destijds geldende norm van maximaal 25 nakomelingen per donor had overschreden. Naar aanleiding van de eerste twee signalen in de zomer van 2017 is het register donorgegevens kunstmatige bevruchting, dat beheerd wordt door het Cdkb, op verzoek van de NVOG door het Cdkb doorzocht op de betreffende twee donoren. Daaruit bleek dat van de eerste donor 102 behandelingen waren geregistreerd bij 11 klinieken: dit betrof donor Jonathan M. Van de andere donor waren 2 behandelingen bij 2 klinieken geregistreerd. Deze donor bleek dus geen overschrijdingsdonor te zijn. De klinieken die betrokken waren bij de eerste donor met 102 behandelingen zijn destijds op de hoogte gesteld. Klinieken hebben deze donor vervolgens geblokkeerd en de betrokken moeders geïnformeerd.
Ad B.
Ondanks dat het maximumaantal vrouwen per donor in Nederlandse fertiliteitsklinieken nu gemonitord wordt, is dit systeem niet waterdicht. Dezelfde donoren kunnen immers ook actief zijn in de privésfeer of in het buitenland.
Fertiliteitsklinieken en organisaties als Fiom ontvangen wel eens signalen van ouders van donorkinderen over donoren die mogelijk (veelvuldig) actief zijn als spermadonor in de privésfeer. Het Ministerie van VWS is mede naar aanleiding van de ophef over donor S. op 31 augustus en op 10 september 2026 door Fiom gewezen op 3 donoren van wie vermoed wordt dat zij (veelvuldig) hebben gedoneerd in de privésfeer.
Hierbij spelen verschillende dilemma’s een rol. Berichten over donaties in de privésfeer zijn moeilijk te verifieren. Wanneer is een signaal zodanig concreet en ernstig dat opvolging in de betrokken klinieken vereist is? Wanneer is het gerechtvaardigd dat de betrokken moeders door hun klinieken worden geïnformeerd? En welke persoonsgevoelige informatie kan gedeeld worden met wie, in acht nemende de privacy van de betrokkenen? Wat is het handelingsperspectief voor klinieken als binnen de klinieken de norm nog niet is bereikt (en dus geen sprake is van een overschrijdingsdonor), maar de donor blijkbaar dus ook privé actief is? Daar komt nog bij dat er vanuit de overheid of klinieken geen handelingsperspectief is richting vrouwen die privé (dus niet via een kliniek) een kind hebben gekregen van een donor waarover dit soort signalen rondgaan. Deze dilemma’s vergen een zorgvuldige uitwerking.
De casus van donor S. toont desondanks het belang aan van het maken van goede afspraken over hoe bovengenoemde partijen moeten omgaan met signalen over donaties in de privésfeer. Daarom is het ministerie in reactie op de nieuwe signalen een verkenning gestart, in overleg met het Cdkb, Fiom, de NVOG en fertiliteitsklinieken. Het doel van de verkenning is om, waar mogelijk, zorgvuldige werkafspraken te maken over de omgang met dergelijke berichten over donoren die (veelvuldig) in de privésfeer zouden hebben gedoneerd. De route die wordt onderzocht is of het Cdkb, gelet op zijn taak van landelijke registratie en monitoring van het maximum van 12 vrouwen per donor, die met de wijziging van de Wdkb in 2025 in het leven is geroepen, een wettelijke grondslag heeft om het register te doorzoeken naar aanleiding van dergelijke signalen om vast te stellen of de donor bekend is bij de klinieken. Als de donor niet in klinieken blijkt te hebben gedoneerd, kan er niks met een signaal gedaan worden – er is dan immers geen enkele relatie met een kliniek of het Cdkb. Als de donor wel bekend is bij de klinieken, kunnen klinieken van het signaal op de hoogte worden gesteld zodat zij kunnen afwegen of de donor niet langer dient te worden ingezet en of de betrokken moeders dienen te worden geïnformeerd.

Vraag 14

Hoe kan het dat na de misstanden rond massadonor Jonathan nu opnieuw een casus aan het licht is gekomen waarin een massadonor jarenlang zijn gang heeft kunnen gaan? Welke lessen zijn er door u en uw voorgangers sinds de casus van massadonor Jonathan getrokken? Waarom hebben die lessen deze nieuwe situatie niet kunnen voorkomen?

Het signaal over donor S. kwam kort na het eerste signaal over donor Jonathan M. Zoals in het antwoord op vraag 3 en 4 is toegelicht, ontving het Ministerie van VWS in de zomer van 2017 achtereenvolgens 3 signalen over 3 donoren van wie werd vermoed dat zij de toenmalige norm van maximaal 25 nakomelingen per donor overschreden hadden. Naar aanleiding van de eerste twee signalen is destijds een analyse van het aantal geregistreerde zwangerschappen van specifiek die 2 donoren uitgevoerd. Een van die signalen betrof Jonathan M. en hij bleek inderdaad het destijds geldende maximumaantal van 25 donorkinderen te hebben overschreden. De andere donor bleek het maximum niet te hebben overschreden. De (wens)moeders zijn destijds via de klinieken geïnformeerd over Jonathan M.
Naar aanleiding van het derde signaal, over donor S., is overwogen om een algehele analyse uit te voeren van het aantal geregistreerde behandelingen. Die analyse is niet uitgevoerd vanwege het feit dat inmiddels was gebleken dat er geen wettelijke grondslag was voor het uitvoeren van die analyse. Het kabinet betreurt dat ouders en kinderen van donor S. zo lang in onwetendheid en onzekerheid hebben gezeten.
Een belangrijke les uit de casus van donor Jonathan M. was het belang van landelijke registratie en de juridische en praktische mogelijkheid gegevens van alle fertiliteitsklinieken te koppelen. Met de wijziging van de Wdkb per 1 april 2025 is de daarvoor ontbrekende wettelijke grondslag gecreëerd. Hierdoor kunnen sindsdien overschrijdingen van het maximumaantal nakomelingen per donor binnen Nederlandse klinieken worden voorkomen. De casus van donor S. laat echter zien dat de wijziging van de Wdkb en landelijke registratie niet alle misstanden rond donorconceptie kunnen voorkomen. Donor S. doneerde niet alleen via klinieken, maar ook veelvuldig in de privésfeer. En dat valt – zoals eerder toegelicht – buiten de reikwijdte van de Wdkb en buiten het zicht van de overheid en klinieken.

Vraag 15

Welke concrete maatregelen gaat u nemen om te voorkomen dat donoren de afgesproken grenzen voor het aantal donorkinderen overschrijden en om ervoor te zorgen dat bij signalen van een massadonor sneller wordt ingegrepen? Welke mogelijkheden ziet u voor uzelf als Minister om ervoor te zorgen dat er sneller kan worden ingegrepen?

Voor donorconceptie via Nederlandse fertiliteitsklinieken is sinds 1 april 2025 in de Wdkb vastgelegd dat het sperma van één donor bij maximaal twaalf vrouwen mag worden gebruikt. Dit geldt voor alle Nederlandse fertiliteitsklinieken. Het Cdkb bewaakt dit maximum via een landelijk systeem van donor- en moedercodes. Een kliniek kan een behandeling met gedoneerde geslachtscellen alleen uitvoeren als zij over de daarvoor benodigde donorcode en een daaraan gekoppelde gereserveerde of reeds toegekende moedercode beschikt. Als een behandeling zonder deze codes wordt uitgevoerd, wordt dit door het Cdkb gemeld aan de IGJ. Via dit systeem van donorcodes en moedercodes, en toezicht door de IGJ, wordt binnen Nederlandse fertiliteitsklinieken voorkomen dat het wettelijke maximum wordt overschreden.
De Wdkb ziet op behandelingen die binnen Nederlandse klinieken worden uitgevoerd en is niet van toepassing op spermadonaties in de privésfeer of in het buitenland. Donorsperma van buitenlandse spermabanken kan daardoor wereldwijd bij meer dan twaalf vrouwen worden gebruikt. Het kabinet beziet momenteel hoe het grensoverschrijdend gebruik van sperma kan worden gereguleerd.14 Het Wetsvoorstel zeggenschap lichaamsmateriaal (Wzl), dat momenteel voor behandeling in de Tweede Kamer ligt, biedt de mogelijkheid om bij algemene maatregel van bestuur bepaalde gebruiksdoelen (zoals grensoverschrijdend gebruik van sperma voor fertiliteitsbehandelingen) op grond van artikel 5 van voornoemd wetsvoorstel, onder voorwaarden te verbieden. Het moet dan gaan om gebruik van lichaamsmateriaal dat gezien maatschappelijke, ethische of juridische aspecten ongewenst is. Via een voorhangprocedure is parlementaire betrokkenheid bij totstandbrenging van deze algemene maatregel van bestuur geborgd. Daarnaast zet Nederland zich op Europees niveau in voor een Europees maximumaantal nakomelingen per donor. Ook is het Ministerie van VWS in gesprek met betrokken partijen om te inventariseren hoe de praktijk rond donorconceptie verbeterd kan worden en om te bezien welke gegevens nodig zijn om donoren beter vindbaar te maken.
Hoewel berichten over donaties in de privésfeer niet geverifieerd kunnen worden is het ministerie een verkenning gestart in overleg met het College donorgegevens kunstmatige bevruchting (Cdkb), Fiom, de NVOG en fertiliteitsklinieken. Het doel van de verkenning is om, waar mogelijk, zorgvuldige werkafspraken te maken over de omgang met berichten over donoren die (veelvuldig) in de privésfeer zouden hebben gedoneerd. Ook beziet het kabinet onder meer hoe het gebruik van donorsperma van buitenlandse spermabanken kan worden gereguleerd.

Vraag 16

Ziet u mogelijkheden om massadonoren bij thuisinseminaties strafbaar te stellen, als zij het maximumaantal verwekte kinderen onder de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchtings (Wdkb) overschrijden? Zo nee, waarom niet?

De Wdkb ziet op behandelingen die worden uitgevoerd in Nederlandse fertiliteitsklinieken. In de Wdkb is per 1 april 2025 vastgelegd dat het sperma van één donor bij maximaal 12 vrouwen kan worden gebruikt. Spermadonaties die in de privésfeer worden gedaan zijn niet wettelijk gereguleerd. Het strafbaar stellen van spermadonaties in de privésfeer door donoren die het binnen de klinieken toegestane maximum hebben overschreden, zou een vorm van geboortebeperking zijn die diep ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer van de betrokkenen. Dergelijke maatregelen moeten niet alleen noodzakelijk en proportioneel zijn, maar ook handhaafbaar. Toezicht op spermadonaties in de privésfeer is niet mogelijk.
Wensouders dienen zich goed te laten informeren voorafgaand aan de keuze voor donorconceptie. Dat geldt ook voor het maken van een keuze voor een specifieke vorm van donorconceptie: met een eigen (bekende) donor of met een donor via een spermabank. Hierbij dienen de belangen van het toekomstige kind meegewogen te worden. Als wensouders kiezen voor een privédonor, verdient het aanbeveling om goede afspraken te maken met de donor. Afspraken tussen wensouders en een donor kunnen privaatrechtelijk worden vastgelegd in een donorcontract, zo nodig gecombineerd met een boetebeding, om te voorkomen dat een donor (vaker dan afgesproken) elders gaat doneren. Als de donor het contract schendt, kunnen wensouders privaatrechtelijke stappen tegen de donor overwegen.

Vraag 17

Ziet u mogelijkheden om het voor een donor bij thuisinseminaties wettelijk verplicht te maken om wensouders kenbaar te maken hoeveel kinderen hij al verwerkt heeft? Zo nee, waarom niet?

Zie antwoord vraag 16.

Vraag 18

Deelt u de opvatting dat een tekort aan donoren via Nederlandse donorbanken ertoe kan leiden dat wensouders genoodzaakt zijn om uit te wijken naar buitenlandse commerciële donorbanken of naar donoren die zich via online platforms aanbieden, en dat hierdoor relatief veel ruimte kan ontstaan voor misstanden zoals massadonoren? Zo nee, waarom niet?

Een tekort aan donoren bij Nederlandse donorbanken kan er inderdaad toe bijdragen dat wensouders uitwijken naar buitenlandse commerciële donorbanken, of naar donoren die zich via online platforms aanbieden. Het klopt dat er daardoor een groter risico is dat donoren gebruikt worden die, in Nederland of wereldwijd, meer nakomelingen krijgen dan wenselijk wordt geacht. Het kabinet vindt het van belang om de ongewenste gevolgen van grensoverschrijdende donorconceptie, waaronder het ontstaan van grote verwantschapsnetwerken, zoveel mogelijk te voorkomen. Daarom werkt het kabinet aan mogelijkheden om het gebruik van buitenlands donorsperma beter te reguleren, zoals toegelicht in het antwoord op vraag 15. Verder is het belangrijk dat wensouders toegang hebben tot betrouwbare informatie over de implicaties van verschillende vormen van donorconceptie, inclusief informatie over de mogelijke risico’s van de keuze voor een donor die bij een spermabank in het buitenland heeft gedoneerd, of bij een donor die zichzelf op internet aanbiedt. Voor dit soort informatie kan iedereen terecht bij het Landelijk Informatiepunt Donorconceptie (LIDC) en bij Fiom.

Vraag 19

Hoe kijkt u naar een niet-commerciele en centraal georganiseerde Nederlandse donorbank, waarin registratie, screening en het bewaken en handhaven van wettelijke kaders beter kunnen worden geborgd? Kunt u reageren op de adviezen van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) en andere deskundigen omtrent de oprichting van een dergelijke donorbank? Welke rol ziet u voor uzelf als Minister hierin? En ziet u gelet de nieuwe misstanden een grotere urgentie voor deze oproep?

Voldoende aanbod van spermadonoren (en eiceldonoren) is in het belang van wensouders. Er zijn momenteel verschillende donorbanken in Nederland, gelieerd aan ziekenhuizen of fertiliteitsklinieken. Ondanks het aanbod van deze donorbanken bestaan er wachtlijsten – van gemiddeld ongeveer 2 jaar – voor fertiliteitsbehandelingen met donorsperma van Nederlandse banken. Het kabinet ziet geen mogelijkheden om met overheidsmaatregelen het tekort aan spermadonoren op te lossen. Of de oprichting van een nationale donorbank tot meer spermadonoren zal leiden, is bovendien hoogst onzeker. Daarnaast is het belangrijk te beseffen dat donoren ook buiten de Nederlandse spermabanken om, in de privésfeer of bij spermabanken in het buitenland, kunnen doneren. Ook met een nationale donorbank kan dus niet worden gegarandeerd dat spermadonoren uitsluitend doneren voor behandelingen in Nederlandse fertiliteitsklinieken.

Vraag 20

Bent u bereid onafhankelijk te laten onderzoeken wat er vanaf het moment van de eerste melding over deze massadonor met de beschikbare signalen is gebeurd, welke partijen daarvan op de hoogte waren en waarom niet eerder is ingegrepen? Zo nee, waarom niet?

Zie hiervoor de antwoorden op vraag 3 en 4, waarin de besluitvorming en genomen stappen zo goed mogelijk zijn gereconstrueerd. Gezien de reeds verrichte onderzoeksinspanningen ziet het kabinet geen aanleiding specifiek deze casus aanvullend te laten onderzoeken. Wel kan het landelijke, historische onderzoek naar donorconceptie – waarover de Kamer met een afzonderlijke brief wordt geïnformeerd – meer inzicht opleveren in de wijze waarop dit soort casussen hebben kunnen ontstaan. Het is aan de onderzoekers om, binnen hun onderzoeksopdracht, te bepalen welke bronnen, gebeurtenissen en casussen zij daarbij betrekken.

Vraag 21

Aanvullend op vraag 20, kunt u daarbij expliciet laten onderzoeken of en op welke momenten het ministerie, de IGJ, donorbanken, fertiliteitsklinieken en andere betrokken organisaties informatie met elkaar hebben gedeeld en waar eventuele tekortkomingen in de informatie-uitwisseling hebben gezeten?

Zie antwoord vraag 20.

Vraag 22

Deelt u onze zienswijze dat signalen over massadonoren automatisch met alle in Nederland actieve donorbanken, fertiliteitsklinieken en ziekenhuizen die behandelingen doen met spermadonoren, gedeeld moeten kunnen worden? Zo ja, op welke manier denkt u dit te kunnen regelen?

Dankzij de inwerkingtreding van de wijziging van de Wdkb per 1 april 2025 heeft het Cdkb zicht gekregen op 85 overschrijdingsdonoren. Die informatie is gedeeld met klinieken, en ook moeders en alle overschrijdingsdonoren zijn hierover geïnformeerd. Het is echter niet uitgesloten dat in de toekomst nieuwe donoren aan het licht komen bij wie sprake is van een overschrijding.15
Mochten er onverhoopt nieuwe overschrijdingsdonoren bekend worden, dan zal het Cdkb bijhouden om welke donoren dit gaat. Daartoe wordt periodiek het overzicht van overschrijdingsdonoren gecontroleerd, en daarnaast worden de gegevens van elke spermadonor gecontroleerd als hij gekoppeld wordt aan een aanvraag voor een fertiliteitsbehandeling. Het Cdkb stelt klinieken direct op de hoogte bij een eventuele nieuwe overschrijding. Klinieken kunnen vervolgens de moeders op de hoogte stellen.
Hoewel berichten over donaties in de privésfeer niet geverifieerd kunnen worden is het ministerie een verkenning gestart in overleg met het College donorgegevens kunstmatige bevruchting (Cdkb), Fiom, de NVOG en fertiliteitsklinieken, zoals ook toegelicht in het antwoord op vraag 15. Het doel van de verkenning is om, waar mogelijk, zorgvuldige werkafspraken te maken over de omgang met berichten over donoren die (veelvuldig) in de privésfeer zouden hebben gedoneerd. Ook beziet het kabinet onder meer hoe het gebruik van donorsperma van buitenlandse spermabanken kan worden gereguleerd.

Vraag 23

Kunt u een tijdspad schetsen voor de uitvoering van de reeds aangenomen motie-Vliegenthart over onafhankelijk onderzoek naar misstanden bij donorconceptie?2

De Kamer wordt separaat per brief geïnformeerd over het historisch onderzoek naar aanleiding van de motie-Vliegenthart. In die Kamerbrief wordt nader ingegaan op de onderzoeksopdracht, de onafhankelijkheidswaarborgen en het belang van het betrekken van ervaringsdeskundigheid bij het onderzoek. Naar verwachting kan het onderzoek in het voorjaar van 2027 worden gegund aan een onderzoeksgroep, waarna beoogd wordt het onderzoek binnen twee maanden te laten starten.

Vraag 24

Bent u bereid de Kamer vóór de start van het onderzoek naar aanleiding van motie-Vliegenthart te informeren over de onderzoeksopdracht, de onafhankelijkheidswaarborgen en de wijze waarop donorkinderen, ouders, donoren en andere betrokken bij het onderzoek worden betrokken? Zo nee, waarom niet?

Zie antwoord vraag 23.

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van de uitspraken «De wereld staat in de fik, er is van alles aan de hand en tegelijkertijd zijn er mensen in ons land die begrafenissen organiseren voor wolf Bram. Totaal wereldvreemd.» en «De activistische ngo’s blokkeren al genoeg, maar ook nog procederen tegen regels die gevaarlijke wolvenaanvallen voorkomen is echt een stap verder. Dat er dan ook nog eens organisaties gaan procederen tegen het tijdstip waarop de probleemwolf is doodgeschoten, vind ik al helemaal onbegrijpelijk» van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur in een interview aan de Telegraaf?1

Ja.

Vraag 2

Bent u ervan op de hoogte dat de Staatssecretaris bij het plenair debat over de wolf in Nederland op 1 september 2026 heeft aangegeven dat het hier gaat om een kabinetsstandpunt?

Ja.

Vraag 3

Ziet u in dat dit soort uitspraken van een bewindspersoon namens het kabinet betrokken mensen die begrafenissen organiseren en mensen die het handelen van de overheid wettelijk getoetst willen zien, heeft gekwetst? Wat gaat u eraan doen om dat gevoel bij mensen weg te nemen?

De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur heeft tijdens het plenaire debat over de wolf in Nederland d.d. 1 september 2026 reeds verantwoording afgelegd over zijn uitspraken, mede door te benadrukken dat het kabinet niet tornt aan het recht van burgers om overheidsbeleid te laten toetsen door de rechter.

Vraag 4

Heeft de Staatssecretaris u, dan wel de ministerraad, vooraf geïnformeerd over deze uitspraak en de bewoordingen die hij daarbij zou gebruiken? Zo ja, bent u overeengekomen dat het hierbij gaat om een kabinetsstandpunt? Zo nee, acht u het wenselijk dat bewindspersonen met dit soort boude uitspraken kabinetsstandpunten innemen?

Zie het antwoord op vraag 3 en 5.

Vraag 5

Kunt u bevestigen dat, indien een Staatssecretaris een dergelijke kwalificatie namens het kabinet inneemt, dit betekent dat het kabinet als geheel verantwoordelijkheid draagt voor de exacte bewoordingen en de gevolgen van deze uitspraak? Zo nee, waarom niet?

Ja.

Vraag 6

Bent u het eens met de exacte kwalificatie «totaal wereldvreemd» die de Staatssecretaris heeft gebruikt?

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 7

Indien u het met de kwalificatie eens bent, kunt u toelichten waarom het kabinet het organiseren van een begrafenis voor een wolf, dan wel het voeren van een juridische procedure om het handelen van de overheid wettelijk te toetsen, zou willen kwalificeren als «totaal wereldvreemd»?

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 8

Indien u het met de kwalificatie eens bent, realiseert u zich dat u met deze uitspraak mensen die gebruik maken van de rechtsstaat wegzet en extra kwetsbaar maakt voor bedreigingen en geweld?

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 9

Indien u het met de kwalificatie eens bent, realiseert u zich dat u mensen bang maakt om te procederen tegen de overheid en u daarmee de democratische rechtsstaat ondermijnt? Wat is uw reactie daarop?

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 10

Indien u het niet eens bent met de kwalificatie, neemt u daar dan uitdrukkelijk en ondubbelzinnig afstand van?

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 11

Indien u afstand neemt van de kwalificatie, bent u bereid om de Staatssecretaris op te roepen om ook afstand te nemen van zijn uitspraken?

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 12

Indien u het niet met de kwalificatie eens bent, kunt u bevestigen dat bewindspersonen zich niet dienen uit te spreken over mensen die het handelen van de overheid wettelijk getoetst willen zien?

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 13

Bent u bereid om te bevestigen dat iedereen, ook bewindspersonen, zich moeten houden aan de wet, rechterlijke uitspraken en vergunningsvoorschriften, ook als het gaat om de wolf? Zo nee, waarom niet?

Ja.

Vraag 14

Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?

Ja.

Vraag 1

Wat is voor u belangrijker: de bouw van windturbines of de gezondheid van omwonenden?

Vraag 2

Hoe komt u erbij om een afstandsnorm van slechts twee keer de tiphoogte tussen windturbines en woningen in te willen voeren?1

Vraag 3

Welke berekening/analyse ligt hieraan ten grondslag?

Vraag 4

Klopt het dat er louter voor deze zeer korte afstand is gekozen omdat anders de verdere uitrol van windenergie, en daarmee de energietransitie, in gevaar zou komen? Deelt u dan ook de conclusie dat de bouw van windturbines klaarblijkelijk prevaleert boven de gezondheid van omwonenden en dat dat schandelijk is?

Vraag 5

Immers, is u bekend dat dr. ir. De Laat (klinisch fysicus en audioloog) al in 2022 concludeerde dat het laagfrequente geluid van windturbines bij omwonenden kan leiden tot slaapstoornissen, duizeligheid, misselijkheid, hoofdpijn, oorsuizen, concentratieverlies, hoge bloeddruk en hartslag, bronchitis, rusteloosheid, angst en depressie en daarom een afstandsnorm van tien keer de masthoogte adviseerde?2

Vraag 6

Is u tevens bekend dat dr. Gommers in 2024 waarschuwde voor slaapstoornissen, angst, stress, depressie, onrust, concentratieverlies en verminderde afweer en daarom een afstand van twee kilometer tussen windturbines en woningen bepleitte?3

Vraag 7

Hoe legt u uit aan (potentiële) omwonenden van windturbines dat u al deze ernstige waarschuwingen en adviezen compleet in de wind hebt geslagen?

Vraag 8

Wat bedoelt u in uw brief precies met: «Een afstandsnorm biedt geen extra bescherming tegen hinder van windturbines, maar wel zekerheid en duidelijkheid aan burgers [...]»?

Vraag 9

Deelt u de mening dat een afstandsnorm van pakweg tien of honderd kilometer – opdat er nergens meer een windturbine wordt bijgebouwd en er nergens meer hinder optreedt – wel degelijk bescherming biedt?

Vraag 10

Deelt u de conclusie dat de enige zekerheid en duidelijkheid van uw afstandsnorm nóg meer hinder is?

Vraag 11

Wat bedoelt u met: «Omdat de afstandsnorm in bepaalde specifieke situaties beperkend kan zijn voor de opgaves zal in het ontwerpbesluit voor de afstandsnorm, de instructieregel «rekening houden met» worden opgenomen waarbij een afwijking naar beneden mogelijk is»? Klopt het dat overheden hiermee ook een nóg lagere afstandsnorm kunnen hanteren als zij dat in het belang van de energietransitie achten? Zo ja, deelt u de mening dat dat helemáál schandalig is?

Vraag 12

Wat bedoelt u met: «In de AMvB zal ook een aantal uitzonderingen op de instructieregel worden gedefinieerd waarvoor de afstandsnorm niet van kracht is, waaronder in ieder geval [...] de regionale en nationale grootschalige woningbouwlocaties, nu en in de toekomst [...]»? Betekent dit in de praktijk dat overal waar grootschalig woningen worden bijgebouwd ook een nóg lagere afstandsnorm toegepast kan worden?

Vraag 13

Kunt u ervoor zorgen dat er geen enkele windturbine meer wordt bijgebouwd en dat bestaande windturbines waar omwonenden last van hebben en/of ziek van worden, worden afgebroken?

Vraag 1

Klopt het dat u voornemens bent het vuldoel voor de gasvoorraden te verlagen van 80% naar 64% om zo prijspieken te voorkomen?1

Het kabinet heeft op 11 september jl. een brief gestuurd over het actuele beeld van de gasleveringszekerheid en een vooruitblik op de winter van 2026–2027.2 Daarin is toegelicht dat het actuele beeld is dat de gasleveringszekerheid in aanloop naar de winter van 2026/2027 voldoende is geborgd. In deze brief is ook toegelicht dat en waarom Nederland gehoor heeft gegeven aan de oproep van de Europese Commissie om het EU-vuldoel voor Nederland te verlagen met 10 procentpunt om te voorkomen dat de gasprijzen onnodig (verder) worden opgedreven. Daarmee komt het Europees vuldoel voor Nederland uit op 64%, dat is afgerond 93 TWh.

Vraag 2

Deelt u de mening dat het een bizarre gang van zaken is (1) dat u eerst zélf een nationaal vuldoel vaststelt omdat u dat nodig acht, (2) dat u dat doel echter niet haalt en (3) dat u vervolgens het doel verlaagt? Kunt u zich voorstellen dat dit niet bepaald geruststellend overkomt?

Zie antwoord vraag 1.

Vraag 3

Klopt het dat u «garandeert» dat de Nederlanders komende winter níét in de kou komen te zitten en dat er géén gastekort zal ontstaan? Zo ja, waarop is deze «garantie» gebaseerd, aangezien (1) de Gasunie de gasvoorraden nu weliswaar voldoende acht, maar een gastekort ook niet kan uitsluiten en (2) energiespecialisten er juist voor pleiten de gasvoorraden verder te vúllen, vrezend voor een zeer strenge winter en/of verstoringen?

Zie antwoord vraag 1.

Vraag 4

Welk concreet effect verwacht u van het verlagen van het vuldoel op de gasprijs? Kunt u ook de «garantie» uitspreken dat de Nederlanders daadwerkelijk fors minder gaan betalen – en als dat niet middels een lagere gasprijs is, dan bijvoorbeeld door een lagere btw op energie?

Nederland heeft zelfstandig beperkte invloed op gasprijzen op de internationale groothandelsmarkt. De Europese Unie als geheel kan daar een groter effect op hebben. Daarom heeft de Europese Commissie alle lidstaten gezamenlijk opgeroepen om hun vuldoel met 10 procentpunt te verlagen. Zoals ik in het antwoord op de vragen 1, 2 en 3 heb aangegeven, geeft Nederland gehoor aan die oproep van de Europese Commissie. Verder heeft het kabinet dit voorjaar een pakket aan maatregelen vastgesteld om de weerbaarheid tegen hogere energieprijzen te vergroten en de mogelijke gevolgen op korte termijn te beperken.3

Vraag 5

Klopt het dat Energie Beheer Nederland (EBN) met belastinggeld van de Nederlanders de gasvoorraden vult voor zover de markt dat nalaat, maar dat dat gas uiteindelijk ook naar het buitenland kan vloeien? Deelt u de conclusie dat de Nederlanders zich niet blauw betalen om andere landen van gas te voorzien?

Voor deze winter speelt EBN een belangrijke rol om voldoende gas op te slaan. Het gas dat in Nederland wordt opgeslagen wordt gekocht door leveranciers die klanten in Nederland kunnen beleveren maar ook klanten in buurlanden. Voor Nederlandse klanten gekocht gas blijft in Nederland en komt terecht bij Nederlandse afnemers. Andersom kunnen leveranciers met klanten in Nederland ook gas inkopen dat bijvoorbeeld in Duitsland wordt opgeslagen. De weerbaarheid van de Europese gasmarkt is gebaat bij een gezamenlijke aanpak. Daarom legt de Verordening gasleveringszekerheid4 ook alle landen met opslagcapaciteit een jaarlijks vuldoel op. Een gezamenlijke weerbare Europese gasmarkt komt de leveringszekerheid van alle lidstaten ten goede, inclusief Nederland. Gezien onze relatief grote opslagcapaciteit draagt Nederland daar wel meer dan sommige andere landen aan bij. Het kabinet pleit in dit kader in Brussel voor het aanpassen van het huidige systeem met behoud van leveringszekerheid.

Vraag 6

Deelt u de mening dat óns gas van óns is? Gaat u ervoor zorgen dat ónze gasvoorraden louter ónze leveringszekerheid ten goede komen?

Zie antwoord vraag 5.

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Nieuwe islamitische school vindt opmerkelijke manier om leerlingen te werven: ze krijgen een fatbike of laptop»?1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat het Novum Saeculum Lyceum in Gouda leerlingen die overstappen van een andere middelbare school een gratis fatbike of laptop in het vooruitzicht stelt?

Mij is bekend dat de bestuurder van deze school in de media heeft aangegeven dat hij nieuwe leerlingen een fatbike of laptop cadeau wil doen bij aanmelding op het Novum Saeculum Lyceum. Of dit daadwerkelijk is gebeurd is mij niet bekend.

Vraag 3

Deelt u de mening dat leerlingen voor een school moeten kiezen vanwege de kwaliteit en visie van het onderwijs en niet met dure cadeaus bij andere scholen moeten worden weggelokt?

Ik vind het van belang dat leerlingen op elke school goed onderwijs krijgen. De keuze voor een school moet voor leerlingen en ouders gebaseerd kunnen worden op visie, kwaliteit en inhoudelijke aspecten.

Vraag 4

Deelt u voorts dat dit meer neigt naar het omkopen van leerlingen dan naar het aanbieden van goed onderwijs?

Bestuurders zijn daar verantwoordelijk voor; daarop houdt de Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie) toezicht. De reden om te kiezen voor een school zou moeten liggen in visie, goede kwaliteit of inhoudelijke aspecten. Cadeaus behoren niet tot dergelijke keuzeargumenten. Daar is onderwijsgeld niet voor bedoeld.

Vraag 5

Is het voor een publiek bekostigde school wettelijk toegestaan om de inschrijving of overstap van een leerling te belonen met een persoonlijk cadeau ter waarde van honderden euro’s? Welke wettelijke regels gelden hier op dit moment voor?

Scholen in het voortgezet onderwijs worden bekostigd met publiek geld. Volgens de onderwijswetgeving moeten deze overheidsmiddelen rechtmatig worden besteed. Het geld is strikt bedoeld voor het verzorgen van onderwijs, huisvesting en leermiddelen. Het is dus niet toegestaan om overheidsbekostiging in te zetten voor cadeaus om leerlingen te werven. Als de Inspectie vaststelt dat er sprake is van onrechtmatige besteding van middelen, dan zal zij deze middelen terugvorderen. Op dit moment is niet bekend of er cadeaus zijn uitgedeeld en dus ook niet hoe de cadeaus gefinancierd zijn, wie de eventuele externe partijen zijn en of dit geld uit het buitenland afkomstig is. De inspectie behandelt het bericht als signaal en zal dit onderzoeken.

Vraag 6

Is u bekend hoe de fatbikes en laptops worden gefinancierd? Worden hiervoor reguliere onderwijsbekostiging, startbekostiging of andere publieke middelen gebruikt? Worden eventuele onrechtmatig bestede middelen teruggevorderd?

Zie antwoord vraag 5.

Vraag 7

Als dit soort cadeaus door een externe partij worden betaald, is er dan sprake van sponsoring? Is dat hier het geval? Zo ja, bent u bekend met wie die sponsoren zijn en of het geld uit het buitenland afkomstig is?

Zie antwoord vraag 5.

Vraag 8

Bent u bereid de Inspectie van het Onderwijs hier onderzoek naar te laten doen? Zo nee, waarom is dat volgens u niet nodig?

Zie antwoord vraag 5.

Vraag 9

Klopt het dat Stichting De Ozonlaag inmiddels ongeveer een kwart van het islamitisch voortgezet onderwijs bestuurt en in korte tijd scholen heeft geopend in diverse steden? Hoe is beoordeeld of het bestuur voldoende capaciteit en deskundigheid heeft om deze snelle uitbreiding verantwoord te begeleiden?

Ja, het klopt dat Stichting de Ozonlaag ongeveer een kwart van het islamitisch voortgezet onderwijs bestuurt, namelijk vier van de 13 islamitische vo-scholen. De inspectie voert op elke aanvraag voor een nieuwe school een kwaliteitstoets uit. Daarin onderzoekt de inspectie, via een documentenanalyse en een gesprek met de bestuurders, hoe het schoolbestuur het onderwijs gaat invullen en of dat naar verwachting binnen de wet valt. Belangrijke deugdelijkheidseisen zijn bijvoorbeeld de invulling van het burgerschapsonderwijs of het stelsel van kwaliteitszorg. Daarnaast moeten alle bestuurders en toezichthouders een VOG overleggen. Ook mogen de bestuurders en toezichthouders niet recent betrokken zijn geweest bij een school die moest sluiten vanwege zeer zwakke kwaliteit of een situatie waarbij de bestuurders of toezichthouders een onherroepelijke aanwijzing kregen van de inspectie inzake wanbeheer.

Vraag 10

Wat is de actuele stand van zaken van de Wet bevordering bestuurlijke kwaliteit en integriteit in het funderend onderwijs? Wanneer ontvangt de Kamer dit wetsvoorstel?

De internetconsultatie voor het wetsvoorstel is in april gesloten.

Vraag 11

Kunt u zich voorstellen dat een school die na een belangstellingsmeting slechts enkele tientallen daadwerkelijke inschrijvingen heeft en vervolgens dure cadeaus nodig heeft om leerlingen te werven, vragen oproept over de betrouwbaarheid van de huidige belangstellingsmeting? Zo ja, hoe neemt u dat mee in de aangekondigde wetsherziening?

Als onderdeel van de aanvraag meet een initiatiefnemer de belangstelling voor zijn nieuwe school onder ouders wonend in het voedingsgebied van de beoogde nieuwe school. Voor een nieuwe basisschool gaat het om ouders met kinderen van 2 tot en met 4 jaar in een straal van 6 kilometer van het beoogde postcode gebied van vestiging. In het vo gaat om het om ouders met kinderen van 10 tot en met 12 in een straal van 15 kilometer om de beoogde postcode van vestiging. Als een school daadwerkelijk mag starten, toetst DUO aan het begin van het derde jaar (bij een vo-school) of aan het begin van het vierde jaar (bij een basisschool) of de school voldoende leerlingen trekt. Zo niet, dan stopt de bekostiging in principe aan het einde van dat schooljaar. Indien een school cadeaus zou uitdelen aan nieuwe leerlingen, wekt dat de schijn dat een nieuwe school geen vertrouwen heeft in de belangstellingsmeting.
Als uit de wetsevaluatie van de wet meer ruimte voor nieuwe scholen blijkt dat de huidige belangstellingsmeting een onvoldoende betrouwbare voorspeller is van de levensvatbaarheid van een school, dan zal dit worden aangepast. Uit de eerste evaluatieperiode bleek dat overigens niet.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Vakbond kaart situatie jeugdzorg Lelystad aan bij Arbeidsinspectie»?1

Ja.

Vraag 2

Hoe beoordeelt u de in het artikel beschreven aanhoudende onrust bij Jeugd Lelystad en de vraagtekens die worden geplaatst bij het onderzoek naar de inmiddels ontslagen bestuurder?

Het is niet in het belang van de jeugdigen en inwoners van de gemeente Lelystad dat het al langere tijd onrustig is rondom de toegang en beschikbaarheid van de jeugdzorg in de gemeente Lelystad. Met het aantreden van een nieuw college in de gemeente Lelystad én de inzet die de afgelopen maanden is gepleegd voor de toegang en de beschikbaarheid van jeugdzorg is mijn beeld dat de situatie in Lelystad de afgelopen maanden is verbeterd.

Vraag 3

Was u bij de beantwoording van eerdere schriftelijke vragen op 11 augustus 2026 op de hoogte van het feit dat FNV Jeugdzorg de situatie bij Jeugd Lelystad reeds in april had gemeld bij de Nederlandse Arbeidsinspectie en de Autoriteit Persoonsgegevens? Zo ja, waarom zijn deze meldingen en de daaraan ten grondslag liggende zorgen niet betrokken bij uw beantwoording?

Nee, ik was hier niet van op de hoogte.

Vraag 4

Hoe beoordeelt u de samenloop van de door FNV gemelde ernstige personele problemen en de door de Nederlandse Zorgautoriteit gesignaleerde risico’s voor de beschikbaarheid en toegankelijkheid van jeugdhulp in Lelystad?

De eerder dit jaar geconstateerde problemen op het terrein van de toegang zijn van invloed geweest op het personeel werkzaam bij de toegang. De gemeente Lelystad heeft echter in maart jl. hard gewerkt om de toegang voor jeugdzorg op orde te brengen en er zijn vanuit de NZa op dit moment geen zorgen over de beschikbaarheid en toegankelijkheid. Dit neemt niet weg dat er uiteraard intern personele problemen kunnen spelen. Het is aan de werkgever om hier verder afspraken over te maken. De NZa heeft hierin verder geen rol.

Vraag 5

Kunt u aangeven wat sinds uw beantwoording van 11 augustus 2026 concreet is verbeterd aan de beschikbaarheid, toegankelijkheid en tijdigheid van de jeugdhulp in Lelystad? Kunt u daarbij aangeven hoeveel kinderen momenteel wachten op een besluit over of de daadwerkelijke inzet van passende jeugdhulp?

Sinds april jl. is er geen achterstand in de toegang, zowel bij de verwijzingen via de gemeentelijke toegang (Jeugd Lelystad B.V.) als bij de toewijzingen via bepalingen via de GI. Aanvragen worden volgens de termijnen behandeld. Wel heeft Lelystad, net als veel gemeenten in Nederland, te maken met wachtlijsten bij aanbieders. Dit heeft echter geen relatie met de gemeentelijke toegangsorganisatie, maar met o.a. de krappe arbeidsmarkt.

Vraag 6

Deelt u de mening dat ernstige personele uitval en langdurige bestuurlijke onrust binnen een organisatie die verantwoordelijk is voor de toegang tot jeugdhulp gevolgen kunnen hebben voor de continuïteit en tijdigheid van die toegang? Zo nee, waarom niet?

Als de genoemde personele uitval en bestuurlijke onrust gevolgen heeft voor de termijnen waarin de aanvragen worden behandeld, dan kan dit uiteraard gevolgen hebben voor de continuïteit en tijdigheid van de toegang.

Vraag 7

Heeft u inmiddels vastgesteld of kinderen en gezinnen door de bestuurlijke en personele problemen bij Jeugd Lelystad langer hebben moeten wachten op jeugdhulp of anderszins nadeel hebben ondervonden? Zo ja, wat zijn de uitkomsten? Zo nee, waarom is dit nog niet vastgesteld?

Sinds april jl. is er geen achterstand in de toegang bij de gemeente Lelystad. De NZa voert vanuit haar vroegsignaleringstaak maandelijks gesprekken met de gemeente Lelystad om de situatie in Lelystad nauwgezet te volgen en er zijn vanuit de NZa op dit moment geen zorgen over de beschikbaarheid en toegankelijkheid.
Gemeenten zijn daarbij in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van jeugdhulp en de gemeenteraad is verantwoordelijk om het college hierop aan te spreken. Het college informeert de raad periodiek over de stand van zaken jeugdzorg. De gemeente Lelystad heeft laten weten dat de dienstverlening van Jeugd Lelystad op dit moment wordt onderzocht.

Vraag 8

U antwoordde op 11 augustus 2026 op de vraag welke aanvullende maatregelen u bereid bent te nemen om te voorkomen dat interne bestuurlijke problemen of tekortschietende gemeentelijke uitvoering ten koste gaan van kwetsbare kinderen uitsluitend met: «Geen.» Bent u, gelet op de aanhoudende problemen en de meldingen bij toezichthouders, nog steeds van mening dat geen aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn?

De afgelopen jaren is er gewerkt aan de Wet verbetering beschikbaarheid Jeugdzorg om een aantal knelpunten in het jeugdstelsel op te lossen. Zo heeft bijvoorbeeld de NZa nieuwe taken gekregen, waaronder de vroegsignaleringstaak en is voor sommige zorgvormen vastgelegd dat gemeenten verplicht regionaal moeten samenwerken in Jeugdregio’s. Dit zijn allemaal zaken die bijdragen aan een beter werkend jeugdhulpstelsel. In die beleidsontwikkeling wordt ook casuïstiek betrokken. Deze wet is per 1 januari 2026 in werking getreden en wordt ook nog geëvalueerd. Hierbij zullen ook ervaringen van casuïstiek worden betrokken.
Tegelijkertijd zien we ook dat er in het huidige stelsel bepaalde knelpunten zitten, zoals het tekort aan regionaal en landelijk inzicht in het zorglandschap voor (hoog)specialistische jeugdhulp én gebrek aan sturing op de beschikbaarheid van deze hulp. Ook is er een gebrek aan samenwerking tussen zorgdomeinen en expertises om tot integraal zorgaanbod te komen én gebrek aan randvoorwaarden om dit goed te kunnen doen.
Er loopt er op dit moment intensief overleg met het veld om te komen tot een diepergaande analyse van de knelpunten in het stelsel, ieders rol hierin en welke aanvullende afspraken nodig zijn om het stelsel beter te laten functioneren.

Vraag 9

Zo ja, wat moet er volgens u nog gebeuren voordat u als stelselverantwoordelijke wel aanleiding ziet aanvullende maatregelen te nemen?

Zie antwoord vraag 8.

Vraag 10

U gaf in uw eerdere beantwoording aan dat bij mogelijke taakverwaarlozing eerst signalering en factfinding plaatsvinden en dat het Rijk vervolgens via interbestuurlijk toezicht kan optreden. Is naar aanleiding van de situatie in Lelystad inmiddels sprake van signalering of factfinding in het kader van interbestuurlijk toezicht? Zo nee, waarom niet?

De NZa houdt vanuit haar vroegsignaleringstaak zicht op de situatie in de gemeente Lelystad en de NZa zal indien nodig het Ministerie van VWS informeren. Gegeven de huidige situatie is er vanuit het Ministerie van VWS op dit moment geen aanleiding om zelf verdere signalering en factfinding te doen.

Vraag 11

Bent u bereid de Kamer te informeren over de uitkomsten van de onderzoeken of meldingen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie en andere betrokken toezichthouders, voor zover deze relevant zijn voor de beschikbaarheid, toegankelijkheid, continuïteit en kwaliteit van de jeugdhulp in Lelystad?

Het college is in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van jeugdhulp en de gemeenteraad is verantwoordelijk om het college hierop aan te spreken. Het is aan de gemeente om zo nodig signalen van andere toezichthouders, zoals de Nederlandse Arbeidsinspectie, hierin te betrekken. Overigens heeft de Arbeidsinspectie het onderzoek naar aanleiding van de melding van de vakbond nog niet afgerond. In de situatie van de gemeente Lelystad is het onderzoek van de NZa waar u naar verwijst niet openbaar gemaakt en kan ik u deze informatie niet verstrekken.

Vraag 1

Heeft u meegekregen dat de Europese Raad in zijn recent aangenomen nieuwe sanctieverordening tegen Rusland ((EU) 2026/1848), een uitzondering heeft gemaakt voor de import van Russisch sabelbont (van de sabelmarter) naar de Europese Unie (EU), terwijl deze import eerder wel verboden was?1

Vraag 2

Bent u bekend met de gruwelijke wijze waarop de sabelmarters in hele kleine kooitjes worden gehouden?2

Vraag 3

Bent u ermee bekend dat er voor één bontjas 40 sabelmarters worden gedood?3

Vraag 4

Bent u ermee bekend dat uit onderzoek van Politico blijkt dat de International Fur Federation haar Europese beleidswerk heeft gefinancierd via een Liechtensteins trustfonds dat ook Russisch veilinggeld ontving?4 En bent u ermee bekend dat uit de jaarrekening van 2023 van de lobbyorganisatie blijkt dat 223 870 EUR afkomstig was van het Russische bontveilinghuis Sojoezpoesjnina, dat gevestigd is in Sint-Petersburg, en dat 216 000 EUR daarvan zou zijn gebruikt om de lobbyist van de International Fur Federation in Brussel te betalen?5

Vraag 5

Deelt u de mening dat lobbyorganisaties die Russische inkomsten ontvangen, geen invloed zouden mogen hebben op EU-beleid?

Vraag 6

Wat vindt u ervan dat, met risico voor de Oekraïense en Europese veiligheid, op dit moment sancties op Rusland worden verlicht? Wat vindt u ervan dat dit dan specifiek ook nog eens sancties zijn die mogelijk dierenleed verminderen?

Vraag 7

Kunt u bevestigen dat bepaalde EU-lidstaten hebben verzocht tot het invoeren van de uitzondering? Zo ja, welke lidstaten? Zo nee, kunt u bevestigen of dit een voorstel was van de Hoge Vertegenwoordiger en de Europese Commissie?

Vraag 8

Hoe beoordeelt u het feit dat mogelijk bepaalde EU-lidstaten en bedrijven zich verzetten tegen sancties op Rusland vanwege belangen van de dieronvriendelijke luxe-industrie?

Vraag 9

Heeft u zich tegen deze uitzondering expliciet verzet in Europees verband in de afgelopen maanden? Zo nee, waarom niet?

Vraag 10

Bent u bereid om het Nederlandse standpunt, «dat het op ethische gronden niet verantwoord is om dieren te houden enkel om hun pels» (Kamerstuk 22 112, nr. 4224), per brief bekend te maken aan andere lidstaten en de Europese Commissie? Zo nee, op welke andere wijze blijft u medelidstaten hierop wijzen?

Vraag 11

Op welke momenten en in welke Europese gremia zal Nederland zich de komende periode concreet inzetten voor een EU-breed verbod op bont en het opheffen van deze uitzondering?

Vraag 12

Kan de Staatssecretaris de Kamer per brief over de Nederlandse positie informeren zodra een voorstel over bont op de agenda staat van een Europees overleg?

Vraag 13

Kunt u aangeven welke juridische en beleidsmatige mogelijkheden momenteel worden onderzocht om bont, dons van levend geplukte dieren, angorawol en kangoeroeleer uit Nederlandse winkels te weren, ter uitvoering van de aangenomen motie-Van Esch (Kamerstuk 36 254, nr. 16)?

Vraag 14

Bent u bereid om in de Europese Raad aan te kaarten dat het voor Nederland onbestaanbaar is dat de oorlogskas van Vladimir Poetin gespekt wordt met geld uit deze walgelijke industrie? Zo nee, waarom niet?

Vraag 15

Bent u bereid om, als een Europees bontverbod uitblijft, dan wel als de uitzondering op de sancties tegen Rusland blijft bestaan, te onderzoeken welke nationale maatregelen juridisch mogelijk zijn om de verkoop en import van (Russisch) bont in Nederland alsnog te beperken? Zo nee, waarom niet?

Vraag 16

Welk precedent schept het invoeren van deze uitzondering op sancties tegen Rusland volgens u voor de belangen van andere industrieën in Europa? Deelt u de mening dat door het toekennen van deze uitzondering een hellend vlak ontstaat en andere particuliere bedrijfsbelangen ook voorrang kunnen krijgen boven het belang van de Oekraïense en Europese veiligheid?

Vraag 17

Hoe straalt deze uitzondering af volgens u op het imago van Europa, waar men zich erop voor laat staan dat regelgeving rechtvaardig moet zijn en niet corrupt? Wat denkt u dat dit doet met het vertrouwen van Europese burgers in Europees beleid en Europese beleidsmakers?

Vraag 18

Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Amsterdam-Rijnkanaal gaat ’s nachts dicht voor grote schepen»?1

Ja.

Vraag 2

Wanneer was het bekend dat deze maatregel getroffen moest worden, en wanneer is het vervolgens gecommuniceerd met de sector?

Medio augustus werd definitief duidelijk dat verkeersbegeleiding gedurende de nacht tijdelijk niet gegarandeerd kon worden. Kort voorafgaand aan de officiële berichtgeving dat dit tot (voorlopige en gedeeltelijke) stremming in de nachtelijke uren zou leiden, heeft Rijkswaterstaat de binnenvaartorganisaties geïnformeerd.

Vraag 3

Welke actie onderneemt Rijkswaterstaat voor het zo snel mogelijk opheffen van de nachtelijk stremming, en wanneer kan verwacht worden dat het Amsterdam-Rijnkanaal ook ’s nachts weer volledig toegankelijk is?

Inmiddels is bekend dat de vaarweg ’s nachts openblijft voor al het scheepvaartverkeer. Rijkswaterstaat en de sector hebben samen een oplossing gevonden, waardoor een nachtelijke stremming ook voor de zwaarste categorie schepen en de zogenaamde kegelschepen niet meer noodzakelijk is. Ook zonder scheepvaartbegeleiding vanuit een verkeerspost, blijft de vaarweg voor al het scheepvaartverkeer open. Uiteraard doet Rijkswaterstaat er samen met de schippers en de sector alles aan om de veiligheid zo goed mogelijk te bewaken. Met de sector en Port of Amsterdam is afgesproken dat zij zich maximaal inspannen voor een maximumsnelheid van 15 km/u varen en voor het naleven van het bestaande ontmoetingsverbod en inhaalverbod op de smallere delen, waaronder de Demkabocht.

Vraag 4

Welke schade gaat de binnenvaart ondervinden van de nachtelijke stremming? Kunt u dit uitsplitsen in het aantal gestremde schepen en de financiële kosten per nacht?

Zie antwoord vraag 3.

Vraag 5

Welke andere oplossingen naast een nachtelijke stremming heeft Rijkswaterstaat onderzocht, en waarom zijn deze afgevallen?

De gedeeltelijke nachtelijke stremming is een besluit dat op korte termijn genomen moest worden met de kennis die toen voorhanden was. Door de korte termijn waarin de stremming geëffectueerd moest worden, was er geen tijd tot voorafgaande afstemming met de sector. Na de eerste berichtgeving is in overleg met de sector en Port of Amsterdam tot de huidige oplossing (zie onder 4) gekomen.

Vraag 6

Ziet u de sluiting als een incident of als deel van een structureel probleem voor de binnenvaart, gezien de eerdere sluiting van verkeerspost Schellingwoude?

Uit kostenoverwegingen hanteert Rijkswaterstaat een strak bemeten personeelsplanning. De reden van deze sluiting is onverwacht; een bijzonder ongelukkige samenloop van omstandigheden. Alleen in het uiterste geval wordt overgegaan tot afschaling van verkeersbegeleiding.

Vraag 7

Bent u bereid om een brede kosten-batenanalyse uit te voeren waarbij de kosten van de mogelijke oplossingen voor het capaciteitstekort bij Vessel Traffic Services (VTS) op korte termijn afgezet worden tegen de economische schade van nachtelijke stremmingen zoals deze?

Nu de nachtelijke stremming niet doorgaat, is er geen noodzaak een kosten-batenanalyse uit te voeren.

Vraag 8

Hoeveel nieuw personeel moet aangetrokken worden om dergelijke sluitingen volledig te kunnen voorkomen?

Er liggen geen berekeningen die aangeven hoeveel medewerkers Rijkswaterstaat in dienst zou moeten hebben om de omstandigheden die we hier tegenkwamen af te dekken. Er is altijd fluctuatie in het personeelsbestand en dat kan Rijkswaterstaat over het algemeen goed opvangen. Het 100% afdekken van dit risico, wanneer meerdere tegenvallers tegelijkertijd optreden, is zeer kostbaar. Dit zou tot gevolg hebben dat veruit het grootste deel van de tijd personeel niet efficiënt kan worden ingezet.

Vraag 9

Wanneer was het bij Rijkswaterstaat duidelijk dat er sprake was van een ernstig personeelstekort?

Begin augustus werd duidelijk, dat het vanaf september heel moeilijk zou worden om 24/7 scheepvaartbegeleiding te kunnen blijven garanderen in de sectoren Maarssen en Wijk bij Duurstede. Medio augustus werd definitief duidelijk dat dit niet ging lukken.

Vraag 10

Welke acties heeft Rijkswaterstaat ondernomen toen het duidelijk werd dat er sprake was van een ernstig personeelstekort, en is daarbij rekening gehouden met dat het opleiden van nieuw personeel twee jaar duurt?

Rijkswaterstaat is blijven doorwerken aan alternatieven, zie mijn antwoord op uw vraag 5. Bij de personeelsplanning wordt rekening gehouden met de lange tijd die zit tussen werven, opleiden en zelfstandig bevoegd zijn. Dat is een belangrijke reden waarom Rijkswaterstaat ruim voorafgaand aan in te calculeren vertrek bij pensionering werft op de functie van Vessel Traffic Services Operator (VTSO). In een acute situatie als deze biedt dit geen oplossing, maar het helpt wel om in de basis voldoende gekwalificeerd personeel te hebben.

Vraag 11

Heeft Rijkswaterstaat onderzocht of er personeel was dat op dit moment een andere functie bekleedt, maar wel de relevante ervaring heeft, kon bijspringen om de tekorten bij de scheepsvaartbegeleiding te verlichten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat waren de resultaten?

Het is niet mogelijk om medewerkers met een andere functie tijdelijk de werkzaamheden van een verkeersleider te laten verrichten. Om zelfstandig te kunnen werken als verkeersleider, moet iemand een (algemene) initiële training en een (specifieke) sector training volgen. Vervolgens krijgt een verkeersleider dan bevoegdheid voor een specifieke sector waarop hij of zij een minimaal aantal uren moet werken om deze bevoegdheid te behouden. Vervolgens moet een verkeersleider jaarlijks een toets afleggen en om de drie jaar opnieuw examen doen om deze bevoegdheid te houden. Dit is nodig voor de nautische veiligheid en daarom ook vastgelegd in internationale richtlijnen (IALA)2 en daar heeft Rijkswaterstaat zich, net als andere organisaties met verkeersleiders, aan te houden. Het is nu dus niet op korte termijn mogelijk om bijvoorbeeld een verkeersleider uit de sector Tiel, bij te laten springen in de sector Maarssen. Bovendien zou het langdurig laten bijspringen vanuit andere verkeersposten het probleem verplaatsen. Rijkswaterstaat onderzoekt momenteel wat er nodig is om verkeersleiders standaard voor meerdere sectoren op te leiden om zo het inzetgebied per medewerker te kunnen vergroten. Extra opleiden van mensen kost niet alleen geld, het gaat ook ten koste van de beschikbare capaciteit voor scheepvaartbegeleiding aangezien alleen actieve verkeersleiders bevoegd zijn nieuwe medewerkers op te leiden.

Vraag 12

Heeft Rijkswaterstaat de mogelijkheden voor externe inhuur van personeel met de juiste ervaring onderzocht? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat waren de resultaten?

Vanwege de in het antwoord op vraag 11 beschreven kwalificatie-eisen is het niet mogelijk om personeel als verkeersleider in te huren.

Vraag 13

Heeft Rijkswaterstaat de mogelijkheden voor het tijdelijk terugkeren van welwillende gepensioneerde, oud VTS-medewerkers onderzocht? Zo nee waarom niet? Zo ja, wat waren de resultaten?

Vanwege de jaarlijkse herhaaltoetsen, het drie jaarlijkse bevoegdheids-examen en het minimaal te werken uren is het niet mogelijk om op korte termijn oud-verkeersleiders in te zetten.

Vraag 14

Worden VTS-medewerkers van Rijkswaterstaat breed genoeg opgeleid zodat zij bij meerdere functies kunnen inspringen, indien nodig? Zo nee, waarom niet?

Rijkswaterstaat onderzoekt de mogelijkheid om meer verkeersleiders voor meerdere sectoren op te leiden. Dat is dus niet een andere functie, maar biedt de medewerker wel meer afwisseling en uitdaging en geeft Rijkswaterstaat meer flexibiliteit bij de inzet van medewerkers. Overigens vergroot dit niet het aantal beschikbare verkeersleiders en zal met een grote onverwachte uitval het probleem niet opgelost zijn.

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «China bestormt Europa nu ook met medische apparaten» naar aanleiding van de podcast Dagkoers van het Financieele Dagblad?1

Vraag 2

Wordt er in Nederlandse ziekenhuizen momenteel gebruik gemaakt van Chinese medische technologie? Zo ja, om wat voor technologie gaat het en worden er ook gevoelige persoonsgegevens verwerkt, behandeld of opgeslagen? Wie voert de updates uit en doet het onderhoud van deze technologie?

Vraag 3

Klopt het dat het St. Antonius Ziekenhuis gebruikmaakt van patiëntmonitoren van een Chinees bedrijf? Zo ja, wat vindt u hiervan, hoe wordt bescherming van patiëntgegevens gewaarborgd? Zijn er (Europese) alternatieven?

Vraag 4

Op welke wijze is gewaarborgd dat medische gegevens van Nederlanders niet in handen komen van niet-Europese bedrijven of organisaties?

Vraag 5

Deelt u de zorgen omtrent spionage, misbruik en privacy bij het gebruik van medische technologie van Chinese aanbieders? Zo nee, waarom niet?

Vraag 6

Welke bevoegdheden hebt u om te garanderen dat medische informatie niet in Chinese handen komt te vallen? Als deze bevoegdheden onvoldoende zijn, aan welke mogelijkheden denkt u om dit wel te kunnen garanderen?

Vraag 7

Deelt u de wens dat Nederland en Europa voor medische technologie niet te afhankelijk mogen worden van Chinese aanbieders? Zo ja, wat doet u hieraan? Zo nee, waarom niet?

Vraag 8

Deelt u de wens dat het goed zou zijn om waar mogelijk te investeren in Nederlandse en Europese alternatieven zodat zorginstellingen, zoals ziekenhuizen, kunnen kiezen voor veilige alternatieven? Zo nee, waarom niet?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht ««Slager van de Balkan» Mladićkrijgt staatsbegrafenis»?1

Ja.

Vraag 2

Heeft het kabinet er kennis van genomen dat de Servische Minister van Justitie Vujić heeft aangekondigd dat oorlogsmisdadiger Mladić met militaire eer en staatseer zou worden begraven?

Ja.

Vraag 3

Deelt u de mening dat het met militaire eer en staatseer begraven van iemand die is veroordeeld wegens genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven volstrekt onaanvaardbaar is? Bent u bereid om een harde veroordeling hiervan over te brengen aan de Servische autoriteiten?

Ja. Het door de Servische regering gegeven eerbetoon rondom de uitvaart van Ratko Mladić vind ik zeer ongepast en bijzonder kwetsend voor de slachtoffers en nabestaanden, waaronder van de Srebrenica-genocide. Dit past niet bij wat wij van een EU kandidaat-lidstaat verwachten en druist sterk in tegen de gemeenschappelijke Europese waarden. Al voor de overbrenging van het lichaam van Mladić aan Servië heb ik duidelijk aan mijn Servische ambtsgenoot laten weten elke vorm van staats- of militair eerbetoon volstrekt onaanvaardbaar te vinden. Nederland heeft dit signaal ook in andere contacten met de Servische autoriteiten ondubbelzinnig overgebracht.

Vraag 4

Deelt u de zorg dat het verlenen van militaire eer en staatseer aan oorlogsmisdadiger Mladić bijdraagt aan de verheerlijking en normalisering van een oorlogsmisdadiger en van genocide? Bent u bereid om een harde veroordeling hiervan over te brengen aan de Servische autoriteiten?

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 5

Deelt u de mening dat Nederland, mede gelet op de bijzondere historische betrokkenheid, een verantwoordelijkheid heeft om zich krachtig uit te spreken tegen het verlenen van staatseer aan Mladić? Zo nee, waarom niet?

Zie het antwoord op vraag 3. Ik heb mij hier krachtig over uitgesproken en keur elke vorm van eerbetoon aan Mladić af, zowel in Servië als in Republika Srpska in Bosnië en Herzegovina of elders.

Vraag 6

Bent u bereid de Servische ambassadeur in Nederland te ontbieden en aan de ambassadeur over te brengen dat het verlenen van militaire eer en staatseer aan de oorlogsmisdadiger Mladić door Nederland wordt veroordeeld en dat Nederland van Servië verwacht dat het, uit respect voor de uitspraken van internationale tribunalen en de slachtoffers, hiervan afziet? Zo nee, waarom niet?

Zie het antwoord op vraag 3. Al voor de overbrenging van het lichaam van Mladić aan Servië heeft Nederland aan de Servische ambassadeur en de Servische autoriteiten in Belgrado duidelijk laten weten elke vorm van staats- of militair eerbetoon volstrekt onaanvaardbaar te vinden.

Vraag 7

Bent u tevens bereid deze kwestie in Europees verband aan de orde te stellen en erop aan te dringen dat ook de Europese Unie duidelijk afstand neemt van dergelijke vormen van verheerlijking van veroordeelde oorlogsmisdadigers en ervoor te pleiten dat Servië hiervan gevolgen dient te ondervinden in de betrekkingen met de EU vanwege de duidelijke minachting van het internationaal recht waarvan Servië hiermee blijk geeft? Zo nee, waarom niet?

De Europese Unie heeft zich hier duidelijk over uitgesproken. Zo hebben Commissievoorzitter Von der Leyen, Eurocommissaris Kos (uitbreiding), Hoge Vertegenwoordiger Kallas en voorzitter van de Europese Raad Costa het eerbetoon aan Mladić veroordeeld. Het gegeven eerbetoon en het gebrek aan erkenning van het verleden en van het leed van de slachtoffers past niet bij wat van een EU kandidaat-lidstaat verwacht wordt. Servië heeft hiermee zijn eigen toetredingsperspectief geen dienst bewezen.

Vraag 8

Bent u bereid om ook de uitingen van andere extremistische politici over deze kwestie, zoals de uitingen van Dodik, stellig te veroordelen? Zo neen, waarom niet?

Ja. Het kabinet keurt elke vorm van eerbetoon aan of verheerlijking van oorlogsmisdadigers af, ook wanneer dat plaatsvindt in Republika Srpska in Bosnië en Herzegovina of elders. Het is tevens betreurenswaardig dat het Bosnisch-Servische lid van het Presidentschap van Bosnië en Herzegovina Cvijanović en verschillende hooggeplaatste politici uit Republika Srpska bij de begrafenis aanwezig waren.

Vraag 9

Bent u, gelet op de actualiteit, bereid deze vragen binnen enkele werkdagen te beantwoorden?

Ja.