| Ingediend | 13 augustus 2026 |
|---|---|
| Beantwoord | 28 september 2026 (na 46 dagen) |
| Indieners | Stephan Neijenhuis (D66), Marieke Vellinga-Beemsterboer (D66) |
| Beantwoord door | Vincent Karremans (VVD), Hans Vijlbrief (D66) |
| Onderwerpen | economie organisatie en beleid sociale zekerheid verkeer water |
| Bron vraag | https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kv-tk-2026Z16887.html |
| Bron antwoord | https://zoek.officielebekendmakingen.nl/ah-tk-20262027-136.html |
Er is een verschil in loon voor het werk aan boord van een zeeschip tussen een zeevarende die in de EU woont en een zeevarende die in Indonesië woont.
Hierbij is de volgende context van belang. Het mondiale beloningssysteem in de zeevaart verschilt aanzienlijk van het beloningssysteem dat voor werk op het vaste land geldt. Dit komt doordat de zeevaart een geglobaliseerde beroepsbevolking kent. Voor zeevarenden is in ILO-verband (Internationale Arbeidsorganisatie) in een vroeg stadium een mondiale regeling getroffen inzake het vaststellen van de hoogte van het minimum maandloon, door middel van onderhandelingen door maritieme sociale partners. Dit is een belangrijk instrument om ervoor te zorgen dat zeevarenden op mondiaal niveau toereikende minimumlonen ontvangen, ongeacht onder welke vlag een schip vaart. De ILO minimum loonnorm – die niet bindend is – wordt gebaseerd op basis van het prijspeil in woonlanden van zeevarenden (de landen van herkomst). Dit betekent dat loonverschillen bestaan tussen zeevarenden woonachtig in Indonesië en zeevarenden woonachtig in de EU.
De zeevaart is daarmee wereldwijd de enige sector met een internationaal vastgestelde minimum loonnorm, met als oogmerk bescherming van zeevarenden en een internationaal gelijk speelveld voor reders. Vanwege het werk op zee is de toepassing van het woonlandbeginsel voor zeevarenden een internationaal gangbare praktijk.
Zeevarenden worden op Nederlands gevlagde schepen niet verschillend beloond vanwege hun nationaliteit. Het loon is afhankelijk van het prijspeil in het land waar zeevarenden woonachtig zijn. Dit betekent dat loonverschillen bestaan tussen zeevarenden. Ik kan mij voorstellen dat deze internationale systematiek vragen oproept, maar voor zeevarenden is dit de gangbare praktijk.
Door middel van de Kamerbrief van 18 februari 20261 is aan de Kamer het HCSS/Deloitte rapport «Het vlagregister en het woonlandbeginsel, economische en strategische waarde» aangeboden. Hiermee werd voldaan aan de toezegging aan de Kamer dat een onderzoek werd uitgevoerd naar de effecten voor de Nederlandse maritieme sector waarbij in kaart wordt gebracht wat het loslaten van het woonlandbeginsel en de daarmee gepaard gaande daling van het aantal zeeschepen in het Nederlandse vlagregister zou betekenen2. De brief geeft een beknopte samenvatting van het rapport én een korte weergave van de oordelen van het College voor de Rechten van de Mens. Tevens bevat de brief een passage over de wereldwijd vastgestelde ILO minimumloonnorm in de zeevaartsector, welke mede wordt gebaseerd op basis van het prijspeil in de woonlanden van zeevarenden.
In de procedurevergadering van de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat van 11 maart 2026 heeft de Kamer wederom verzocht om een schriftelijke reactie op het rapport. In de Kamerbrief van 7 april 20263 is verwezen naar de brief van 18 februari 2026 waarin beknopt de essentie van het rapport weergegeven.
Het woonlandbeginsel betekent voor deze zeevarenden dat zij worden beloond op grond van het prijspeil in hun woonland, zoals opgenomen in de op hen van toepassing zijnde lokale cao’s. De arbeidsvoorwaarden in deze lokale cao’s liggen boven de internationale minimumnormen.
Ik erken dat direct onderscheid op basis van nationaliteit zonder wettelijke grondslag niet door economische argumenten kan worden gerechtvaardigd. Hiervan is echter geen sprake. Er vindt geen structureel onderscheid naar nationaliteit plaats. De sociale partners zijn een onderscheid naar de plaats waar de zeevarende woonachtig is overeengekomen. Er is geen rechterlijke uitspraak dat een dergelijke afspraak niet is toegestaan.
Ja.
Het SEO rapport is een second opinion op het HCSS/Deloitte rapport dat SEO op verzoek van Stichting Equal Justice Equal Pay heeft opgesteld. De Stichting heeft eerder een sommatiebrief aan de Staat gestuurd waarin de Staat aansprakelijk wordt gesteld voor de gevolgen van de ongelijke beloning op Nederlands gevlagde schepen. De Stichting zal het rapport mogelijk willen inbrengen in een toekomstige procedure.
Ik heb met interesse kennis genomen van het SEO rapport. Net als het HCSS/Deloitte rapport bevat ook dit rapport feitelijke uitgangspunten en ramingen. SEO komt op basis van een alternatief scenario tot de conclusie dat niet meer dan 20% van de zeeschepen in het register omvlagt en dat HCSS/Deloitte de effecten van het omvlaggen overschat voor de Nederlandse economie. Zoals toegezegd aan de Kamer heb ik het Rijksregiebureau Maritieme Maakindustrie opdracht gegeven om aanvullend onderzoek te verrichten naar, kort gezegd, de brede effecten in Nederland naar de mogelijke economische en strategische gevolgen van het loslaten van het woonlandbeginsel. Ik wacht de uitkomsten van dat onderzoek eerst af en verwacht dat de Kamer hierover in het voorjaar van 2027 kan worden geïnformeerd.
Zoals aangegeven in de beantwoording op vraag 7 heb ik met interesse kennis genomen van het SEO rapport. De Kamer is geïnformeerd dat het Rijksregiebureau Maritieme Maakindustrie opdracht heeft gekregen om aanvullend onderzoek te verrichten naar de brede effecten in Nederland naar de mogelijke economische en strategische gevolgen van het loslaten van het woonlandbeginsel. Ik wacht de uitkomsten van dat onderzoek eerst af en zal dan ook reageren op de kritiek die SEO op het rapport van HCSS/Deloitte heeft.
SEO gaat uit van een alternatief scenario, waarbij niet meer dan 20% van de zeeschepen in het Nederlands vlagregister omvlagt. SEO stelt dat van schade alleen sprake is als banen daadwerkelijk uit de Nederlandse economie verdwijnen. SEO geeft aan dat voor Nederlandse kapiteins noch voor Nederlandse officieren omvlagging tot schade zal leiden, vanwege het mondiaal tekort aan officieren en kapiteins. SEO voegt daaraan toe, dat indien er geen nieuwe baan op zee is, geen waarde voor Nederland verloren gaat zolang het werk binnen Nederland blijft, bijvoorbeeld elders in het maritieme cluster, zolang de walactiviteiten in Nederland (kunnen) blijven gevestigd.
De observatie van SEO dat clustervoordelen samenhangen met de plaats waar de economische activiteit aan wal plaatsvindt is juist. Echter, er zijn ook clustervoordelen die met de vlag van een schip samenhangen, zoals opgenomen in eerdere Kamerbrieven over het Nederlands vlagregister.
Het HCSS/Deloitte rapport geeft expliciet aan dat nader onderzoek zal moeten uitwijzen welke effecten het loslaten van het woonlandbeginsel zal hebben op de keuze voor Nederland als vestigingsplaats van reders. Het kabinet heeft in de brief van 18 februari jl. ook geen conclusies getrokken, maar aangegeven met interesse kennis te hebben genomen van het HCSS/Deloitte rapport en dat het rapport een beeld geeft van het vlagregister en wat het loslaten van het woonlandbeginsel zou betekenen voor de economische en strategische waarde van het vlagregister.
In de Kamerbrief van 7 april jl. wordt aangegeven dat het uitvlaggen de kans vergroot dat rederijen geheel uit Nederland vertrekken, en dat aanvullend onderzoek zal worden verricht.
Nee, dit herken ik niet. Uitgezonderd de enkele EU-lidstaat die geen vlagregister heeft, wordt de wereldwijde vastgestelde ILO minimumloonnorm in de zeevaartsector toegepast. Sommige EU-lidstaten doen dat middels een tweede vlagregister, waarin alle internationaal varende zeeschepen zijn ondergebracht.
Ik zie hier geen reden toe.
Naar aanleiding van het aanvullend onderzoek dat in opdracht van het Rijksregiebureau Maritieme Maakindustrie wordt verricht zal de Kamer naar verwachting in het voorjaar van 2027 opnieuw worden geïnformeerd.
Met redersorganisatie KVNR en vakvereniging Nautilus vindt regelmatig en goed overleg plaats over de Nederlandse zeevaartsector. Hierbij is ook aandacht voor de concurrentiepositie van het Nederlands maritieme cluster. Het uitgangspunt is om het mondiale gelijke speelveld zo goed mogelijk te bewaken.
Het Rijksregiebureau Maritieme Maakindustrie laat momenteel aanvullend onderzoek doen waarbij inzichtelijk moet worden wat de potentiële (kwantitatieve) impact is voor de toekomstige bedrijvigheid en werkgelegenheid bij in Nederland gevestigde rederijen en de bredere maritieme cluster in Nederland bij het loslaten van het woonlandbeginsel.
Nederland zet zich in ILO-verband in voor een continue verbetering van arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden. De Nederlandse maritieme sociale partners hebben hierin een eigen rol, vanwege de tripartiete samenstelling in de ILO.
De zeevaartsector is mondiaal gereguleerd en om die reden dient op mondiaal niveau in plaats van op nationaal niveau inzet te worden gepleegd met het oog op bescherming van zeevarenden en een internationaal gelijk speelveld voor reders.
Er vindt geen verdringing van Nederlandse zeevarenden plaats door toepassing van het woonlandbeginsel. Sinds decennia is sprake van een tekort aan Nederlands en Europese zeevarenden op de Nederlandse en EU gevlagde schepen, ondanks diverse -educatieve- campagnes om meer interesse te creëren voor maritieme opleidingen.
Tijdens internationale crisis is het van belang dat ook de Nederlandse gevlagde vloot kan doorvaren. Het verlies aan vlootcapaciteit betekent onder andere een afname aan de nationale veiligheid (fysieke weerbaarheid, waaronder vervoer van troepen en militaire lading) en afname van de strategische autonomie (leveringszekerheid van goederen voor de bevolking). Afhankelijk van voornoemde situaties zal een bepaald type zeeschip benodigd zijn.
Nederland heeft uitsluitend jurisdictie over Nederlands gevlagde schepen en kan in «buitengewone omstandigheden» alleen controle over Nederlands gevlagde zeeschepen, scheepsruimten en bemanning uitoefenen.
De oordelen van het College voor de Rechten van de Mens zijn juridisch niet bindend. Daarbij geldt dat de cao Handelsvaart is aangegaan tussen de sociale partners, en niet de Staat. Het woonlandbeginsel staat algemeenverbindendverklaring van deze cao niet in de weg, omdat de tekst van de cao Handelsvaart niet kennelijk in strijd is met het recht.
Bij de algemeenverbindendverklaring is bepaald dat, voor zover sprake is van strijd met bij of krachtens de wet gestelde regels, die regels prevaleren – wat onder meer betekent dat als er onderscheid wordt gemaakt waar een objectieve rechtvaardiging voor nodig is, het aan de partijen in de uitvoeringspraktijk is om te zorgen voor een legitiem doel waarbij de ingezette middelen passend en noodzakelijk zijn voor het bereiken van dat doel.
Ja.
De vragen van de leden Vellinga-Beemsterboer en Neijenhuis (beiden D66) over de Kamerbrief «Schriftelijke reactie rapport «Het vlagregister en het woonlandbeginsel, economische en strategische waarde»» (vraagnummer 2026Z16887) kunnen niet binnen de gebruikelijke termijn worden beantwoord. De reden is dat de zorgvuldige afstemming van de vragen meer tijd vergt. De beantwoording zal op zo kort mogelijke termijn aan de Kamer worden toegezonden. Hierbij zal worden voldaan aan het verzoek van de leden Vellinga-Beemsterboer en Neijenhuis om de beantwoording voor het commissiedebat Maritiem af te ronden.