Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Politie geeft «niet thuis» bij gezamenlijke aanpak winkeldiefstal, ondernemers voelen zich in de steek gelaten»?1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de mening dat winkeldiefstal en interne fraude niet onbestraft mogen blijven?

We vinden het essentieel dat winkeliers ruimte hebben om te ondernemen, burgers geen strafbare feiten plegen en dat het publiek veilig kan winkelen. Voor ondernemers vormen winkeldiefstal en interne fraude hardnekkige vraagstukken, die kunnen leiden tot financiële schade en gevoelens van onveiligheid en frustratie. Ook het winkelend publiek ervaart negatieve gevolgen, zowel door de impact op het ervaren winkelklimaat als in de doorberekening in productprijzen.
Winkeldiefstal en interne fraude hebben geen plek in een veilig winkelgebied en een positief ondernemersklimaat. (Winkel)diefstal, verduistering, valsheid in geschrifte en oplichting zijn strafbare feiten en het is dan ook van essentieel belang dat dit zoveel mogelijk wordt voorkomen en effectief wordt aangepakt.

Vraag 3

Hoe beoordeelt u de voortgang van het Actieprogramma Veilig Ondernemen 2023–2026?

Het monitoren van de voortgang van het Actieprogramma Veilig Ondernemen (AVO) 2023–2026 gebeurt binnen het Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing (NPC). Het NPC-overleg wordt tweemaal per jaar georganiseerd, waarbij met de top van publieke en private partijen gesproken wordt over de criminaliteit tegen het bedrijfsleven. In het NPC van april jl. heeft de Minister van Justitie en Veiligheid positief over de voortgang van het Actieprogramma gerapporteerd: van de 36 acties lopen er 32 acties op schema of zijn afgerond. Het verdere vervolg op deze acties zal worden meegenomen in de invulling van het Actieprogramma Veilig Ondernemen 2027–2030 (AVO 27–30).
Een belangrijk onderdeel van het proces richting het AVO 27–30 betreft de uitvoering van de Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven (MCB) door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De MCB richt zich op het schetsen van een betrouwbaar en nauwkeurig beeld van de aard en omvang van criminaliteit tegen ondernemers in het midden- en kleinbedrijf in Nederland. In december zal de MCB voor het eerst sinds 2010 weer verschijnen, en daarmee essentiële input geven voor het AVO 27–30. Middels een cyclus van twee jaar wordt er beoogd ontwikkelingen en trends in criminaliteit tegen het bedrijfsleven blijvend te monitoren.

Vraag 4

Klopt het dat de politie nieuwe werkinstructies hanteert voor het verstrekken van gegevens aan ondernemers voor de aanpak van winkeldiefstal? Zo ja, wat houden deze nieuwe werkinstructies in, wat is de reden voor deze wijziging en is hierover richting ondernemers duidelijk gecommuniceerd?

Ja, de politie heeft het landelijke kader voor de verstrekkingen van politiegegevens geactualiseerd. Sinds februari 2026 wordt gewerkt met een nieuwe werkinstructie «Verstrekking van politiegegevens aan winkeliers ten behoeve van civiele afdoening». Voorheen werden de gegevens deels geautomatiseerd verstrekt. De politie is hier in 2024 mee gestopt vanwege onder andere privacy risico’s en heeft een nieuwe werkinstructie tot stand gebracht.
De werkwijze gaat in op individuele verzoeken (vanuit winkeliers) en bulkverzoeken (vanuit gemachtigde uitvoeringsorganisaties waaronder Service Organisatie Directe Aansprakelijkstelling (SODA)) en de uitgangspunten voor het verstrekken van gegevens. Daarnaast wordt er beschreven aan welke kwaliteitseisen de ingediende verzoeken moeten voldoen zodat de politie deze in behandeling kan nemen.
De werkwijze is uitvoerig gecommuniceerd richting ondernemers en uitvoeringsorganisaties van de directe aansprakelijkstelling.

Vraag 5

Wat zijn volgens u de gevolgen van de nieuwe werkinstructies voor de effectiviteit van de aanpak van winkeldiefstal? Indien deze gevolgen negatief zijn, welke maatregelen gaat u nemen om dit te voorkomen?

De aanpak van winkeldiefstal bevindt zich niet in een vacuüm, maar moet zich verhouden tot de aanpak van andere vormen van criminaliteit en moet voldoen aan de geldende juridische kaders. Zoals aangegeven bij het antwoord op vraag 4 heeft de politie het landelijk kader geactualiseerd in verband met privacy risico’s. De capaciteit van de politie (en het Openbaar Ministerie) is beperkt. Dit betekent dat er prioriteiten moeten worden gesteld, en de politie wordt ingezet op de plekken en de momenten waar dat het meest urgent wordt geacht. Het is aan de burgemeester, het Openbaar Ministerie en de politie om te komen tot een zo goed mogelijke inzet van de schaarse capaciteit.
We nemen verschillende maatregelen om in samenwerking met private partijen te komen tot een effectieve afdoening van winkeldiefstal. We geven uitvoering aan het plan van aanpak winkeldiefstal, conform de motie Michon-Derkzen2. Zo is er tijdens het NPC van april jl. expliciet gesproken over knelpunten binnen de uitvoering van directe aansprakelijkheid met publieke en private partners, waaronder vertegenwoordigers van ondernemers. Het knelpunt rondom gegevenslevering van de politie voor de civiele schadevergoeding kwam hierbij ook expliciet naar voren voor onder andere winkeldiefstal. Het knelpunt rondom gegevenslevering is als prioriteit opgepakt en er wordt verkend of het mogelijk is om een third thrusted party in te schakelen die de druk van de verzoeken op de politie vermindert, nu de geautomatiseerde verstrekking is beëindigd. Ik zal uw Kamer in het voorjaar van 2027 over de voortgang hiervan informeren.
Overigens is in het coalitieakkoord opgenomen dat de mogelijkheden voor de politie om overtredingen en lichte misdrijven – bijvoorbeeld (winkel)diefstal – af te doen, worden uitgebreid. Het doel hiervan is om deze strafbare feiten sneller en eenvoudiger af te handelen. Momenteel is er vanuit het Ministerie van Justitie en Veiligheid in overleg met onder meer de politie en het Openbaar Ministerie om te onderzoeken op welke wijze hieraan uitvoering kan worden gegeven. De Minister van Justitie en Veiligheid zal u over de uitkomst informeren.

Vraag 6

Deelt u het in het artikel geschetste knelpunt voor een effectieve aanpak van interne fraude, namelijk dat voor de aanpak aangifte bij de politie nodig is, maar het doen van aangifte moeizaam verloopt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat u daaraan doen?

Fraude is een breed maatschappelijk probleem en veroorzaakt grote schade voor ondernemers en hun klanten, dit is ook onderkend in het AVO 2023–2026. Fraude is overigens een breed begrip. Interne fraude wordt bijvoorbeeld gepleegd door zowel bestuurders, werknemers en/of door de ondernemer gecontracteerde derde partijen. Het gaat om criminele, strafbare handelingen zoals diefstal, verduistering, valsheid in geschrifte en oplichting. Naar aanleiding van de brieven die de politie van de Stichting Fraude Aanpak Detailhandel (FAD) heeft ontvangen, zal de politie binnenkort nader in gesprek gaan met de Stichting FAD over de wijze waarop ondernemers aangifte kunnen doen en terugkoppeling kunnen krijgen over interne fraude.

Vraag 7

Hoe heeft de omvang van interne fraude, waarnaar in het artikel wordt gerefereerd, zich volgens u de afgelopen jaren ontwikkeld? En hoe heeft de pakkans zich volgens u ontwikkeld?

We hebben geen inzicht in de ontwikkeling of de omvang van interne fraude aan de hand van officiële registratiedata bij de politie, gezien interne fraude niet als apart delict wordt geregistreerd.
De instroom en de uitstroom van horizontale fraude (fraude tussen burgers en bedrijven onderling) worden in de tweejaarlijkse Fraudemonitor door het Openbaar Ministerie wel toegelicht3. In 2024 ging het voor de categorie overige fraudevormen, waaronder algemene fraudedelicten vallen, om 2.575 parketnummers. Dit is een stijging ten opzichte van 2022 (1.986) en een afname ten opzichte van 2023 (2.628). Welbeschouwd zeggen deze veranderingen in de categorie overige fraudevormen echter niets over de ontwikkeling van de vormen van interne fraude waarnaar in het artikel specifiek wordt verwezen. Voor fraudedelicten zijn geen specifieke minimum streefnormen voor de politie in de Veiligheidsagenda afgesproken. Voor afhandeling via het strafrecht moeten keuzes worden gemaakt, mede in relatie tot de inzet van schaarse capaciteit.
We vinden het belangrijk dat het bedrijfsleven inzet op preventieve maatregelen. Er is voor en door het bedrijfsleven een waarschuwingsregister ontwikkeld dat wordt beheerd door de Stichting Fraude Aanpak Detailhandel (FAD). Daarnaast heeft deze stichting een overzicht van het aantal screenings en «treffers» die uit controles uit het register komen in hun jaarverslag.4 We vinden dit een goed voorbeeld van hoe het bedrijfsleven zichzelf kan beschermen tegen het in dienst nemen van fraudeurs en oplichters.

Vraag 8

Klopt het dat ondernemersorganisaties contact hebben geprobeerd te leggen over de aanpak van winkeldiefstal en interne fraude, maar dat dit contact tot dusver niet heeft plaatsgevonden? Zo ja, waarom is dit contact niet tot stand gekomen en bent u bereid ervoor te zorgen dat politie, ondernemersorganisaties en andere betrokken partijen hierover op korte termijn met elkaar in gesprek gaan?

We nemen signalen en zorgen vanuit ondernemers(organisaties) zeer serieus en herkennen ons niet in het ontbreken aan contact. De Minister van Justitie en Veiligheid spreekt structureel twee maal per jaar met vertegenwoordigers van ondernemers, politie, Openbaar Ministerie en andere relevante partijen in het eerder genoemde NPC. Hier komt de thematiek rondom geweld- en vermogenscriminaliteit, waaronder winkeldiefstal en fraude, veelvuldig aan bod.
De partijen die uitvoering geven aan het plan van aanpak winkeldiefstal (waaronder vertegenwoordigers van ondernemers), onder het Actieprogramma Veilig Ondernemen 2023–2026, voeren doorlopend gesprekken over de aanpak, de inzet en acties.
Momenteel zijn we samen met de partners in het Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing bezig met de invulling van het nieuwe AVO, zoals hierboven benoemd. Naast de leden van het NPC worden breder vertegenwoordigers van het bedrijfsleven uitgenodigd om mee te denken en input te leveren. Dit betreft onder andere de Stichting FAD, zoals u kunt teruglezen in de Kamerbrief Reactie FAD inzake aanpak van fraude, winkeldiefstal en criminaliteit binnen de detailhandel.5

Vraag 1

Bent u bekend met het rapport «Strategisch handelen. Beleid voor een geopolitieke economie» van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) van 25 augustus 2026, en met de constatering daarin dat de vitale afhankelijkheden van Europa niet kleiner worden maar eerder groter?

Ja.

Vraag 2

Kunt u, los van de nog te verschijnen kabinetsreactie op dit rapport, aangeven hoe de Nederlandse en Europese afhankelijkheid op het gebied van kritieke grondstoffen en clean tech zich feitelijk heeft ontwikkeld sinds de vaststelling van de China-strategie en de strategie voor economische veiligheid? Kunt u dat met cijfers onderbouwen, en aangeven of die afhankelijkheid in absolute zin is toegenomen of afgenomen?

Of de risicovolle strategische afhankelijkheden zijn toe- of afgenomen sinds 2019 is moeilijk te zeggen gezien de complexiteit van deze waardeketens. De (mogelijke) consequenties die dit type afhankelijkheid met zich meebrengt zijn wel steeds duidelijker. Zo is de toename van het aantal exportcontrolemaatregelen van China op kritieke grondstoffen de afgelopen jaren zorgelijk. Nederlandse bedrijven hebben te maken met onzekerheid en vertragingen bij de levering van bepaalde essentiële componenten. In andere EU-lidstaten geven bedrijven ook dergelijke signalen af. Bepaalde grondstoffen, halffabricaten of componenten uit derde landen kunnen soms niet worden geleverd. Het is mogelijk dat industriële productie die belangrijk is voor onze welvaart en veiligheid daardoor stagneert.
Tegelijkertijd blijkt uit een rapport van de Europese Rekenkamer dat we sinds het vaststellen van de Critical Raw Materials Act (CRMA) in 2023 als Europa te weinig voortgang boeken, en de afhankelijkheden onverminderd hoog blijven1. Het kabinet blijft zich derhalve onverminderd inzetten deze afhankelijkheden te mitigeren. Het volledig afbouwen van afhankelijkheden is niet realistisch.

Vraag 3

Gegeven dat de WRR benadrukt dat Nederland scherper moet kiezen welke economische activiteiten strategisch relevant zijn, welke chemische ketens, basischemicaliën en verwerkingsstappen beschouwt het kabinet als strategisch relevant voor Nederland en Europa, en op basis van welke criteria wordt die keuze gemaakt?

Voor wat betreft chemische ketens, basischemicaliën en verwerkingsstappen kijkt het kabinet op zowel Europees als nationaal niveau naar strategische relevantie. Op Europees niveau worden binnen de Critical Chemicals Alliance strategische chemicaliën en productiesites geïdentificeerd en gewerkt aan maatregelen om de productie hiervan in Europa te behouden. Op nationaal niveau is onderzocht of en in welke mate onderdelen van de chemische sector kwetsbaar zijn en strategisch relevant. De resultaten kunnen op verzoek van de Kamer in een vertrouwelijke technische briefing worden toegelicht. Specifiek voor defensie is een studie uitgevoerd naar de rol van de chemie- en materialensector voor Defensie, en is een actieagenda opgesteld om strategisch relevante productiecapaciteit te behouden en te versterken. Deze Kabinetsaanpak chemie en materialen voor defensie is in mei 2026 met de Kamer gedeeld (Kamerstuk 27 830, nr. 490).

Vraag 4

Deelt u de opvatting dat strategische autonomie niet alleen gaat over toegang tot kritieke grondstoffen, maar ook over de capaciteit om deze grondstoffen in Europa te raffineren, chemisch te verwerken en toe te passen in halfgeleiders, batterijen, defensietechnologie, medische producten en andere vitale waardeketens? Zo ja, welke beleidsconsequenties verbindt u daaraan?

Ja, die opvatting delen wij. De beleidsconsequentie die we hieraan verbinden is dat strategische projecten die de leveringszekerheid ten goede komen sneller uit de ontwikkelfase moeten komen. Het kabinet zet daarom in op het stimuleren en faciliteren van initiatieven in Nederland, complementair aan Europese strategische projecten.
Voor verschillende kansrijke Nederlandse initiatieven wordt momenteel in kaart gebracht in hoeverre de business case sluitend is of kan worden gemaakt, welke bijdrage deze kunnen leveren aan de Europese en Nederlandse leveringszekerheid en welke rol daarbij mogelijk is voor de nationale overheid en publieke financiers, zoals Invest-NL en Invest International. Daarbij geldt dat we niet alles in Nederland en Europa kunnen en willen doen. Daarom ziet het kabinet ook diversificatie wereldwijd als belangrijke manier om minder strategisch afhankelijk te worden, terwijl we zo goed mogelijk gebruik blijven maken van comparatieve voordelen.

Vraag 5

Wordt bij afbouw of verduurzaming van bestaande chemische productie expliciet getoetst of daarmee strategische afhankelijkheden ontstaan of toenemen? Zo ja, hoe gebeurt dat; zo nee, is het kabinet bereid zo’n strategische toets in te voeren?

Het kabinet stuurt niet op afbouw van productie, wel op ombouw (en opbouw) van de productie van fossiele naar duurzame brand- en grondstoffen. Analyses van risicovolle strategische afhankelijkheden is een onderdeel van het staande beleid van dit kabinet. In algemene zin leidt verduurzaming door diversificatie van grondstoffen en productieroutes tot minder risicovolle strategische afhankelijkheden. Daarom ziet het kabinet geen aanleiding om deze monitoring specifiek voor de verduurzaming van de chemische productie uit te breiden.
De Europese inzet via de Critical Chemicals Alliance en het onderzoek naar strategische afhankelijkheden in de chemische sector wordt nader toegelicht in het antwoord op vraag 3.

Vraag 6

Kunt u aangeven welk deel van het in Chili en Argentinië gewonnen lithium en koper in China wordt geraffineerd en verwerkt, en welk deel in de Europese Unie? Deelt u de constatering dat verwerking zich concentreert in China omdat de kosten daar kunstmatig laag worden gehouden, en niet omdat daar sprake is van een natuurlijk kostenvoordeel?

Cijfers van het Chileense overheidsagentschap CoChilco (Chilean Copper Commission) laten zien dat in 2025 3,8 miljoen ton koperconcentraat (ongesmolten en on-geraffineerd: 20–40% zuiverheidsgraad) werd geëxporteerd. Hiervan ging 67% richting China en 15% richting Japan. Slechts 6% van het koperconcentraat vindt zijn weg naar Europa.2
Volgens een recent rapport van het Chileense Sub-Secretariaat Internationale Handel van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, ging van het gewonnen lithium in 2025 67% naar China, 22% naar Zuid-Korea en 5,6% naar Japan. Slechts 2,1% van het gewonnen lithium vond zijn weg naar Europa. Chili exporteert zijn lithium als lithiumcarbonaat en lithiumhydroxide. Bijna 100% wordt in Chili zelf geraffineerd tot deze chemische basisproducten.3
Volgens het Argentijnse Secretariaat voor Mijnbouw was China in 2024 de belangrijkste afnemer van lithium (68%), gevolgd door de Verenigde Staten (14%), Zuid-Korea (10%), Japan (4%) en Duitsland (4%).4 Hierbij gaat het om de export van lithiumcarbonaat en lithiumchloride.
Koper vormt vooral een kans voor de toekomst: grote Argentijnse koperprojecten zijn nog in ontwikkeling en de autoriteiten verwachten dat de export vanaf 2029 aanzienlijk zal toenemen.
Dat verwerking zich in een beperkt aantal landen concentreert komt deels door schaalvoordelen en deels door overheidssubsidies. Dit bemoeilijkt het opbouwen van alternatieve toeleveringsketens.

Vraag 7

Kunt u aangeven wat de huidige status is van het EU-Mercosur-akkoord en het interim-handelsakkoord tussen de Europese Unie en Chili, en welke onderdelen daarvan op dit moment daadwerkelijk worden toegepast? Kunt u daarnaast per grondstoffenpartnerschap of memorandum dat de Europese Unie met Chili en Argentinië heeft gesloten aangeven welke concrete resultaten sinds inwerkingtreding zijn geboekt, uitgedrukt in investeringsbesluiten, gezamenlijke projecten of verwerkingscapaciteit die daadwerkelijk in aanbouw of in bedrijf is, en welke resultaten zijn uitgebleven?

Zoals aangegeven in de reguliere voortgangsrapportage handelsakkoorden,5 heeft de Raad op 9 januari 2026 met gekwalificeerde meerderheid ingestemd met de ondertekening en voorlopige toepassing van het EU-Mercosur akkoord. Vervolgens is het akkoord op 17 januari 2026 ondertekend. Het Europees Parlement heeft het EU-Mercosur akkoord nog niet goedgekeurd, in afwachting van de adviesprocedure bij het Hof van Justitie van de EU. In lijn met motie Van der Burg c.s. en motie Erkens c.s. worden de handelsafspraken in de tussentijd sinds 1 mei 2026 voorlopig toegepast.6 Voor wat betreft Chili, is de interim-handelsovereenkomst (iTA) sinds 1 februari 2025 in werking, en wordt de geavanceerde kaderovereenkomst (AFA) sinds 1 juni 2025 voorlopig toegepast voor wat betreft de onderdelen die onder de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen en die niet via de iTA worden toegepast. Bepalingen over investeringsbescherming, consulaire bescherming en fiscale aangelegenheden zijn uitgesloten van voorlopige toepassing omdat deze onderdelen buiten de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen. Ratificatie door de EU-lidstaten is vereist alvorens deze bepalingen in werking kunnen treden.
De vijftien grondstoffenpartnerschappen van de EU, waaronder die met Chili en Argentinië, zijn gericht op brede samenwerking op het gebied van kritieke grondstoffen. Daarbij gaat het onder meer om het identificeren van projecten in de waardeketen, samenwerking op het gebied van kennis en innovatie en verduurzaming van de sector.
Voor het EU-Chili partnerschap geeft Nederland hier invulling aan via verschillende activiteiten. Zo werken het Nederlands Materialen Observatorium en Nederlandse universiteiten samen met Chileense universiteiten op biologisch afbreekbare oplosmiddelen in het hydrometallurgisch proces voor de extractie van kobalt en Rare Earth Elements (REE’s). Daarnaast steunt Nederland een Europa-brede studie, gebaseerd op aanbevelingen van CEPAL (VN-Economische Commissie voor Latijns-Amerika en het Caribisch Gebied), naar de duurzame ontwikkeling van lithium- en koperwaardeketens in de regio. Ook werkt TNO samen met het Nationaal Lithiuminstituut (INLiSa).

Vraag 8

Hoeveel tijd verstrijkt gemiddeld tussen het sluiten van een dergelijke afspraak en het moment waarop daadwerkelijk in verwerkingscapaciteit wordt geïnvesteerd? Hoe verhoudt dat tempo zich tot de snelheid waarmee Chinese partijen in dezelfde landen tot investeringsbesluiten komen?

Er zijn geen gegevens beschikbaar over de gemiddelde doorlooptijd tussen het sluiten van een partnerschap en daadwerkelijke investeringsbesluiten in verwerkingscapaciteit. Een besluit om te investeren ligt uiteindelijk bij bedrijven.
Daarnaast kost het diversifiëren van waardeketens naast investeringen ook tijd. Via de partnerschappen draagt de EU bij aan de randvoorwaarden voor het realiseren van diversificatie, zoals capaciteitsopbouw, verduurzaming en kennissamenwerking. De focus en het tempo van de samenwerking verschillen per land, afhankelijk van de aanwezige kritieke grondstoffen en lokale omstandigheden. De afgelopen jaren zijn er wel concrete stappen gezet in de samenwerking met bijvoorbeeld Chili. Zo is onder meer het Europese aardobservatieprogramma Copernicus beschikbaar gesteld aan Chili ter ondersteuning van efficiëntere en duurzamere lithiumwinning en is sprake van gezamenlijke EU-deelname aan grote mijnbouwbeurzen.

Vraag 9

Herkent u het beeld, dat naar voren kwam tijdens het recente werkbezoek van de Kamerdelegatie uit de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking aan Chili en Argentinië, dat deze landen de Europese Unie graag als derde partner naast de Verenigde Staten en China zouden zien, maar in de praktijk aanlopen tegen trage procedures, langdurige besluitvorming en een omvangrijk pakket aan voorwaarden? Zo nee, waarop baseert u dat?

Ik herken dit beeld. Ook uit het eerder genoemde rapport van de Europese Rekenkamer blijkt dat we sinds het vaststellen van de CRMA in 2023 als EU te weinig voortgang boeken.7
Met het ResourceEU-pakket van december 2025, beoogt de Europese Commissie echter een versnelling aan te brengen in de CRMA. Een onderdeel van ResourceEU is het beter toegankelijk maken van financiering van strategische projecten. Ook wil de Commissie werken aan sterkere Europese coördinatie ten aanzien van investeringsstromen, data over waardeketens, gezamenlijke inkoop, en de opbouw van Europese strategische voorraden met oprichting van een Critical Raw Materials Centre.
Tegelijkertijd hangt de vraag of er daadwerkelijk wordt geïnvesteerd in verwerkingscapaciteit niet alleen af van Europese procedures en besluitvorming. Het uitblijven van Europese investeringen hangt ook samen met het aantal bedrijven dat bereid is in deze landen te investeren en de technische kennis heeft, de beschikbaarheid van passende financiering en de onzekerheden in de markt.
Hoewel de EU niet altijd met dezelfde snelheid kan optreden als andere spelers, is de EU toch een aantrekkelijke partner omdat er een grotere focus op wederzijdse belangen en lokale ontwikkeling is dan bij andere grote geopolitieke spelers. De mijnbouwsector is een complexe sector met veel sociale en milieurisico’s.
Europese standaarden dragen bij aan duurzame grondstoffenwaardeketens. Dit is belangrijk voor het vergroten van leveringszekerheid doordat genoemde standaarden de risico’s op leveringsonderbrekingen verkleinen, investeringsbereidheid vergroten en lokaal draagvlak voor mijnbouwprojecten versterken.

Vraag 10

Ligt Nederland op koers ten opzichte van de doelen uit de Critical Raw Materials Act? Welke strategische projecten op het gebied van raffinage en verwerking zijn in Nederland in voorbereiding of in uitvoering, en welke investeringsbesluiten zijn daarover het afgelopen jaar daadwerkelijk genomen?

De doelen uit de CRMA zijn ambitieuze en richtinggevende beleidsdoelen op EU-niveau. Zoals wij uw Kamer hebben geïnformeerd met de Kamerbrief Kabinetsinzet Nationale Grondstoffenstrategie van 7 juli 2026, zijn deze benchmarks niet nader uitgesplitst naar afzonderlijke grondstoffen of lidstaten.
Nederland beschikt over sterke uitgangsposities, onder meer op het gebied van raffinage, recycling en logistiek. Zoals ook gesteld bij de beantwoording van vraag 4, wordt voor een aantal Nederlandse initiatieven momenteel in kaart gebracht in hoeverre de business case sluitend is of kan worden gemaakt, welke bijdrage deze kunnen leveren aan de Europese en Nederlandse leveringszekerheid en welke rol daarbij mogelijk is voor de nationale overheid en publieke financiers, zoals Invest-NL en Invest International.
Vanwege commerciële vertrouwelijkheid, concurrentiegevoeligheid en het vroege stadium van verschillende trajecten, kunnen op dit moment geen bedrijfsnamen of nadere projectdetails openbaar worden gedeeld.

Vraag 11

Hoeveel Europese handelsbeschermingsonderzoeken lopen er op dit moment die voor de Nederlandse industrie van belang zijn, en wat is de gemiddelde doorlooptijd tussen het indienen van een klacht en het opleggen van definitieve maatregelen? Deelt u de constatering dat maatregelen daardoor vaak te laat komen, zoals eerder gebeurde bij zonnepanelen, waar de Europese sector al was verdwenen op het moment dat de tarieven er kwamen?

De Europese Commissie heeft momenteel 22 nieuwe handelsdefensieve onderzoeken lopen. Dit betreft een combinatie van antidumping-, antisubsidie- en vrijwaringsonderzoeken. Daarnaast lopen er meerdere herzienings- en verlengingsonderzoeken van handelsdefensieve maatregelen die reeds van kracht zijn. Bij antidumpingonderzoeken besluit de Europese Commissie in beginsel binnen 45 dagen na indiening van een klacht over de opening van een onderzoek. Hierbij is ook de onderbouwing en kwaliteit van de klacht van groot belang. De Europese Commissie kan vervolgens bij antidumpingonderzoeken doorgaans na zeven tot acht maanden voorlopige maatregelen instellen, en definitieve maatregelen binnen dertien tot veertien maanden. De afgelopen jaren is er sprake van een toenemende vraag naar inzet van het handelsdefensief instrumentarium. Dat heeft geleid tot grote aantallen nieuwe onderzoeken en maatregelen, maar ook tot grotere werklast bij de Europese Commissie en daarmee vaak lange doorlooptijden. Het kabinet onderschrijft dat tijdige inzet van handelsdefensieve maatregelen van belang is voor de effectiviteit daarvan. Er bestaat ruimte voor verbetering van dit instrumentarium, evenals de strategische inzet ervan, om adequaat en effectief op te kunnen blijven treden tegen marktverstorende praktijken. Het kabinet zet zich hier in Europees verband dan ook nadrukkelijk voor in.

Vraag 12

Welke instrumenten heeft Nederland zelf, los van de exclusief Europese bevoegdheid op het gebied van tarieven, om strategische afhankelijkheden te verkleinen? Kunt u daarbij specifiek ingaan op aanbestedingsvoorwaarden, investeringstoetsing en de inzet van nationale middelen, en aangeven hoe vaak deze instrumenten de afgelopen twee jaar daadwerkelijk zijn toegepast?

Nederland beschikt over een aantal beleidsinstrumenten om risicovolle strategische afhankelijkheden te helpen ondervangen en mitigeren. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames is het juridische vangnet om transacties die een risico vormen voor de nationale veiligheid te toetsen en zo nodig maatregelen of in een uiterste geval een verbod op te leggen. Eén van de toetsingscriteria is het tegengaan van risicovolle strategische afhankelijkheden. Daarnaast bestaat er ook sectorale wetgeving, zoals de Energiewet, die ook de mogelijkheid biedt om specifieke risicovolle strategische afhankelijkheden tegen te gaan. Ook beschikt Nederland over de Wet beschikbaarheid goederen. Verder bestaat de mogelijkheid dat de overheid in uiterste gevallen een belang neemt in een onderneming indien dit noodzakelijk is ter waarborging van de nationale veiligheid, waaronder het tegengaan risicovolle strategische afhankelijkheden. Het kabinet kan geen uitspraken doen over specifieke casuïstiek van de afgelopen twee jaar vanwege het vertrouwelijke karakter daarvan.
Wat betreft kritieke grondstoffen, vormt de Nationale Grondstoffenstrategie het kader, waarbinnen ook aandacht is voor het van de grond krijgen van strategische projecten om de leveringszekerheid te versterken.

Vraag 13

Bij welke Europese voorstellen voor steviger optreden op handelsgebied heeft Nederland het afgelopen jaar terughoudendheid bepleit, en op welke gronden? Bent u bereid die opstelling tegen het licht te houden nu de WRR concludeert dat niets doen eveneens een hoge prijs kent?

Zoals beschreven in de Minzet het kabinet in op een actief handelsbeleid. Zo sporen we de Europese Commissie aan tot het sluiten van nieuwe handels- en investeringsverdragen met derde landen, inclusief afspraken over toegang tot grondstoffen, omdat diversificatie van handelspartners onze weerbaarheid vergroot. Daarnaast bevorderen we een internationaal gelijk speelveld, het liefst in multilateraal kader, waar handelsmaatregelen tegen concurrentievervalsing en marktverstorende praktijken onderdeel van zijn. Nederland is dus juist niet terughoudend op handelsgebied, en stemt in EU-verband regelmatig vóór bescherming van de industrie. Hierbij vindt wel per geval een afweging plaats tussen de belangen van producenten, van importeurs of de verwerkende industrie en van de eindgebruikers, waaronder de consument. Uw Kamer zal separaat een kabinetsreactie op het genoemde WRR rapport ontvangen.

Vraag 14

Welke gevolgen hebben de Chinese antidumpingheffingen op Europees varkensvlees en zuivel gehad voor de Nederlandse export, en hoe weegt het kabinet dit soort tegenmaatregelen mee bij zijn positiebepaling over toekomstige Europese maatregelen? Welke opvang is er voor sectoren die als vergelding worden geraakt?

Zoals reeds aangegeven in het Commissiedebat Raad Buitenlandse Zaken Handel van 19 november 20258 betreurt het kabinet de instelling van antidumping- en antisubsidieheffingen tegen de Europese en dus ook Nederlandse varkens- en zuivelsector door China. Het kabinet is zich ervan bewust dat deze heffingen zwaarwegende gevolgen hebben voor sommige bedrijven. Omdat er meerdere factoren meespelen die de omzet van bedrijven bepalen, kan het kabinet, gezien de complexiteit hiervan, geen uitspraken doen over concrete economische gevolgen. Het kabinet zet zich daarom samen met de Europese Commissie ervoor in om de situatie te verbeteren. Zo hebben zowel de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking als de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur hun zorgen over de heffingen uitgesproken tijdens de bezoeken aan China afgelopen juli en mei. Dit laat onverlet dat het kabinet niet overgaat tot compenserende maatregelen voor deze of andere sectoren die te maken krijgen met antidumping- of antisubsidieheffingen. Het kabinet zal, zoals gebruikelijk, voorstellen voor nieuwe Europese maatregelen op hun eigen merites beoordelen en daarbij een zorgvuldige afweging maken tussen de betrokken belangen, waaronder die van producenten, verwerkers en eindgebruikers.

Vraag 15

Hoe weegt het kabinet de recente escalatie van het handelsconflict tussen de Verenigde Staten en Canada, en de oproep van premier Carney tot samenwerking tussen middenmachten? Welke concrete stappen zet Nederland richting landen als Canada, Japan, Zuid-Korea en de Zuid-Amerikaanse grondstoffenlanden?

Voor Nederland is het van belang dat internationale handelsregels gerespecteerd en nageleefd worden, aangezien dit voor stabiliteit en voorspelbaarheid in onze handelsrelaties zorgt. Om die internationale handelsregels te bestendigen versterkt Nederland, via de EU, ook de samenwerking met andere landen, waaronder nadrukkelijk ook middenmachten.
Concreet werkt Nederland al op verschillende manieren samen met een aantal van de genoemde grondstoffenlanden. Zo is er met Zuid-Korea sinds 2023 een jaarlijks bilaterale dialoog over ketenmonitoring van kritieke grondstoffen. Met de Canadese provincie Québec bestaat sinds 2025 een brede samenwerking op het gebied van waardeketenintegratie, onderzoek en circulariteit. Verder wordt met Chili samengewerkt onder het EU-Chili Memorandum of Understanding (MoU) op kritieke grondstoffen, zie voor meer informatie hierover het antwoord op vraag 7.
Zoals toegelicht in de Kamerbrief Kabinetsinzet Nationale Grondstoffenstrategie die uw Kamer op 7 juli jl. heeft ontvangen, hebben de bilaterale partnerschappen die Nederland heeft opgezet slechts beperkt resultaat gehad. Het kabinet zal daarom de focus leggen op prioritaire ketens en samenwerking in coalitieverband om meer impact te hebben op de diversificatie van grondstoffenketens.

Vraag 16

Wanneer ontvangt de Kamer de kabinetsreactie op het WRR-rapport, en kunt u toezeggen dat deze voor de begrotingsbehandeling naar de Kamer komt?

We streven ernaar om de kabinetsreactie zo vroeg mogelijk in 2027 aan uw Kamer te sturen. Dit is ook een gebruikelijke reactietermijn voor een WRR-rapport. De WRR heeft een belangrijk rapport geschreven waarbij fundamentele vragen worden gesteld over het handels- en industriebeleid.

Vraag 17

Kunt u deze vragen elk afzonderlijk en binnen de gebruikelijke termijn beantwoorden, en daarbij niet volstaan met een verwijzing naar de nog te verschijnen kabinetsreactie, aangezien de vragen zien op feiten en op de uitvoering van staand beleid?

Ja.

Vraag 1

Is het duidelijk voor alle relevante rijksorganisaties wat de gevolgen zijn van het herziene cloudbeleid? (Kamerstuk 26 643, nr. 1541) Kunt u aangeven of er organisaties zijn die bij voorbaat aangeven niet aan het herziene beleid te kunnen of zullen voldoen?

Ja, alle rijksorganisaties zijn tijdens het beleidstraject op verschillende momenten in diverse voorportalen meegenomen. De uitvoeringsorganisaties zijn via de betrokken koepelorganisaties geïnformeerd. Het herziene rijksbrede cloudbeleid is vastgesteld in de ministerraad. Op basis van de terugkoppeling vanuit het Netwerk van Publieke Dienstverleners (NPD) is het beleid op een aantal punten verduidelijkt en aangepast om overheidsorganisaties beter in staat te stellen om aan het beleid te kunnen voldoen. Op dit moment zijn geen organisaties bekend die niet aan het herziene beleid kunnen of zullen voldoen. Daarnaast is voor rijksorganisaties ook duidelijk dat in het coalitieakkoord geen extra middelen beschikbaar zijn voor het herziene cloudbeleid en het beleid ingepast moet worden binnen de bestaande departementale begrotingen. Hierdoor kan de implementatie langere tijd in beslag nemen, moeten scherpe keuzes gemaakt worden en moet waar nodig herprioritering plaatsvinden.

Vraag 2

Hebben rijksorganisaties voldoende beeld op hun eigen cloudgebruik om de herziene regels effectief na te leven? Op welke delen van het cloudlandschap van de overheid ontbreekt er nog overzicht?

Rijksorganisaties zijn zelf verantwoordelijk voor hun eigen cloudgebruik en de naleving van de herziene regels. Naar aanleiding van het Rekenkamer-rapport «Het Rijk in de Cloud»1 hebben de departementen een aanzienlijke inhaalslag gemaakt om hun cloudgebruik inzichtelijk te krijgen. De inzichten zijn in het CIO Beraad gedeeld.

Vraag 3

Welke rol krijgt de veelbelovende Nederlandse Digitale Dienst om zeker te stellen dat alle rijksorganisaties aan het herziene cloudbeleid kunnen en zullen voldoen? Bent u bereid de organisatie hiertoe de nodige capaciteit en instrumenten te geven?

Zoals nu voorzien gaat de Nederlandse Digitale Dienst (NDD) geen rol in de uitvoering van het herziene rijksbrede cloudbeleid spelen. De uitvoering van het beleid is primair de verantwoordelijkheid van de overheidsorganisaties waarbij CIO Rijk een monitorende taak heeft, zoals ook vastgelegd in het Besluit CIO-stelsel Rijksdienst 2026.2

Vraag 4

Kunt u een schematisch overzicht geven van maatregelen die ook overwogen zijn voor het herziene cloudbeleid, met een onderbouwing waarom deze uiteindelijk niet zijn opgenomen?

Zoals toegelicht in de beantwoording van vraag 1 is voor de herziening van het rijksbrede cloudbeleid een lang, interdepartementaal traject doorlopen. Het beleid is aangescherpt met het oog op geopolitieke en organisatorische ontwikkelingen, zodat de Rijksoverheid veilig gebruik kan maken van clouddiensten. Er zijn geen maatregelen overwogen die niet uiteindelijk in het cloudbeleid zijn opgenomen. In overleg met het NPD is de invoeringstermijn aangepast, omdat het stellen van een uniforme overgangstermijn bij een aantal organisaties een te grote impact op de bestaande planningen en het kostenniveau zou veroorzaken. In het beleid is nu voorzien dat in het geval dat een migratie of aanpassing aan het herziene cloudbeleid tot onoverkomelijke kosten of risico’s zal leiden, deze migratie of aanpassing kan worden ingepland op een logisch (en eventueel later) moment in de levenscyclus van de betrokken systemen of applicaties.

Vraag 5

Welke concrete doelen heeft het kabinet om digitaal onafhankelijk te worden? Wordt het doel vastgesteld op 30% digitaal onafhankelijk per 2029, zoals gevraagd in de motie-Thijssen/Bruyning (Kamerstuk 36 574, nr. 5) en de initiatiefnota Wolken aan de Horizon (Kamerstuk 36 574, nr. 2)?

De 30%-norm van de motie Thijssen (PRO)/Bruyning (NSC), evenals de initiatiefnota «Wolken aan de Horizon», is opgenomen als drijfveer van het herziene cloudbeleid en daarin expliciet opgenomen.
Het is niet vooraf vast te stellen wat de impact van één beleidsstuk is op de digitale afhankelijkheid van de Rijksoverheid. Om te zien wat het doel is van het kabinet t.a.v. digitale autonomie verwijs ik u graag naar de Visie Digitale Autonomie en Soevereiniteit van de Overheid.3 Ook Europese ontwikkelingen, zoals het recent gepubliceerde wetsvoorstel voor de Cloud & AI Development Act (CADA), kunnen bijdragen aan grotere digitale onafhankelijkheid en het bereiken van de 30%-norm.

Vraag 6

Hoeveel digitaal onafhankelijker wordt de Rijksoverheid door het herziene cloudbeleid in de komende jaren? Wordt het doel van 30% in 2029 gehaald?

Zie antwoord vraag 5.

Vraag 7

Kunt u heel concreet uitleggen welke rol u heeft, als coördinerend Staatssecretaris (EZK) en als Staatssecretaris verantwoordelijk voor uitvoeringsdiensten (BZK), om dit beleid te handhaven?

Conform de portefeuilleverdeling van het kabinet Jetten op dit onderwerp is de taakverdeling tussen de beide bewindspersonen als volgt:
CIO-Rijk kan organisaties binnen de Rijksoverheid, die vallen onder het herziene rijksbrede cloudbeleid, aanspreken op het toepassen van het cloudbeleid.

Vraag 8

Welke instrumenten heeft u om het herziene cloudbeleid daadwerkelijk uit te voeren? Met hoeveel zekerheid kunt u zeggen dat dit beleid zal leiden tot een digitaal onafhankelijke Rijksoverheid?

Ter ondersteuning van de uitvoering van het herziene cloudbeleid zal ook het bijbehorende implementatiekader worden herzien. Deze herziening zal in samenwerking met een aantal grote uitvoeringsorganisaties plaatsvinden en is erop gericht om een aantal praktische werkwijzen aan te geven waarmee risicoanalyses, exitstrategieën en plannen kunnen worden uitgevoerd. Opgedane ervaring met migreren naar passende voorzieningen zal worden gedeeld met organisaties die onder het herziene cloudbeleid vallen.
Een digitaal soevereine Rijksoverheid gaat overigens verder dan alleen cloudgebruik. Dat neemt echter niet weg dat het herziene cloudbeleid hier wel een belangrijke rol in speelt. Autonomie is in brede zin één van de primaire drijvers geweest in de herziening van het beleid. Zoals toegelicht in het cloudbeleid, indien organisaties besluiten af te wijken van dit beleid dan wordt, in overleg met het kerndepartement, vooraf melding gedaan aan CIO Rijk. Meldingen aan CIO Rijk kunnen, na inhoudelijke afstemming en beoordeling, leiden tot aanwijzingen van de CISO Rijk om aanvullende maatregelen te nemen.

Vraag 9

Heeft u overwogen om het coördinatiebesluit, waarin de bevoegdheden van bewindspersonen zijn vastgelegd, uit te breiden zodat u dwingender kan optreden om het herziene cloudbeleid uit te voeren? Waarom heeft u dit niet gedaan, cf. de motie-Six Dijkstra (Kamerstuk 26 643, nr. 1294)?

Om de departementale autonomie te behouden is hier niet voor gekozen. Departementen zijn en blijven zelf verantwoordelijk voor hun eigen bedrijfsvoering, waaronder ICT. Conform het Besluit CIO-stelsel Rijksdienst 2026 heeft ieder departement een eigen CIO en CISO. Hierbij is CIO Rijk en CISO Rijk kaderstellend en coördinerend. Dit doet verder niet af aan voorgenoemde departementale autonomie.

Vraag 10

Waarom is er, ondanks de hoge ambities in het coalitieakkoord, geen budget beschikbaar gesteld voor de herziening van het cloudbeleid?

Voor de herziening van het cloudbeleid zijn in het coalitieakkoord geen extra middelen beschikbaar gesteld. Dit betekent dat het beleid ingepast moet worden binnen bestaande IV-mogelijkheden en de huidige kaders van de departementale begroting.

Vraag 11

Wat bedoelt u met de «scherpe keuzes» en «herprioritering» die nodig zijn omdat het kabinet geen middelen reserveert voor haar eigen digitale ambities?

Voor rijksorganisaties die aan het herziene cloudbeleid moeten voldoen zullen er inderdaad keuzes gemaakt moeten worden t.a.v. wat er wanneer plaats kan vinden qua activiteiten rondom bijvoorbeeld het migreren van ICT-diensten. Dit betreft naast financiële middelen ook de beschikbaarheid van personeel om dergelijke trajecten te verzorgen, evenals bestaande overeenkomsten met al-dan-niet langere looptijden. Het herziene cloudbeleid komt hieraan tegemoet door hier rekening in te houden met de overgangstermijn.

Vraag 12

Met welke investeringen zou het herziene cloudbeleid sneller en effectiever toegepast kunnen worden? Hoe kan voorkomen worden dat door «scherpe keuzes» en «herprioritering» geen vaart wordt gemaakt met de nodige maatregelen om digitaal onafhankelijk te worden?

Er is geen investeringsoverzicht opgesteld. Departementen en uitvoeringsorganisaties zullen hier zelf keuzes in moeten maken binnen de in het herziene cloudbeleid genoemde overgangstermijnen. Als er aanvullende middelen beschikbaar kunnen worden gesteld, of bestaande middelen kunnen worden vrijgemaakt voor de implementatie van de soevereine overheidscloud, kan dit een platform bieden om systemen daarop te laten landen en daarmee te laten voldoen aan het herziene rijksbrede cloudbeleid.

Vraag 13

Kunt u de overgangstermijn van vier jaar onderbouwen? In welke gevallen wordt hier van afgeweken? Hoe voorkomt u dat migraties van bestaand cloudgebruik allemaal vertraagd worden wegens «hoge kosten of risico’s»?

De termijn van vier jaar is gekozen omdat deze termijn redelijk lijkt te ziin voor cloumigraties. Daarbij is ruimte om de bestaande meerjaren implementatie-planning niet te ingrijpend te hoeven aan te passen en een dergelijke termijn voorkomt voor rijksorganisaties ook grote desinvesteringen. Uit het overleg met het NPD is echter gebleken dat in sommige gevallen deze termijn toch een forse impact kan hebben op continuïteit en kosten. Om daarmee rekening te houden, is de optie toegevoegd dat, in die gevallen, de aanpassingen op een later moment in de levenscyclus van een applicatie of omgeving kan worden ingepast. Op dit moment zijn nog geen eventuele uitzonderingen bekend.

Vraag 14

Wat bedoelt u ermee dat het «afgeraden» wordt om e-mail- en documentbeheer in de publieke cloud te zetten? Betekent dit dat binnen vier jaar alle mailservers en documentbeheer daadwerkelijk uit de publieke cloud worden gehaald?

E-mail en documentenbeheer worden in het nieuwe rijksbrede cloudbeleid aangemerkt als een nationaal belang, en bij voorkeur niet in de publieke cloud ondergebracht. Dit wordt nader gepreciseerd in het beleid met de uitleg dat e-mail en documenten niet in de publieke cloud mogen worden verwerkt, tenzij rijksorganisaties voldoen aan de volgende drie voorwaarden: onafhankelijk is vastgesteld dat de continuïteit van de dienstverlening anders in gevaar komt, een risicoanalyse en exit plan volgens dit beleid zijn gemaakt en getoetst, en het besluit is geaccordeerd door de betrokken Minister in overeenstemming met de bewindspersoon voor digitalisering.

Vraag 15

Welke aanpassingen in het IT-inkoopbeleid zijn nodig om het herziene cloudbeleid verder te ondersteunen? Heeft u plannen om het inkoopbeleid aan te scherpen, en zo ja, welke?1

Dit najaar ontvangt uw Kamer door de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de visie op rijksinkoop. Deze visie neemt verdere stappen, zoals ook het herziene cloudbeleid, op digitale soevereiniteit. Richtlijnen voor het ontwerpen, ontwikkelen en inkopen van ICT-systemen vinden onder meer hun weg naar de inkooppraktijk via het categoriemanagement ICT, waarmee de Rijksoverheid de vraag naar ICT bundelt en de ICT gezamenlijk inkoopt en aanbesteedt. De noodzaak om mede via het herziene cloudbeleid versneld digitaal soeverein te worden heeft daarnaast gevolgen voor het strategisch leveranciersmanagement (SLM). Aan uw Kamer is toegezegd dat SLM zich meer gaat richten op de marktsectoren waarvan de digitale voorzieningen nodig zijn (zoals bijvoorbeeld clouddiensten) en er daar vanuit keuzes worden gemaakt voor de meest passende leverancier, contractvormen en exit-constructies.5

Vraag 16

Waarom wordt een generiek cloud-tenzij beleid enkel «afgeraden»? Waarom formuleert u dit niet dwingender?

Het kabinet vertrouwt erop dat het herziene rijksbrede cloudbeleid en gekozen woordkeuze een duidelijk kader is voor alle rijksorganisaties.

Vraag 17

Hoe wordt er op toegezien dat rijksorganisaties binnen 12 maanden een exitplan opstellen voor bestaand cloudgebruik?2 Bent u van plan dit per organisatie te monitoren en met de Kamer te delen? Welke gevolgen zijn er als een organisatie niet op tijd een exitplan aanlevert?

Het opstellen en beoordelen van exitplannen is een verantwoordelijkheid van het departement of organisatie zelf. Daarnaast wordt beoogd materieel cloudgebruik gemeld bij CISO Rijk, waar ook een deling van de exitplannen integraal onderdeel van is. Dit zal niet met de Kamer gedeeld worden, aangezien dit operationele bedrijfsvoering betreft. Zie verder de beantwoording van vraag 21.

Vraag 18

Worden organisaties verplicht om opvolging te geven aan de «aanwijzingen» van de Chief Information Security Officer (CISO) Rijk, als blijkt dat aangeleverde cloudplannen, de risicoanalyse en/of het exitplan niet in lijn zijn met het beleid?

Een aanwijzing dient te allen tijde te worden opgevolgd door organisaties die onder het coördinatiebesluit vallen. Voor andere organisaties zal dat via, bijvoorbeeld politiek/bestuurlijke, gesprekken dienen plaats te vinden.

Vraag 19

Waarom is er niet voor gekozen om de CISO Rijk of de Staatssecretaris belast met Digitale Zaken de bevoegdheid te geven om cloudplannen, de risicoanalyse en/of het exitplan als geheel af te wijzen, als deze niet voldoen aan het herziene cloudbeleid?

Het is een politieke keuze geweest om de ministeriële verantwoordelijkheden in deze ongewijzigd te laten. Het herziene rijksbrede cloudbeleid bevat voldoende aangrijpingspunten om bij geconstateerde tekortkomingen, in goed overleg tot een gepaste oplossing te komen.

Vraag 20

Hoe verwacht u dat rijksorganisaties de «geopolitieke risico’s» van cloudgebruik in hun risicoanalyse in kaart brengen? Welke criteria worden hiervoor gebruikt?

In de komende maanden zal het Implementatiekader risicoafweging cloudgebruik aangepast worden aan het herziene rijksbrede cloudbeleid. Hierin zal ook voor dit punt aandacht zijn.

Vraag 21

Hoe bent u van plan aan de Kamer te rapporteren over de opgestelde risicoanalyses en exitplannen van rijksorganisaties?

Het kabinet is niet van plan om aan de Kamer te rapporteren over de opgestelde risicoanalyses en exitplannen van rijksorganisaties, Dit omdat het opstellen en beoordelen van de opgestelde risicoanalyses en exitplannen operationele bedrijfsvoering binnen de overheid betreft, en tevens omdat de uitkomsten van de risicoanalyses vertrouwelijk worden behandeld om geen informatie te delen waarmee wij de risico’s voor die rijksorganisaties zouden vergroten.

Vraag 22

Wat bedoelt u met het gegeven dat overheidsdocumenten en mailberichten «bij voorkeur» niet in de publieke cloud worden ondergebracht? Waarom bent u hier niet dwingender in, gezien de gevoeligheid van deze gegevens en de erkende risico’s van de publieke cloud?

Zie antwoord op vraag 14.

Vraag 23

Kunt u concreet maken wanneer aan de drie uitzonderingsgronden is voldaan om tóch mailverkeer en documenten in de publieke cloud te mogen houden? Na hoeveel tijd wordt bezien of deze uitzonderingsgronden nog steeds gelden?

Zie antwoord op vraag 14. Daarnaast blijft elke organisatie zelf verantwoordelijk voor haar eigen risicobeleid en -acceptatie van risico’s en worden uitzonderingen geaccordeerd door de betrokken Minister in overeenstemming met de bewindspersoon voor digitalisering.

Vraag 24

Wat bedoelt u met het gegeven dat het sleutelbeheer van versleutelde vertrouwelijke gegevens «bij voorkeur» niet bij de cloudleverancier wordt neergelegd? Waarom belegt u het niet per definitie in eigen beheer?

Er is een overgangstermijn van vier jaar in het herziene cloudbeleid opgenomen om de organisaties zowel richting te geven als ruimte om hun systemen en processen daaraan te laten voldoen. De inrichting van cryptografisch sleutelbeheer is een technisch complexe zaak die niet op korte termijn door iedere organisatie zelfstandig zal kunnen worden ingeregeld. Het is raadzaam om eerst praktisch uitvoerbare oplossingen voor de juiste omvang beschikbaar te hebben, voordat er juridisch of beleidsmatige situaties worden verboden of verhinderd. Als de data risico’s voor de nationale veiligheid raken, zal de inkoop onder de ABRO worden uitgevoerd voor o.a. de departementen en agentschappen.

Vraag 25

Onder welke voorwaarden is het volgens u acceptabel om bijzondere persoonsgegevens alsnog in de publieke cloud te verwerken? Hoe wordt vastgesteld dat de mitigerende maatregelen afdoende zijn?

Verwerking van bijzondere persoonsgegevens vindt bij voorkeur niet in de publieke cloud plaats. In het geval dat er bijzondere persoonsgegevens in een publieke cloud worden verwerkt, moeten aanvullende maatregelen, zoals «Privacy Enhancing Technologies» worden toegepast. Dit kan bijvoorbeeld het pseudonimiseren van de gegevens zijn, of het toepassen van encryptie. Dit zal in de Data Protection Impact Assesment (DPIA) en risicoanalyse moeten worden beschreven.
Het ligt in de lijn der verwachting dat de specifieke maatregelen in samenwerking met de relevante toezichthouders, zoals de RDI, zullen worden ontwikkeld.

Vraag 26

Wat bedoelt u ermee dat het rijksbrede cloudbeleid «waar mogelijk» toegepast zal worden bij uitgezonderde organisaties? Worden de uitgezonderde organisaties wel geacht om hun eigen cloudbeleid aan te scherpen?

Artikel 5.1 gaat vooral over systemen die verband houden met internationale samenwerking. Daarbij is het gebruik van een soevereine, Europese oplossing niet altijd praktisch of heeft de Nederlandse overheidsorganisatie geen of weinig invloed op gemaakte technologische keuzes. Bij een dergelijke uitzondering geldt dat, waar mogelijk, het beleid zoveel als mogelijk wordt toegepast. Bijvoorbeeld door het maken van een risico analyse en het maken van een exitplan. Voor de overige systemen en cloudgebruik van een dergelijke geldt het herziene cloudbeleid onverkort, inclusief de noodzaak om een eigen cloudbeleid te hebben.

Vraag 27

Kunt u «kleinschalige doelen» noemen waarvoor het rijksbrede cloudbeleid een uitzondering zou maken? Hoe en door wie wordt bepaald of iets wel of niet uitgezonderd wordt?

In het herziene rijksbrede cloudbeleid, Art 5.3, is een uitzondering voor «kleinschalige of tijdelijke email verwerking» opgenomen. Hiervoor geldt dat voor specifieke, kleinschalige doelen, waarbij bijvoorbeeld online samenwerking van belang is, een uitzondering kan worden gemaakt. Hierbij moet vooraf een risicoanalyse gemaakt zijn en in geval van gerubriceerde documenten, encryptie worden toegepast. Uiteindelijk is elke organisatie zelf verantwoordelijk voor de continuïteit van de onder haar verantwoordelijkheid vallende vitale en essentiële processen en de afweging welke onderdelen voor welke tijd kunnen worden gemist.

Vraag 28

Kunt u deze vragen afzonderlijk en vooraf aan het commissiedebat «Digitaliserende overheid en toezicht» van 30 september 2026 beantwoorden?

Ja.

Vraag 1

Bent u bekend met signalen van spoorgoederenvervoerders dat tijdens een test op 5 september 2026 acht strengen van de brandblusvoorziening op Kijfhoek Noord zijn afgekeurd? Klopt deze informatie?1

Ja, dit klopt.

Vraag 2

Klopt het dat hierdoor per direct geen treinen met gevaarlijke stoffen langer dan vier uur op Kijfhoek Noord mogen worden opgesteld en dat rangeren en locomotiefwissels met deze treinen daar niet langer zijn toegestaan? Welke beperkingen gelden momenteel precies?

Ja dit klopt. Het stilleggen van de activiteiten met spoorvoertuigen met gevaarlijke stoffen op de Noordzijde van Kijfhoek gebeurde op bevel van de brandweer (de Veiligheidsregio Zuid Holland Zuid). Op donderdagochtend 10 september is de storing opgelost met een alternatieve (tijdelijke) blusleiding en zijn de beperkingen opgeheven.

Vraag 3

Deelt u de mening dat veiligheidskritische voorzieningen op Kijfhoek, als cruciaal knooppunt tussen de Rotterdamse haven en het Europese achterland, te allen tijde aantoonbaar op orde moeten zijn en dat het gelijktijdig uitvallen van acht strengen daarom onacceptabel is?

In het kader van het reguliere beheer en onderhoud worden gedurende het jaar onderhoudswerkzaamheden, inspecties en testen uitgevoerd aan verschillende onderdelen van het blussysteem. Het uitgangspunt hierbij is dat eventueel geconstateerde gebreken direct worden verholpen. In dit geval heeft ProRail maatregelen genomen om tijdens het herstel het treinverkeer op Kijfhoek zoveel mogelijk te continueren en op 10 september was de storing hersteld. Verder onderzoek moet uitwijzen of de geconstateerde tekortkoming met de destijds beschikbare informatie eerder had kunnen worden gesignaleerd.

Vraag 4

Welke gebreken zijn tijdens de test vastgesteld, wanneer is de brandblusvoorziening voor het laatst volledig getest en goedgekeurd en hoe kan het dat de tekortkomingen niet eerder zijn ontdekt? Kunt u uitsluiten dat de voorziening al langere tijd niet volledig functioneerde?

Tijdens de test is gebleken dat het blussysteem onvoldoende debiet (hoeveelheid water in m3/u) kon leveren. Er was een tekort van circa 10% ten opzichte van de gestelde eis in de aanwijzingsbeschikking brandweer. Het betreft een jaarlijkse test, de test van vorig jaar heeft plaatsgevonden op 7 september 2025. Verder onderzoek moet uitwijzen of de geconstateerde tekortkoming met de destijds beschikbare informatie eerder had kunnen worden gesignaleerd.

Vraag 5

Hoe kan het dat het afkeuren van de voorziening direct tot zulke omvangrijke operationele beperkingen leidt? Deelt u de mening dat bij veiligheidskritische voorzieningen voldoende redundantie en terugvalcapaciteit aanwezig moeten zijn om te voorkomen dat één technisch mankement grote delen van het spoorgoederenvervoer raakt?

Het voldoen aan decentraal gestelde eisen is randvoorwaardelijk voor het uitvoeren van de operationele processen van spoorgoederenvervoerders op Kijfhoek. Het lokale bevoegde gezag kan besluiten tot het stilleggen van de operationele processen op hoofdspoorweginfrastructuur als een voorziening niet aan die eisen voldoet. Het blussysteem bevat in zichzelf redundantie. Er zijn vijf pompen die het van elkaar kunnen overnemen. De oorzaak waarom de circa 10% aan debiet ontbrak is onderdeel van het onderzoek.

Vraag 6

Welke gevolgen hebben de beperkingen voor de capaciteit en betrouwbaarheid van het spoorgoederenvervoer van en naar de Rotterdamse haven? Hoeveel treinen, vervoerders en verladers worden hierdoor geraakt en welke economische schade kan hierdoor ontstaan?

De veertien sporen waar de beperkingen van kracht waren, worden normaal gesproken gebruikt voor het wisselen van locomotieven en tussenopstel voor treinen van en naar de Rotterdamse haven. Een groot deel van de activiteiten heeft ProRail snel kunnen verplaatsen naar andere sporen op Kijfhoek. Het automatisch heuvelproces is tijdelijk vervangen door regulier «vlak rangeren» zonder gebruik te maken van de heuvel. Het is niet bekend welke economische schade gedurende de looptijd van deze specifieke storing is ontstaan.

Vraag 7

Wanneer is de brandblusvoorziening uiterlijk weer volledig beschikbaar? Bent u bereid van ProRail te verlangen dat onmiddellijk een concrete herstelplanning wordt opgesteld en dat alles op alles wordt gezet om de voorziening zo snel mogelijk veilig te herstellen?

Donderdagochtend 10 september is een maatregel gerealiseerd op grond waarvan de beperkingen konden worden opgeheven. Op dit moment loopt het onderzoek naar de primaire maatregel nog.

Vraag 8

Welke tijdelijke voorzieningen, alternatieve opstellocaties en aangepaste logistieke processen stelt ProRail beschikbaar? Deelt u de mening dat ProRail actief de regie moet nemen en vervoerders niet zelf mag laten uitzoeken hoe zij de gevolgen van een gebrek aan de infrastructuur moeten opvangen?

In het geval van verstoringen zoekt ProRail verkeersleiding altijd naar logistieke oplossingen voor het treinverkeer om de impact van de storing zoveel mogelijk te beperken, zo ook in deze casus. Het wisselen van locomotieven en het heuvelproces is verplaatst naar Kijfhoek Zuidzijde. Deze stappen zijn direct genomen en met de vervoerders gecommuniceerd.

Vraag 9

Op welke wijze en wanneer heeft ProRail vervoerders, verladers, havenbedrijven, toezichthouders en uw ministerie geïnformeerd? Deelt u de mening dat vervoerders bij ingrijpende operationele beperkingen onmiddellijk, volledig en rechtstreeks moeten worden geïnformeerd en dat berichtgeving uit de operatie niet eerder bij vervoerders dan bij het ministerie terecht zou moeten komen?

ProRail heeft meerdere kanalen voor communicatie met vervoerders en andere ketenpartners bij verstoringen op en rond het spoor. Het belangrijkste communicatiemiddel met de vervoerders is de applicatie Spoorweb. Hierin worden alle incidenten en de afwikkeling op en rond het spoor direct gelogd door de Meldkamer Spoor. Bij issues met grotere en langdurige impact op het spoorgoederenvervoer stuurt ProRail zogeheten Sitreps. Met dit middel worden ook partijen als terminals, verladers en havenbedrijven geïnformeerd over het issue, de impact en prognose. Ik deel uw mening dat de operationele informatie onmiddellijk, volledig en rechtstreeks bij vervoerders terecht moet komen, zoals gebeurt met genoemde communicatiesystemen.

Vraag 10

Houden deze problemen verband met de eerder gemelde vertragingen rond het nieuwe blussysteem en de nieuwe schuimblusvoertuigen voor Kijfhoek? Zo ja, waarom zijn deze risico’s niet tijdig ondervangen en wie is verantwoordelijk voor het ontstane gebrek aan terugvalcapaciteit?

Nee, het nieuwe blussysteem en calamiteitenwegen op Kijfhoek zijn een aanvulling op het bestaande systeem en dienen niet als vervanging. De nieuwe vertraagde schuimblusvoertuigen hebben geen relatie met deze storing.

Vraag 11

Zijn op andere goederenemplacementen momenteel eveneens brandblusvoorzieningen of andere voor de afhandeling van treinen met gevaarlijke stoffen noodzakelijke veiligheidsvoorzieningen geheel of gedeeltelijk buiten gebruik, afgekeurd of alleen onder aanvullende beperkingen beschikbaar? Zo ja, om welke emplacementen en voorzieningen gaat het, welke operationele beperkingen gelden daar en wat zijn de hersteltermijnen?

Nee, hiervan is op het moment van schrijven geen sprake.

Vraag 12

Deelt u de mening dat bij veiligheidskritische voorzieningen niet mag worden gewacht totdat tijdens een test blijkt dat zij niet functioneren? Bent u bereid ProRail opdracht te geven op korte termijn te controleren of de brandblusvoorzieningen op alle relevante goederenemplacementen aantoonbaar functioneren, het onderhoud en de periodieke keuringen op orde zijn en voldoende terugvalcapaciteit beschikbaar is, en de Kamer over de uitkomsten te informeren?

In het kader van het reguliere beheer en onderhoud worden gedurende het jaar onderhoudswerkzaamheden, inspecties en testen uitgevoerd aan verschillende onderdelen van een blussysteem op emplacementen conform de afspraken met het betrokken bevoegd gezag. Daarmee wordt de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van blussystemen gewaarborgd. Ik zie geen aanleiding om ProRail als aanvulling op deze reguliere afspraken en processen inspecties te laten uitvoeren op goederenemplacementen.

Vraag 13

Welke gebruiks-, opstel- en overige vergoedingen brengt ProRail gedurende deze beperkingen bij vervoerders in rekening? Deelt u de mening dat vervoerders niet de rekening mogen krijgen voor infrastructuur of diensten waarvan zij door tekortkomingen bij ProRail geen of slechts beperkt gebruik kunnen maken en dat aantoonbare extra kosten passend moeten worden gecompenseerd?

ProRail brengt de opstelkosten in rekening zoals deze zijn opgenomen in de Netverklaring. Zoals aangegeven in vraag 4 en 6 zijn de activiteiten verplaatst naar andere plekken op het rangeerterrein Kijfhoek. Voor compensatie en schade gelden de regelingen tussen vervoerders en ProRail uit de Netverklaring, Algemene voorwaarden en de Toegangsovereenkomst.

Vraag 14

Welke concrete maatregelen neemt u richting ProRail om herhaling te voorkomen? Bent u bereid de Kamer uiterlijk binnen vier weken te informeren over de oorzaak, de gevolgen, de financiële afhandeling voor vervoerders en de voortgang van het herstel?

Ik heb in het kader van vernieuwingen van infrastructuur en eerder genoemde uitbereiding van de blusvoorzieningen op Kijfhoek regelmatig contact met ProRail over de voortgang van projecten. De mitigerende maatregelen en het structurele herstel van de bestaande blusvoorzieningen zal ik betrekken bij deze gesprekken. Via de reguliere voortgangsbrieven houd ik u hiervan op de hoogte. De beperkingen voor vervoerders zijn sinds donderdag 10 september voorbij.

Vraag 15

Kunt u deze vragen uiterlijk voorafgaand aan het commissiedebat Spoorgoederenvervoer van 1 oktober beantwoorden, zodat de Kamer de antwoorden bij de voorbereiding van dit debat kan betrekken?

Ja, ik draag zorg voor beantwoording voorafgaand aan het commissiedebat Spoorgoederenvervoer.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht dat PHP alleen voor de vier nog ondersteunde versies een reparatie heeft uitgebracht, terwijl naar schatting zestig tot zeventig procent van de PHP-servers op oudere versies draait?1

Vraag 2

Hoe zorgt de Baseline Informatiebeveiliging Overheid 2 (BIO2) ervoor dat software die helemaal geen updates meer krijgt, op tijd wordt vervangen?

Vraag 3

Hebben controles zoals ENSIA, de Auditdienst Rijk of de Algemene Rekenkamer de afgelopen jaren verouderde software bij de overheid aan het licht gebracht? Wat is daar vervolgens mee gedaan?

Vraag 4

Hoeveel systemen van de overheid draaien op dit moment op software die geen beveiligingsupdates meer krijgt, en is dat overzicht volledig?

Vraag 5

Gaan de Inkoopeisen Cybersecurity Overheid en de Algemene Beveiligingseisen voor Rijksoverheidsopdrachten ook over de onderliggende software in een product, zoals PHP, of alleen over het product zelf?

Vraag 6

Hoe vaak is de afgelopen jaren gehandhaafd op deze inkoopeisen, bijvoorbeeld toen een leverancier zijn product niet meer bijwerkte?

Vraag 7

Hoe wordt bij de Cyberbeveiligingswet getoetst of organisaties weten welke verouderde onderdelen er in de software van hun leveranciers zitten?

Vraag 8

Hoe wordt de veiligheid geborgd van systemen die de overheid al jaren gebruikt, nu de eisen uit de Cyber Resilience Act alleen gelden voor producten die vanaf december 2027 op de markt komen?

Vraag 9

Blijft er, ondanks deze Europese regels, een gat over dat Nederland zelf moet dichten? Zo ja, hoe wilt u dat doen en op welke termijn?

Vraag 10

Is de ondersteuning door de Informatiebeveiligingsdienst genoeg voor gemeenten, provincies en waterschappen om verouderde software zelf op te sporen en te vervangen?

Vraag 11

Kunt u deze vragen afzonderlijk van elkaar en voor het commissiedebat Online veiligheid en cybersecurity beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met de recente publicatie Buy European need not break the bankvan het Jacques Delors Centre?1

Vraag 2

Onderschrijft u de conclusie dat strengere Europese voorkeursregels en eisen aan koolstofarme productie mogelijk zijn zonder hoge meerkosten voor eindgebruikers?

Vraag 3

Hoe reflecteert u op de conclusie dat het huidige voorstel voor de Industrial Accelerator Act (IAA) onvoldoende prikkels biedt voor investeringen in de Europese industrie en dat strengere Europese voorkeurseisen gewenst zijn?

Vraag 4

Onderschrijft u dat brede uitzonderingen op Europese voorkeursregels en groene producteisen de effectiviteit beperken, maar ook extra bureaucratie en onzekerheid veroorzaken? Zo nee, waarom niet?

Vraag 5

Kunt u hierbij specifiek ingaan op de generieke kostenuitzondering en de positionering van Nederland op dit principe? Hoe reflecteert u op de kritiek in dit onderzoek?

Vraag 6

Bent u bereid om de reikwijdte van de IAA uit te breiden naar meer markten en aanvullende strategische componenten, zoals de publicatie aanbeveelt? Zo nee, waarom niet?

Vraag 7

Waarom kiest u voor terughoudendheid bij Europese oorsprongseisen, en een brede definitie van wat Europees is, terwijl een nauwere definitie en harde Europese voorkeursregels volgens de publicatie de vraag naar Europese producten vergroten en daarmee investeringen in Europese productie stimuleren?

Vraag 8

Kunt u toelichten hoe u de overweging maakt of u voor of tegen Europese oorsprongseisen voor (strategische) producten bent?

Vraag 9

Waarom zorgt de Nederlandse positie volgens u voor meer investeringszekerheid in Europese verduurzaming van de industrie dan de positie die in de publicatie wordt onderbouwd?

Vraag 10

Bent u bereid om voor strategische sectoren oplopende minimumpercentages voor koolstofarme – en Europese – productie in te stellen met oog op een duidelijk einddoel, zodat producenten zekerheid krijgen over de toekomstige vraag? Zo nee, waarom niet?

Vraag 11

Ziet u op basis van de publicatie reden om uw positionering op de IAA te heroverwegen en te pleiten voor ambitieuzere Europese voorkeursregels en groene mandaten? Zo nee, waarom niet?

Vraag 12

Zijn er onderdelen van deze publicatie die u in overweging neemt voor de positionering van Nederland bij toekomstige Europese wetgeving t.a.v. industriebeleid?

Vraag 1

Kunt u reageren op het nieuws dat verschillende overheidswebsites offline zijn gehaald vanwege het risico op hacks?1

Vraag 2

Welke websites van de overheid en belangrijke instanties zijn (tijdelijk) offline gehaald? Welke gevolgen heeft dit (gehad) voor burgers en organisaties?

Vraag 3

Wat gaat u doen om problemen die ontstaan als gevolg van het (tijdelijk) offline halen van deze websites op te lossen? Bij welke belangrijke processen, zoals inloggen met DigiD of het maken van een online afspraak, is hier mogelijk sprake van?

Vraag 4

Wanneer waren de kwetsbaarheden bekend?2 Hoeveel tijd zat er tussen de ontdekking en het openbaar maken van deze informatie? Is er een aanleiding om te denken dat de kwetsbaarheid is misbruikt door hackers?

Vraag 5

Hoe heeft u gereageerd om zo snel mogelijk het risico op hacks te voorkomen? Welke afstemming vindt er plaats om de reactie met alle getroffen overheden en bedrijven te coördineren?

Vraag 6

Welke rol heeft het Nationaal Cyber Security Center (NCSC) in het ondersteunen van overheden en organisaties die wellicht dezelfde kwetsbare programmeertaal gebruiken, maar hier geen weet van hebben?

Vraag 7

Hoe wordt actuele en belangrijke informatie met de juiste partijen gedeeld als de website van het NCSC zelf ook offline is gehaald? Waar kunnen burgers en organisaties betrouwbare informatie in dit geval vinden?

Vraag 8

Ligt er een plan klaar voor het tijdig beschermen van belangrijke websites en instanties zodra een dergelijke kwetsbaarheid wordt gevonden? Zo ja, wat is het beleid hiervoor?

Vraag 9

Ziet u, gezien het groeiende aantal kwetsbaarheden, storingen en cyberaanvallen, aanleiding om bestaande wetten en beleid aan te scherpen? Zo ja, wat moet aangepast worden en op welke termijn gaat u hier voorstellen voor doen?

Vraag 10

Kunt u deze vragen afzonderlijk van elkaar en zo spoedig mogelijk beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Van Smakelijke Reus in Schimmert naar DAF Space Cab»?1

Vraag 2

Herkent u het signaal dat ondernemers bij financiële problemen of een faillissement ondersteuning vinden, maar dat die ondersteuning niet altijd voldoende gericht is op de situatie van ondernemers, zoals de verwevenheid van bedrijf met inkomen, identiteit, verantwoordelijkheid voor personeel, omvang van de schulden en verschil in positie van de vpb en ib-ondernemer?

Vraag 3

Welke rol kan het Ministerie van Economische Zaken spelen om te voorkomen dat de ondernemers tussen de diverse dienstverlening zoals bedrijfseconomische ondersteuning, schuldhulpverlening en gezondheidszorg vallen?

Vraag 4

Kunt u aangeven welke vorm van schuldhulpverlening er is voor een ondernemer met een BV (vpb-ondernemer)? Op welke wijze is dit georganiseerd?

Vraag 5

Klopt het dat een vpb ondernemer eerst failliet moet gaan om in aanmerking te komen voor de reguliere schuldhulpverlening?

Vraag 6

Welke landelijke voorzieningen bestaan momenteel specifiek voor ondernemers die als gevolg van financiële problemen, bedrijfsbeëindiging of faillissement ernstige mentale klachten of suïcidale gedachten ontwikkelen? Hoe worden ondernemers actief naar deze voorzieningen geleid?

Vraag 7

De Kamer van Koophandel beschrijft op hun website dat er een ondersteuningsnetwerk is; wordt bijgehouden hoeveel ondernemers via de Kamer van Koophandel daadwerkelijk passende ondersteuning ontvangen en of zij na een doorverwijzing ook bij de juiste hulp terechtkomen? Zo ja, wat zijn de resultaten?

Vraag 8

De ondernemer wijst in zijn verhaal dat er behoefte bestaat aan een eerstelijnsorganisatie voor ondernemers die is gericht op vroegsignalering, warme doorverwijzing en nazorg bij ondernemers in zwaar weer; hoe kijk u hierna? Bent u eventueel bereid om te onderzoeken wat de meerwaarde kan zijn van een aanspreekpunt specifiek voor ondernemers?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht1 «Treinkaartjes weer duurder: NS verhoogt prijs van een doorsnee kaartje met bijna 5 procent en lokt reiziger naar daluren» van De Telegraaf d.d. 20 oktober 2026?

Vraag 2

Welke concrete maatregelen hebben u en de NS het afgelopen jaar genomen om deze nieuwe prijsverhoging te voorkomen of te beperken? Wat is de reden dat deze maatregelen kennelijk onvoldoende bleken?

Vraag 3

Kunt u inzichtelijk maken hoe de aangekondigde prijsverhoging van bijna 5 procent is opgebouwd en welk deel hiervan voortvloeit uit gestegen operationele kosten, inflatie en eerder gemaakte financiële afspraken?

Vraag 4

Welke gevolgen verwacht u dat deze nieuwe prijsverhoging heeft voor het aantal treinreizigers? Heeft de NS onderzocht hoeveel reizigers door de aanhoudende prijsstijgingen mogelijk afhaken en kunt u deze cijfers met de Kamer delen?

Vraag 5

Wat betekent deze prijsverhoging voor de concurrentiepositie van de NS ten opzichte van andere vervoersmiddelen, in het bijzonder de auto?

Vraag 6

Deelt u de zorg dat de trein zichzelf door de steeds hogere tarieven voor een groeiende groep Nederlanders uit de markt prijst?

Vraag 7

Deelt u de constatering dat de Kamer inmiddels vrijwel ieder jaar dezelfde vragen kan stellen over nieuwe prijsverhogingen, financiële tegenvallers en de toekomstbestendigheid van de NS? Vindt u het acceptabel dat er kennelijk nog altijd geen structurele oplossing is gevonden, en wanneer mogen reizigers eindelijk verbetering verwachten?

Vraag 8

Erkent u dat de NS zich in een aanhoudende neerwaartse spiraal lijkt te bevinden, waarbij stijgende kosten leiden tot hogere tarieven, hogere tarieven reizigers kunnen afschrikken en teruglopende reizigersaantallen vervolgens weer druk zetten op de financiële positie van de NS? Welke concrete maatregelen gaat u nemen om deze ontwikkeling te doorbreken?

Vraag 9

Wilt u deze vragen beantwoorden voor de begrotingsbehandeling van IenW?

Vraag 1

Bent u bekend met de Belgische werkwijze om online misleiding tegen te gaan, waarbij internetgebruikers die een als malafide aangemerkte website proberen te bezoeken, automatisch worden doorgeleid naar een waarschuwingspagina?1 Bent u tevens bekend met de resultaten van deze aanpak, die ertoe heeft geleid dat reeds honderdduizenden Belgische consumenten op deze wijze zijn gewaarschuwd?2

Vraag 2

Herinnert u zich de antwoorden op mijn eerder gestelde schriftelijke vragen, waarin u schreef dat weren van advertenties door zoekmachines onvoldoende is om consumenten te beschermen, omdat bijvoorbeeld ook reguliere zoekresultaten naar websites van malafide bedrijven leiden? (Aanhangsel Handelingen II, 2025–2026, nr. 1809). Deel u de mening dat de Belgische werkwijze een antwoord biedt op deze constatering?

Vraag 3

Bent u bereid te verkennen of een vergelijkbare aanpak in Nederland kan worden ingevoerd, mede gezien de meldingen van online fraude en malafide websites bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM)? Zo ja, op welke termijn kunt u de Kamer hierover informeren? Zo nee, waarom niet?

Vraag 4

Klopt het dat artikel 2.7, eerste lid, van de Wet handhaving consumentenbescherming de Autoriteit Consument en Markt (ACM) al de bevoegdheid geeft om consumenten door te leiden naar een waarschuwingspagina als zij een website van malafide partijen bezoeken? Hoe vaak heeft de ACM van deze bevoegdheid gebruikgemaakt en welke mogelijkheden biedt deze bepaling voor een aanpak naar Belgisch voorbeeld?

Vraag 5

Kunt u reflecteren op de Belgische wetgeving en aanpak om advertenties van malafide aanbieders van zoekmachines te weren? Hoe verhouden deze zich tot de Nederlandse wetgeving en aanpak? Bent u bereid om in gesprek met uw Belgische ambtsgenoot te bezien welke lessen uit het Belgische voorbeeld voor Nederland kunnen worden getrokken? Zo nee, waarom niet?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht: «Nederland weet amper hoeveel stroom en water zijn datacentra opslokken»?1

Vraag 2

Weet u hoeveel stroom en water onze datacentra opslokken?

Vraag 3

Zo ja, kunt u deze gegevens publiceren en duidelijk maken welke datacentra het meest verbruiken?

Vraag 4

Wat is uw reactie op het artikel en het onderzoek van Lighthouse Reports?

Vraag 5

Deelt u de mening dat het publieke belang van transparantie over het stroomverbruik, zwaarder weegt dan het zogenaamd bewaken van bedrijfsgeheimen?

Vraag 6

Wat is uw visie op enerzijds het digitaal autonoom maken van Nederland en Europa, en anderzijds de groeiende vraag om stroom en water voor datacentra?

Vraag 7

Klopt het dat deze bedrijven hun milieudata zoals stroom en waterverbruik moeten publiceren?

Vraag 8

Hoeveel verbruiken de overheidsdatacentra? Kunt u hier actuele gegevens over delen?

Vraag 9

Hoe zorgt u ervoor dat het stroomverbruik van datacentra niet ten koste gaat van het verbruik door huishoudens en ander maatschappelijk belangrijk gebruik?

Vraag 10

Bent u bereid in de onderhandelingen over het Europese Tech Sovereignty Package te pleiten voor duurzaamheids- en transparantieverplichtingen voor datacentra?

Vraag 11

Welke plannen heeft u om overheidsdatacentra te verduurzamen?

Vraag 12

Kunt u de aanname van netbeheerder Tennet, dat per 2030 ongeveer 10 tot 15 procent van de Nederlandse stroom naar datacentra gaat, onderbouwen? Hoe wordt de Energy Efficiency Directive (EED) Europees of in Nederland gehandhaafd?

Vraag 13

Wat zijn de gevolgen voor een bedrijf dat weigert om aan de EED-richtlijnen te voldoen?

Vraag 14

Kunt u laten weten welke bedrijven zich momenteel niet aan deze eisen houden?

Vraag 15

Hoe en door wie worden andere milieuregels voor datacentra gehandhaafd?

Vraag 16

Kunt u deze vragen afzonderlijk van elkaar en vóór het commissiedebat Digitale autonomie van 19 november 2026 beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met de artikelen in Trouw Toenemend verzet werkt irritatie bij datacentra: «Het zijn cave people»1 en Van driekwart van datacentra is volstrekt onduidelijk over water- en stroomgebruik2?

Vraag 2

Hoe kan het dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) van slechts 104 datacenters gegevens heeft over de milieubelasting, terwijl er in ieder geval 186 commerciële datacentra gevestigd zijn in Nederland met een vermogen van meer dan 500 kilowatt?

Vraag 3

Hoe wordt gehandhaafd dat datacenters gegevens over hun elektriciteit- en waterverbruik rapporteren? Welke maatregelen kan het Rijk of het RVO nemen als datacenters deze gegevens niet of onvolledig aanleveren?

Vraag 4

Worden gegevens over de milieubelasting van datacentra, zoals het energie- en watergebruik, aangemerkt als bedrijfsgevoelige informatie?

Vraag 5

Bent u het ermee eens dat het publieke belang van transparantie over de milieubelasting van datacenters zwaarder weegt dan het bedrijfsgeheim? Zo nee, waarom niet?

Vraag 6

Erkent u dat uit het toenemende lokale verzet tegen de vestiging van datacenters blijkt dat het gaat om een publiek belang?

Vraag 7

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldde in 2024 dat het elektriciteitsgebruik van datacenters was gegroeid naar 4,6% van het landelijk elektriciteitsverbruik. Wat was het aandeel van datacenters in het Nederlandse elektriciteitsverbruik in 2025?

Vraag 8

Is het kabinet bereid zich binnen de Europese Unie in te zetten voor meer transparantie over de milieubelasting van datacenters, bijvoorbeeld door rapportage en openbaarmaking van belangrijke gegevens te verplichten en hierop hand te haven?

Vraag 9

Bent u het eens met de Europese Commissie dat de datacentrumcapaciteit in de Europese Unie in de komende vijf tot zeven jaar zou moet verdrievoudigen? Vindt u dat dit ook geldt voor de Nederlandse datacentrumcapaciteit?

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Katwijk kan haast geen nee zeggen tegen komst van enorme pillenfabriek» in Trouw?1

Vraag 2

Klopt het dat er vanuit de Rijksoverheid en door Ministers druk is uitgeoefend op gemeente Katwijk en wethouders om te zorgen dat de pillenfabriek in Katwijk wordt toegelaten? Hebben Ministers hierover gebeld met Katwijkse bestuurders zoals in de krant staat? Zo ja, wat hebben de Ministers aan de gemeente Katwijk gevraagd? Zo nee, hoe is dit wel gegaan?

Vraag 3

Waarom is in de bestuurlijke afspraken als voorwaarde opgenomen dat Eli Lilly zich daadwerkelijk in Katwijk vestigt? Welke overwegingen zijn daarbij gemaakt en wie is daarbij betrokken geweest? Op welke wijze is rekening gehouden met belangen van omwonenden, gezondheid, natuur en milieu? Kunt u per rijksbijdrage en per overige afspraak uiteenzetten welke gevolgen het heeft als Eli Lilly zich niet in Katwijk vestigt, waaronder welke bijdragen en afspraken in dat geval vervallen, worden gewijzigd of onverkort van kracht blijven?

Vraag 4

Waarom zijn rijksmiddelen voor bereikbaarheid en afspraken over woningbouw gekoppeld aan de vestiging van één individueel bedrijf, terwijl de bestuurlijke afspraken zelf ook spreken over autonome verkeersgroei en over de reeds bestaande woningbouwopgaven in Valkenhorst en Zijlhoek-De Woerd?

Vraag 5

Kunt u zich voorstellen dat dit als een vorm van chantage wordt gezien door inwoners van Katwijk? Zo nee, waarom niet?

Vraag 6

Klopt het dat tijdens het overleg met de gemeente Katwijk de mogelijkheid aan de orde is geweest dat de Rijksoverheid of de provincie Zuid-Holland bevoegdheden zou inzetten indien de gemeente niet zou meewerken aan de vestiging van Eli Lilly? Zo ja, wanneer is dit besproken, door welke vertegenwoordigers van het Rijk en op welke wettelijke bevoegdheden werd daarbij gedoeld?

Vraag 7

Kunt u in het kader van artikel 68 van de Grondwet een overzicht geven van de contacten die bewindspersonen, secretarissen-generaal, directeuren-generaal en andere vertegenwoordigers van het Rijk in maart en april 2025 met het gemeentebestuur van Katwijk hebben gehad over de mogelijke vestiging van Eli Lilly, inclusief datum, deelnemers en onderwerp van het contact? Bent u bereid de bijbehorende verslagen, e-mails en andere bestuurlijke stukken aan de Kamer te verstrekken?

Vraag 8

Op welke informatie baseerde u aanvankelijk de verwachting dat de vestiging van Eli Lilly een belangrijke onderzoeks- en ontwikkelingscomponent zou bevatten? Wanneer werd u ervan op de hoogte dat informatie van Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) volgens het college van burgemeester en Wethouders van Katwijk juist leek te wijzen op «veel productie en weinig Research & Development», en heeft dit geleid tot een herbeoordeling van de meerwaarde van de vestiging voor het Leiden Bio Science Park?

Vraag 9

Klopt het dat onder de Omgevingswet afzonderlijk toestemming kan worden verleend voor het realiseren van een industrieel gebouw, terwijl nog geen definitief besluit is genomen over de omgevingsvergunning voor de milieubelastende activiteiten waarvoor dat gebouw is bedoeld? Zo ja, acht u het wenselijk dat hierdoor een megafabriek reeds grotendeels of geheel kan worden gebouwd voordat vaststaat dat het beoogde productieproces milieurechtelijk kan worden toegestaan? Welke mogelijkheden heeft u om de bouw op te schorten tot een besluit is genomen over de milieuvergunning, in het licht van de zorgen van de inwoners van Katwijk?

Vraag 10

Deelt u de zorgen van omwonenden over het grote waterverbruik van de beoogde fabriek van Eli Lilly, mede gezien de bestaande druk op de drinkwatervoorziening in de regio? Kunt u schetsen hoeveel water de megafabriek gaat verbruiken en hoeveel huishoudens met die hoeveelheid zouden kunnen worden voorzien?

Vraag 11

Hoe wordt geborgd dat het watergebruik van de fabriek niet ten koste gaat van de drinkwatervoorziening voor inwoners, natuur, woningbouw en andere maatschappelijke functies, en dat lozingen van proces- en afvalwater geen negatieve gevolgen hebben voor de waterkwaliteit?

Vraag 12

Hoe beoordeelt u de zorgen van omwonenden over de mogelijke gevolgen van luchtverontreiniging, chemische emissies, geluid, geur en andere milieubelasting van de megafabriek voor hun gezondheid en leefomgeving, in het bijzonder voor kinderen en toekomstige bewoners van Valkenhorst? Bent u bereid te bevorderen dat vóór ingebruikname een onafhankelijke nulmeting wordt uitgevoerd?

Vraag 13

Begrijpt u de zorgen van omwonenden over de opslag en het gebruik van grote hoeveelheden brandbare en andere gevaarlijke stoffen op een locatie nabij bestaande en toekomstige woongebieden en recreatievoorzieningen? Hoe wordt gewaarborgd dat gedurende de gehele bedrijfsduur onafhankelijk wordt gecontroleerd op de hoeveelheden gevaarlijke stoffen, de Seveso-drempelwaarden en de naleving van veiligheidsvoorschriften, en dat omwonenden vooraf duidelijk weten wat zij bij een calamiteit moeten doen?

Vraag 14

Bent u bereid om te overleggen met gemeente Katwijk en haar inwoners om te kijken of de komst van de megafabriek alsnog moet worden voorkomen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 15

Kunt u deze vragen één voor één en met spoed beantwoorden, gezien het besluitvormingsproces?

Vraag 1

Bent u bekend met de publicatie van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) over de toepassing van de Goede Landbouw- en Milieuconditie (GLMC) 7?1

Vraag 2

Klopt het dat landbouwbedrijven die meer dan 30 hectare landbouwgrond opgeven in de Gecombineerde Opgave moeten voldoen aan GLMC 7, terwijl landbouwbedrijven die 30 hectare of minder opgeven hiervan zijn uitgezonderd?

Vraag 3

Klopt het dat deze uitzondering pas tegen het einde van het huidige teeltseizoen door RVO duidelijk is gecommuniceerd naar de betreffende ondernemers?

Vraag 4

Was u voorafgaand aan het teeltseizoen op de hoogte van deze uitzondering voor landbouwbedrijven met 30 hectare of minder landbouwgrond?

Vraag 5

Waarom is deze informatie niet eerder en duidelijker gecommuniceerd aan landbouwbedrijven, zodat zij voor de start van het teeltseizoen wisten of de verplichtingen uit GLMC 7 op hen van toepassing waren?

Vraag 6

Kunt u aangeven hoeveel landbouwbedrijven naar verwachting onder de grens van 30 hectare vallen en daardoor niet aan GLMC 7 hoeven te voldoen?

Vraag 7

Bent u ervan op de hoogte dat landbouwbedrijven in sommige gevallen al teeltmaatregelen hebben genomen of opbrengsten hebben misgelopen, omdat zij ervan uitgingen dat GLMC 7 op hen van toepassing was voordat ze konden weten dat ze onder een uitzondering vielen?

Vraag 8

Kunt u in kaart brengen welke financiële gevolgen landbouwbedrijven mogelijk hebben ondervonden doordat zij hun bouwplan of gewasrotatie hebben aangepast in de veronderstelling dat GLMC 7 op hen van toepassing was?

Vraag 9

Bent u bereid om te onderzoeken of het mogelijk is om landbouwbedrijven die aantoonbaar kosten hebben gemaakt of inkomsten zijn misgelopen doordat zij als gevolg van onduidelijke of te late communicatie ten onrechte rekening hebben gehouden met GLMC 7, tegemoet te komen?

Vraag 10

Welke maatregelen gaat u nemen om te voorkomen dat vergelijkbare wijzigingen of uitzonderingen in de toekomst pas na de start van het teeltseizoen duidelijk worden voor landbouwbedrijven?

Vraag 1

Bent u bekend met het nieuwsartikel «Trump overweegt exportverbod diesel, «zou heel Europa veel last van hebben»»?1

Vraag 2

Heeft u aanleiding om te denken dat er op korte termijn mogelijk een exportverbod op Amerikaans geproduceerde diesel kan worden ingevoerd?

Vraag 3

Kunt u inzicht geven over hoeveel diesel Nederland en de Europese Unie momenteel uit de Verenigde Staten importeren en welk percentage van het Nederlandse en Europese dieselverbruik daarmee wordt gedekt?

Vraag 4

Hoe heeft de import afhankelijkheid van olie en olieproducten vanuit de Verenigde Staten zich de afgelopen jaren ontwikkeld en wat zijn de oorzaken van deze ontwikkeling?

Vraag 5

Welke gevolgen zou een Amerikaans exportverbod hebben voor de beschikbaarheid en prijs van diesel in Nederland?

Vraag 6

Zijn er voldoende alternatieve leveranciers die op korte termijn in staat zijn het volume op te vangen, en zo ja welke?

Vraag 7

Welke gevolgen zou een Amerikaans exportverbod hebben voor Nederlandse huishoudens?

Vraag 8

Welke gevolgen zou het hebben voor de Nederlandse raffinaderijen; hebben zij nog ruimte om een deel van de wegvallende productie op te vangen?

Vraag 9

Wordt er met lidstaten van het Internationaal Energieagentschap overleg gevoerd over onder welke omstandigheden er opnieuw strategische dieselvoorraden zouden worden vrijgegeven en hoe deze ook weer worden aangevuld en wat is daarin de Nederlandse inzet?

Vraag 10

Wordt er in de Europese Unie een reactie voorbereidt op een Amerikaans exportverbod en wat is daarin de Nederlandse inzet?

Vraag 11

Hoe beoordeelt u het strategische belang van voldoende raffinagecapaciteit in Nederland en Europa voor de voorzieningszekerheid, mede in het licht van de huidige krapte en een eventueel exportverbod?

Vraag 12

Deelt u de constatering van de Secretaris-Generaal van de NAVO dat speciaal voor de operationele capaciteiten van onze strijdkrachten voldoende raffinagecapaciteit cruciaal is?

Vraag 13

Wanneer verwacht u de visie op raffinage met de Tweede Kamer te delen en hoe betrekt het kabinet de behoefte van de Nederlandse krijgsmacht en onze NAVO-verplichtingen?

Vraag 1

Deelt u de mening dat Project Beethoven, dat is opgezet tijdens het kabinet Rutte IV, van groot belang is voor Nederland? Zo nee, waarom niet?

Vraag 2

Herinnert u zich de toezegging aan de Kamer dat zij «bij een volgende gelegenheid» zou worden geïnformeerd over de voortgang van Project Beethoven?1 Van wanneer dateert de laatste update aan de Kamer?

Vraag 3

Hoe verloopt de voortgang van Project Beethoven volgens u?

Vraag 4

Welke signalen krijgt u van ketenpartners over het verloop van Project Beethoven?

Vraag 5

Hoe zijn de totale beschikbare financiële middelen van ruim € 2,5 miljard tot nu toe besteed?

Vraag 6

Op welke manier heeft u uitvoering gegeven aan de aangenomen motie Martens-America c.s.,2 die kortgezegd neerkomt op het gebruiken van Project Beethoven als blauwdruk voor publiek-private samenwerking op andere belangrijke economische ecosystemen?

Vraag 7

Kunt u deze Kamervragen beantwoorden nog voor aanvang van de begrotingsbehandeling van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat over het jaar 2027?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht in het Financieele Dagblad over de onzekerheid rond de toekomst van de Nyrstar-fabriek in Budel1?

Vraag 2

Deelt u de mening dat de situatie bij Nyrstar andermaal laat zien dat de hoge Nederlandse elektriciteitskosten voor energie-intensieve bedrijven niet alleen een langetermijnvraagstuk zijn, maar dat deze ook op korte termijn gevolgen kunnen hebben voor investeringsbeslissingen en het behoud van industriële productie in Nederland?

Vraag 3

Herkent en onderschrijft u dat de urgentie die nu bij Nyrstar zichtbaar wordt? En kunt u aangeven of deze urgentie ook eerder door het kabinet voldoende is onderkend en meegewogen bij de keuzes rond de ondersteuning van energie-intensieve bedrijven en het al dan niet naar voren halen van de in het coalitieakkoord afgesproken envelop elektriciteitsprijs?

Vraag 4

Bent u bekend met het feit dat tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) is gevraagd om de enveloppe naar voren te halen en de Minister-President heeft aangegeven dat voor de begrotingsbehandeling van KGG een overzicht van mogelijke oplossingen beschikbaar zou zijn voor bedrijven die door de hoge elektriciteitskosten in de problemen komen? Is Nyrstar bij het identificeren van deze maatregelen al betrokken? Zo nee, waarom niet?

Vraag 5

Bent u er ook mee bekend dat de Minister-President tevens tijdens de APB aangaf dat sommige bedrijven niet voldoende geholpen zijn met generieke maatregelen en dat daarom vanuit Economische Zaken (EZ) en Klimaat en Groene Groei (KGG) wordt gekeken naar maatwerkoplossingen voor specifieke bedrijven die aan de bel trekken? Is of wordt voor Nyrstar een dergelijke maatwerkoplossing onderzocht? Zo ja, welke oplossingsrichtingen worden daarbij bekeken?

Vraag 6

Heeft Nyrstar zich de afgelopen periode bij het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat gemeld over de gevolgen van de hoge elektriciteitskosten voor de toekomst van de fabriek in Budel? Zo ja, wanneer is dit gebeurd en wat is er vervolgens met deze signalen gedaan?

Vraag 7

Indien Nyrstar zich eerder bij het kabinet heeft gemeld, kunt u dan aangeven waarom de eerdere signalen kennelijk nog niet hebben geleid tot een oplossing die de zorgen over de toekomst van de fabriek wegneemt?

Vraag 8

Indien Nyrstar zich niet eerder heeft gemeld, bent u dan bereid hierover de kortst mogelijke termijn met het bedrijf in gesprek te gaan om te bespreken welke concrete (maatwerk)oplossing nodig is om de fabriek in Budel voor Nederland te behouden?

Vraag 9

Klopt het dat Nyrstar Budel tot de schoonste en modernste bedrijven in deze sector behoort? Zo ja, deelt u de mening dat het industriebeleid juist bedrijven die aantoonbaar schoon en modern produceren, zou moeten stimuleren om in Nederland te blijven en verder te verduurzamen?

Vraag 10

Welke concrete oplossingen ziet u op korte en langere termijn om te voorkomen dat Nyrstar door de hoge elektriciteitskosten de productie in Budel moet afschalen of beëindigen, en binnen welke termijn kunnen deze oplossingen worden gerealiseerd?

Vraag 11

Indien Nyrstar onverhoopt zou sluiten, uit welke landen of regio’s zouden de betreffende producten dan naar verwachting moeten worden geïmporteerd? Wat betekent dit voor de leveringszekerheid, strategische autonomie, verduurzaming en weerbaarheid van Nederlandse en Europese waardeketens?

Vraag 12

In hoeverre zou een eventuele sluiting van een schone en moderne fabriek als Nyrstar aanleiding geven om het Nederlandse en Europese industriebeleid sneller op te schalen? Welke lessen trekt u hieruit en welke maatregelen overweegt u om vergelijkbare situaties bij andere bedrijven te voorkomen?

Vraag 13

Kunt u de Kamer in ieder geval nog vóór de begrotingsbehandeling van KGG over de uitkomst van deze gesprekken informeren?

Vraag 1

Bent u bekend met het inmiddels bijna 10 jaar oude artikel «Google moet stoppen met automatisch discrimineren»1, dat aankaart dat de zoekmachine van Google in sommige gevallen discriminerende vraagsuggesties geeft?

Vraag 2

Bent u bekend met het feit dat dit nog steeds niet is opgelost, wat blijkt uit dat bij het intypen van «alle Marokkanen z» op google.nl bij gebruik van een incognitovensterop op 11 augustus 2026, Google deze vraagsuggestie aanvulde met discriminerende teksten zoals «alle Marokkanen zijn kanker ratten» of «alle Marokkanen weg»?

Vraag 3

Bent u daarnaast bekend met het feit dat na het indienen van de zoekopdracht «overlast» in combinatie met de naam van een gemeente op google.nl bij gebruik van een incognitovenster op 11 augustus, in het geval van onder meer de gemeenten Veenendaal, Tiel, Culemborg, Oosterhout, Hoogezand, Zutphen en Weert, Google de «Meer om te vragen»-suggesties «Hoeveel Marokkanen wonen/zijn er in [gemeente x]?» of «Hoeveel Turken wonen/zijn er in [gemeente x]?» opperde en dat de knop om ongepaste suggesties te melden bij dit type zoekresultaat ontbreekt?

Vraag 4

Bent u ook bekend met de berichtgeving van Euronews2 en Le Monde3 dat het AI-gegeneerde antwoord van Google eind augustus 2026 op de zin «ik ben alleen met een Italiaan» gesprekstips betrof, maar bij dezelfde zin met «Algerijn» in plaats van «Italiaan», het model vroeg of je in gevaar was en je het nummer van de politie toonde?

Vraag 5

Deelt u de mening dat dergelijke vraagsuggesties en AI-antwoorden, die automatisch gegenereerd en getoond worden, een discriminerend verband leggen door overlast of gevaar te koppelen aan afkomst?

Vraag 6

Hoe beoordeelt u de aanpak van Google om, net als bij de vraagsuggesties, dit soort patronen pas na ophef of een melding bij te sturen, en dan vooral voor de vraag die in het nieuws kwam, terwijl hetzelfde patroon in het model kan blijven zitten en bij andere vragen onopgemerkt blijft?

Vraag 7

Welke risico's ziet u daarbij nu dezelfde modellen de basis vormen van steeds meer toepassingen, waardoor zulke vooroordelen niet in elk geval zichtbaar worden maar wel ongemerkt kunnen doorwerken?

Vraag 8

Hoe kijkt u naar de verantwoordelijkheid van Google en andere leveranciers van grote AI-modellen om vooroordelen uit de trainingsdata vooraf, bij het ontwerp en bij de toetsing van hun modellen, te herkennen en in het model zelf te corrigeren, bijvoorbeeld via red-teaming of bias-audits, in plaats van de uitkomsten per geval bij te sturen nadat gebruikers of media ze toevallig hebben opgemerkt?

Vraag 9

Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat een groot en invloedrijk platform als Google op deze manier bijdraagt aan het in stand houden en versterken van vooroordelen, en dat de omvang en het bereik van Google diens verantwoordelijkheid alleen maar groter maken?

Vraag 10

Bent u hierover in gesprek met Google en andere leveranciers van grote AI-modellen, en is bij u bekend of zij structureel testen op discriminerende associaties in hun zoeksuggesties, aanbevelingsalgoritmes, autocomplete-functies en AI-antwoorden? Zo ja, wat heeft dat gesprek tot nu toe opgeleverd? Zo nee, bent u bereid dit gesprek aan te gaan en dit bij hen na te vragen?

Vraag 11

Heeft u inzicht in de wijze waarop dergelijke vraagsuggesties en AI-antwoorden van Google tot stand komen? Zo nee, welke maatregelen treft u om dit inzicht wel te krijgen, en in hoeverre kan de digitaledienstenverordening (DSA) hierbij worden ingezet om transparantie van Google over de werking van deze systemen af te dwingen?

Vraag 12

Hoe verklaart u dat deze discriminerende suggesties jarenlang zichtbaar zijn gebleven, terwijl Google onder de DSA al verplicht is de risico's van discriminatie in kaart te brengen en zich daarop jaarlijks onafhankelijk te laten controleren? Gelden deze verplichtingen wat u betreft ook voor de AI-antwoorden in de zoekmachine van Google, en zo ja, hoe wordt daarop toegezien?

Vraag 13

Welke verplichtingen hebben aanbieders van grote AI-modellen onder de AI-verordening om vooroordelen in hun modellen te beoordelen en te beperken, en wie ziet daarop toe?

Vraag 14

Welke oplossingsrichtingen ziet u om vooroordelen in zoeksuggesties en in grote AI-modellen structureel op te sporen en te beperken, in plaats van per geval na meldingen, bijvoorbeeld via onafhankelijke audits of algoritmetoezicht?

Vraag 15

Bent u bereid in Europees verband te bepleiten dat platformen en aanbieders van AI-modellen zoals Google niet alleen moeten rapporteren dát zij hun systemen toetsen op discriminatie, maar ook openbaar moeten maken wat die toetsing oplevert en wat zij met de uitkomsten doen?

Vraag 16

Bent u bereid Google op korte termijn aan te spreken op het ontbreken van een meldknop bij de «Meer om te vragen» suggesties en op de voorbeelden uit deze vragen?

Vraag 17

Bent u bereid deze situatie ook te melden bij de Autoriteit Consument en Markt en de Europese Commissie, en de Kamer te informeren over de reacties?

Vraag 18

Bent u bereid de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme te betrekken bij de aanpak van discriminatie door zoekmachines en AI-systemen?

Vraag 19

Kunt u de vragen afzonderlijk van elkaar beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Flinke straf bij douane dreigt als je flesje wijn of olijfolie uit verkeerde postcode in Israel meeneemt»?1

Vraag 2

Klopt het dat op 23 september 2026 alle passagiers van een El Al-vlucht uit Tel Aviv bij de douane-uitgang «Niets aan te geven» op Schiphol zijn staande gehouden en hun bagage gescreend werd? Zo ja, hoeveel passagiers zijn hierbij gecontroleerd en op welke grondslag is hiertoe besloten? Zo nee, wat is er wel gebeurd en bent u dan bereid hierover zo spoedig mogelijk contact op te nemen met het Israëlische Ministerie van Buitenlandse Zaken om eventuele diplomatieke ruis hierover weg te nemen en verdere misverstanden te voorkomen, mede gelet op de publieke verontwaardiging hierover in Israël, waaronder vanuit de oppositie?

Vraag 3

Hoe verhoudt de in het artikel genoemde inzet zich tot de toezegging in paragraaf 7.3 van de Nota van Toelichting dat het sanctiebesluit geen personele gevolgen heeft voor het Rijk en binnen de bestaande capaciteit wordt opgevangen?

Vraag 4

Hoe verhoudt het aanhouden en screenen van alle passagiers zich tot de volgende teksten uit de nota van toelichting: «Ter voldoening aan deze plicht is het in Douaneregelgeving, waaronder in Europese sanctieverordeningen, gebruikelijk om importeurs te verplichten om met een verklaring aan te tonen dat zij voldoen aan die regelgeving. Voor de Douane zijn deze verklaringen een aangrijpingspunt voor de handhaving. Voor dit besluit is dat niet anders.»; «De Douane verricht controles aan de hand van deze verklaringen.» en «Het Openbaar Ministerie hanteert het opportuniteitsbeginsel. Dit betekent dat vervolging alleen plaatsvindt als dat in het algemeen belang is. Naar verwachting zal de focus van de handhaving liggen op structurele en opzettelijke overtredingen.»?

Vraag 5

Hoe weegt het kabinet de proportionaliteit en subsidiariteit van deze maatregel, in aanmerking nemend dat het Tijdelijk sanctiebesluit onrechtmatige nederzettingen in de door Israël bezette gebieden zich blijkens Artikel 2 strikt beperkt tot goederen uit nederzettingen op de EU-postcodelijst en uitdrukkelijk niet ziet op goederen van oorsprong uit Israël binnen de internationaal erkende grenzen van 1967?

Vraag 6

Hoe rijmt u het fysiek controleren van individuele reizigers met de toelichting op Artikel 3, tweede lid, van het sanctiebesluit, waarin de regering expliciet stelt dat de administratieve verklaringsplicht niet geldt voor goederen in de persoonlijke bagage van reizigers die bestemd zijn voor particulier gebruik?

Vraag 7

Hoe verhoudt het screenen van individuele reizigers zich tot het uitgangspunt in paragraaf 4.2 van de toelichting dat de focus van de handhaving en vervolging zal liggen op «structurele en opzettelijke overtredingen» in het economische verkeer?

Vraag 8

Acht u het opsporen van particuliere consumentenartikelen zoals flessen wijn of dadels in koffers een verantwoorde prioritering van het strafrechtelijk opsporingsapparaat?

Vraag 9

Op welke wijze draagt het controleren van particuliere reizigers en vakantiegangers bij aan het door de regering beoogde doel van het sanctiebesluit, te weten het bevorderen van de internationale rechtsorde en het economisch tegengaan van de instandhouding van onrechtmatige nederzettingen?

Vraag 10

Hoe waarborgt het kabinet dat er bij deze verscherpte controles geen sprake is van indirecte etnische of religieuze profilering van Joodse reizigers en Israëliërs en hoe voorkomt het kabinet gevoelens van onveiligheid?

Vraag 11

Deelt u de mening dat de AMvB «Tijdelijk sanctiebesluit onrechtmatige nederzettingen in de door Israël bezette gebieden» nooit tot doel kan hebben gehad dat allemensen die vanuit Israël naar Nederland vliegen gecontroleerd en gescreend worden, al helemaal niet als daar verder helemaal geen aanleiding toe is en dat dit een heel verkeerd beeld oproept? Zo ja, wat gaat de Minister hieraan doen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 12

Bent u bereid om te voorkomen dat er disproportionele controles plaatsvinden op allereizigers afkomstig uit Israël, zonder aanleiding? Zo nee, waarom niet?

Vraag 1

Welke concrete consequenties verbindt u aan de kwalificatie van het binnenhalen van de Einstein Telescope voor de Euregio Maas-Rijn als prioriteit van het kabinet? Welke concrete acties worden in aanloop naar de Europese locatiekeuze in 2027 ondernomen om de kandidatuur van de Euregio te versterken?1

Vraag 2

Welke bewindspersoon draagt de politieke eindverantwoordelijkheid voor de internationale strategie om de Einstein Telescope naar de Euregio Maas-Rijn te halen? Hoe is de inzet tussen de Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Economische Zaken en Klimaat (EZK) en Buitenlandse Zaken georganiseerd en welke capaciteit en middelen zijn hiervoor beschikbaar?

Vraag 3

Welke concrete toezeggingen zijn inmiddels gedaan door België, Vlaanderen, Wallonië en Noordrijn-Westfalen ten aanzien van de financiering, governance, vergunningverlening, infrastructuur en inhoudelijke deelname aan de Einstein Telescope in de Euregio Maas-Rijn? Welke afspraken moeten nog worden gemaakt om eind 2026 tot een volwaardig gezamenlijk bidbook te kunnen komen en wanneer moeten deze uiterlijk zijn afgerond?

Vraag 4

Hoe beoordeelt u op dit moment het krachtenveld binnen de Board of Governmental Representatives (BGR) ten aanzien van de kandidaturen van de Euregio Maas-Rijn, Sardinië en Saksen? Welke landen hebben zich reeds publiekelijk of richting het kabinet uitgesproken over een voorkeurslocatie en op welke landen richt Nederland zijn diplomatieke inzet in het bijzonder?

Vraag 5

De Duitse federale regering heeft de Einstein Telescope aangemerkt als prioritaire wetenschappelijke infrastructuur, maar nog geen keuze gemaakt tussen de kandidatuur van Saksen en deelname van Noordrijn-Westfalen aan de Euregio Maas-Rijn; wanneer verwacht u dat de Duitse regering hierover een positie inneemt?

Vraag 6

Welke concrete diplomatieke inzet pleegt Nederland om de Duitse federale regering te bewegen tot steun voor de Euregio Maas-Rijn? Op welk politiek niveau vinden hierover gesprekken met Duitsland plaats en is de Minister-President hierbij betrokken? Bent u bereid de kandidatuur van de Euregio Maas-Rijn rechtstreeks bij de Duitse bondskanselier te agenderen?

Vraag 7

Hoe ziet de besluitvorming op Europees niveau over het ontwerp en de locatie van de Einstein Telescope precies eruit? Wordt eerst een keuze gemaakt tussen een driehoek en een dubbele L-vorm en vervolgens tussen locaties, of worden ontwerp en locatie integraal en gelijktijdig beoordeeld? Wie neemt deze besluiten en volgens welke criteria?

Vraag 8

Welke gevolgen heeft een eventuele Europese voorkeur voor een dubbele L-vorm voor de drie huidige kandidaat locaties? Klopt het dat bij een dubbele L-vorm een combinatie van de Euregio Maas-Rijn en Sardinië vanwege de benodigde geografische afstand voor de hand ligt? Welke rol resteert in dat scenario voor de kandidatuur van Saksen?

Vraag 9

Wie besluit uiteindelijk met welke configuratie de Euregio Maas-Rijn haar kandidatuur indient en op welk moment moet deze keuze zijn gemaakt om het bidbook eind 2026 gereed te hebben?

Vraag 10

Welke mogelijkheden ziet u indien uit de nieuwe kostenramingen blijkt dat de kosten van de driehoek of de dubbele L-vorm hoger uitvallen dan het beschikbare Nederlandse budget? Is aanvullende financiering dan denkbaar en op welk moment zou daarover moeten worden besloten?

Vraag 11

In hoeverre verschilt de verwachte economische en maatschappelijke impact voor de Euregio Maas-Rijn tussen de realisatie van een volledige driehoek in de Euregio en één L-vorm als onderdeel van een dubbele L-configuratie met Sardinië? Is onderzocht wat beide configuraties betekenen voor onder meer investeringen, werkgelegenheid en het regionale kennis- en innovatie-ecosysteem? Zo ja, wat zijn hiervan de uitkomsten? Zo nee, bent u bereid dit inzichtelijk te maken voordat een keuze voor een configuratie wordt gemaakt?

Vraag 1

Bent u bereid de verplichte externe toetsing van de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) voor kantooromgevingen te schrappen of meer risicogestuurd vorm te geven?

Vraag 2

Bent u bereid de preventieve ontslagtoets te hervormen, zodat ontslag in beginsel achteraf door de rechter wordt getoetst?

Vraag 3

Bent u bereid de regels in de Nederlandse Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) zo aan te passen dat de meldplicht meer aansluit bij de Europese norm van verdachte in plaats van de norm voor ongebruikelijke transacties?

Vraag 4

Bent u bereid de verplichting voor horecaondernemers om wijzigingen van leidinggevenden telkens op de vergunning bij te schrijven te schrappen? Wanneer voert u de aangenomen motie Kisteman uit die hierover gaat?1

Vraag 5

Bent u bereid de jaarlijkse keuringsplicht voor veilige arbeidsmiddelen te vereenvoudigen en sterker risicogestuurd te maken?

Vraag 6

Bent u bereid het uitzenden van EK- en WK-voetbalwedstrijden op dorps- en stadspleinen voor horecagelegenheden tot 5.000 bezoekers kosteloos mogelijk te maken?

Vraag 7

Bent u bereid Engels, Frans en Duits op productetiketten toe te staan, zodat ondernemers eenvoudiger producten in andere Europese landen kunnen inkopen?

Vraag 8

Bent u bereid de vergunningsplicht voor festivalpodia die door een langere opbouwperiode meer dan 31 dagen aanwezig zijn, te schrappen of te vereenvoudigen?

Vraag 9

Bent u bereid de minimumoppervlakte van 35 m2 voor horecagelegenheden die alcohol willen schenken te schrappen, zodat meer pittoreske horecazaken van de grond kunnen komen en geen van deze zaken in de knel zitten?

Vraag 10

Bent u bereid de rapportageverplichting over zeer zorgwekkende stoffen op componentenniveau te vereenvoudigen en te vervangen door een beter uitvoerbare, risicogerichte aanpak?

Vraag 11

Bent u bereid voor aantoonbaar veilige, terugkerende lokale evenementen een meerjarige vertrouwensvergunning mogelijk te maken?

Vraag 12

Bent u bereid af te zien van de huidige wettelijke termijn van maximaal twaalf dagen voor een tijdelijke alcoholvergunning en dit bijvoorbeeld te koppelen aan de duur van het evenement?

Vraag 13

Bent u bereid de Nederlandse meldingsdrempel voor substantiële aandeelhoudersbelangen te verhogen van 3% naar de Europese norm van 5%?

Vraag 14

Bent u bereid de nationale meldplicht voor bruto shortposities bij 3% te schrappen, zodat Nederland aansluit bij de Europese norm?

Vraag 15

Bent u bereid de bijkantoorverplichting voor beleggingsondernemingen uit derde landen die diensten verlenen aan Nederlandse niet-professionele beleggers te schrappen?

Vraag 16

Bent u bereid het dispensatieproces bij algemeen verbindend verklaarde cao’s te hervormen, zodat ondernemingen met een eigen cao en gelijkwaardige arbeidsvoorwaarden in beginsel dispensatie krijgen?

Vraag 17

Bent u bereid de wettelijke werkingssfeerbepalingen van cao’s te verduidelijken, zodat innovatieve en gemengde bedrijven niet onder een cao vallen die niet aansluit bij hun feitelijke activiteiten?

Vraag 18

Bent u bereid de bewaartermijn voor blootstellingsregistraties van CMR- en reprotoxische stoffen te verkorten en meer in lijn te brengen met de Europese richtlijn?

Vraag 19

Bent u bereid de verplichting om psychosociale arbeidsbelasting in de RI&E op te nemen te vereenvoudigen, zodat deze minder een papieren tijger en meer risicogestuurd wordt?

Vraag 20

Bent u bereid de nationale CO2-ketensturing bij de implementatie van de Europese richtlijn Renewable Energy Directive (RED) III te schrappen?

Vraag 21

Bent u bereid de nationale sectorsturing bij de implementatie van RED III te schrappen?

Vraag 22

Bent u bereid de grenswaarde voor de rapportageplicht werkgebonden personenmobiliteit te verhogen, zodat minder bedrijven en toeleveranciers hierover hoeven te rapporteren?

Vraag 23

Bent u bereid de regels rond vergunningen voor mengformules te hervormen, zodat horecaondernemers bijvoorbeeld olijfolie of servies kunnen verkopen zonder onnodige vergunningsproblemen?

Vraag 24

Bent u bereid meerdere regulatory sandboxes voor AI mogelijk te maken, naast de reeds bestaande verplichte sandbox die volgt uit de AI-verordening?

Vraag 25

Bent u bereid de regulatory sandbox onder de Verordening Cyberweerbaarheid snel, breed toegankelijk en bruikbaar in te richten voor midden- en kleinbedrijven (mkb) en start-ups?

Vraag 26

Bent u bereid belemmerende regelgeving voor de uitbreiding van Nederlandse cloud- en datacentercapaciteit weg te nemen, onder meer door minder terughoudend te zijn over datacenter versnellingszones uit de Cloud and AI Development Act (CADA)(Verordening cloud- en AI-ontwikkeling)?

Vraag 27

Bent u bereid de werkkostenregeling ingrijpend te vereenvoudigen, bijvoorbeeld door gerichte vrijstellingen samen te voegen met de vrije ruimte?

Vraag 28

Bent u bereid de dubbele conformiteitsverklaring voor installateurs van reeds CE-goedgekeurde kleine airco’s en warmtepompen te schrappen?

Vraag 29

Bent u bereid de actieve provisietransparantieverplichting voor schadeverzekeringstussenpersonen te versoepelen en meer in lijn te brengen met de Europese norm?

Vraag 30

Bent u bereid de aparte vergunningsplicht voor interne bedrijfsborrels en bedrijfsfeesten te schrappen wanneer voor het pand al een gebruiksvergunning geldt?

Vraag 31

Bent u bereid de omgevingsvergunning voor buitenreclame aan een eigen bedrijfspand af te schaffen, behoudens situaties waarin aantoonbaar sprake is van excessen?

Vraag 32

Bent u bereid de uitwegvergunning voor het aanleggen van een oprit of inrit naar de openbare weg af te schaffen of sterk te vereenvoudigen?

Vraag 33

Bent u bereid gemeenten niet langer de mogelijkheid te bieden om voor kleine percelen en gemiddelde particuliere tuinen een kapvergunning te eisen?

Vraag 34

Bent u bereid de verplichting voor kleine werkgevers om formeel verzuimbeleid op te stellen te schrappen of te vereenvoudigen?

Vraag 35

Bent u bereid vaker algemene einde-afvalcriteria vast te stellen, zodat circulaire ondernemers niet per afzonderlijk geval hoeven te bewijzen dat gerecyclede materialen geen afval meer zijn?

Vraag 36

Bent u bereid de massabalanssystematiek ook voor bioLNG toe te staan, zodat de Nederlandse industrie niet achterloopt op landen als Duitsland, Spanje, Frankrijk en Italië?

Vraag 37

Bent u bereid de Aanvullende Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (ARIE)-systematiek te hervormen, door overlap met andere verplichtingen weg te nemen en de plicht beter te richten op ondernemingen met daadwerkelijk relevante risico’s?

Vraag 38

Bent u bereid bij de verplichting om dieselmotoren te vervangen door elektrische of andere aandrijving niet alleen technische haalbaarheid, maar ook de financiële proportionaliteit te laten meewegen?

Vraag 39

Bent u bereid de verplichting tot periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek beter te koppelen aan de concrete risico’s uit de RI&E, om zo dubbel werk te voorkomen?

Vraag 40

Bent u bereid horecaondernemers de mogelijkheid te geven af te zien van de verplichte bijdrage aan het Horeca Ontwikkel Platform (HOP)?

Vraag 41

Bent u bereid een landelijke, uniforme procedure of digitaal loket in te voeren voor werkgevers die mensen met een arbeidsbeperking in dienst willen nemen?

Vraag 42

Bent u bereid de aanvraag en administratie rond betaald ouderschapsverlof voor werkgevers te vereenvoudigen, in het bijzonder bij gespreid of gewijzigd opgenomen verlof?

Vraag 43

Bent u bereid wettelijk te verduidelijken wanneer een werkgever voldoende gelegenheid tot verbetering heeft geboden aan een disfunctionerende werknemer, door dit in tijd te maximeren?

Vraag 44

Bent u bereid de begeleidingsplicht van werkgevers bij een disfunctionerende werknemer te verduidelijken, bijvoorbeeld door middel van voldoende duidelijke criteria waaronder werkgevers aan deze verplichting hebben voldaan?

Vraag 45

Bent u bereid het aanvraagproces voor de expatregeling te vereenvoudigen door gegevens die al bij de Belastingdienst bekend zijn automatisch te benutten?

Vraag 46

Bent u bereid het aanvraagformulier voor de expatregeling volledig digitaal beschikbaar te maken en verzending per post af te schaffen?

Vraag 47

Bent u bereid de gemeentelijke exploitatievergunning voor de horeca af te schaffen wanneer een Alcoholwetvergunning voldoende waarborgen biedt?

Vraag 48

Bent u bereid de terrasvergunning af te schaffen wanneer de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) voldoende mogelijkheden biedt om overlast te voorkomen en aan te pakken?

Vraag 49

Bent u bereid de wettelijke taak van de Kamer van Koophandel om de regionale economie te stimuleren te schrappen, conform de aangenomen motie Kisteman?2

Vraag 50

Bent u bereid de wettelijke taak van de Kamer van Koophandel om innovatie te stimuleren te schrappen, conform de aangenomen motie Kisteman?3

Vraag 51

Bent u bereid samen met gemeenten, provincies en waterschappen landelijke standaarden voor lagere regelgeving te ontwikkelen en uit te breiden?

Vraag 52

Bent u bereid de meldingsplicht voor zorgfusies bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en de Autoriteit Consument & Markt (ACM) samen te voegen tot één melding en één procedure?

Vraag 53

Bent u bereid de Nederlandse meldplicht voor mogelijk schadelijke levensmiddelen risicogerichter in te richten en meer in lijn te brengen met de praktijk in vergelijkbare landen, zoals België?

Vraag 54

Bent u bereid ervoor te zorgen dat niet iedere werkgever een afzonderlijke pas voor een beveiliger hoeft aan te vragen, hetgeen zeker voor veel rompslomp zorgt als wordt gewerkt met oproepkrachten, bijvoorbeeld door een persoonsgebonden beveiligingspas (in de evenementenbranche) mogelijk te maken?

Vraag 55

Bent u bereid een geruisloze omzetting van pensioenvermogen in een pensioen-bv naar een verzekeraar mogelijk te maken, zodat administratieve lasten het pensioenvermogen niet uithollen?

Vraag 56

Bent u bereid de ACM de bevoegdheid te geven om onder een fictieve identiteit mystery shopping toe te passen bij de controle op onveilige of niet-conforme producten?

Vraag 57

Bent u bereid de nationale koppen bij exportkredietverzekeringen systematisch te schrappen, zodat Nederlandse bedrijven niet strenger worden behandeld dan hun buitenlandse concurrenten, bijvoorbeeld ten aanzien van de Common Approaches?

Vraag 58

Bent u bereid het bonusplafond verder te versoepelen en meer in lijn te brengen met de Europese norm, bijvoorbeeld door fintechbedrijven uit te zonderen?

Vraag 59

Bent u bereid de verplichte ziekmelding na 42 weken samen te voegen met de eerstejaarsevaluatie?

Vraag 60

Bent u bereid de informatieverplichtingen voor financieel adviseurs over de financiële positie, kennis, ervaring, doelstellingen en risicobereidheid van klanten proportioneel en meer op maat vorm te geven?

Vraag 61

Bent u bereid voor tijdelijke verkeersmaatregelen bij één project één aanvraag en één besluit mogelijk te maken?

Vraag 62

Bent u bereid een landelijk erkende verkeersontheffing in te voeren voor aannemers die met identieke voertuigen en werkzaamheden in meerdere gemeenten actief zijn?

Vraag 63

Bent u bereid de vooraanmelding en startmelding voor mesttransport samen te voegen tot een startmelding?

Vraag 64

Bent u bereid de digitale afgiftebevestiging van een erkende inzamelaar te laten gelden als de afvalstoffenadministratie van autobedrijven voor banden, accu’s en vergelijkbare afvalstoffen?

Vraag 65

Bent u bereid een lichter opslagregime of duidelijke uitzondering in te voeren voor beperkte dagelijkse werkvoorraden van onder meer olie, verf, spuitbussen, reinigingsmiddelen en accu’s?

Vraag 66

Bent u bereid bij een ongewijzigd productieproces geen volledig nieuw onderzoek naar zeer zorgwekkende stoffen te eisen en een actualiteitsverklaring te laten volstaan?

Vraag 67

Bent u bereid de voorwaarden voor autonoom of op afstand bestuurd varen risicogestuurd te maken, zodat een volgboot alleen verplicht is wanneer de concrete omstandigheden dat noodzakelijk maken?

Vraag 68

Bent u bereid een landelijke experimenteerontheffing mogelijk te maken voor een reeks vergelijkbare proeven met autonoom varende schepen?

Vraag 69

Bent u bereid de wettelijke, gedetailleerde definitie van roomijs te schrappen?

Vraag 70

Bent u bereid de toegankelijkheidseis voor een verplichte privébuitenruimte bij reguliere woningen te versoepelen, zodat een hoogteverschil van meer dan 2 cm niet altijd met een hellingbaan hoeft te worden overbrugd?

Vraag 71

Bent u bereid voor alle woonfuncties een collectieve, afsluitbare buitenberging als alternatief voor een individuele buitenberging mogelijk te maken?

Vraag 72

Bent u bereid de eisen aan de rechtstreekse bereikbaarheid en toegankelijkheid van buitenbergingen te schrappen of te vereenvoudigen?

Vraag 73

Bent u bereid bij reguliere woningen een gemeenschappelijke buitenruimte als alternatief voor een verplichte privébuitenruimte toe te staan?

Vraag 74

Bent u bereid de eis te versoepelen dat een niet-gemeenschappelijke buitenruimte rechtstreeks bereikbaar moet zijn vanuit een niet-gemeenschappelijk verblijfsgebied?

Vraag 75

Bent u bereid tijdelijke huurcontracten voor meer groepen toe te staan, bijvoorbeeld voor drie of vijf jaar?

Vraag 76

Bent u bereid klein en slechts tijdelijk ingezet bouwmaterieel vrij te stellen van de generieke emissiereductieplicht?

Vraag 77

Bent u bereid de informatie- en administratieplicht voor bouwmaterieel bij kleine en kortdurende bouwprojecten te beperken?

Vraag 78

Bent u bereid de technische geluidseisen voor tijdelijke woningen zoveel mogelijk te harmoniseren, zonder afbreuk te doen aan de noodzakelijke bescherming van bewoners?

Vraag 79

Bent u bereid de verplichte minimale afmetingen voor toiletruimten in nieuwbouwwoningen te schrappen?

Vraag 80

Bent u bereid de verplichting dat 55% van de gebruiksoppervlakte als verblijfsgebied moet gelden te herzien?

Vraag 81

Bent u bereid de verplichting tot een tweede trappenhuis in woongebouwen risicogestuurd te hervormen, zodat alternatieve brandveiligheidsmaatregelen mogelijk zijn?

Vraag 82

Bent u bereid de verplichte minimale afmetingen voor badruimten in nieuwbouwwoningen te flexibiliseren?

Vraag 83

Bent u bereid de brede reikwijdte van de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (WAMCA) boven de Europese richtlijn te schrappen en de regeling te beperken tot consumentenzaken?

Vraag 84

Bent u bereid de verplichte notariële akte voor de uitgifte of overdracht van kleine aandelenbelangen aan werknemers in een bv te schrappen en een onderhandse akte mogelijk te maken?

Vraag 85

Bent u bereid de digitale loonstrook als standaard in te voeren, met een papieren loonstrook uitsluitend op verzoek van de werknemer?

Vraag 86

Bent u bereid een dakkapel aan de voorzijde van een woning landelijk vergunningsvrij te maken, met eenduidige maatvoeringseisen?

Vraag 87

Bent u bereid de grens van € 125.000 voor een verplicht accountantsproduct bij subsidievaststelling te indexeren naar het prijsniveau van 2026?

Vraag 88

Bent u bereid een materialiteitsdrempel en de mogelijkheid van verzamelmeldingen in te voeren voor terugmeldingen over verschillen tussen het UBO-register en cliëntenonderzoek?

Vraag 89

Bent u bereid de afzonderlijke opgave van bestuurders als pseudo-UBO te schrappen en deze gegevens automatisch te laten volgen uit de inschrijving in het Handelsregister?

Vraag 90

Bent u bereid de verplichting voor gemeenten om bij nieuwbouw hoge minimumeisen aan fietsparkeerplaatsen te stellen te versoepelen, waaronder de verplichting om rekening te houden met grotere fietsen?

Vraag 91

Bent u bereid de verplichte kennisgeving te schrappen wanneer na een aanvraag blijkt dat geen omgevingsvergunning nodig is?

Vraag 92

Bent u bereid de mogelijkheid voor gemeenten om opkoopbescherming toe te passen te beperken tot goedkope koopwoningen en dus middeldure koopwoningen daarvan uit te zonderen?

Vraag 93

Bent u bereid de mogelijkheid van de digitale notariële akte te verbreden tot alle akten waarbij fysieke waarneming door de notaris niet noodzakelijk is?

Vraag 94

Bent u bereid voor eenvoudige ziektegevallen, zoals licht en voorzienbaar letsel, een vereenvoudigde re-integratieprocedure mogelijk te maken wanneer werkgever en werknemer daarmee instemmen?

Vraag 95

Bent u bereid de eis te schrappen dat postvervoerders met een omzet van € 2 miljoen of meer minimaal 80% van hun postbezorgers een arbeidsovereenkomst moeten aanbieden?

Vraag 96

Bent u bereid de reikwijdte van het Digitaal Opkopers Register (DOR) te beperken voor voertuigcategorieën, bijvoorbeeld door aanhangers uit te zonderen, temeer omdat er vaak al een RDW-registratieplicht geldt?

Vraag 97

Bent u bereid de verkoop van geneesmiddelen op afstand niet alleen via een website, maar ook via een app mogelijk te maken?

Vraag 1

Hoe is het kabinet van plan onze Nederlandse industrie te behouden voor Nederland terwijl elektriciteit intensieve bedrijven in 2027 opnieuw met fors hogere netkosten worden geconfronteerd en concurrenten in onze buurlanden aanzienlijk lagere totale elektriciteitskosten hebben?

Vraag 2

Welke concrete maatregelen neemt het kabinet in 2027 om te voorkomen dat onze elektriciteit intensieve industrie vertrekt naar het buitenland?

Vraag 3

Gezien de elektriciteitsenvelop pas vanaf 2028 beschikbaar is, welk instrument en welk budget zet het kabinet in 2027 in om het elektriciteitskostennadeel voor de Nederlandse elektriciteit intensieve industrie te verkleinen?

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel uit De Gelderlander en wat is uw reactie daarop?1

Vraag 2

Kunt u aangeven hoeveel transportbedrijven er in 2026 tot dusver failliet zijn gegaan en hoe dit aantal zich verhoudt tot de afgelopen vijf jaar?

Vraag 3

Erkent u dat u met de invoering van de vrachtwagenheffing, de daarmee oplopende transportkosten voor bedrijven en de daarmee duurder wordende goederen zelf, rechtstreeks bijdraagt aan het onbetaalbaar worden van het leven voor heel veel Nederlanders? Zo nee, waarom niet?

Vraag 4

Bent u het eens met de stelling dat faillissementen een pijnlijk maar logisch gevolg zijn wanneer de overheid de kosten voor logistieke ondernemers verder verhoogt, onvoldoende doet om bestaande kostenstijgingen te dempen en logistieke bedrijven tegelijkertijd nauwelijks ruimte hebben de hogere lasten terug te verdienen? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?

Vraag 5

Erkent u dat de hogere transportkosten evident zullen leiden tot hogere kostprijs van bijvoorbeeld boodschappen? Zo ja, wat bent u van plan te doen om ervoor te zorgen dat Nederlanders nog boodschappen kunnen doen straks? Zo nee, waarom niet?

Vraag 6

Maakt u zich zorgen over de schaalvergroting van de transportsector die volgt indien kleine bedrijven failliet gaan, waardoor er minder concurrentie op de markt zal zijn en als gevolg daarvan het transport van goederen nóg duurder kan worden? Zo ja, wat bent u voornemens te doen om dit tegen te gaan? Zo nee, waarom niet?

Vraag 7

Bent u van plan de accijns op brandstof en/of de btw op brandstof af te schaffen of extra te verlagen nu blijkt dat transportbedrijven omvallen nu blijkt dat transportbedrijven naar verwachting 14% meer kosten zullen maken? Zo ja, welke maatregelen gaat u nemen en op welke termijn? Zo nee, waarom niet?

Vraag 8

Kunt u aangeven hoeveel extra kosten een klein of middelgroot bedrijf heeft vanwege de implementatie van de vrachtwagenheffing?

Vraag 9

Bent u van mening dat het nog rechtvaardig is om de vrachtwagenheffing in stand te houden nu blijkt dat de Nederlandse infrastructuur in een zodanig slechte staat is dat vrachtwagens op bepaalde routes moeten omrijden en dus meer kilometers moeten maken? Zo ja, bent u van plan de vrachtwagenheffing buiten werking te stellen, allicht tijdelijk? Zo nee, waarom niet?

Vraag 10

Maakt u zich zorgen dat Nederlandse transporteurs hun marktaandeel zullen verliezen, dan wel zien verkleinen, nu blijkt dat zij onevenredig hard worden aangepakt ten aanzien van andere Europese transporteurs? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet? Kunt u in beide gevallen toelichten wat de prognose rondom het marktaandeel de komende jaren is?

Vraag 11

Vindt u dat nieuwsberichten waaruit blijkt dat de Nederlandse infrastructuur uit elkaar valt, dat logistieke bedrijven failliet gaan en dat onze brandstofprijzen recordhoogten behalen nog in lijn met de wens om verduurzamen? Zo ja, waarom? Zo nee, bent u van plan de touwtjes in handen te nemen en maatregelen te nemen ten aanzien van Nederland en de infrastructuur?

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht dat 600 woningen op Bonaire verdwijnen aan toeristen?1

Vraag 2

Deelt u de grote zorgen over het tekort aan betaalbare woningen voor inwoners van Bonaire? Zo nee, waarom niet?

Vraag 3

Hoe beoordeelt u het feit dat door het tekort aan betaalbare woningen de woningprijzen op Bonaire fors zijn gestegen en de komende tijd vermoedelijk nog verder zullen stijgen?

Vraag 4

Kunt u de precieze ontwikkeling van het aantal woningen – per categorie – tussen 1991 en nu in een tabel weergeven?

Vraag 5

Kunt u de precieze ontwikkeling van het aantal vakantiewoningen op Bonaire tussen 1991 en nu in een tabel weergeven?

Vraag 6

Deelt u de zorgen over het feit dat 600 woningen via platforms worden aangeboden voor de toeristische verhuur en dat deze woningen daardoor niet beschikbaar zijn voor de inwoners van Bonaire? Zo nee, waarom niet?

Vraag 7

Kunt u het precieze juridisch kader schetsen voor de verhuur van woningen voor de toeristische verhuur? Kunt u hierbij ook de verhouding tussen de landelijke en lokale regelgeving schetsen?

Vraag 8

Is er binnen het huidige juridisch stelsel een mogelijkheid om de zelfbewoningsplicht op Bonaire in te voeren? Zo nee, acht u het huidige regelgeving voldoende om zorg te dragen dat woningen die bedoeld zouden moeten zijn voor inwoners niet via de toeristische verhuur verdwijnen uit de woningvoorraad? Zo nee, op welke wijze zouden de regels volgens het kabinet moeten worden aangepast?

Vraag 9

Welke concrete plannen zijn er voor de komende tijd om het aantal betaalbare woningen op Bonaire uit te breiden, zodat de woningnood wordt aangepakt? Hoe wordt voorkomen dat deze woningen verdwijnen naar de toeristische verhuur?

Vraag 10

Hoeveel budget is er beschikbaar om voldoende betaalbare woningen op Bonaire te realiseren? Is dit voldoende om aan de woningbouwopgave te kunnen voldoen? Zo nee, wat zijn hiervan de consequenties?

Vraag 11

Welke infrastructurele ontwikkelingen zijn er nodig om aan de woningbouwopgave te kunnen voldoen? Is het benodigde budget hiervoor beschikbaar? Zo nee, wat betekent dit voor de bouw van voldoende betaalbare woningen?

Vraag 12

Kunt u bovenstaande vragen afzonderlijk van elkaar beantwoorden voorafgaand aan de begrotingsbehandeling Koninkrijksrelaties op 7 en 8 oktober aanstaande?