Vraag 1

Bent u bekend met de berichtgeving over de snelle opkomst van AI-brillen met ingebouwde camera’s en microfoons en met incidenten waarbij mensen, onder wie vrouwen in toiletruimten, zonder hun medeweten zijn gefilmd?1 2

Ik ben bekend met deze berichtgeving.

Vraag 2

Deelt u de zorg dat camerabrillen zich onderscheiden van mobiele telefoons en reguliere camera’s, omdat de opnameapparatuur vrijwel onzichtbaar in een alledaags montuur is verwerkt en omstanders daardoor moeilijk kunnen vaststellen of zij worden opgenomen?

Ja, die zorg deel ik. Wanneer van een smartphone of reguliere camera gebruik wordt gemaakt om opnamen te maken, is dit in de regel zichtbaar door de wijze waarop het apparaat wordt vastgehouden. In het geval van de camerabrillen is dat in mindere mate het geval, omdat de enige indicatie voor opname een lampje op de bril is.

Vraag 3

Deelt u de opvatting dat het op grote schaal gebruikelijk worden van dergelijke brillen gevolgen kan hebben voor de sociale veiligheid en de vrijheid waarmee mensen zich in de openbare ruimte en tijdens sociale gelegenheden bewegen?

Ja, de mogelijkheid dat er opnames worden gemaakt op een openbare plek, kan ertoe leiden dat mensen zich minder vrij voelen.

Vraag 4

Welke Nederlandse wet- en regelgeving is van toepassing wanneer gebruikers met een camerabril herkenbare personen filmen, geluidsopnamen maken, deze gegevens via de servers van een technologiebedrijf verwerken of de beelden publiceren?

Indien beelden niet voor louter persoonlijk of huishoudelijk gebruik zijn bedoeld, kunnen er al naar gelang de situatie verschillende rechtsregels van toepassing zijn. Allereerst geldt het recht op privacy en gegevensbescherming, zoals artikel 10 van de Grondwet, artikelen 7 en 8 van het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie (Handvest) en artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), waarin het recht op de bescherming van het privé en familieleven, de woning en communicatie is vervat. Het gegevensbeschermingsrecht is in de Europese Unie (EU) nader uitgewerkt in onder andere de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Verder worden productveiligheidseisen gesteld in nationaal en Europees consumentenrecht.
In een situatie waarin iemand schade ondervindt doordat hij of zij zonder toestemming wordt gefilmd, kan sprake zijn van een onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). Daarbij kan het portretrecht een rol spelen. Artikel 21 van de Auteurswet bepaalt dat dat publicatie van een portret (dat kan ook een video-opname zijn) dat zonder toestemming is gemaakt ongeoorloofd kan zijn indien een «redelijk belang» van de geportretteerde zich tegen die publicatie verzet. Tot slot zijn er bepalingen (art. 139a-b en f en 441b) in het wetboek van Strafrecht die het heimelijk en wederrechtelijk maken van opnamen of afbeeldingen strafbaar stellen, al dan niet in niet-publiek toegankelijke plaatsen.

Vraag 5

Wie is juridisch verantwoordelijk voor de verwerking van de persoonsgegevens van omstanders: de drager van de bril, de aanbieder van de technologie of beide partijen? Is dit voor gebruikers en omstanders voldoende duidelijk?

Voor gebruikers en omstanders is nu niet altijd duidelijk wie er wanneer verantwoordelijk is voor het beeldmateriaal dat wordt gemaakt, en welke gegevens voor welk doel worden verwerkt. De juridische verantwoordelijkheid hangt af van wie het doel en de essentiële middelen van de verwerking van persoonsgegevens bepaalt. In de praktijk zijn dat vaak zowel de drager als de aanbieder van de camerabril, voor verschillende delen van de verwerking. Zo kan de gebruiker verantwoordelijk zijn voor het vastleggen van beeld- en geluidsmateriaal waar mensen op te zien zijn en kan een andere partij (zoals de aanbieder van de technologie) verantwoordelijk zijn voor het verdere gebruik van het beeldmateriaal op het moment dat de gebruiker de beelden deelt. Dat kan uitmonden in een afzonderlijke verwerkingsverantwoordelijkheid voor beide partijen óf een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Vraag 6

Klopt het dat foto’s en video’s die met de Meta-AI-bril worden gemaakt via de systemen of servers van Meta worden verwerkt? Welke beeld-, geluids- en metagegevens ontvangt Meta daarbij en voor welke doeleinden mogen deze worden gebruikt?

Het klopt dat foto’s en video’s via de systemen van Meta kunnen worden verwerkt. Uit openbare informatie van Meta volgt dat foto’s en video’s die worden gemaakt met de Meta-AI-bril in beginsel op de bril zelf worden opgeslagen.3 Pas op het moment dat de gebruiker ervoor kiest om gegevens te delen, kunnen verdere verwerkingen worden gedaan.
Informatie over welke verwerkingen plaatsvinden voor welke doeleinden, staat in het (aanvullende) privacybeleid van Meta Platform Technologies.4 Voor zover Meta persoonsgegevens verwerkt, geldt dat Meta gehouden is aan de AVG. Of Meta hieraan voldoet voor wat betreft de camerabril, is ter beoordeling van de bevoegde toezichthouder.

Vraag 7

Kan worden uitgesloten dat beelden, geluidsopnamen of andere gegevens van omstanders zonder hun uitdrukkelijke toestemming worden gebruikt voor het trainen, testen of verbeteren van AI-systemen? Zo nee, welke bescherming hebben deze omstanders?

Nee, dat kan niet worden uitgesloten. Beelden, geluidsopnamen en andere gegevens van omstanders die worden gemaakt met de camerabrillen kunnen persoonsgegevens zijn. Het verwerken daarvan voor het trainen, testen en verbeteren van AI-systemen is alleen toegestaan als daarvoor een rechtsgrond bestaat. De AVG biedt ruimte om ook zonder toestemming van de betrokkene op basis van de verwerkingsgrondslag «gerechtvaardigd belang» persoonsgegevens te verwerken (artikel 6, eerste lid onder f AVG). Als daarvoor wordt gekozen, dan moet het belang van de verwerkingsverantwoordelijke worden afgewogen tegen de belangen en/of fundamentele rechten en vrijheden van de betrokkene. De AVG bevat bepalingen om de risico’s van de verwerking van persoonsgegevens van betrokkenen (in dit geval de omstanders) te beperken. Zo moet de verwerkingsverantwoordelijke voldoen aan bepaalde informatieverplichtingen richting de betrokkenen, waarborgen treffen om de impact op de grondrechten van de betrokkenen te beperken en zich houden aan de algemene beginselen zoals dataminimalisatie Het Europees Comité voor Gegevensbescherming (European Data Protection Board, EDPB), waarin de Europese gegevensbeschermingstoezichthouders samenwerken, heeft op 17 december 2024 een advies aangenomen over het gebruik van persoonsgegevens bij het ontwikkelen en in gebruik nemen van AI-modellen. Het is aan de toezichthouders om te beoordelen of de AVG wordt nageleefd.

Vraag 8

Bent u bekend met berichten dat medewerkers van een door Meta ingeschakelde onderneming toegang zouden hebben gehad tot zeer intieme opnamen? Heeft de Autoriteit Persoonsgegevens hierover contact gehad met Meta of met andere Europese privacytoezichthouders?

Ik ben bekend met deze berichten en als de berichtgeving juist is, baart mij dit zorgen. De AP heeft laten weten in contact te staan met andere Europese privacytoezichthouders en intensief met hen samen te werken aan dossiers met betrekking tot camerabrillen.
Omdat de EU-vestiging van Meta in Ierland zit, is de Ierse toezichthouder de primaire toezichthouder. De Ierse toezichthouder heeft zich voor het eerst in 2021 uitgelaten over het toezicht op de camerabrillen.5

Vraag 9

Bent u bekend met de opvatting van de Hamburgse privacytoezichthouder dat slimme brillen mogelijk kunnen worden aangemerkt als in alledaagse voorwerpen verborgen opnameapparatuur en daarom onder Duits recht verboden zouden kunnen zijn? Hoe beoordeelt u deze ontwikkeling en bent u bereid te onderzoeken welke betekenis deze juridische benadering kan hebben voor de Nederlandse en Europese regelgeving rond camerabrillen?3

Ja, ik ben hiermee bekend.7 Het verbod dat in Duitsland geldt, verbiedt kort gezegd het aanbod en bezit van telecommunicatie-apparatuur die de vorm heeft van een alledaags gebruiksobject en die geschikt is om ongemerkt gesprekken op te nemen of beelden op te nemen. Of camerabrillen onder dit verbod vallen, is blijkens de berichtgeving hierover in Duitsland nog geen uitgemaakte zaak. In Nederland kennen wij niet een zodanig verbod. In antwoorden 14–15 ga ik nader in op de afwegingen voor en tegen een verbodsbepaling. Daarnaast komt de European Data Protection Board (EDPB), waarin de gezamenlijke Europese privacytoezichthouders vertegenwoordigd zijn, later dit jaar met een rapport over de slimme brillen.8 De bevindingen en eventuele aanbevelingen van de EDPB in het rapport wacht het kabinet met belangstelling af. Zie ook het antwoord op vraag 14.

Vraag 10

Hoeveel meldingen, klachten of signalen hebben de politie, het Openbaar Ministerie en de Autoriteit Persoonsgegevens ontvangen over mensen die met camerabrillen zonder hun medeweten zijn gefilmd of van wie dergelijke beelden zijn gepubliceerd?

De AP heeft tot op heden zes signalen en één klacht binnengekregen over camerabrillen. Het Openbaar Ministerie beschikt niet over cijfers met betrekking tot aangiften.

Vraag 11

Acht u het huidige kleine indicatielampje op camerabrillen voldoende duidelijk om omstanders te informeren dat zij worden opgenomen, mede gezien het feit dat dit lampje moeilijk zichtbaar kan zijn?

Op dit moment is het is voor veel mensen niet vanzelfsprekend dat een lampje op een bril betekent dat er gefilmd wordt. Daarbij is het mogelijk om het lampje te missen in drukke of fel verlichte omgevingen. Ook spelen visuele beperkingen, kleurwaarneming (bijv. kleurenblindheid) en kijkhoek mee.

Vraag 12

Bent u bekend met de online aangeboden stickers, aanpassingen en instructies waarmee het opname-indicatielampje kan worden afgedekt of omzeild zonder dat de camera wordt uitgeschakeld? Bent u bereid te onderzoeken of de verkoop van dergelijke hulpmiddelen kan worden verboden?

Ja, ik ben ermee bekend dat er online stickers, aanpassingen en instructies circuleren om het opname indicatielampje op camerabrillen af te dekken of te omzeilen. Het is onwenselijk dat er middelen, instructies en zelfs diensten worden aangeboden die het doelbewust onmogelijk maken voor omstanders om te zien dat er wordt opgenomen.
Tegelijkertijd is een verkoopverbod op dergelijke hulpmiddelen juridisch kwetsbaar, eenvoudig te omzeilen, moeilijk handhaafbaar en onevenredig ingrijpend en kostbaar ten opzichte van het beperkte effect. De meeste materialen en accessoires hebben een legaal karakter. Het afbakenen van wat wel en niet mag is zeer lastig. Meta zelf geeft aan dat de camera automatisch wordt uitgeschakeld zodra de bril detecteert dat het led-lampje voor opname is bedekt, fysiek is gemanipuleerd of is vernietigd.9

Vraag 13

Bent u bereid in Europees verband te pleiten voor bindende ontwerpeisen voor camerabrillen, waaronder een duidelijk en niet te omzeilen visueel en hoorbaar signaal tijdens het maken van foto-, video- of geluidsopnamen?

Nee, op dit moment niet. Ik acht het wenselijk om de bevindingen van het onderzoek van de EDPB af te wachten.

Vraag 14

Bent u bereid te onderzoeken of het mogelijk is om het dragen van deze brillen (deels) te verbieden in publieke ruimtes?

Een (gedeeltelijk) verbod op het dragen camerabrillen in publieke ruimtes is een ingrijpende maatregel. Dat kan alleen als er geen minder zwaarwegende alternatieven mogelijk zijn. Het gebruik van de camerabrillen is niet intrinsiek onwenselijk. Wat vooral belangrijk is, is dat wordt opgekomen tegen ongewenst gebruik van de brillen. Daarvoor zijn al mogelijkheden binnen het huidige wettelijke kader, waaronder het gegevensbeschermingsrecht.
Ik acht het voor nu verstandig om de bevindingen van de EDPB af te wachten, alvorens zelf een onderzoek te starten. De bevindingen van de EDPB kunnen ook relevant zijn voor de of het juridisch mogelijk is om te verplichten dat de drager van een camerabril deze afzet of de opnamefunctie uitschakelt.

Vraag 15

Bent u bereid te onderzoeken of het juridisch mogelijk is om te verplichten dat de drager van een camerabril deze afzet of de opnamefunctie uitschakelt wanneer iemand in de directe omgeving aangeeft niet gefilmd of opgenomen te willen worden?

Zie antwoord vraag 14.

Vraag 16

Welke beperkingen gelden voor het gebruik van gezichtsherkenning in combinatie met camerabrillen? Bent u bereid zich in Europees verband uit te spreken tegen realtime gezichtsherkenning van willekeurige omstanders door particuliere gebruikers?

Het gebruik van gezichtsherkenning in combinatie met camerabrillen is aan strikte beperkingen onderhevig. Zonder een specifieke wettelijke grondslag en naleving van de waarborgen uit de AVG en de AI verordening is identificatie van willekeurige omstanders in de openbare ruimte door particuliere gebruikers niet toegestaan. Gelet op het reeds geldende EU en nationale kader acht het kabinet aanvullend oproepen tot actie in Europees verband niet nodig; de inzet blijft gericht op strikte toepassing en effectieve handhaving van de bestaande regels.

Vraag 17

Hebben organisatoren van evenementen, horecagelegenheden, scholen, zorginstellingen, zwembaden en andere organisaties voldoende juridische mogelijkheden om camerabrillen te weren? Bent u bereid hiervoor duidelijke landelijke richtlijnen op te stellen?

Ja. Organisatoren en beheerders hebben in de regel voldoende juridische mogelijkheden om camerabrillen te weren of het gebruik daarvan te beperken via huisregels, contractvoorwaarden en toegangsbeleid.
Bij vergunningsplichtige evenementen kan de gemeente aanvullende voorwaarden stellen. Exploitanten van private of semi publieke locaties (horeca, winkels, musea, zwembaden, sportscholen, evenemententerreinen) mogen een verbod of beperking op camerabrillen als huisregel of in algemene voorwaarden opnemen, mits zij kenbaar, niet discriminatoir en proportioneel zijn. Bij niet naleving kan de toegang worden geweigerd of beëindigd; bij weigering te vertrekken kan uiteindelijk strafrechtelijk worden opgetreden wegens lokaalvredebreuk (art. 138 Sr).
Scholen en zorginstellingen hebben een bijzondere zorg en veiligheidsverantwoordelijkheid richting leerlingen, patiënten en bezoekers. Vanuit die plicht is een vergaand verbod in onderwijs en zorgomgevingen (en zeker in kleed-, behandel- en rustruimten) goed te rechtvaardigen. In niet publieke ruimten zoals kleedkamers en toiletten is heimelijk filmen strafbaar.
Gelet op het bestaande wettelijk kader, dat voldoende duidelijke mogelijkheden biedt, acht ik een nieuwe landelijke richtlijn niet noodzakelijk.

Vraag 18

Bent u bereid de Autoriteit Persoonsgegevens te vragen onderzoek te doen naar het gebruik van camerabrillen in Nederland, de gegevensstromen naar technologiebedrijven en mogelijke juridische lacunes, en de Kamer hierover vóór het einde van het jaar te informeren?

De AP heeft aangegeven bezorgd te zijn en de maatschappelijke ophef over de camerabril te begrijpen. Samen met andere Europese privacy-toezichthouders wordt daarom gekeken naar de impact van camerabrillen op privacy van mensen. Naar verwachting komt daar dit najaar meer duidelijkheid over. De AP heeft daarnaast momenteel een aantal klachten over camerabrillen in behandeling. Zoals vermeld in antwoord 9 verwacht de EDPB, waarin ook de AP vertegenwoordigd is, daarnaast dit najaar nog bevindingen te publiceren over camerabrillen. We zullen de zorgen rondom de camerabrillen met de AP in ons reguliere contact met de AP aankaarten. Het is aan de AP, als onafhankelijke toezichthouder, of zij hier nader onderzoek zal doen.

Vraag 1

Bent u op de hoogte van het corruptieonderzoek naar het Albanese resort dat leidt naar Nederlandse brievenbusfirma’s?1

Ja, ik ben bekend met de berichtgeving hierover in de media.

Vraag 2

Deelt u de analyse dat de combinatie van grootschalige buitenlandse investeringen, zwakke institutionele controle en complexe Nederlandse eigendomsstructuren een enorm risico vormt voor de democratische controle?

Het kabinet onderschrijft in algemene zin het belang van transparantie over eigendomsstructuren en geldstromen en van adequate waarborgen tegen witwassen en corruptie. Complexe eigendomsstructuren zijn op zichzelf niet ongebruikelijk of onrechtmatig, maar kunnen het moeilijker maken om inzicht te verkrijgen in de uiteindelijke begunstigden («UBO’s») en geldstromen. Hiertegen heeft Nederland maatregelen genomen. Zo zijn juridische entiteiten verplicht hun UBO's te registreren in het UBO-register. Daarnaast hebben financiële instellingen en specifieke beroepsgroepen, waaronder trustkantoren, een poortwachtersfunctie en zijn zij verplicht cliëntonderzoek uit te voeren. Dit cliëntonderzoek houdt onder meer in dat de poortwachter de UBO verifieert en inzicht verkrijgt in de eigendoms- en zeggenschapsstructuur. Het kabinet zet zich zowel nationaal als internationaal in voor verdere versterking van de transparantie van eigendomsstructuren en uiteindelijk belanghebbenden. Dit gebeurt onder meer via de implementatie van het Europese antiwitwaspakket2, waarin regels over onder meer cliëntenonderzoek en UBO-transparantie verder worden geharmoniseerd.

Vraag 3

Deelt u de analyse dat Nederland als leverancier van brievenbusfirma’s een belangrijke spil vormt bij het wegsluizen van buitenlands geld?

Trustkantoren zijn gereguleerd via de Wet toezicht trustkantoren 2018 (Wtt 2018) en hebben een poortwachtersfunctie om integriteitsrisico’s, waaronder witwasrisico’s, te beheersen. Trustkantoren mogen uitsluitend met een door De Nederlandsche Bank (DNB) verleende vergunning trustdiensten aanbieden en staan onder doorlopend toezicht van DNB. Op 1 januari 2019 is de Wtt 2018 in werking getreden met als doelstelling een betere beheersing van integriteitsrisico's in de trustsector ten opzichte van de voorloper van de Wtt 2018.3 Dit doel was mede ingegeven door maatschappelijke zorgen naar aanleiding van onder andere de Panama Papers, de parlementaire ondervragingscommissie Fiscale Constructies en de toezichtspraktijk van DNB.4 De Wtt 2018 bevat, naast een vergunningsregime voor het verlenen van trustdiensten, eisen aan een integere en beheerste bedrijfsvoering en het verrichten van cliëntenonderzoek, en voorziet in toezicht- en handhavingsbevoegdheden voor DNB.
Het kabinet markeert dat om aan integriteitsrisico’s die aan trustdienstverlening verbonden kunnen zijn de Wtt 2018 sinds de inwerkingtreding meerdere malen is gewijzigd, waardoor de verplichtingen voor trustkantoren en het toezicht op de sector aanzienlijk zijn aangescherpt. Zo is voor trustkantoren een algeheel verbod op het geven van belastingadvies5 en het optreden als doorstroomvennootschap6 ingevoerd om het faciliteren van ongewenste fiscale constructies voor belastingontwijking tegen te gaan. Nederland heeft daarnaast de afgelopen jaren ook op fiscaal gebied veel maatregelen genomen tegen belastingontwijking via doorstroomstructuren, zowel internationaal als nationaal.7 Daarnaast is de Wtt 2018 in 2022 gewijzigd om sanctierisico’s beter te mitigeren, waarbij het verboden is om trustdiensten te verlenen aan cliënten in de Russische Federatie of Belarus. Het verbod om trustdiensten te verlenen is vervolgens uitgebreid tot cliënten, doelvennootschappen en uiteindelijk belanghebbenden die zijn gevestigd in een derde-hoogrisicoland of een land dat voorkomt op de Europese lijst van niet-coöperatieve belastingjurisdicties.8 Voorts zijn maatregelen getroffen om ontwijking van de vergunningplicht tegen te gaan en de handhaving daarvan te versterken. Daartoe is onder meer de definitie van een specifieke trustdienst verduidelijkt en is de boete voor het omzeilen van trustdienstverlening, bijvoorbeeld via «opknippen» van bepaalde diensten, verhoogd. Binnen het Financieel Expertise Centrum (FEC)9 wordt daarnaast een project uitgevoerd naar illegale trustdienstverlening en is een onderzoek afgerond naar het opknippen van trustdienstverlening.10 Er wordt daarnaast ook gehandhaafd. Zo heeft DNB recent bij tien bedrijven onderzoek gedaan naar het illegaal opknippen van trustdiensten en is bij drie bedrijven een overtreding vastgesteld. Bij vier bedrijven loopt het onderzoek nog, waarbij DNB handhavingsmaatregelen niet uitsluit.11
In de eerste helft van 2026 is de Wtt 2018 geëvalueerd door een extern onderzoeksbureau.12 Uit de evaluatie blijkt dat de Wtt 2018 en de daaropvolgende aanscherpingen hebben bijgedragen aan de versterking van de integriteit van de vergunninghoudende trustsector. De wetgeving is daarmee doeltreffend gebleken in het beperken van de risico's op witwassen, terrorismefinanciering en misbruik van trustdienstverlening binnen de gereguleerde sector. De onderzoekers doen geen aanbevelingen om de Wtt 2018 inhoudelijk aan te passen. Uit de evaluatie blijkt verder dat de (fiscale) maatregelen Nederland de afgelopen jaren minder aantrekkelijk hebben gemaakt als vestigingsland voor doorstroomstructuren. Dit blijkt onder meer uit een recente publicatie van DNB, waaruit volgt dat zowel het aantal financiële holdings van multinationals als het aantal trustkantoren in ongeveer tien jaar tijd bijna is gehalveerd.13 Ook blijkt de effectiviteit van de invoering van de bronbelasting op renten, royalty’s en dividenden uit de afname van inkomensstromen vanuit Nederland naar laagbelastende jurisdicties van € 37 miljard in 2019 naar € 6,5 miljard in 2024.14
Voor partijen die bedrijven alleen een vestigings- of correspondentieadres ter beschikking stellen met eventueel wat kleine secretariaatswerkzaamheden (in de volksmond brievenbusfirma’s genoemd), geldt dat zij de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) moeten naleven. Deze adresverleners worden ook wel aangemerkt als domicilieverleners en staan als poortwachters onder toezicht van de Dienst Financieel-Economische Integriteit (DFEI). Tijdens de onderhandelingen over het nieuwe Europese antiwitwaspakket heeft Nederland zich ingezet voor de invoering van een registratieplicht voor domicilieverleners.15 Dat is nu ook onderdeel geworden van dit pakket, dat Nederland momenteel implementeert. Bij de implementatie van het pakket is het kabinet daarnaast voornemens om gebruik te maken van een lidstaatoptie, zodat domicilieverleners en bredere trustdienstverleners zogenoemd verscherpt cliëntenonderzoek moeten toepassen vanwege de inherente risico’s die met deze dienstverlening gepaard gaat. Hierbij zal de noodzaak voor deze verscherpte maatregelen enige tijd na inwerkingtreding geëvalueerd worden.16 De verwachting is dat het wetsvoorstel voor de implementatie van het anti-witwaspakket voor het eind van het kalenderjaar bij uw Kamer wordt ingediend.

Vraag 4

Klopt het dat aandeelhouders zich niet bekend hoeven te maken omdat ze minder dan 25% van het project bezitten? Hoeveel beleidsvrijheid heeft Nederland om dit aan te scherpen? Bent u bereid om dit aan te scherpen?

Een aandeelhouder met 25% of meer van de aandelen of stemrechten is uiteindelijke begunstigde («UBO») van de juridische entiteit. Dat betekent niet dat personen met minder dan 25% van de aandelen of stemrechten géén UBO zijn. Wanneer een persoon op een andere manier zeggenschap heeft over een onderneming kan die persoon ook als UBO worden aangemerkt. Hierbij kan worden gedacht aan statutaire bepalingen, een benoemingsrecht of informele afspraken. Wanneer een persoon voldoet aan de eisen om als UBO te worden aangewezen, moet diegene worden ingeschreven in het UBO-register. Deze regels gelden nu al en worden aangescherpt door de nieuwe Europese antiwitwaswetgeving. In lijn met de kabinetsinzet om administratieve lasten te verminderen is ervoor gekozen om geen gebruik te maken van de lidstaatoptie om in geval van hoog risico-situaties het percentage om als UBO te worden aangemerkt te verlagen naar 15%. Het toezicht op de naleving van de UBO-regelgeving vindt risicogebaseerd plaats, zodat onnodige regeldruk wordt voorkomen in situaties met een laag risico.

Vraag 5

Bent u bereid om proactief mee te werken aan het Albanese anticorruptie onderzoek en te zorgen dat bekend wordt wie alle aandeelhouders zijn in deze constructies?

De Minister van Justitie en Veiligheid kan geen uitspraken doen over lopende (buitenlandse) strafrechtelijke onderzoeken en mogelijke samenwerking en evenmin over entiteiten en aandeelhouders. Nederland en Albanië onderhouden een goede rechtshulprelatie. In het kader daarvan werken politie en het openbaar ministerie (OM) samen met de Albanese anti-corruptiestructuur SPAK in de bestrijding van corruptie en georganiseerde criminaliteit en corruptie. Eventuele rechtshulpverzoeken die in deze samenwerking worden gedaan, worden beoordeeld en verwerkt door de Afdeling Internationale aangelegenheden en Rechtshulp in Strafzaken van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, in samenwerking met het OM.

Vraag 6

Kunt u een overzicht geven van de betrokken entiteiten met een Nederlandse link en aangeven onder welke wetgeving zij vallen?

Zie antwoord vraag 5.

Vraag 7

Bent u van mening dat de sector en de zelfregulering op dit moment voldoende functioneert in het algemeen belang? Welke maatregelen heeft u de afgelopen jaren genomen om de trustsector strenger te reguleren? Zijn de beoogde doelen bereikt?

Zie antwoord vraag 3.

Vraag 1

Bent u bekend met de berichtgeving dat een Nederlands schip deze week wapens of onderdelen zou hebben geleverd in Israël?1

Ja.

Vraag 2

Kunt u bevestigen of dit Nederlandse schip wapens of onderdelen daarvoor heeft afgeleverd in Israël, en zo ja, welk type goederen, met welke eindgebruiker? Zo niet, bent u bereid dat te verifiëren bij Hartel, de Nederlandse eigenaar van dat schip?

Het Nederlandse exportcontrolebeleid richt zich op export van militaire goederen uit Nederland. Export van militaire goederen is vergunningplichtig in Nederland, net als doorvoer met overlading via Nederlands grondgebied. Dit houdt in dat goederen in Nederland overgeladen worden naar een ander transportmiddel.
Voor het vervoer buiten Nederlands grondgebied van militaire goederen door schepen varend onder de Nederlandse vlag of Nederlandse transportbedrijven geldt het wapenexportbeleid van het exporterende land. Wel kan rechtsmacht door Nederland worden uitgeoefend over schepen varend onder Nederlandse vlag of Nederlandse transportbedrijven indien sprake is van overtreding van Nederlandse wet- en regelgeving, zoals sanctiewetgeving. Daarvan is hier echter geen sprake.
Het kabinet gaat niet in op individuele gevallen.

Vraag 3

Zijn afgelopen jaren vaker Nederlandse schepen gebruikt voor levering van wapens of onderdelen daarvoor in Israël? Zo ja, hoe vaak? Als dit niet bekend is, waarom is hier geen kennis over?

Zie antwoord vraag 2.

Vraag 4

Deelt u de opvatting dat Nederlandse bedrijven geen transporten mogen faciliteren wanneer die een duidelijk risico vormen op inzet bij schendingen van het internationaal humanitair recht?

Zoals aangegeven in de beantwoording op vragen 2 en 3 is het exportcontrolebeleid van Nederland niet van toepassing op schepen varend onder Nederlandse vlag, indien er geen sprake is van export vanuit Nederland, of doorvoer via Nederlands grondgebied.
Er kan wel rechtsmacht door Nederland worden uitgeoefend over schepen varend onder Nederlandse vlag of Nederlandse transportbedrijven indien sprake is van overtreding van Nederlandse wet- en regelgeving, zoals sanctiewetgeving. Daarvan is hier geen sprake.

Vraag 5

In hoeverre heeft het kabinet vooraf kennis gehad van dit transport, en welke mogelijkheden heeft het kabinet om dergelijke transporten te voorkomen of tegen te houden, wanneer een schip onder Nederlandse vlag vaart? Zijn deze mogelijkheden in dit geval benut?

Zie antwoord vraag 4.

Vraag 6

Is de afgelopen jaren ooit opgetreden tegen een Nederlands schip dat wapens of onderdelen daarvoor levert in Israël?

Zie antwoord vraag 4.

Vraag 7

Hoe verhoudt deze casus zich tot de verplichtingen van Nederland onder het Genocideverdrag, in het bijzonder de verplichting om genocide te voorkomen?

De kabinetsreactie van 2 oktober 2025 op het advies «De verplichting van derde staten om genocide te voorkomen» van de Commissie van Advies voor Volkenrechtelijke vraagstukken (CAVV) van 4 augustus 2025, bevat het standpunt van het kabinet over de verplichting om genocide te voorkomen. In het geval van transport van militaire goederen door Nederlandse partijen naar Israël betekent dit dat Nederland als derde staat verplicht is om alle redelijkerwijs beschikbare maatregelen te nemen om een mogelijke genocide te voorkomen. Het kabinet constateert dat het in het geval van schepen varend onder de Nederlandse vlag naar Israël zonder dat het export vanuit of doorvoer via Nederland betreft, geen rederlijkerwijs beschikbare maatregelen heeft om in te grijpen.

Vraag 8

Deelt u de opvatting dat ook indirecte betrokkenheid, zoals transport of logistieke ondersteuning, kan bijdragen aan schendingen van het internationaal humanitair recht? Zo nee, waarom niet?

In het geval van staten is het juridisch kader voor aansprakelijkheid voor het bijdragen aan schendingen van het internationaal recht beschreven in de Kamerbrief van 12 januari 2024 over zienswijze op concept van medeplichtigheid onder internationaal recht.2
Van bedrijven verwacht het kabinet dat zij verantwoordelijkheid nemen door conform de OESO-richtlijnen inzake maatschappelijk verantwoord ondernemen en de Guiding Principles on Business and Human Rights van de Verenigde Naties (UNGP’s) te opereren.

Vraag 9

Is voor dit transport sprake van een vergunningplicht, bijvoorbeeld voor een export- of doorvoervergunning, of een vergunning strategische diensten? Zo ja, is die ook aangevraagd en verleend, en op basis van welke criteria? Zo niet, waarom niet?

Zie antwoord op vraag 2 en 3 en vraag 4,5, 6 en 8.

Vraag 10

Bent u bekend met het bericht dat via de haven van Rotterdam een schip wapens of onderdelen naar Israël zou hebben vervoerd? Klopt dit, wat was de exacte lading, en welke afweging is gemaakt om dit transport via de Rotterdamse haven toe te staan?2

Het kabinet is bekend met dit bericht en gaat niet in op individuele gevallen.

Vraag 11

In hoeverre kan de Nederlandse overheid vooraf controleren of via Nederlandse havens of onder Nederlandse vlag wapens of militaire goederen worden vervoerd naar conflictgebieden waar oorlogsmisdaden worden gepleegd?

Voor vervoer van militaire goederen door Nederlandse transportbedrijven en/of schepen varend onder Nederlandse vlag buiten Nederlands grondgebied, indien dus geen sprake is van export vanuit of doorvoer via Nederland, zie antwoord op vraag 2 en 3 en vraag 4,5, 6 en 8.
Voor de uit- en doorvoer en overdracht van militaire goederen die het Nederlands grondgebied verlaten gelden exportvereisten. Daar waar een vergunningplicht geldt, heeft de overheid de mogelijkheid om voorafgaand aan export te controleren. De verantwoordelijkheid voor het aanvragen van een vergunning ligt bij de exporteur van de goederen. De overheid kan handhaven indien een exporteur niet aan de vergunningplicht voldoet.
Export van militaire goederen is vergunningsplichting. Doorvoer zonder overlading is conform het Besluit Strategische Goederen niet vergunningplichtig op het moment dat het transport afkomstig is uit, of als eindbestemming heeft, een EU- of NAVO-land of een daaraan gelijkgesteld land (Australië, Japan, Nieuw-Zeeland of Zwitserland), gelet op het vertrouwen in de wapenexporttoets door deze gelijkgezinde landen.
Voor dergelijke transacties geldt een meldplicht. De verantwoordelijkheid voor het tijdig en correct indienen van de melding ligt bij de betrokken logistieke partijen. De Douane houdt hier toezicht op.
Doorvoer van militaire goederen naar Israël mét overlading in Nederland is vergunningplichtig.
Dergelijke transacties worden net als export van militaire goederen en dual use goederen met militair eindgebruik, zorgvuldig getoetst aan de Europese wapenexportcriteria. Hiermee wordt dus vooraf gecontroleerd.

Vraag 12

Welke rol en verantwoordelijkheid heeft de haven van Rotterdam in het controleren of faciliteren van transporten met mogelijk militaire lading richting Israël?

Vraag 13

Welke instrumenten hebben havenautoriteiten en gemeenten momenteel om dergelijke transporten te stoppen, en acht u deze voldoende?

Vraag 14

Is het kabinet van mening dat lokale overheden en havenautoriteiten voldoende instrumenten hebben om transporten met mogelijk risicovolle lading te weigeren of te stoppen? Zo ja, welke zijn dat concreet?

Vraag 15

Hoe wordt uitgesloten dat Nederlandse schepen of via Nederlandse havens militair materieel dat ingezet kan worden in Gaza naar Israël vervoerd wordt?

Vraag 16

Is het kabinet bereid aanvullende maatregelen te onderzoeken om te voorkomen dat via Nederlandse havens of onder Nederlandse vlag transporten plaatsvinden die bij kunnen dragen aan oorlogsmisdaden?

Vraag 17

Hoe gaat er worden opgetreden tegen schepen en rederijen die via Nederlandse havens wapens of militaire goederen naar Israël vervoeren, gezien de risico’s op betrokkenheid bij schendingen van het internationaal humanitair recht in Gaza en Libanon?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Bijzonder huwelijk: Natasja (51) trouwt niet alleen met Erik (51), maar óók met Berlinda (55)»?1

Vraag 2

Zijn u meer situaties bekend van een schijnhuwelijk met meer dan twee personen waarbij een buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand (babs) een rol vervult?

Vraag 3

Ziet u het belang om het huwelijk als een uniek verbond van twee personen te beschermen, mede gezien de problemen die bij polygamie bestaan en die de overheid door middel van beleid probeert te bestrijden?

Vraag 4

Wat vindt u, gelet op de wettelijke norm van monogamie en de strafbepaling inzake bigamie, van situaties waarin bewust de schijn wordt gecreëerd dat sprake is van een huwelijk met meer dan twee personen?

Vraag 5

In hoeverre wordt in de informatievoorziening richting de babs en bij hun beëdiging aandacht besteed aan de wettelijke norm van monogamie en de betekenis ervan voor de verantwoordelijkheid van de babs?

Vraag 6

Vindt u het te verenigen met de verantwoordelijkheid van de babs in het naleven van de wettelijke normen dat hij bewust meewerkt aan situaties waarin de schijn van bigamie wordt gewekt, bijvoorbeeld door in de ceremonie een plaats te geven aan het gebruik van aktes en getuigen? Zo ja, waarom? Zo nee, in hoeverre wordt het handelen van de babs meegewogen bij een nieuwe beëdiging?

Vraag 7

In hoeverre is bij de beëdiging van een babs voor een enkele dag bekend op welke situatie de beëdiging betrekking heeft? Vindt u ook dat een beëdiging voor situaties van schijnhuwelijken, waaronder bigame schijnhuwelijken, niet aan de orde kan zijn?

Vraag 8

Bent u bereid in overleg te treden met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Raad voor de rechtspraak om meer duidelijkheid te creëren over de rol van de babs in het bewaken van de wettelijke positie van het monogame huwelijk?

Vraag 1

Klopt het dat de Belastingdienst handhaaft op de inschrijving van Ultimate Beneficial Owners (UBO’s) in het UBO-register?

Vraag 2

Klopt het dat er brieven vanuit de Belastingdienst worden verstuurd waarin aangegeven wordt dat er binnen een bepaalde termijn een inschrijving gedaan moet worden, omdat er anders boetes worden uitgedeeld?

Vraag 3

Herkent u de signalen vanuit verenigingen en stichtingen over de grote gevolgen van handhavingsbrieven?

Vraag 4

Hoe is bij deze brieven en in verdere communicatie rekening gehouden met de positie van verenigingen en stichtingen, waarbij vaak sprake is van heel veel vrijwilligers, waarvan een deel een hoge(re) leeftijd heeft bereikt, weinig kennis heeft van dit soort verplichtingen dan wel moeite heeft om aan dit soort verplichtingen te voldoen?

Vraag 5

Kunt u toezeggen dat er voorlopig geen boetes worden uitgedeeld en dat de handhaving gepauzeerd wordt, ook niet als verenigingen en stichtingen hun UBO’s nog niet aangeleverd hebben?

Vraag 6

Bent u bereid om, indien er in de toekomst overgegaan wordt tot het daadwerkelijk uitdelen van boetes, onderscheid te maken tussen goedwillenden en personen die doelbewust de wet overtreden? Is het kortom mogelijk om risicogericht te handhaven?

Vraag 7

Erkent u dat dit soort verplichtingen, en het dreigen met hoge boetes, grote druk zet op het doen van vrijwilligerswerk en enorme gevolgen heeft voor verenigingen en stichtingen?

Vraag 8

Hoe kunt u, in overleg met bijvoorbeeld overkoepelende organisaties, bijdragen aan het ondersteunen van verenigingen en stichtingen bij het aanleveren van hun UBO’s?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Leraren en scholieren massaal aan de schandpaal: honderden TikTok-accounts verspreiden vernederende AI-filmpjes»?1 Zo ja, wat vindt u hiervan?

Vraag 2

Herkent u het beeld dat vrijwel iedere middelbare school inmiddels te maken heeft met zogeheten «shipping-accounts» en «raad de leerling»-accounts? Beschikt u over cijfers over de omvang van dit probleem?

Vraag 3

Hoe kunnen scholen erachter komen wie op hun school zo’n kanaal «runt»? Welke maatregelen kunnen schoolbesturen vervolgens nemen?

Vraag 4

Worden ouders betrokken als de kinderen die een kanaal «runnen» minderjarig zijn of als slachtoffers zich bij de docent melden? Zijn scholen voldoende toegerust om in dergelijke situaties zorgvuldig op te treden en slachtoffers te ondersteunen?

Vraag 5

In hoeverre maakt «cyberpesten», waaronder het verspreiden van AI-gegenereerde beelden van medeleerlingen en docenten, onderdeel uit van de Week tegen Pesten die dit jaar van 21 tot en met 25 september is gehouden?

Vraag 6

Zijn er voor het middelbaar onderwijs speciale lespakketten om cyberpesten en online pesten en de gevolgen hiervan bespreekbaar te maken in de klas? Zo ja, kunnen scholen makkelijk aan dit materiaal komen?

Vraag 7

Bent u bekend met de nieuwe campagne «Er zijn grenzen» van stichting Offlimits, die aandacht vraagt voor online grensoverschrijdend gedrag? Hoe beoordeelt u dit initiatief en welke mogelijkheden ziet u om deze campagne en het bijbehorende voorlichtingsmateriaal onder de aandacht te brengen van scholen, leerlingen en ouders?

Vraag 8

Welke mogelijkheden hebben slachtoffers, ouders en scholen, bijvoorbeeld op grond van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), om vernederende of gemanipuleerde beelden snel van platforms als TikTok te laten verwijderen?

Vraag 9

Welke maatregelen nemen platforms, zoals TikTok, om cyberpesten via «shipping-accounts» tegen te gaan? En is dit volgens u voldoende, mede gelet op het hoge aantal accounts dat volgens de berichtgeving actief is?

Vraag 10

In hoeverre moeten zeer grote onlineplatforms (VLOP’s) op grond van de Digital Services Act (DSA) bij hun risicoanalyses en risicobeperkende maatregelen rekening houden met cyberpesten en de verspreiding van AI-gegenereerde beelden van minderjarigen?

Vraag 11

Welke mogelijkheden biedt de DSA om platforms te verplichten belastende AI-gegenereerde beelden te verwijderen en op te treden tegen accounts die structureel worden gebruikt om minderjarigen te vernederen? En wat is er mogelijk als platforms dit onvoldoende inrichten?

Vraag 12

Welke mogelijkheden hebben toezichthouders om handhavend op te treden wanneer platforms onvoldoende maatregelen treffen?

Vraag 13

Acht u de bestaande mogelijkheden voldoende effectief om dergelijke praktijken effectief tegen te gaan of is aanvullend Europees of nationaal beleid noodzakelijk?

Vraag 1

Bent u bekend met de berichten van Arnout Jaspers over het annuleren van het symposium «Van Habitatrichtlijn naar doelgericht natuurbeheer» dat op 13 oktober bij het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs (KIVI) zou plaatsvinden?1

Vraag 2

Klopt het dat dit symposium is geannuleerd? Kunt u nagaan wie dit besluit heeft genomen, wanneer dat is gebeurd en welke redenen hier voor zijn gegeven?

Vraag 3

Klopt het dat dr. ir. Sjoukje Heimovaara, voorzitter van de Raad van Bestuur van Wageningen University & Research (WUR), contact heeft gehad met het bestuur van KIVI over het symposium? Wat was de inhoud van dit contact en is daarbij gevraagd om aanpassing van het programma of annulering van de bijeenkomst?

Vraag 4

Welke rol heeft dit contact gespeeld bij het besluit om het symposium te annuleren? Kunt u daarbij ook nagaan of er andere redenen waren om de bijeenkomst te annuleren?

Vraag 5

Heeft dr. ir. Heimovaara op persoonlijke titel contact opgenomen? Hoe heeft het bestuur van KIVI dit opgevat en was voor hun duidelijk of zij namens zichzelf of namens de WUR sprak?

Vraag 6

Volgens berichtgeving zou er bezorgdheid zijn uitgesproken over de «onevenwichtige» sprekerslijst; klopt dit en zo ja, waar was dat oordeel op gebaseerd? Welke bezwaren waren er concreet tegen het programma of de samenstelling van de sprekerslijst?

Vraag 7

Zijn deze bezwaren vooraf met de organisatoren besproken en hebben zij de gelegenheid gekregen hier op te reageren? Zijn ook de uitgenodigde sprekers betrokken voordat het werd geannuleerd?

Vraag 8

Is overwogen om eventuele bezwaren op een andere manier op te lossen, bijvoorbeeld door extra sprekers uit te nodigen of meer ruimte voor discussie te maken? Zo nee waarom niet?

Vraag 9

Deelt u de mening dat er ruimte moet zijn om verschillende wetenschappelijk onderbouwde inzichten over stikstof en natuurbeheer met elkaar te bespreken, ook wanneer die afwijken van gangbare opvattingen? Welke verantwoordelijkheid ziet u hierbij voor universiteitsbestuurders?

Vraag 10

Bent u bereid bij de WUR, het bestuur van KIVI en de organisatoren na te gaan wat er precies is gebeurd en de Kamer hierover te informeren? Wilt u daarbij ingaan op de vraag of deze gang van zaken aanleiding geeft tot vervolgstappen?

Vraag 11

Indien de berichtgeving klopt, vindt u het dan passend bij de rol van een voorzitter van de Raad van Bestuur van een universiteit om op deze wijze te interveniëren bij een evenement waarbij de eigen universiteit niet betrokken is? Kunt u uw antwoord toelichten?

Vraag 12

Maakt het daarbij verschil dat deze interventie volgens de berichtgeving «op persoonlijke titel» zou zijn gedaan? In hoeverre blijft een universiteitsbestuurder ook bij handelen op persoonlijke titel gebonden aan de normen en verantwoordelijkheden die bij deze functie horen?

Vraag 13

Past een interventie zoals deze bij de wettelijke taken en bevoegdheden van een universiteitsbestuurder bij een door OCW bekostigde universiteit? Valt het beïnvloeden van een extern symposium daaronder? Kunt u aangeven welk wettelijk kader hierbij van toepassing is?

Vraag 14

Vindt u dat het uiten van bezorgdheid over wetenschappelijke analyses, enkel omdat deze afwijken van de inzichten van de eigen wetenschappers of de persoonlijke opvattingen van een universiteitsbestuurder, past bij de wetenschappelijke uitgangspunten van objectiviteit, open debat en waarheidsvinding? Kunt u aangeven of daarvan in dit geval sprake was?

Vraag 1

Hoe verloopt de implementatie van OVpay tot nu toe en in hoeverre ligt de invoering van het nieuwe betaalsysteem op schema?

Vraag 2

Indien er sprake is van vertraging, welke specifieke technische, bestuurlijke of financiële knelpunten veroorzaken momenteel de grootste vertraging in de uitrol bij Translink, NS en de regionale vervoerders?

Vraag 3

Klopt het dat reizigers op dit moment nog steeds een groot deel van de abonnementen en kortingsproducten niet kunnen gebruiken via OVpay? Wat zijn hiervoor per vervoerder de belangrijkste oorzaken?

Vraag 4

Kunt u een concrete, gefaseerde planning per vervoerder geven voor het beschikbaar maken van bestaande abonnementen en kortingsproducten binnen OVpay, en op welke datum moet deze migratie volledig zijn afgerond?

Vraag 5

Hoe kunnen reizigers in de tussentijd gebruik blijven maken van hun bestaande abonnementen en kortingsproducten, zolang deze nog niet beschikbaar zijn binnen OVpay? Hoe gaat dit voor mensen wier OV-chipkaart verloopt voor de volledige implementatie van OVpay, lopen zij daardoor kortingen mis?

Vraag 6

Wanneer staat de definitieve uitfasering en uitschakeling van de huidige OV-chipkaart gepland? Is deze datum hard, of is deze afhankelijk gesteld van het behalen van specifieke mijlpalen binnen OVpay?

Vraag 7

Hoe wordt ervoor gezorgd dat reizigers tijdig en duidelijk worden geïnformeerd over de overstap naar OVpay, met name wanneer hun abonnementen of kortingsproducten nog niet beschikbaar zijn?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Bijna 300 mensen op zwarte lijst van ziekenhuizen door agressie tegen zorgpersoneel»?1

Vraag 2

In welke mate herkent u het signaal dat er een toename is van «zowel het aantal meldingen als de ernst van de incidenten»?

Vraag 3

In welke mate herkent u het signaal dat patiënten en andere ziekenhuisbezoekers veeleisender worden, waarbij zij «een kort lontje hebben, snel geëmotioneerd reageren als hun verwachtingen niet uitkomen»?

Vraag 4

Ziekenhuis Rijnstate in Arnhem stelt in het artikel dat de polarisatie in de maatschappij van invloed is op het toenemende huftergedrag richting zorgpersoneel, hoe kijkt u hier tegenaan en welke oplossing(en) ziet u hiervoor?

Vraag 5

Wat is de invloed van personeelstekorten op agressie in de zorg? Ziet u een verband tussen de werkdruk van personeel en agressie van patiënten of bezoekers?

Vraag 6

Het Zuyderland Ziekenhuis geeft in het artikel aan dat (het toenemende) huftergedrag jegens zorgprofessionals een reden is voor hen om te stoppen met hun werk, in welke mate denkt u dat dit een representatief beeld is voor de hele sector?

Vraag 7

De Patiëntenfederatie geeft in het artikel aan dat betere communicatie kan helpen in het verminderen van spanningen bij patiënten, bent u van mening dat communicatievoorzieningen van ziekenhuizen tekortschieten?

Vraag 8

Veel ziekenhuizen geven agressietrainingen aan hun medewerkers, dit zou hen moeten helpen om situaties te de-escaleren, hoe kijkt u hier tegenaan en welke andere maatregelen ziet u om zorgprofessionals te ondersteunen?

Vraag 9

Ziekenhuis Rijnstate merkt op dat aangiftes van agressie in de zorg worden geseponeerd omdat de politie capaciteitsproblemen heeft, hoe kijkt u hiernaar? Ziet u alternatieve mogelijkheden om passende gevolgen voor zorgdelinquenten te realiseren zonder aangifteprocedure? Zo ja, welke?

Vraag 10

Hoe kijkt u naar een landelijke zwarte lijst waar ziekenhuizen agressieve patiënten kunnen aanmelden zodat ziekenhuizen maatregelen kunnen treffen bij bekende hufter-patiënten?

Vraag 1

Bent u bekend met uw eigen bericht op X van 7 oktober 2026 ter gelegenheid van de derde herdenking van de terreuraanval van Hamas op Israël?1

Vraag 2

Is de tekst van dit bericht vooraf besproken in of voorgelegd aan de ministerraad? Zo nee, waarom niet, gezien de diplomatieke en politieke gevoeligheid van het onderwerp?

Vraag 3

Is de tekst afgestemd met de Minister van Buitenlandse Zaken? Zo nee, waarom niet? Wie heeft het bericht opgesteld en welke rol had de Rijksvoorlichtingsdienst?

Vraag 4

Moet dit bericht worden gezien als het standpunt van het kabinet? Zo nee, waarom niet, en hoe verhoudt een persoonlijke uiting zich tot uw functie als Minister-President? Bent u ermee bekend dat coalitiepartner VVD, bij monde van partijleider Yesilgöz, op dezelfde dag uitsluitend de slachtoffers van de terroristen van Hamas herdacht en het Israëlische optreden in Gaza niet noemde? Deelt u de opvatting van onze fractie dat het kabinet op deze dag niet met één mond sprak? Zo nee, waarom niet?2

Vraag 5

Waarom schrijft u dat bijna 1.200 mensen «om het leven kwamen», terwijl zij doelbewust werden vermoord tijdens een geplande terreuraanval? Deelt u de opvatting van onze fractie dat deze formulering de aard van de aanslag verhult? Zo nee, waarom niet?

Vraag 6

Waarom acht u het nodig om op de nationale herdenkingsdag van 7 oktober niet uitsluitend de slachtoffers van de terreur van Hamas en zijn bondgenoten te herdenken, maar in hetzelfde bericht ook de Palestijnse slachtoffers van Israëlisch militair optreden te noemen? Noemt u bij herdenkingen van andere terreuraanslagen, zoals 11 september, ook de slachtoffers van het militaire antwoord dat daarop volgde? Zo ja, kunt u voorbeelden geven? Zo nee, waarom bij deze herdenking wel?

Vraag 7

Bent u ermee bekend dat van de 251 mensen die op 7 oktober 2023 naar Gaza werden ontvoerd, er 85 dood terugkwamen? Waarom ontbreken deze slachtoffers in uw bericht?3

Vraag 8

Hoeveel van deze gijzelaars zijn levend ontvoerd en daarna in gevangenschap omgekomen? Hoeveel van hen zijn door hun ontvoerders van Hamas, Palestijnse Islamitische Jihad (PIJ) of andere groepen vermoord? Kunt u dit per oorzaak uitsplitsen?4

Vraag 9

U schrijft dat «tienduizenden onschuldige Palestijnen» door het Israëlische leger zijn gedood. Op welke cijfers baseert u dit? Bent u ermee bekend dat het door Hamas geleide Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in Gaza geen onderscheid maakt tussen burgers en strijders? Zo ja, waarom gebruikt u dan toch het woord «onschuldig»?5

Vraag 10

Hoeveel strijders van Hamas, PIJ en andere terreurgroepen zijn volgens de informatie van het kabinet sinds 7 oktober 2023 gedood? Waarom laat u hen in uw bericht onvermeld of rekent u hen kennelijk tot de «onschuldige Palestijnen»?

Vraag 11

Bent u ermee bekend dat volgens het Israëlische leger alleen al in de eerste dagen van de oorlog circa 450 raketten van Hamas en PIJ in Gaza zelf neerkwamen, met doden en vernielingen onder de eigen bevolking tot gevolg? Heeft het kabinet een schatting van het aantal Palestijnen dat sinds 7 oktober 2023 door mislukte raketlanceringen van Palestijnse terreurgroepen is omgekomen? Zo nee, waarom niet?6, 7

Vraag 12

Bent u bekend met het onderzoek van Amnesty International naar buitengerechtelijke executies door Hamas en daaraan gelieerde strijders, onder wie acht ongewapende leden van de familie Dughmush die op 13 oktober 2025 in het openbaar werden geëxecuteerd op beschuldiging van samenwerking met Israël? Waarom laat u deze slachtoffers in uw bericht buiten beschouwing?8

Vraag 13

Bent u bekend met het IDF-rapport dat op 7 oktober naast 3.800 Nukhba-strijders circa 2.200 burgers en andere strijders uit Gaza Israël binnendrongen? Hoe beoordeelt u de rol van deze deelnemers aan de aanslag, en waarom ontbreekt dit in uw bericht?9

Vraag 14

Bent u bekend met de officiële Israëlische cijfers, waaruit blijkt dat sinds 7 oktober 2023 1.318 Israëlische militairen en veiligheidsmensen zijn gesneuveld en 1.029 Israëlische burgers door terreur zijn vermoord, samen 2.347 doden?10, 11

Vraag 15

Waarom noemt u wel de Palestijnse slachtoffers van Israëlisch militair optreden, maar niet de Israëlische militairen, politieagenten en andere veiligheidsmensen die sindsdien zijn gesneuveld, noch de Israëlische burgers die zijn gedood door raketten en drones uit Iran, Libanon en Jemen?

Vraag 16

Bent u ermee bekend dat volgens dezelfde officiële cijfers ruim 7.150 nabestaanden zijn toegevoegd aan de kring van Israëlische rouwende families, onder wie 2.143 ouders die een kind verloren, 355 weduwen en 880 wezen? Waarom ontbreken zij in uw bericht?

Vraag 17

Erkent u dat Hamas en zijn bondgenoten deze oorlog op 7 oktober 2023 zijn begonnen, de gijzelaars hebben vastgehouden, raketten zijn blijven afvuren en de eigen bevolking als menselijk schild hebben gebruikt? Zo ja, waarom komt dit in uw bericht niet terug? Zo nee, waarom niet?

Vraag 18

Deelt u de opvatting dat een bericht van de Minister-President op een herdenkingsdag voor een terreuraanslag de feiten volledig en zonder eenzijdige weglatingen hoort weer te geven? Zo nee, waarom niet?

Vraag 19

Deelt u de opvatting dat uw bericht, door de oorzaak van de oorlog weg te laten en het leed eenzijdig aan Israël toe te schrijven, in feite het narratief van Hamas overneemt? Zo nee, waarom niet?

Vraag 20

Deelt u de opvatting dat een dergelijk eenzijdig narratief van de Minister-President bijdraagt aan het legitimeren van Jodenhaat in Nederland? Zo nee, waarom niet?

Vraag 21

Hoeveel antisemitische incidenten zijn in Nederland sinds 7 oktober 2023 geregistreerd, en hoe heeft dit aantal zich ontwikkeld ten opzichte van de jaren daarvoor?

Vraag 22

Bent u zich ervan bewust dat uw bericht door veel Joodse Nederlanders als kwetsend is ervaren, juist op deze herdenkingsdag? Bent u bereid uw bericht te corrigeren of aan te vullen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 23

Wat zegt u tegen de vele Nederlanders die uw bericht beneden ieder peil vinden, het zien als heulen met terroristen, vinden dat het antisemitisme aanwakkert en ondersteunt en het een premier onwaardig achten? Bent u bereid om afstand te nemen van uw bericht en uw excuses aan te bieden aan de Joodse gemeenschap in Nederland? Zo nee, waarom niet?

Vraag 24

Wilt u deze vragen afzonderlijk en binnen de gebruikelijke termijn beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met de precisietoepassingen zoals Phyto-drip, waarmee gewasbeschermingsmiddelen tijdens de opkweek gericht bij de plant kunnen worden toegediend? Klopt het dat deze methode het aantal bespuitingen later in de teelt kan verminderen?

Vraag 2

Waarom is toepassing van Closer via Phyto-drip in Nederland niet toegelaten, terwijl deze toepassing volgens de sector in België en Duitsland wel mogelijk is? Op basis van welke beoordeling is dit verschil ontstaan?

Vraag 3

Welke economische gevolgen heeft dit verschil in toepassingsmogelijkheden voor Nederlandse producenten van uitgangsmateriaal? Herkent u dat de opkweek van jonge sla planten zich verplaatst naar België en Dutisland met grote economische gevolgen voor de Nederlandse opkweek bedrijven?

Vraag 4

Klopt het dat planten die in België of Duitsland met Closer via Phyto-drip zijn behandeld, vervolgens op de Nederlandse markt mogen worden gebracht en hier kunnen worden uitgeplant? Zo ja, hoe verklaart u dat buitenlandse producenten deze toepassing wel kunnen gebruiken, terwijl Nederlandse plantenkwekers dat niet mogen? Hoe wordt dit verschil gerechtvaardigd vanuit de risicobeoordeling en het gelijke speelveld binnen de EU?

Vraag 5

Bent u bereid op korte termijn te onderzoeken of voor deze toepassing een tijdelijke vrijstelling kan worden verleend, mede gezien het gebruik ervan in België en Duitsland?

Vraag 1

Wat is uw reactie op het bericht «Pro-Palestina demonstranten kapen 7 oktober-herdenking en tonen «We Support Hamas»-spandoek op de Dam»?1

Vraag 2

Deelt u de mening dat het verheerlijken van terreur onaanvaardbaar is en dat het vieren van terreuraanslagen waarbij honderden onschuldige mensen het slachtoffer van zijn geworden geen plek dient te hebben in onze rechtsstaat?

Vraag 3

Hoe beoordeelt u deze «demonstratie» in het licht van de openbare orde? Dient er niet veel eerder te worden ingegrepen wanneer deze als zodanig in het geding is?

Vraag 4

Hoeveel aanhoudingen zijn er op 7 oktober verricht in Amsterdam en op verschillende stations waar pro-Palestijnse ongeregeldheden plaatsvonden? Hoeveel personen zitten er op dit moment nog vast?

Vraag 5

Kunt u aangeven wat er gebeurd is met de vlaggen waarop terreurorganisaties als Hamas en PLFP worden verheerlijkt of gesteund? Waarom zijn deze niet direct ingevorderd en vernietigd?

Vraag 6

Waarom is de demonstratie pas na enkele uren ontbonden, ondanks aanwezigheid van de politie bij de demonstratie?

Vraag 7

Zijn de personen die steeds opnieuw de straat op gaan met deze terreurvlaggen in beeld bij de veiligheidsdiensten? Kan hen de toegang tot gevoelige openbare plekken zoals bij het monument op de Dam worden ontzegd?

Vraag 8

Deelt u de mening dat wanneer er tijdens een demonstratie strafrechtelijke leuzen worden gescandeerd en openlijk steun aan een terroristische organisatie wordt verleend, de grenzen van het demonstratierecht zijn overtreden, deze demonstratie per direct ontbonden dient te worden en er strafrechtelijk opgetreden dient te worden?

Vraag 9

Deelt u de mening dat de veronderstelling dat deze leuzen en vlaggen niet strafbaar zijn onjuist is en dat op basis van art. 140 en 140a Wetboek van Strafrecht «support» gezien kan worden als steun aan een terroristische organisatie?

Vraag 10

Hoe beoordeelt u de gewelddadige oproep van Hamas, en de steun die daaraan verleend wordt in het licht van de strafbaarstelling van geweld in artikel 137c en 137d Wetboek van Strafrecht? Worden de lieden die deze steunbetuigingen uiten hier strafrechtelijk voor vervolgd?

Vraag 11

Begrijpt u dat deze gebeurtenissen tot een diep gevoel van onveiligheid leiden voor de Joodse gemeenschap in Nederland? Laakt u het late ingrijpen?

Vraag 12

Deelt u de mening dat terroristisch geweld ondubbelzinnig veroordeeld dient te worden en dat het vergoelijken van terreurdaden nimmer in een ander perspectief geplaatst kan worden?

Vraag 13

Bent u bereid op te treden tegen personen die terreurdaden zien als vorm van verzet en hier begrip voor proberen op te brengen in kranten en media?

Vraag 14

Kunt u deze vragen spoedig beantwoorden, doch uiterlijk voor het commissiedebat terrorisme/extremisme?

Vraag 1

Bent u bekend met de berichtgeving van het Algemeen Dagblad en EenVandaag die wijst op discriminatie, racisme en etnisch profileren bij de afdeling Handhaving van UWV?

Vraag 2

Deelt u de mening dat selecteren op «land van herkomst» en zwangerschap discriminatie is?

Vraag 3

Sinds wanneer stonden de risicokenmerken «land van herkomst» en zwangerschap in de werkinstructie van de afdeling Handhaving en wanneer zijn deze definitief verwijderd?

Vraag 4

Heeft u eerder signalen of klachten ontvangen over discriminatie in de dienstverlening en/of in de werkcultuur van de afdeling Handhaving? Zo ja, kunt u aangeven wat de aard en omvang van deze signalen of klachten waren, welke maatregelen heeft u daarop getroffen, en in hoeverre deze naar tevredenheid van de melder waren?

Vraag 5

Heeft u signalen of klachten ontvangen over discriminatie op andere gronden dan land van herkomst of zwangerschap in de dienstverlening en/of in de werkcultuur van de afdeling Handhaving?

Vraag 6

Deelt u de mening dat signalen van mogelijke discriminatie, zoals de uitkomst van de interne analyse van UWV, direct bij de Minister dienen te worden gemeld, ook als vervolgonderzoek nog plaatsvindt?

Vraag 7

Welke afspraken gelden momenteel binnen de rijksoverheid voor de omgang met ambtelijke signalen van mogelijke discriminatie als gevolg van beleid en/of op de werkvloer?

Vraag 8

Acht u deze afspraken voldoende, gelet op het feit dat de signalen u pas laat hebben bereikt en gelet op de stelling in de berichtgeving dat niets is gedaan met signalen over de werkcultuur?

Vraag 9

Kunt u aangeven wanneer de maatregelen gericht op de werkcultuur bij de afdeling, zoals door u geschetst in uw Kamerbrief (2026D48782), wat u betreft voldoende effectief zijn? Welke doelen stelt u hierbij?

Vraag 10

Welke maatregelen treft u om slachtoffers van discriminatie op de werkvloer van de afdeling te beschermen, daders aan te pakken en bewustwording te creëren?

Vraag 11

Kunt u aangeven waarom aanvankelijk door UWV is gekozen voor een interne analyse na vermoedens van mogelijke discriminatie, in plaats van direct een onafhankelijk extern onderzoek?

Vraag 12

Hoe beoordeelt u de stelling in het Algemeen Dagblad dat het KPMG-onderzoek niet primair gericht is op het onderzoeken van discriminatie, maar op verschillen in de werkwijze per kantoor?

Vraag 13

Met welke onderzoeksvraag is het KPMG-onderzoek in januari 2026 van start gegaan? Was het onderzoeken van discriminatie daar expliciet onderdeel van?

Vraag 14

Is de richting van het KPMG-onderzoek gaandeweg aangepast? Zo ja, waarom?

Vraag 15

Heeft de afdeling Handhaving van UWV de discriminatietoets voor publieke dienstverlening gebruikt? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid dit alsnog te doen?

Vraag 16

Bent u bereid de gehanteerde algoritmes en risicoprofielen van het UWV door te lichten op mogelijke (indirecte) discriminatie en de Kamer over de uitkomsten te informeren?

Vraag 17

Maakt UWV gebruik van geautomatiseerde selecties van uitkeringsgerechtigden voor controles op fraude? Zo ja, worden historische gegevens, waaronder uitkomsten van oudere fraudecontroles, gebruikt om dergelijke systemen te trainen?

Vraag 18

Is door de afdeling Handhaving overwogen om over te gaan tot aselecte controles? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid dit alsnog te doen?

Vraag 19

Op basis van welke risicokenmerken worden de controles door de afdeling Handhaving op dit moment uitgevoerd?

Vraag 20

Kunt u aangeven welke maatregelen UWV heeft getroffen sinds het kinderopvangtoeslagenschandaal om discriminatie en etnisch profileren in de eigen dienstverlening te voorkomen en bestrijden?

Vraag 21

Kunt u aangeven op welke manier UWV de uitspraak in de zaak aangespannen door Amnesty c.s. tegen de Staat1 heeft geïmplementeerd?

Vraag 22

Kunt u aangeven of en op welke manier UWV het toetsingskader voor risicoprofielen, ontwikkeld door het College voor de Rechten van de Mens, heeft geïmplementeerd?

Vraag 23

Welke vervolgstappen bent u van plan te nemen indien het onderzoeksresultaat wijst op discriminerend handelen?

Vraag 24

Welke lessen neemt u in een eventuele hersteloperatie voor gedupeerden mee uit de handelwijze bij de hersteloperatie na discriminerende risicoprofilering bij DUO, waaronder de informatievoorziening aan burgers, dossierherbeoordeling en compensatie?

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het interdepartementaal beleidsonderzoek «IBO Agentschappen: Samen werken aan publieke waarde», waarin is vastgesteld dat sturing op doelmatigheidsindicatoren in de praktijk beperkt plaatsvindt en dat een kwantitatieve vergelijking van doelmatigheid over de jaren heen lastig is?1

Vraag 2

Klopt het dat de Regeling agentschappen voorschrijft dat u samen met de vakminister ten minste eens per vijf jaar de doelmatigheid en doeltreffendheid van elk van de 28 agentschappen beoordeelt en het rapport openbaar maakt?2

Vraag 3

Kunt u de Kamer een overzicht sturen van alle agentschappen met per agentschap de datum van de laatste doorlichting, het oordeel over de doelmatigheid en de datum waarop de volgende doorlichting is voorzien?

Vraag 4

Bij hoeveel agentschappen ligt de laatste doorlichting langer dan vijf jaar terug? Bij welke, en wat is daarvan de reden?

Vraag 5

Hoeveel voorbeelden hebben in de afgelopen vijf jaar geleid tot aanpassing van de bekostiging, tarieven, governance of agentschapsstatus? Kunt u dit per agentschap specificeren?

Vraag 6

Bij hoeveel agentschappen is over de afgelopen vijf jaar een positieve doelmatigheidsontwikkeling vastgesteld en bij hoeveel kon die ontwikkeling niet worden vastgesteld door het ontbreken van bruikbare indicatoren?

Vraag 7

Welke maatregelen zijn sinds de kabinetsreactie op het beleidsonderzoek genomen om de sturing op doelmatigheid te verbeteren3, en waaruit blijkt dat die sturing daadwerkelijk is verbeterd?

Vraag 8

Wat is er bij de herziening van de Regeling agentschappen per 1 januari 2025 gewijzigd aan de eisen die aan de beoordeling van doelmatigheid worden gesteld? Zijn die eisen aangescherpt, gelijk gebleven of verruimd?

Vraag 9

Bent u bereid de Kamer voortaan jaarlijks één rijksbreed overzicht te sturen waaruit blijkt welke agentschappen zijn doorgelicht, wat het oordeel was, welke maatregelen zijn afgesproken en wanneer opnieuw wordt beoordeeld?

Vraag 10

Kunt u deze vragen afzonderlijk van elkaar beantwoorden?

Vraag 1

Heeft u de aflevering van Kassa gezien over ontbrekend toezicht en handhaving op onbevoegde rijinstructeurs?1

Vraag 2

Herkent u de problemen met onbevoegde rijinstructeurs? Welke maatregelen zijn tot nu toe genomen om dit probleem op te lossen?

Vraag 3

Erkent u dat het al lang bekend is dat deze problemen bestaan en Roemer daarom in 2021 een rapport presenteerde?2

Vraag 4

Erkent u dat rijles van een onbevoegde rijlesinstructeur kan leiden tot gevaarlijke situaties? Is het bekend of er ongelukken zijn gebeurd met onbevoegde rijinstructeurs?

Vraag 5

Klopt het dat dit probleem niet alleen speelt bij praktijklessen, maar ook bij theorielessen, waar docenten zonder WRM-certificaat lesgeven?

Vraag 6

Klopt het dat dat bedrijven die theorielessen aanbieden zich bij het CBR kunnen inschrijven als rijschool, ook als ze dit niet zijn?

Vraag 7

Klopt het dat in de Opleidingsraad van het CBR een partij is vertegenwoordigd die werkt met theoriedocenten zonder WRM-certificaten?

Vraag 8

Hoe kan het dat bij de betrokken instanties en organisaties onduidelijk is waar mensen terecht kunnen met meldingen over onbevoegde rijlesinstructeurs? Hoe wordt dit opgelost?

Vraag 9

Worden meldingen over onbevoegde rijinstructeurs bij het Innovam Branche Kwalificatie Instituut (IBKI), de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) of de politie geregistreerd? Zo ja, om hoeveel meldingen gaat dit?

Vraag 10

Hoeveel controles voert de politie jaarlijks uit op rijlesinstructeurs?

Vraag 11

Bent u bereid snel een centraal meldpunt op te zetten om inzichtelijk te krijgen wat de omvang is van de groep onbevoegde rijlesinstructeurs? Zo nee, waarom niet?

Vraag 12

Klopt het dat volgens de plateauplanning alle maatregelen ingevoerd en wettelijk verankerd hadden moeten zijn na het vierde kwartaal van 2025? Hoe kan het dat er een vertraging van drie jaar is ontstaan?

Vraag 13

Bent u bereid om de maatregelen uit het rapport-Roemer Van rijles naar rijonderwijs eerder dan 2029 in te voeren? Zo nee, waarom niet?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Joodse kookboekenschrijver Jigal Krant tot bloedens toe belaagd, geschopt en geslagen door Hamas-mob in Utrecht»?1

Vraag 2

Klopt het dat de heer Krant op 7 oktober 2026 op station Utrecht Centraal door deelnemers aan een pro-Palestijnse demonstratie is belaagd, geschopt en geslagen tot hij bloedde? Kunt u een feitelijke reconstructie geven van het incident en van het optreden van de politie?2, 3

Vraag 3

Klopt het dat de politie niet optrad tegen de geweldplegers, maar wel het slachtoffer hardhandig afvoerde en zijn persoonsgegevens noteerde? Zo ja, op grond waarvan en op wiens aanwijzing? Hoe verhoudt dit zich tot de kerntaak van de politie om slachtoffers te beschermen en daders aan te houden?4

Vraag 4

Wisten politie en gemeente vooraf dat er op deze beladen datum een demonstratie op Utrecht Centraal zou plaatsvinden? Welke risico-inschatting is gemaakt voor de veiligheid van Joodse reizigers en omstanders en waarom heeft die niet geleid tot adequate bescherming?

Vraag 5

Hoeveel verdachten zijn inmiddels aangehouden? Zijn de camerabeelden van het station veiliggesteld? Als er nog niemand is aangehouden, waarom niet?

Vraag 6

Deelt u de opvatting dat dit geen losstaand incident is, maar onderdeel van een patroon waarin bij pro-Palestijnse demonstraties geweld wordt gepleegd zonder dat de politie direct ingrijpt? Hoe verklaart u dat de politie pas ruim vier maanden na de mishandeling van een PowNews-cameraman op 23 mei 2026, eveneens op Utrecht Centraal, beelden van de verdachte vrijgeeft?5

Vraag 7

Hoe vaak is sinds 7 oktober 2023 bij pro-Palestijnse demonstraties geweld gepleegd tegen Joden, journalisten of omstanders? In hoeveel van die gevallen heeft dit geleid tot aanhouding, vervolging en veroordeling?

Vraag 8

Weegt het Openbaar Ministerie (OM) het antisemitische karakter van deze aanval conform de Aanwijzing discriminatie mee als strafverzwarende omstandigheid? Zo nee, waarom niet?

Vraag 9

Deelt u de opvatting dat het onverteerbaar is dat een Jood in Nederland op een Nederlands treinstation in elkaar wordt geslagen, en dan uitgerekend op 7 oktober, de dag waarop de slachtoffers van de barbaarse slachtpartijen van de terroristen van Hamas worden herdacht? Deelt u ook de opvatting dat Joden zich in Nederland vrij en veilig moeten kunnen bewegen en dat de overheid daar op dit moment aantoonbaar in tekortschiet?

Vraag 10

Bent u bereid om de politie en het OM op te dragen de daders met voorrang op te sporen en te vervolgen? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid het optreden van de politie in dit incident onafhankelijk te laten onderzoeken? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid met de burgemeesters van de grote steden in overleg te gaan om te voorkomen dat stationshallen nog langer het toneel zijn van intimidatie en geweld tegen Joden? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid de Kamer binnen twee weken over de uitkomst te informeren? Zo nee, waarom niet?

Vraag 11

Kunt u deze vragen allen afzonderlijk en binnen drie weken beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «OM gaat geschorste Palestijnse student die duim opstak bij Hamas video niet vervolgen»?1

Vraag 2

Kunt u toelichten op basis van welke informatie, feiten en omstandigheden het Openbaar Ministerie heeft besloten dat er geen sprake is van strafbare feiten?

Vraag 3

Kunt u toelichten op welke wijze het Openbaar Ministerie tot de conclusie is gekomen dat deze Palestijnse student niet betrokken was bij de aanslagen op 7 oktober 2023?

Vraag 4

Kunt u als Minister van Justitie en Veiligheid garanderen dat deze persoon geen gevaar is voor de Nederlandse nationale veiligheid? Zo ja, waar baseert u dit op? Zo nee, welke maatregelen worden genomen?

Vraag 5

Bent u bekend met de brief van IJAR Maastricht aan de Universiteit Maastricht waarin ernstige zorgen worden geuit over de veiligheid van Joodse en Israëlische studenten?

Vraag 6

Hoe beoordeelt u het signaal dat deze studenten geven dat de video door veel Joodse en Israëlische studenten wordt opgevat als een steunbetuiging aan Hamas en tot gevoelens van angst en onveiligheid leidt?

Vraag 7

Wat zou u tegen deze studenten willen zeggen over het feit dat wij mensen uit Gaza halen die hun vrijheid onder druk zetten?

Vraag 8

Waarom zouden wij iemand die hier te gast is in Nederland laten blijven wanneer zijn optredens leiden tot deze maatschappelijke onrust, polarisatie en gevoelens van onveiligheid?

Vraag 9

Waar ligt voor u de grens om te zeggen dat personen zoals deze niet in Nederland welkom zijn?

Vraag 10

Bent u bekend ermee bekend dat deze Palestijnse student beelden op het internet verspreid van zeer ernstige terroristische misdaden?

Vraag 11

Bent u ermee bekend dat al eerder door de Raad van State gesteld is dat onder omstandigheden het verheerlijken van terroristisch geweld nu al strafbaar is? Zo ja, waarom valt deze situatie daar dan niet onder?

Vraag 12

Bent u van mening dat het verspreiden van beelden van terroristische misdrijven verenigbaar is met de waarden van de Nederlandse samenleving? Kunt u dit toelichten?

Vraag 13

Bent u bereid om samen met de Minister van Asiel en Migratie de mogelijkheden te bekijken hoe de verblijfsstatus van deze Palestijnse student kan worden ingetrokken? Zo nee, waarom niet?

Vraag 14

Kunt u deze vragen met spoed en afzonderlijk van elkaar beantwoorden?

Vraag 1

Is er een eenduidige definitie of betekenis van het begrip «demissionaire status»?1

Vraag 2

Is er naast het Blauwe Boek een handelingskader bij het opereren van kabinetten in «demissionaire status» en zo ja, kunt u beschikbare informatie daarover delen met de Kamer? Zo nee, acht u het wenselijk dat een dergelijk kader wordt opgesteld?

Vraag 3

Kunt u schetsen wat de staatsrechtelijke context is van het begrip «demissionaire status»?

Vraag 4

Wat is uw visie op regeren in demissionaire status vanuit Nederlandse kabinetten? Acht u het huidige (handelings)kader bij regeren vanuit demissionaire status afdoende helder en zo nee, welke mogelijke verbeteringen ziet u?

Vraag 5

Kunt u inzicht verschaffen in het – naar uw inschatting meest vergaande, controversiële of impactvolle – beleid dat zonder voorhang of andere vorm van formele parlementaire betrokkenheid demissionair wordt vastgesteld per algemene maatregel van bestuur of lagere regelgeving?

Vraag 6

Hoe reflecteert u in het licht van de reikwijdte en impact van dit beleid op de demissionaire bevoegdheden op dit vlak, evenals (het gebrek aan) de grenzen aan die bevoegdheden?

Vraag 7

Is het mogelijk om staatsnoodrecht in te zetten door kabinetsleden in demissionaire status? Hoe reflecteert u op de demissionaire bevoegdheden op dit vlak, evenals (het gebrek aan) de grenzen aan die bevoegdheden?

Vraag 8

Vindt u het wenselijk dat hoge en belangrijke publieke benoemingen door kunnen gaan zonder daar grenzen aan bevoegdheden te stellen in demissionaire status? Welke beperkingen gelden hiervoor thans in formele of informele zin, en hoe wordt hierover (publiek) gecommuniceerd?

Vraag 9

Welke andere bevoegdheden kunnen demissionair alsnog door de regering ingeroepen of ingezet worden?

Vraag 10

Welke conclusies verbindt u aan het feit dat Nederland sinds 2010 ruim een kwart van de tijd, en in de afgelopen vijf jaar zelfs ruim twee vijfde van de tijd door een demissionair kabinet is bestuurd? Kunt u in deze beoordeling ook een historisch perspectief betrekken? Acht u de huidige staatsrechtelijke invulling van de demissionaire status nog passend bij de frequentie en duur waarmee deze situatie zich voordoet?2

Vraag 11

Herinnert u zich dat voormalig Minister-President Rutte in januari 2021 verklaarde dat het demissionaire kabinet «mentaal, praktisch, de facto missionair blijft qua coronabestrijding»? Hoe verhoudt een dergelijke beleidsspecifieke invulling van de demissionaire status zich tot het uitgangspunt dat een kabinet ofwel «volwaardig» regeert ofwel demissionair is?3

Vraag 12

Welke kern van waarheid zat er in de grap die – destijds demissionair – premier Rutte maakte, toen hij zei: «U kunt ons niet meer wegsturen als kabinet. Dus strikt genomen hebben we nu meer macht dan vóór vorige week vrijdag, zou je gek genoeg kunnen zeggen.»?4

Vraag 13

Welke kern van waarheid schuilt er in de uitspraak van – destijds demissionair – Minister De Jonge toen hij zei: «Het mooie van demissionair zijn is: hoe langer je het bent, hoe minder je het wordt.»?5

Vraag 14

Hoe beoordeelt u het huidige kader waardoor beperkingen worden opgelegd aan de «handelingsbevoegdheid» voor een demissionair kabinet tegen de achtergrond van onder meer de voornoemde bevoegdheden van een demissionaire regering?

Vraag 15

Hoe verhoudt de Nederlandse «demissionaire status», de bevoegdheden daarbij en de inkadering van die bevoegdheden (of al dan niet het gebrek daaraan) zich tot die in andere landen die ook iets als een «demissionaire regering» kennen? Bijvoorbeeld (maar niet uitsluitend) landen als België en Duitsland, of het caretaker period-model in (voormalige) Gemenebestlanden?

Vraag 16

Hoe verhoudt het Nederlandse verschijnsel van een kabinetsval, demissionair regeren en de relatief lange periode (laatstelijk 148 dagen) om nieuwe verkiezingen te organiseren zich tot andere landen met een vergelijkbaar systeem?

Vraag 17

Vindt u het reëel of acht u het wenselijk om het begrip «demissionaire status» en de (on)bevoegdheden die daarbij horen van een duidelijker (regulerings)kader te voorzien ten opzichte van de huidige middelen die Kamer en regering hebben om door te regeren, zoals onderwerpen wel of niet controversieel verklaren?

Vraag 18

Wat is uw visie op de wenselijkheid van het nader inkaderen dan wel wettelijk verankeren van de begrippen «demissionaire status» en «controversiële onderwerpen» in het staatsrecht, om willekeur, misbruik of onenigheid op het moment dat het erom spant te voorkomen?

Vraag 1

Waarom zijn cryptoactiva, zoals gedefinieerd in de Markets in Crypto Asset Regulation en onze eigen Wet financieel toezicht (Wft), niet opgenomen in de vermogenswinstbelasting als financiële instrumenten?

Vraag 2

Is de Staatssecretaris bereid om voor cryptoactiva achterwaartse verliesverrekening mogelijk te maken, zodat beleggers in cryptoactiva straks niet over een verlies belasting hoeven te betalen?

Vraag 1

Bevestigt u dat u in de beantwoording van de Kamervragen expliciet erkent dat zonering niet alleen wordt ingezet voor het verminderen van stikstofdepositie, maar ook om te sturen op mestgebruik, gewasbeschermingsmiddelen, waterkwaliteit, wateronttrekking en de gewenste vorm van landbouw?1

Vraag 2

Hoe kan de noodzaak van zonering per gebied volgens u nog worden onderzocht, terwijl het kabinet al heeft gekozen om in principe rondom gehele Natura 2000-gebieden te zoneren en daarbij ook andere doelen dan stikstofreductie nastreeft? Spreekt u zichzelf niet rechtstreeks tegen door te zeggen dat de noodzaak en gebiedsselectie nog openliggen, terwijl de vorm, omvang en bredere doelen van de zonering al zijn bepaald?

Vraag 3

Waarom heeft u 121 gebieden op een openbare lijst geplaatst, terwijl u tegelijkertijd stelt dat eerst nog moet worden aangetoond of zonering noodzakelijk is en welke drukfactor daarmee moet worden aangepakt? Is dit zorgvuldig bestuur?

Vraag 4

Wat vindt u ervan dat boeren in onzekerheid worden gehouden, terwijl banken, financiers, potentiële kopers en bedrijfsopvolgers nu al rekening kunnen houden met mogelijke zonering? Vindt u het aanvaardbaar dat een voorlopige lijst nu al gevolgen kan hebben voor investeringen, financiering, bedrijfsopvolging en de waarde van agrarische bedrijven?

Vraag 5

Wie draagt de schade als bedrijven nu al nadelige gevolgen ondervinden en hun gebied later alsnog van de lijst wordt verwijderd?

Vraag 6

Hoe verhoudt deze handelwijze zich volgens u tot het beginsel van een betrouwbare overheid?

Vraag 7

Begrijpt u dat boeren weinig vertrouwen hebben in een overheid die eerst hun bedrijf op een kaart zet, daarmee onzekerheid en mogelijke financiële schade veroorzaakt en pas daarna onderzoekt welk probleem daar eigenlijk moet worden opgelost? Zo nee, waarom niet?

Vraag 8

Kunt u de Kamer een volledig overzicht verstrekken van alle Natura 2000-gebieden die nu op de voorlopige lijst staan, maar waar geen stikstofgevoelig areaal als overbelast is aangemerkt? Kunt u daarbij per gebied aangeven welk aandeel van het stikstofgevoelige areaal daadwerkelijk overbelast is?

Vraag 9

Kunt u per gebied aangeven of de mogelijke zonering uitsluitend wordt overwogen vanwege andere drukfactoren dan stikstof?

Vraag 10

Kunt u per gebied aangeven wat het concrete doel is in dat gebied?

Vraag 11

Erkent u dat de stroken van 500 tot 1.000 meter rond sommige Natura 2000-gebieden dus feitelijk geen stikstofzones zijn, maar zones waarmee het kabinet ook wil ingrijpen in bemesting, gewasbescherming, watergebruik en de inrichting van agrarische bedrijven? Waarom worden deze vergaande doelen niet duidelijk en afzonderlijk aan boeren en de Kamer gecommuniceerd?

Vraag 12

Waarom presenteert het kabinet deze zonering als onderdeel van een stikstofpakket dat de vergunningverlening moet lostrekken, terwijl u nu zelf erkent dat zones ook kunnen worden opgelegd rond gebieden waar geen stikstofoverbelasting bestaat? Welke bijdrage levert zonering vanwege waterkwaliteit, verdroging of gewasbeschermingsmiddelen precies aan het oplossen van de stikstofproblematiek en het hervatten van de vergunningverlening?

Vraag 13

Op welke wettelijke grondslag wilt u landbouwbedrijven binnen deze zones beperkingen opleggen wegens drukfactoren die niet met stikstof samenhangen? Welke Europese of nationale verplichting rechtvaardigt een generieke zone van 500 of 1.000 meter wanneer niet per bedrijf is aangetoond dat het aan de betreffende verslechtering bijdraagt?

Vraag 14

Waarop baseert u de stellige bewering dat uitsluitend met brede zonering kan worden gedaan wat nodig is om de natuur te herstellen?

Vraag 15

Bent u bereid de conceptlijst met gebieden in te trekken, en deze pas definitief voor zonering aan te wijzen nadat openbaar, gebiedsspecifiek en toetsbaar is bewezen dat sprake is van dreigende verslechtering door stikstofoverschreiding, dat landbouw binnen de voorgestelde zone daar aantoonbaar aan bijdraagt en dat een minder ingrijpende maatregel niet volstaat?

Vraag 16

Hoe kunt u, als u daartoe niet bereid bent, volhouden dat dit beleid noodzakelijk, proportioneel en zorgvuldig is?

Vraag 1

Kent u het commentaar van De Nieuwe Ster van 3 oktober 2026 en schrikt u daarvan, of vindt u het normaal dat een publiek bekostigde universiteit een Gazaanse student omarmt en Joodse studenten laat barsten?1

Vraag 2

Het Openbaar Ministerie ziet geen strafbaar feit; maakt dat de videopost ineens onschuldig en ontslaat dat het universiteitsbestuur van zijn plicht Joodse en Israëlische studenten te beschermen? Waarom noemt de verklaring van het bestuur hun veiligheid niet eens? Noemt u dat besturen, of wegkijken?

Vraag 3

Klopt het dat IJAR al zes maanden heeft gevraagd of steun aan terroristische organisaties op de Universiteit Maastricht is toegestaan, en nul op het rekest krijgt en klopt het dat de universiteit dit sinds 26 september wist en IJAR pas op 28 september belde? Vindt u dat voldoende, of is dit het zoveelste bewijs dat Joodse studenten aan hun lot worden overgelaten?

Vraag 4

Hoe verklaart u dat collegeverstoorders met bivakmutsen spreektijd krijgen, de lezing van Rawan Osman wordt afgebroken en Shabbos Kestenbaum niet mag spreken, terwijl een Palestijnse spreker wel welkom is en geeft u toe dat op de Universiteit Maastricht niet de regels bepalen wie spreekt, maar de intimidatie van de luidste actievoerder?

Vraag 5

Klopt het dat een wervingstekst sprak van een Israëlische «slachtpartij», dat Hezbollah als verzetsbeweging werd aangekondigd, dat activisten een eigen zaal op de Tapijnkazerne kregen en dat de banden met de Hebrew University werden doorgesneden? Wilt u per punt de feiten op tafel leggen of blijft activistische druk op kosten van de belastingbetaler gewoon het beleid bepalen?

Vraag 6

Hoeveel meldingen van antisemitisme, bedreiging en intimidatie heeft de Universiteit Maastricht sinds 2022 ontvangen en wat is daarmee gebeurd behalve aangifte en mooie woorden? Bent u bereid een onafhankelijk onderzoek te starten naar de bescherming van Joodse en Israëlische studenten? Zo nee, waarom dekt u dit falen?

Vraag 7

U was bestuursvoorzitter van precies deze universiteit. Bij welke van deze besluiten was u zelf betrokken en wat heeft u toen gedaan behalve actievoerders faciliteren? Erkent u dat u ongeloofwaardig bent zolang u uw eigen optreden beoordeelt en bent u bereid dit dossier per direct over te dragen en af te treden? Zo nee, waarom blijft u zitten?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht dat de toenmalige Minister voor Klimaat en Energie op 2 december 2022 aan de Kamer schreef dat Nederland in de tweede golf van de Important Projects of Common European Interest (IPCEI) Waterstof in totaal 783,5 miljoen euro verdeelt over grootschalige projecten voor de productie van waterstof met elektriciteit?

Vraag 2

Hoeveel projecten hebben subsidie gekregen, en staan die allemaal in de openbare projectendatabase van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)? Zo nee, welke ontbreken en waarom?

Vraag 3

Kunt u voor elk van deze IPCEI-projecten aangeven hoeveel capaciteit er was voorzien, hoeveel er is gebouwd, wanneer de productie oorspronkelijk zou starten, wanneer dat nu wordt verwacht en hoeveel waterstof er tot nu toe is geproduceerd?

Vraag 4

Kunt u voor elk van deze IPCEI-projecten aangeven welk bedrag aan subsidie is verleend, hoeveel daarvan is bevoorschot, of de subsidie al is vastgesteld en zo ja tot welk bedrag, hoeveel is ingetrokken of teruggevorderd, en welk bedrag nog als openstaande verplichting op de begroting staat?

Vraag 5

Wat was de CO2-reductie die bij de subsidieverlening per IPCEI-project werd verwacht, hoeveel is daarvan tot nu toe gerealiseerd, en wat zijn daarmee de subsidiekosten per vermeden ton CO2?

Vraag 6

Op 15 februari 2022 schreef de toenmalige Minister dat «projecten met duurzame waterstoftechnologie nog niet commercieel haalbaar» waren;1 van welke specifieke aannames werd bij de IPCEI-subsidieronde uitgegaan en hoe verhouden deze zich tot de huidige werkelijkheid? Kunt u de berekeningen die destijds zijn gebruikt aan de Kamer sturen?

Vraag 7

Wordt de IPCEI-subsidieronde uit 2022 onafhankelijk geëvalueerd, bijvoorbeeld door de Algemene Rekenkamer, en zo ja, wanneer ontvangt de Kamer die evaluatie? Zo nee, bent u bereid daartoe opdracht te geven?

Vraag 8

Naast IPCEI Waterstof is geld vrijgemaakt voor de Subsidieregeling Opschaling volledig hernieuwbare waterstofproductie via elektrolyse (OWE) en volgens de brief van 14 juli 2025 was daarvoor toen nog 2,1 miljard euro beschikbaar;2 kunt u een overzicht geven van alle middelen die sinds 2022 zijn vrijgemaakt voor de productie van waterstof met elektriciteit, met per regeling en per jaar het gereserveerde, het verleende en het uitbetaalde bedrag, en aangeven wat er met dit budget van 2,1 miljard euro is gebeurd?

Vraag 9

Welke voorwaarden gelden in de volgende OWE-ronde voor het tijdig bouwen van de gesubsidieerde installaties, en wat gebeurt er met de subsidie als een project niet wordt gebouwd?

Vraag 10

Bent u bereid de Kamer, voordat een nieuwe OWE-ronde wordt opengesteld, te informeren over de resultaten van de eerdere IPCEI- en OWE-rondes, uitgedrukt in gebouwde capaciteit, geproduceerde waterstof en uitbetaalde subsidie?

Vraag 11

In de begroting voor 2027 stelt u dat bedrijven «alleen met een directe subsidie» voldoende zekerheid hebben om te investeren in elektrolyse;3 hoeveel subsidie is naar verwachting nog nodig, en tot welk jaar, voordat de productie van waterstof met elektriciteit in Nederland zonder subsidie commercieel haalbaar is?

Vraag 12

Kunt u deze vragen allemaal afzonderlijk van elkaar beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met de artikelen in Trouw Toenemend verzet werkt irritatie bij datacentra: «Het zijn cave people»1 en Van driekwart van datacentra is volstrekt onduidelijk over water- en stroomgebruik2?

Vraag 2

Hoe kan het dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) van slechts 104 datacenters gegevens heeft over de milieubelasting, terwijl er in ieder geval 186 commerciële datacentra gevestigd zijn in Nederland met een vermogen van meer dan 500 kilowatt?

Vraag 3

Hoe wordt gehandhaafd dat datacenters gegevens over hun elektriciteit- en waterverbruik rapporteren? Welke maatregelen kan het Rijk of het RVO nemen als datacenters deze gegevens niet of onvolledig aanleveren?

Vraag 4

Worden gegevens over de milieubelasting van datacentra, zoals het energie- en watergebruik, aangemerkt als bedrijfsgevoelige informatie?

Vraag 5

Bent u het ermee eens dat het publieke belang van transparantie over de milieubelasting van datacenters zwaarder weegt dan het bedrijfsgeheim? Zo nee, waarom niet?

Vraag 6

Erkent u dat uit het toenemende lokale verzet tegen de vestiging van datacenters blijkt dat het gaat om een publiek belang?

Vraag 7

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldde in 2024 dat het elektriciteitsgebruik van datacenters was gegroeid naar 4,6% van het landelijk elektriciteitsverbruik. Wat was het aandeel van datacenters in het Nederlandse elektriciteitsverbruik in 2025?

Vraag 8

Is het kabinet bereid zich binnen de Europese Unie in te zetten voor meer transparantie over de milieubelasting van datacenters, bijvoorbeeld door rapportage en openbaarmaking van belangrijke gegevens te verplichten en hierop hand te haven?

Vraag 9

Bent u het eens met de Europese Commissie dat de datacentrumcapaciteit in de Europese Unie in de komende vijf tot zeven jaar zou moet verdrievoudigen? Vindt u dat dit ook geldt voor de Nederlandse datacentrumcapaciteit?

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel uit het Eindhovens Dagblad waarin valt te lezen dat iemand die al jaren voor haar ongeneeslijk zieke moeder zorgt op straat dreigt te komen op het moment dat haar moeder komt te overlijden?1

Vraag 2

Deelt u de mening, kijkende naar wat de betreffende persoon allemaal doet voor haar moeder met betrekking tot mantelzorg er onmiskenbaar sprake is van een duurzame gemeenschappelijke huishouding? Zo nee, waarom niet?

Vraag 3

Deelt u de mening dat het onverklaarbaar is hoe de genoemde woningcorporatie zich heeft opgesteld met betrekking tot de vraag van de betreffende persoon om als medehuurder op het huurcontract te komen, kijkende naar al haar mantelzorgactiviteiten de afgelopen jaren? Zo nee, waarom niet?

Vraag 4

Deelt u de mening dat mantelzorgers een onmisbare rol vervullen in de Nederlandse samenleving en dat dergelijke schrijnende casussen een negatieve invloed kunnen hebben op het aantal mensen dat mantelzorgactiviteiten wil ondernemen met alle gevolgen van dien? Zo nee, waarom niet?

Vraag 5

Heeft u een beeld van hoe vaak schrijnende zaken zich voordoen in Nederland inzake naasten die op straat dreigen te komen na het overlijden van de hoofdhuurder en wat bent u bereid met relevante partners te ondernemen om dergelijke zaken zoveel mogelijk te voorkomen? Mocht u geen beeld hebben van de geschetste problematiek, bent u dan bereid zo snel mogelijk een diepgravend onderzoek in te stellen?

Vraag 6

Deelt u de mening dat woningcorporaties en gemeenten zich altijd coulant dienen op te stellen in dergelijke casussen, niet alleen inzake de tijdsduur die mensen hebben om een nieuwe huurwoning te vinden, maar ook door het zo actief mogelijk begeleiden van mensen naar een nieuwe huurwoning (maatwerk) en mantelzorgers niet af te rekenen als zij niet in hun eigen huurwoning kunnen wonen door verblijf bij bijvoorbeeld ouders voor mantelzorgactiviteiten? Zo nee, waarom niet?

Vraag 7

Deelt u de mening, in het verlengde van vraag zes, dat het uitgangspunt altijd zou moeten zijn, dat als naasten (die samenwoonden met een overleden hoofdhuurder) niet binnen de beschikbare termijn een nieuwe huurwoning weten te vinden, er nooit kan worden overgegaan in het op straat zetten van deze mensen?

Vraag 8

Deelt u de mening dat het een ongelooflijke schande zou zijn en volslagen onverkoopbaar aan de samenleving als naasten die bijvoorbeeld jaren voor hun ongeneeslijk zieke ouders zorgen op straat komen te staan, terwijl statushouders voorrang krijgen op huurwoningen?