De voortgang van de Wet Werkelijk Rendement |
|
Luc Stultiens (GroenLinks-PvdA) |
|
Eerenberg |
|
|
|
|
Klopt het dat er stukken zijn bij het Ministerie van Financiën waaruit blijkt dat snelle invoering van een vermogenswinstbelasting toch een optie is?1 Kunt u deze stukken delen met de Kamer?
Ja. Deze besluitvormingsstukken zijn reeds gedeeld als bijlage bij de op Prinsjesdag naar de Eerste en Tweede Kamer verstuurde Kamerbrief over box 3.
Zoals in de op 29 september jl. verstuurde Kamerbrief over box 3, koopkracht werkenden en sociale zekerheid2 aangegeven kiest het kabinet, mede naar aanleiding van de motie Eerdmans/Bikker3 en als invulling van de motie-Vermeer4 voor de snelste route om zoveel mogelijk vermogen onder vermogenswinst te laten vallen. Op het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 wordt daarom een novelle ingediend. Hiermee wordt per 2028 de vermogenswinstbelasting uitgebreid naar alle financiële instrumenten (onder andere aandelen, obligaties en opties). Daardoor geldt voor het overgrote deel (circa 90%) van het vermogen met waardeontwikkeling in box 3 een vermogenswinstbelasting. In 2030 wordt de overstap gemaakt naar een volledige vermogenswinstbelasting voor de overige vermogensbestanddelen. De route middels een novelle betekent een ambitieus tijdpad voor het wetgevingsproces, omdat de novelle voor 31 december aangenomen moet zijn in de Eerste Kamer. In het eerste jaar van invoering wordt een groot beroep op het doenvermogen van belastingplichtigen gedaan, omdat banken tenminste in het eerste jaar geen gegevens kunnen aanleveren voor de vooraf ingevulde aangifte. Het kabinet zal proberen de gevolgen van deze risico’s zoveel mogelijk te beperken en daarbij beroep doen op de inzet van alle betrokken partijen.
Klopt het dat u en uw voorgangers eerder aangaven dat het invoeren van een vermogenswinstbelasting zou leiden tot meerdere jaren vertraging? Per wanneer is het volgens u wél mogelijk om een vermogenswinstbelasting in te voeren, waarbij wordt voldaan aan belangrijke randvoorwaarden zoals uitvoerbaarheid, controleerbaarheid, handhaving en juridische houdbaarheid?
Dat klopt. Het invoeren van een volledige vermogensbelasting voor alle vermogensbestanddelen is mogelijk per 2030, uitgaande van een ambitieus wetgevingstraject.
Kunt u heel precies aangeven wat de totale budgettaire (cumulatieve) derving is van een vermogenswinstbelasting ten opzichte de Wet Werkelijk Rendement? Klopt het dat eventuele derving nog steeds volledig gevonden moet worden in het belastingdomein van vermogen en winst?
Een volledige vermogenswinstbelasting is pas uitvoerbaar per 2030. Als ervoor gekozen zou worden om in 2028 en 2029 nog twee jaar het forfaitaire stelsel met tegenbewijs aan te houden, moet de WWR worden uitgeboekt en nog twee jaar kosten voor de tegenbewijsregeling worden ingeboekt. De cumulatieve derving tot en met 2035 van het intrekken van de WWR, het voortzetten van de tegenbewijsregeling en het invoeren van een vermogenswinstbelasting per 2030 bedraagt dan afgerond € 19,7 miljard. In onderstaande tabel is de budgettaire reeks opgenomen.
– 1.059
– 74
– 1.133
– 1.133
– 2.988
– 2.708
– 5.696
– 5.696
– 3.282
– 2.371
– 5.653
– 11.585
– 90
– 376
– 271
– 647
– 1.326
– 10
– 4.047
– 2.782
– 3.658
– 2.642
– 13.129
– 19.740
– 100
In de bijlagen bij de op Prinsjesdag verstuurde Kamerbrief over box 3 is een volledig overzicht van de budgettaire gevolgen van de verschillende scenario’s opgenomen en een overzicht van dekkingsopties in het vermogensdomein.
Wat is de exacte budgettaire derving per jaar bij uitstel van de Wet Werkelijk Rendement?
In dat geval blijft het huidige forfaitaire stelsel met de tegenbewijsregeling in stand. Een jaar extra tegenbewijs in 2028 leidt tot een budgettaire derving van € 3 miljard. Daarnaast verschuiven de opbrengsten van de WWR, waarbij het grootste effect is dat in 2028 een extra derving van 1 miljard euro optreedt. Bij latere invoering van de Wet werkelijke rendement in 2029 zou deze derving weer worden ingelopen.
Kunt u heel precies aangeven wie er wel, dan wel niet, profiteren van eventueel uitstel van de Wet Werkelijk Rendement? Dus welke groepen hoeven bij een extra jaar tegenbewijsregeling in 2028 minder belasting te betalen dan bij de Wet Werkelijk Rendement (WWR)? Kunt u dit in elk geval aangeven voor spaarders, beleggers met een laag rendement (bijvoorbeeld twee procent), beleggers met een hoog rendement (bijvoorbeeld acht procent)?
Over het algemeen kan gesteld worden dat beleggers met een rendement hoger dan het forfaitaire rendement voordeel hebben van de tegenbewijsregeling, omdat hun belastbare rendement gemaximeerd is onder de huidige wet. Deze beleggers zullen dus doorgaans ook voordeel hebben van uitstel van het wetvoorstel WWR. Voor alle anderen speelt dit niet of veel minder. De precieze individuele karakteristieken zijn hierbij bepalend. In veel gevallen is ook sprake van een combinatie van beleggen en sparen.
Voor een pure belegger die een hoog rendement haalt van 8% geldt dat hij of zij onder de huidige wet slechts belasting hoeft te betalen over het forfaitaire rendement van 6%. Over de overige 2% rendement wordt dus geen belasting betaald.
Voor een pure belegger die een laag rendement haalt speelt dit voordeel niet. Omdat bij het toepassen van de tegenbewijsregeling geen rekening wordt gehouden met het heffingsvrij vermogen, zal deze belegger doorgaans voordeliger uit zijn bij het wetsvoorstel WWR.
Voor een pure spaarder die een normale spaarrente over zijn vermogen ontvangt, geldt dat het belastbare rendement onder het wetsvoorstel WWR en de huidige wet ongeveer gelijk zal zijn. In zijn algemeenheid is het wetsvoorstel WWR voordeliger voor de spaarder, omdat zijn vrijstelling bij een gemiddelde spaarrente hoger is bij het wetsvoorstel WWR. Dat komt omdat dan het heffingsvrij resultaat in vergelijking voordeliger is dan het heffingsvrij vermogen in het huidige stelsel. Ter illustratie, een spaarder met een netto vermogen van € 125.000 en een rendement van € 1.875 (1,5% rente) betaalt onder het forfaitaire stelsel € 302 aan box 3-belasting. Onder de het wetsvoorstel WWR zou dat slechts € 27 zijn.
Er zijn nog enkele andere verschillen tussen de tegenbewijsregeling en het wetsvoorstel WWR die maken dat het wetsvoorstel WWR vaak voordeliger uitpakt. Zo kent het wetsvoorstel WWR een vermogenswinstbelasting voor vastgoed en aandelen in startups en scale ups. Daarnaast is op basis van het wetsvoorstel WWR wel kostenaftrek mogelijk. Dit is vooral belangrijk voor beleggers in vastgoed.
Kunt u door middel van een grafiek of tabel inzichtelijk maken welk deel van de budgettaire derving van uitstel WWR terechtkomt bij welke vermogensdecielen?
Eerder heeft mijn voorganger onderstaande tabel gedeeld met uw Kamer. In deze tabel staat het gemiddelde box 3-vermogen en de kosten van de tegenbewijsregeling uitgesplitst naar inkomensgroepen. Deze uitsplitsing is gebaseerd op de raming voor 2025, maar is ook representatief voor een jaar uitstel.
63.600 (25.400)
115 (7%)
€ 1.800
€ 281.000
80.800 (37.400)
153 (10%)
€ 1.900
€ 260.000
122.300 (40.500)
418 (27%)
€ 3.400
€ 347.000
47.300 (11.700)
230 (15%)
€ 4.900
€ 443.000
18.600 (4.300)
127 (8%)
€ 6.800
€ 599.000
26.900 (5.800)
518 (33%)
€ 19.300
€ 1.478.000
Indeling is op basis van het verzamelinkomen per persoon, niet per huishouden. Bij niet-werkenden met een goed verdienende partner bestaat het hier gebruikte verzamelinkomen dus alleen uit het inkomen uit vermogen.
Staat u nog steeds achter de eerder afspraak dat eventuele budgettaire derving als gevolg van uitstel van de WWR volledig moet worden gevonden in het domein vermogen/winst?
De budgettaire derving als gevolg van een uitstel van het wetsvoorstel WWR zal conform de begrotingsregels en de motie Bikker/Eerdmans5 gedekt moeten worden binnen het brede vermogensdomein.
Welke varianten hebben er op tafel gelegen bij aanpassingen van de WWR de afgelopen maanden? Kunt u per variant aangeven wat de totale (cumulatieve) budgettaire derving is?
Er hebben twee scenario’s (scenario 1 en scenario 4) voorgelegen ten aanzien van de aanpassing van het wetsvoorstel WWR. Ik verwijs naar de Kamerbrief over box 3 die ik op Prinsjesdag naar de Eerste en Tweede Kamer heb gestuurd.
Zoals aangegeven in de op 29 september j.l. verstuurde kamerbrief heeft het kabinet voor één van deze scenario’s (scenario 4) gekozen. In dit scenario wordt per 2028 de vermogenswinstbelasting uitgebreid naar alle financiële instrumenten (onder andere aandelen, obligaties en opties). Daardoor geldt voor het overgrote deel (circa 90%) van het vermogen met waardeontwikkeling in box 3 een vermogenswinstbelasting. De budgettaire gevolgen hiervan zijn opgenomen in de onderstaande tabel. In dit scenario wordt box 3 per 2030 doorontwikkeld naar een volledige vermogenswinstbelasting.
– 4311
– 2.592
– 2.316
– 1.807
– 11.026
– 15.624
– 100
In scenario 1 worden verschillende aanpassingen van het wetsvoorstel WWR beschreven. In onderstaande tabel is de budgettaire reeks van deze verbeteringen opgenomen:
– 1.387
– 1.145
– 594
– 409
– 3.535
– 4.379
– 14
– 2
– 4
– 6
– 7
– 19
– 66
0
– 73
– 50
– 42
– 34
– 199
– 297
0
– 100
– 100
– 100
– 100
– 400
– 800
– 100
– 8
– 9
– 9
– 10
– 36
– 85
– 20
– 12
– 12
– 12
– 12
– 48
– 96
– 12
– 1
– 2
– 2
– 3
– 8
– 29
– 13
– 257
– 257
– 257
– 257
– 1.028
– 2.056
– 257
– 69
– 69
– 69
– 69
– 276
– 552
– 69
Deze tabellen zijn onderdeel van het volledige overzicht van de budgettaire gevolgen van de verschillende scenario’s zoals gedeeld als bijlage bij de Kamerbrief over box 3.
Kunt u alle dekkingsopties (inclusief budgettaire reeks) binnen het domein vermogen/winst met de Kamer delen, die de afgelopen maanden op tafel hebben gelegen ter dekking van eventuele derving in box 3?
In de onderstaande tabel zijn de dekkingsopties weergegeven die hebben voorgelegen. De ramingen van enkele opties (gemarkeerd met een *) zijn geactualiseerd. Zo wordt er bij de opties van het aanpassen van het aangrijpingspunt toptarief in de inkomstenbelasting nu rekening gehouden met de technische invulling van het koopkrachtpakket.
–2027
–2028
–2029
–2030
–2031
–Structureel
–Box 3 (Wet tegenbewijsregeling)
Forfait verhogen met 1,78%-punt1
800
768
827
827
827
827
Heffingsvrije vermogen verlagen met € 10.000 (sleutel)1
172
176
176
176
176
176
Tarief verhogen met 1%-punt (sleutel)1
135
138
138
138
138
138
–Constructies
Aanpakken belastingconstructie in de schenkbelasting met papieren schenkingen
153
153
153
153
153
153
–Box 2
Excessief lenen box 2, drempel van € 500.000 naar € 400.000, exclusief afschaffen uitzondering eigen woning
w.v. saldo
185
479
-2
-4
-5
2
w.v. kader
11
11
11
11
11
11
–Vennootschapsbelasting
Afschaffen lage vennootschapsbelastingtarief
3.322
3.266
3.210
3.154
3.098
3.043
Verlagen schijfgrens Vpb van € 200.000 naar € 100.000 in twee stappen
635
1.191
1.167
1.143
1.119
1.095
–Inkomstenbelasting
Verlagen aangrijpingspunt toptarief met € 3.5001
1.319
1.319
1.319
1.319
1.319
1.319
0
508
1.628
1.628
1.628
1.628
–Verhogen eigenwoningforfait tot € 1.350.000 met 0,05%-punt
428
444
441
440
442
524
–Negatief geëvalueerde fiscale regelingen
Afschaffen verlaagde btw-tarief op kampeergelegenheid
0
227
227
227
227
227
Stapsgewijs afschaffen kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
194
389
583
777
777
777
Afschaffen verlaagde motorrijtuigenbelasting tarief bestelauto ondernemer
285
526
723
880
802
648
Afschaffen zelfstandigenaftrek
0
0
212
207
202
188
Kunt u deze vragen uiterlijk vrijdag 11 september 2026 beantwoorden?
Dit is helaas niet gelukt.
Het bericht dat Nederland zich mengt met tientallen satellieten in de strijd om de ruimte |
|
Michelle Jagtenberg (D66), Jan Schoonis (D66) |
|
Derk Boswijk (CDA), Herbert |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Nederland mengt zich met tientallen satellieten in strijd om de ruimte: We kunnen niet om SpaceX heen»?1
Ja.
Hoe voorkomt u dat Nederland voor kritieke ruimtecapaciteiten afhankelijk blijft van niet-Europese partijen en hoe stimuleert u juist zoveel mogelijk Europese samenwerking?
Het kabinet hecht belang aan het verminderen van afhankelijkheden en het bewerkstelligen van Europese open strategische autonomie, met tegelijkertijd blijvende aandacht voor het belang van de trans-Atlantische samenwerking. Dit is in lijn met de breed gedragen ambitie binnen de EU om de eigen technologische en industriële basis te versterken. Daarom zet het kabinet in op een sterke Nederlandse ruimte-industrie, met als uitgangspunt dat veiligheidskritische technologie en capaciteiten waar mogelijk binnen Europa worden ontwikkeld en geproduceerd. Daarbij wordt aangesloten bij Europese programma’s en NAVO-interoperabiliteitsvereisten.
Defensie werkt samen met de Nederlandse industrie aan aardobservatiesatellieten en bouwt aan het ecosysteem rondom de Payload Assembly Mission Integration intersatellite link (PAMI-satelliet). Ook internationaal heeft Defensie binnen het ruimtedomein een herkenbare positie opgebouwd. Defensie zet in op relevantie, flexibiliteit en innovatieve oplossingen. Daarbij is er oog voor de sterke expertise in optica en lasercommunicatie en het slim benutten van bestaande capaciteiten.
Die innovatiekracht, in combinatie met het samenwerken met bondgenoten en de Nederlandse industrie, geeft Defensie een rol als verbindende schakel binnen het internationale space-ecosysteem.
Nederland doet dit onder meer via deelname aan ESA en het EU-ruimtevaartprogramma en door in te zetten op autonome Europese toegang tot de ruimte. Zoals opgenomen in de kabinetsreactie op de Lange-termijn Ruimtevaartagenda is internationale samenwerking noodzakelijk om voldoende schaal, capaciteit en toegang tot essentiële diensten te realiseren.
Daarnaast versterkt het kabinet de Nederlandse positie in Europese waardeketens op terreinen waar Nederland sterk is, zoals aardobservatie en lasercommunicatie. Daarmee worden Nederlandse kennis en technologie beter gepositioneerd in Europese programma’s en markten en wordt bijgedragen aan het Nederlandse verdienvermogen.
Bent u voornemens om samen met andere Europese landen op te trekken om de schaal van Europese ruimtecapaciteiten te vergroten en Nederland daarin als koploper te positioneren? Sluit Nederland bijvoorbeeld aan bij European Defence Projects of Common Interest rondom Space of andere EU-instrumenten? Zo nee, is Defensie voornemens dit zelf te initiëren?
Ja. Het kabinet acht Europese samenwerking noodzakelijk om schaal te bereiken bij de ontwikkeling en inzet van ruimtecapaciteiten. Nederland zet daarom in op gezamenlijke Europese ontwikkeling, verwerving en benutting van ruimtecapaciteiten binnen EU-, ESA- en NAVO-kaders. Binnen de Europese defensiesamenwerking zet Nederland zich ervoor in dat ruimtevaart wordt meegenomen in de gezamenlijke capaciteitsontwikkeling, met goede afstemming van huidige en toekomstige behoeftes. Instrumenten zoals European Defence Projects of Common Interest (EDPCI) kunnen daarbij een rol spelen, waarbij aansluiting bij bestaande European Defence Agency- en NAVO-processen van belang is. Nederland heeft zich aangesloten bij het Space EDPCI-voorstel, om in kaart te brengen wat de complete ruimtearchitectuur zou moeten zijn, wat nog mist, en wat nog gedaan moet worden.
Nederland richt zich daarbij op gebieden waarin de Nederlandse kennis- en industriële basis sterk is, zoals fotonica en lasersatellietcommunicatie en andere dual-use technologieën. Zo draagt Nederland bij aan robuuste Europese ruimtecapaciteiten en versterkt het tegelijk de positie van Nederlandse bedrijven in Europese waardeketens, zoals uiteengezet in de Defensie Strategie voor Industrie en Innovatie (D-SII).
Bent u van mening dat investeren in de Nederlandse (en Europese) ruimtevaartsector een win-win-winscenario kan opleveren, doordat hiermee zowel de operationele beschikbaarheid van Defensie, de strategische autonomie, de veiligheid van vitale infrastructuur als het economisch belang van de Nederlandse ruimtevaartsector worden versterkt?
Ja. Het kabinet ziet investeringen in de Nederlandse en Europese ruimtesector als een belangrijke bijdrage aan meerdere beleidsdoelen tegelijk. Een sterke ruimtesector draagt bij aan veiligheid en weerbaarheid, open strategische autonomie, het functioneren van vitale processen en het Nederlandse verdienvermogen.
Ruimtetechnologie heeft bovendien vaak een dual-use karakter. Investeringen in onder meer aardobservatie, veilige satellietcommunicatie, navigatie en Space Situational Awareness kunnen daarmee zowel civiele als militaire toepassingen ondersteunen. Ook versterken zij de Nederlandse kennis- en industriële basis en de positie van Nederlandse bedrijven in Europese waardeketens.
Tegelijkertijd geldt dat de bijdrage aan operationele beschikbaarheid van Defensie afhankelijk is van de concrete capaciteit, militaire behoefte en toepassingscontext. Defensie is verantwoordelijk voor de eigen operationele eisen en capaciteitsontwikkeling.
Hoe kijkt u naar de lange termijn ruimtevaartagenda en de daarin uitgesproken ambitie om toe te groeien naar de ESA-norm? Bent u bereid hiervoor een concreet ingroeipad uit te werken?
Het kabinet onderschrijft de ambitie uit de kabinetsreactie op de Lange-termijn Ruimtevaartagenda om de Nederlandse inzet bij de European Space Agency (ESA) te versterken en toe te groeien naar een bijdrage die recht doet aan de ESA-norm. Een hogere en meer structurele bijdrage aan ESA versterkt de Nederlandse positie binnen de Europese ruimtevaartsamenwerking, vergroot de kansen voor Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen en draagt bij aan de ontwikkeling van Europese ruimtecapaciteiten op terreinen die van belang zijn voor onder meer veiligheid, weerbaarheid, wetenschap en verdienvermogen.
Nederland voldoet momenteel nog niet aan de afspraken tussen de ESA lidstaten hierover. Bij de Ministeriële Conferentie van ESA in 2025 heeft Nederland de inschrijving wel verhoogd tot circa € 450 miljoen voor de periode 2026–2028. Daarmee is een belangrijke stap gezet, maar een deel van deze verhoging is incidenteel en brengt Nederland nog niet structureel op het niveau van de ESA-norm.
Een concreet structureel ingroeipad vraagt om aanvullende middelen binnen de begroting en moet worden afgewogen binnen de bredere budgettaire besluitvorming richting de Ministeriële Conferentie van ESA in 2028. Het kabinet acht het daarom op dit moment niet passend vooruit te lopen op een specifiek financieel ingroeipad. Besluitvorming over een verdere structurele verhoging van de Nederlandse ESA-bijdrage vindt plaats bij de reguliere begrotingsmomenten.
Overwegende dat meerdere departementen ambities en belangen hebben in het ruimtedomein en ze elkaar kunnen versterken, hoe gaat u dit interdepartementaal borgen?
Het kabinet borgt dit via de versterkte interdepartementale governance die is ingericht naar aanleiding van de kabinetsreactie op de Lange-termijn Ruimtevaartagenda. De Interdepartementale Raad Ruimtedomein (IRR) zorgt op hoogambtelijk niveau voor strategische afstemming en adviseert over keuzes in het ruimtedomein, waaronder financiering en de verdeling van verantwoordelijkheden. Onder de IRR werken de Interdepartementale Commissie Ruimtedomein en verschillende werkgroepen aan de verdere beleidsvoorbereiding en uitvoering.
Daarmee worden de verschillende belangen en ambities van onder meer EZK, Defensie, IenW, BZ en OCW in samenhang bezien en kunnen civiele, economische, wetenschappelijke en veiligheidsbelangen elkaar waar mogelijk versterken. Ook wordt hiermee een consistente Nederlandse inzet in internationale gremia zoals de EU, ESA en NAVO bevorderd.
Overwegende dat in de Defensienota is aangekondigd dat een Space Command wordt opgezet, kunt u aangeven welk tijdspad u voor ogen heeft en welke concrete doelen en taken dit Space Command krijgt?
Met de oprichting van het Space Command eind juni jl. heeft Defensie een volgende stap gezet in de ontwikkeling van ruimte als vijfde operationele domein, naast land, zee, lucht en cyber. De komende jaren bouwt het Space Command verder aan de organisatie, met als doel om in 2028 volledig operationeel te zijn.
Het Space Command heeft als taak om de operationele capaciteiten in het ruimtedomein verder te ontwikkelen, zo wordt de satellietcapaciteit de komende jaren vergroot. Daarnaast brengt het Space Command kennis en expertise vanuit de verschillende krijgsmachtdelen samen en groeit de organisatie in 2027 van ongeveer 30 naar meer dan 100 medewerkers.
Defensie is inmiddels gestart met verschillende ruimteprojecten. Zo leveren observatiesatellieten ook bij bewolking en in het donker radarbeelden voor operationele informatievoorziening. Daarnaast werkt Defensie samen met de Nederlandse industrie aan de PAMI-satelliet, die hoge kwaliteit foto’s maakt van het aardoppervlak welke middels zeer veilige lasercommunicatie naar de aarde worden verzonden. De lancering staat rond 2028 gepland en moet bijdragen aan een eigen Nederlandse optische ruimtecapaciteit. Later zal deze PAMI-satellietcapaciteit uitgebreid worden tot een constellatie van satellieten. Een constellatie van satellieten geeft defensie een wereldwijd overzicht van de situatie op aarde, en zorgt voor een snelle verbinding met eenheden op afgelegen plekken en tussen eenheden onderling.
Ook investeert Defensie in zogeheten Space Domain Awareness. Met telescopen en ondersteunende grondsystemen worden satellieten en ruimtepuin gevolgd en geanalyseerd. Zo worden mogelijke risico’s en dreigingen voor eigen en andere ruimtecapaciteiten tijdig gesignaleerd. In combinatie met grondstations en dataverwerking ontstaat zo een steeds completer beeld van activiteiten in de ruimte. Het tijdpad voor innovatie en technologieontwikkeling is gepubliceerd in de D-SII. Een nadere concretisering wordt opgenomen in het Nationaal Programma Defensie Industrie en Innovatie (NPDII).
Hoe vertaalt u de ambities uit de Defensienota naar een meerjarige capability roadmap voor het ruimtedomein en hoe bent u voornemens hier vanuit de «Gouden Driehoek» (overheid, industrie en kennisinstellingen) in op te lopen?
Met de DS-II is Ruimtetechnologie als NLD-gebied2 erkend. NLD-gebieden zijn technologiegebieden waar Nederlandse bedrijven en/of kennisinstellingen in uitblinken en die van belang zijn voor het toekomstig vermogen van de krijgsmacht. Er zijn met de Defensienota 2022 en Defensienota 2024 middelen beschikbaar gesteld voor het versterken van regionale ecosystemen en voor kennisopbouw, technologieontwikkeling, innovatieprojecten en opschaling specifiek ten behoeve van de NLD gebieden. De ambities binnen het NLD gebied Ruimtetechnologie worden aangegeven middels een ambitieplaat, die als bijlage bij de D-SII is gepubliceerd. Deze ambitieplaat is tot stand gekomen in overleg met kennisinstellingen en de industrie en geeft richting voor de technologieontwikkeling gegeven de militaire capability pull. Dit najaar zal een update van deze ambitieplaat op basis van de nieuwste inzichten gepubliceerd worden als onderdeel van het NPDII, waarin ook de middelen die met de Defensienota 2026 vrijkomen worden meegenomen. Met het NPDII krijgen de kaders voor de samenwerking tussen kennisinstellingen, Defensie en industrie verder vorm.
Hoe beschermt Nederland zijn eigen ruimte-infrastructuur, inclusief het grondsegment, gezien de toenemende afhankelijkheid van ruimtecapaciteiten voor veiligheid, economie en duurzaamheid en het toenemende dreigingsbeeld?
Om de toenemende kwetsbaarheid van de vitale infrastructuur te adresseren, beschermt Nederland zijn ruimte-infrastructuur via een integrale aanpak die gericht is op het vergroten van de weerbaarheid van de gehele ruimteketen. Deze integrale benadering omvat niet alleen de fysieke bescherming van ruimte-assets, maar ook het versterken van de cyber weerbaarheid, de beveiliging van (data)links van en naar de ruimte, en de algemene fysieke veiligheid van kritieke faciliteiten. Dit wordt essentieel geacht gezien de exponentieel toenemende relevantie van deze assets voor onze samenleving en gebeurt onder meer door investeringen in Space Situational Awareness via nieuwe telescoopsystemen, uit de Maatregelennota 2022. Hiermee worden dreigingen zoals sabotage, verstoringen of botsingen met ruimtepuin eerder herkend en geanalyseerd. Om de afhankelijkheid van satellietnavigatie voor vitale processen te verkleinen, verkent het kabinet robuuste grondgebonden alternatieven en wordt voor overheidsdiensten ingezet op het beveiligde en versleutelde Galileo-signaal. Hierbij wordt specifiek gezorgd voor de beveiliging en facilitering van het Galileo-grondsegment op Nederlands grondgebied, waaronder het Reference Centre in Noordwijk en het Sensor Station op Bonaire.
Parallel aan deze technische beveiliging werkt Nederland aan het vergroten van de Europese open strategische autonomie om de afhankelijkheid van niet-Europese diensten te verminderen. Dit wordt gerealiseerd door te investeren in een sterke eigen ruimtevaartindustrie en het ontwikkelen van eigenstandige militaire capaciteiten, zodat de krijgsmacht onafhankelijk over informatie kan beschikken. De bescherming wordt internationaal geborgd door de inzet op een juridisch kader voor verantwoord gedrag in de ruimte en nauwe samenwerking met de EU en de NAVO. Om deze diverse belangen coherent te sturen, zorgt de Interdepartementale Raad Ruimtedomein voor de noodzakelijke strategische afstemming tussen de verschillende rijksdepartementen, waardoor civiele, economische en veiligheidsbelangen in samenhang worden behartigd.
Hoe realiseert Nederland een onafhankelijke toegang tot de ruimte? Heeft u onderzocht welke toegevoegde waarde een Nederlandse of Benelux-lanceercapaciteit kan hebben voor de strategische autonomie van Nederland en Europa? Is daarbij ook gekeken naar mogelijkheden binnen het Caribisch deel van het Koninkrijk?
Het kabinet zet in op autonome Europese toegang tot de ruimte, niet op een volledig zelfstandige Nederlandse lanceercapaciteit. Nederland draagt primair via ESA bij aan Europese draagraketten en lanceerinfrastructuur. Bij de ESA-Ministeriële Conferentie van 2025 heeft Nederland hiervoor € 56 miljoen ingeschreven, onder meer voor Ariane 6 en Vega.
Defensie sluit aan bij Europese (o.a. REACTS) en NAVO (o.a. Starlift) samenwerkingen op het gebied van lanceercapaciteit om zo toekomstige toegang tot de ruimte te garanderen en de Nederlandse industrie de mogelijkheid te geven bij deze ontwikkelingen aan te sluiten. Verschillende initiatieven in Europa, waaronder de onlangs succesvolle lancering door ISAR Aerospace, worden nauwlettend gevolgd en daar waar kansen liggen, zullen deze worden onderzocht.
Het kabinet acht Europese samenwerking noodzakelijk om voldoende schaal en een robuuste lanceercapaciteit te realiseren. Daarbij blijft ruimte voor het gebruik van niet-Europese lanceercapaciteit wanneer dat wenselijk of noodzakelijk is.
Hoe gaat u instrumenten zoals NADI en de Defensie Innovatie Opschalingsautoriteit benutten voor de Nederlandse ruimtevaartsector? En welke rol ziet u voor zichzelf als launching customer?
Het kabinet wil instrumenten als het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) en de Defensie Innovatie Opschalingsautoriteit (DIOA) benutten waar deze kunnen bijdragen aan de ontwikkeling en opschaling van strategische en dual-use technologie, waaronder ruimtetechnologie. Daarbij gaat het om het sneller verbinden van operationele behoeften, technologische ontwikkeling en industriële opschaling, waarbij het voor DIOA expliciet draait om technologieën waar de krijgsmacht een capaciteitsbehoefte heeft. Dit sluit aan bij de kabinetsreactie op de Lange-termijn Ruimtevaartagenda en de inzet om de Nederlandse ruimtevaartsector sterker te positioneren in Europese waardeketens.
Ook ziet het kabinet een belangrijke rol voor de overheid als launching customer. Door als eerste afnemer innovatieve Nederlandse technologie en diensten toe te passen, kan de overheid bijdragen aan demonstratie, marktcreatie en verdere opschaling. Defensie vervult die rol bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van eigen satellietcapaciteiten. Ook civiel geeft het kabinet invulling aan deze rol, onder meer via de gezamenlijke inkoop van satellietdata en door met de Netherlands Space Agency te onderzoeken hoe gezamenlijk innovatieve informatieproducten kunnen worden ingekocht of ontwikkeld.
De reorganisatie voor ggz-spoedhulp in Tiel en Ede |
|
Lisa Westerveld (GroenLinks-PvdA) |
|
Sophie Hermans (VVD) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Te weinig personeel en geld: Pro Persona voert alsnog reorganisatie door voor ggz-spoedhulp»?1
Ja.
Wanneer bent u voor het eerst geïnformeerd over dit voorgenomen besluit? Door wie bent u hierover geïnformeerd en op welk moment heeft Pro Persona het besluit definitief genomen?
Het kabinet heeft het besluit voor het eerst vernomen via berichtgeving in De Gelderlander. Pro Persona heeft het Ministerie van VWS hierover niet vooraf geïnformeerd, dat is ook niet verplicht. Nadat het Ministerie van VWS zelf contact heeft opgenomen met Pro Persona, heeft Pro Persona een toelichting gegeven op het besluit. Het voorgenomen besluit om tot reorganisatie van de vier crisisdiensten in twee regio’s over te gaan per 1 juli 2026 is op 30 maart 2026 door de Raad van Bestuur van Pro Persona genomen. Hieraan voorafgaand heeft een traject van vier jaar plaatsgevonden, waarin de organisatie fasegewijs is meegenomen in alle stappen. De laatste stap tot doorgaan reorganisatie, na goedkeuring medezeggenschap, is in maart 2026 genomen.
Waarom zijn de betrokken gemeenten en lokale volksvertegenwoordigers volgens onze informatie niet vooraf geïnformeerd, terwijl de wijziging directe gevolgen kan hebben voor politie, openbare orde, maatschappelijke opvang, huisartsen en het gemeentelijke sociaal domein?
Pro Persona heeft het kabinet laten weten dat de betrokken gemeenten en andere regionale partners gedurende het proces op verschillende momenten en via diverse overlegstructuren zijn geïnformeerd. Dit gebeurde onder meer:
Volgens Pro Persona waren via deze overlegstructuren ook de politie, gemeenten, de gemeentelijke gezondheidsdiensten, de maatschappelijke opvang, huisartsen en vertegenwoordigers van het gemeentelijke sociaal domein bij de communicatie betrokken. Gemeenten zijn ook rechtstreeks geïnformeerd. De informatie is zowel mondeling als schriftelijk gedeeld. Pro Persona heeft de deelnemende partijen daarbij verzocht de informatie binnen hun eigen organisaties verder te verspreiden en de relevante medewerkers en bestuurders te informeren.
Klopt het dat mensen uit Ede en Tiel die tijdens de avond, nacht of in het weekend een beoordeling op locatie nodig hebben, voortaan naar respectievelijk Arnhem en Nijmegen moeten worden vervoerd?
Ja, dat klopt.
Wat betekenen de wijzigingen voor de gemiddelde en maximale aanrij- en reistijden van cliënten, crisisdienstmedewerkers, politie, ambulancediensten en andere betrokken hulpverleners?
De gevolgen van de voorgenomen wijziging voor de gemiddelde en maximale aanrij- en reistijden zijn gedeeltelijk in beeld gebracht. Het RIVM heeft het kabinet laten weten dat het door Pro Persona is benaderd met het verzoek een bereikbaarheidsanalyse uit te voeren. Het definitieve verslag is onlangs opgeleverd en openbaar.2
Het RIVM heeft berekend binnen welke rijtijd een beoordelingsteam vanuit een crisisdienstlocatie de locatie kan bereiken waar een patiënt zich bevindt. Deze rijrichting is omgekeerd ten opzichte van de bereikbaarheidsnorm uit de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). Die norm gaat uit van de reistijd van het woonadres van een inwoner naar de dichtstbijzijnde crisisdienstlocatie. Het RIVM heeft de rijrichting bewust omgekeerd, omdat de crisisdienst de patiënt doorgaans op diens verblijfplaats beoordeelt en het beoordelingsteam daarom vanuit de crisisdienstlocatie naar de patiënt rijdt. Deze benadering sluit volgens het RIVM beter aan bij de praktijk en geeft inzicht in de dekking en responstijden na centralisatie van de crisisdienst. De analyse bevat geen berekening van de gemiddelde rijtijd voor het gehele werkgebied.
Bij de berekening is uitgegaan van personenautovervoer en van de veronderstelling dat het beoordelingsteam steeds vanaf een crisisdienstlocatie vertrekt. In de praktijk kan een team ook vertrekken vanaf een andere beoordelingslocatie, het woonadres van een medewerker of een andere plek onderweg. Het RIVM onderscheidt drie situaties: de huidige situatie overdag, met vier geopende locaties; de huidige situatie in de avond-, nacht- en weekenduren, met vier geopende locaties; en de voorgenomen situatie in de avond-, nacht- en weekenduren, met twee geopende locaties.
In de voorgenomen situatie bedraagt de langste berekende rijtijd 59 minuten. Dit betreft de rijtijd vanuit de crisisdienstlocatie Nijmegen naar drie postcodegebieden in de gemeente West Betuwe. Deze maximale rijtijd geldt ook in de huidige situatie tijdens de avond-, nacht- en weekenduren, omdat de locatie Tiel dan gesloten is.
De analyse geeft daarmee een modelmatige indicatie van de rijtijden van beoordelingsteams van de crisisdienst naar patiënten, uitgaande van vertrek vanaf een crisisdienstlocatie. De feitelijke reis- en aanrijtijden van crisisdienstmedewerkers zijn niet onderzocht en kunnen afwijken, omdat teams in de praktijk ook vanaf andere locaties vertrekken. De gevolgen van de voorgenomen wijziging voor de rij- en reistijden van cliënten, politie, ambulancediensten en andere betrokken hulpverleners zijn niet afzonderlijk onderzocht. Ook bevat de analyse geen specifieke berekening van ambulancerijtijden.
Welke gevolgen hebben de langere afstanden volgens u voor mensen in een acute psychische crisis, mede gezien het risico op verdere ontregeling, suïcidaliteit en escalatie tijdens het wachten of vervoer?
Voor mensen in een acute psychische crisis kan langer wachten op een beoordeling of een langere vervoersduur belastend zijn. Afhankelijk van de aard en ernst van de crisis kan dit het risico op verdere ontregeling, suïcidaliteit of escalatie vergroten. De gevolgen verschillen per persoon en hangen onder meer samen met de urgentie, de wachttijd tot de beoordeling, de omstandigheden waarin iemand wacht of wordt vervoerd en de beschikbaarheid van passende begeleiding. In voorkomende gevallen kan ook besloten worden dat de crisisdienstmedewerker naar de persoon in acute psychische crisis reist om zo verdere ontregeling of escalatie te voorkomen.
Pro Persona heeft aangegeven dat ook na de voorgenomen wijziging kan worden voldaan aan de tijdigheidsnormen uit de Zorgstandaard Acute Psychiatrie en dat het de risico’s daarom hanteerbaar acht. Het is de verantwoordelijkheid van Pro Persona om de acute psychiatrische hulpverlening zo te organiseren dat tijdige en verantwoorde zorg beschikbaar blijft en om de risico’s van de voorgenomen wijziging voor patiënten vooraf zorgvuldig in kaart te brengen en te beheersen.
Hoeveel mensen werden in de afgelopen drie jaar buiten kantooruren beoordeeld op de crisislocaties in Ede en Tiel? Hoeveel van deze beoordelingen vonden plaats op de locatie zelf en hoeveel bij mensen thuis of elders?
Pro Persona heeft laten weten dat deze gegevens niet beschikbaar zijn. De vier crisisdienstlocaties hanteerden verschillende registratiemethoden, waardoor niet betrouwbaar kan worden vastgesteld hoeveel mensen in de afgelopen drie jaar buiten kantooruren zijn beoordeeld vanuit de locaties Ede en Tiel en hoeveel van deze beoordelingen op de crisisdienstlocatie zelf, bij mensen thuis of elders plaatsvonden. Pro Persona werkt momenteel aan een gestandaardiseerde registratiemethode.
Hoe wordt voorkomen dat mensen in een psychische crisis onnodig in een politieauto, ambulance, politiecel of op een spoedeisende hulp terechtkomen doordat in Ede en Tiel buiten kantooruren geen crisisbeoordelingslocatie meer beschikbaar is?
Pro Persona heeft laten weten dat afspraken zijn gemaakt met de politie en ambulancediensten over het vervoer van mensen in een psychische crisis naar de beschikbare crisisbeoordelingslocaties. Ook blijft het mogelijk dat medewerkers van de crisisdienst iemand thuis of op een andere locatie beoordelen. Van deze mogelijkheid wordt in de praktijk gebruikgemaakt.
Volgens Pro Persona wordt de werkwijze waarbij de locatie Tiel buiten kantooruren is gesloten en beoordelingen zo nodig vanuit Nijmegen worden georganiseerd, al ongeveer anderhalf jaar toegepast. Met deze afspraken en werkwijze beoogt Pro Persona te voorkomen dat mensen vanwege het ontbreken van een nabijgelegen crisisbeoordelingslocatie onnodig lang in een politieauto, ambulance, politiecel of op een spoedeisende hulp terechtkomen en daar moeten wachten op een beoordeling.
Wordt naar uw oordeel met deze wijziging nog voldaan aan de eisen uit de generieke module Acute psychiatrie en aan de normen voor bereikbaarheid, beschikbaarheid en kwaliteit van acute ggz? Waarop baseert u dat oordeel?
Op basis van de informatie die het kabinet op dit moment ter beschikking staat, is er geen aanleiding om aan te nemen dat met de wijziging niet meer aan de wettelijke bereikbaarheidsnorm voor de acute ggz kan worden voldaan. Het RIVM heeft in opdracht van Pro Persona een bereikbaarheidsanalyse uitgevoerd. Daaruit volgt dat in de voorgenomen situatie in de avond-, nacht- en weekenduren alle inwoners van het werkgebied volgens de modelberekening binnen 60 minuten vanuit een crisisdienstlocatie kunnen worden bereikt. Het RIVM concludeert daarom dat Pro Persona aan de bereikbaarheidsnorm voldoet. De wettelijke norm houdt in dat ten minste 90% van de inwoners van het verzorgingsgebied in spoedgevallen binnen 60 minuten een beoordelingslocatie voor acute psychiatrie moet kunnen bereiken.
De bereikbaarheidsanalyse geeft echter geen volledig oordeel over de vraag of ook aan alle eisen uit de Zorgstandaard Acute psychiatrie (voorheen de generieke module Acute psychiatrie) en aan alle eisen ten aanzien van beschikbaarheid en kwaliteit wordt voldaan. De zorgstandaard bevat bijvoorbeeld ook normen voor de tijdige start van een crisisbeoordeling, afhankelijk van de urgentiegraad. Zo dient bij een U2-melding in 90% van de gevallen binnen één uur met de beoordeling te worden gestart. De RIVM-analyse richt zich op de geografische bereikbaarheid en doet expliciet geen uitspraak over de capaciteit van de ggz-crisiszorg in de regio.
Pro Persona heeft aangegeven te blijven werken conform de Zorgstandaard Acute psychiatrie. Daarbij geeft Pro Persona aan dat de crisisdienst 24 uur per dag, zeven dagen per week bereikbaar blijft en dat ook in de avond-, nacht- en weekenduren met vrijgestelde triagisten wordt gewerkt. De bezetting van de teams wordt volgens Pro Persona in beginsel niet verminderd. Tegelijkertijd geeft Pro Persona aan dat het in sommige situaties langer kan duren voordat een beoordeling plaatsvindt.
Het is primair de verantwoordelijkheid van Pro Persona om de acute ggz zo te organiseren dat wordt voldaan aan de geldende kwaliteits- en toegankelijkheidseisen.
Is voorafgaand aan het besluit een impactanalyse uitgevoerd naar de gevolgen voor cliënten, naasten, medewerkers, huisartsenposten, politie, ambulancediensten, ziekenhuizen en gemeenten? Zo ja, kunt u deze analyse met de Kamer delen? Zo nee, waarom niet?
Pro Persona heeft laten weten dat er geen formele impactanalyse is opgesteld. Er is daarom geen afzonderlijke impactanalyse die het kabinet met de Tweede Kamer kan delen. Volgens Pro Persona zijn de gevolgen van de voorgenomen wijziging voor cliënten, naasten, medewerkers en betrokken ketenpartners wel bij de voorbereiding betrokken.
Daarnaast heeft het RIVM op verzoek van Pro Persona een bereikbaarheidsanalyse uitgevoerd. Dit betreft geen brede impactanalyse. Het RIVM heeft modelmatig onderzocht of na de voorgenomen wijziging wordt voldaan aan de bereikbaarheidsnorm uit de Wkkgz. Volgens deze berekening kan in de voorgenomen situatie tijdens de avond-, nacht- en weekenduren 100% van de inwoners van het werkgebied binnen 60 minuten vanuit een crisisdienstlocatie met personenautovervoer worden bereikt. Het RIVM heeft niet beoordeeld of Pro Persona voldoet aan de tijdigheidsnormen uit de Zorgstandaard Acute Psychiatrie. Het rapport van het RIVM is openbaar en is vermeld in het antwoord op vraag 5.
Zijn de cliëntenraad, familieraad, ondernemingsraad, betrokken professionals en ervaringsdeskundigen tijdig bij dit besluit betrokken? Welke adviezen hebben zij uitgebracht en hoe heeft Pro Persona deze verwerkt?
Volgens de door Pro Persona verstrekte informatie zijn de verschillende medezeggenschapsgremia vanaf het begin bij de voorgenomen wijziging betrokken en hebben zij advies dan wel instemming gegeven. Daarnaast zijn werk- en kerngroepen ingericht waarin betrokken professionals en vertegenwoordigers uit verschillende onderdelen van de organisatie konden meedenken en meebeslissen over de inhoud en de koers van de voorgenomen wijziging.
Het is het kabinet niet bekend of, en zo ja welke adviezen door de cliëntenraad, familieraad en ondernemingsraad zijn uitgebracht en op welke wijze deze per adviespunt in het besluit zijn verwerkt.
Klopt het dat medewerkers tegen de reorganisatie hebben gewaarschuwd vanwege langere aanrijtijden, minder tijd voor cliënten en een verdere toename van de werkdruk? Hoe beoordeelt u deze signalen?
Het kabinet heeft van Pro Persona begrepen dat medewerkers tijdens de voorbereiding van de reorganisatie zorgen hebben geuit over onder meer langere aanrijtijden en een mogelijke toename van de werkdruk. Mede naar aanleiding van deze signalen heeft Pro Persona het RIVM verzocht de rijtijden modelmatig in beeld te brengen.
Pro Persona monitort naar eigen zeggen actief de rijtijden, de werkdruk en de verdeling daarvan over de teams. Daarnaast wordt de triage voortaan uitgevoerd door vrijgestelde triagisten. In de eerdere werkwijze waren de triage en de beoordeling bij dezelfde medewerker belegd. Volgens Pro Persona vermindert deze functiescheiding de werkdruk van de beoordelingsteams en vergroot zij de veiligheid van de medewerkers die de beoordelingen uitvoeren.
Het kabinet vindt het van belang dat Pro Persona de zorgen van medewerkers serieus neemt en blijft volgen welke gevolgen de reorganisatie in de praktijk heeft voor de werkdruk, de beschikbare tijd voor cliënten en de veiligheid en kwaliteit van de zorg. Het is aan Pro Persona om waar nodig tijdig aanvullende maatregelen te treffen.
Welke zorgverzekeraars zijn verantwoordelijk voor de inkoop van de acute ggz in deze regio’s? Hebben zij met de wijziging ingestemd en hoe hebben zij vastgesteld dat er na de sluiting buiten kantooruren voldoende bereikbare capaciteit beschikbaar blijft?
De representerende zorgverzekeraars Menzis en VGZ hebben het kabinet laten weten dat zij bij de voorgenomen wijziging zijn betrokken. Menzis treedt daarbij op als eerste representant en neemt het voortouw bij het maken van afspraken met Pro Persona. Volgens de zorgverzekeraars is de inrichting van de crisisdienst een verantwoordelijkheid van de zorgaanbieder en is daarvoor geen formele instemming van de zorgverzekeraars vereist. Zij hebben wel beoordeeld of de crisisdienst na de wijziging kan blijven voldoen aan de geldende kwaliteits- en bereikbaarheidsnormen en of zorgverzekeraars aan hun zorgplicht kunnen blijven voldoen.
De zorgverzekeraars wijzen erop dat geen sprake is van een volledige sluiting van crisisdienstlocaties. Tijdens de avond-, nacht- en weekenduren worden de beoordelingen voor de regio’s Rivierenland en Rijk van Nijmegen vanuit Nijmegen georganiseerd en de beoordelingen voor de regio’s Gelderse Vallei en Arnhem en omstreken vanuit Arnhem.
Menzis en VGZ hebben verder aangegeven dat voorafgaand aan de wijziging is onderzocht of aan de geldende normen kan worden blijven voldaan. Het RIVM heeft daarbij specifiek de geografische bereikbaarheid modelmatig onderzocht.
De uitkomsten van de uitgevoerde onderzoeken gaven de zorgverzekeraars geen aanleiding te veronderstellen dat niet aan de geldende normen kan worden voldaan.
Volgens Menzis en VGZ is de reorganisatie vooraf met de relevante betrokken partijen besproken. De betrokken regionale partijen monitoren gezamenlijk de gevolgen voor de toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg en hebben afgesproken opnieuw met elkaar in overleg te treden als zich daarbij problemen voordoen. In dat kader zal Pro Persona de representerende zorgverzekeraars op korte termijn aan de hand van de minimale dataset acute ggz informeren over de ontwikkelingen sinds de start van de reorganisatie op 1 juli.3
Is het voorgenomen besluit gemeld via het earlywarningsysteem voor de continuïteit van cruciale ggz? Zo ja, wanneer, aan welke partijen en wat is vervolgens met deze melding gedaan? Zo nee, waarom niet?
Het earlywarningsysteem (EWS) voor de continuïteit van zorg is zo ingericht dat zorgaanbieders financiële problemen die de continuïteit van zorg kunnen bedreigen, melden bij hun zorgverzekeraar en/of zorgkantoor. Wanneer zorgverzekeraars of zorgkantoren signalen ontvangen dat de continuïteit van zorg in het geding kan komen en zij dit niet binnen hun zorgplicht kunnen oplossen, melden zij dit bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).
Voor de cruciale ggz zijn daarnaast afspraken gemaakt over het behoud van noodzakelijk zorgaanbod. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars bespreken potentiële wijzigingen in het aanbod vroegtijdig met elkaar, zodat noodzakelijke zorg behouden blijft. Bovendien is afgesproken dat de aangewezen vormen van cruciale ggz voldoende worden aangeboden en ingekocht en dat geen aanbod verdwijnt vanwege financiële redenen.4 Financiële problemen mogen daarmee niet zonder meer leiden tot het verdwijnen van cruciale ggz; van aanbieders en zorgverzekeraars wordt verwacht dat zij tijdig gezamenlijk naar een oplossing zoeken.
De wijziging in het zorgaanbod van Pro Persona is niet vooraf via het EWS bij de NZa gemeld. De betrokken zorgverzekeraars hebben de wijziging niet aangemerkt als een bedreiging voor de continuïteit van zorg waarvoor een formele EWS-melding nodig was. Volgens hen verdwijnt de acute psychiatrische zorg niet, maar wordt deze tijdens de avond-, nacht- en weekenduren vanuit twee in plaats van drie crisisdienstlocaties georganiseerd.
Naar aanleiding van berichtgeving in de media heeft de NZa contact opgenomen met de representerende zorgverzekeraars Menzis en VGZ. De NZa heeft laten weten nauw contact met beide zorgverzekeraars te onderhouden en de ontwikkelingen bij Pro Persona te volgen vanuit haar toezicht op de zorgplicht.
Is het besluit besproken aan de regionale, bovenregionale of landelijke tafel voor cruciale ggz, zoals afgesproken in de Kamerbrief van 21 december 2023? Zo ja, wat was de uitkomst daarvan? Zo nee, hoe verhoudt dat zich tot de afspraak dat aanbieders cruciale zorg niet sluiten of wijzigen zonder dit tijdig met verzekeraars en collega-aanbieders te bespreken?
Volgens Pro Persona is de voorgenomen wijziging besproken in relevante regionale en bovenregionale overleggen, waaronder het Regionaal Overleg Acute Zorgketen (ROAZ). Volgens Pro Persona was er bij de betrokken partijen herkenning voor de gekozen oplossing. Waar nodig zijn regionale partijen en collega-aanbieders bij de verdere uitwerking betrokken. Ook de representerende zorgverzekeraars Menzis en VGZ zijn gedurende het proces geïnformeerd.
De wijziging is niet besproken aan de landelijke tafel cruciale ggz. Dat past bij de inrichting van de aanpak voor cruciale ggz. Acute ggz en outreachende zorg zijn vormen van regionale cruciale ggz aanbod. De landelijke tafel richt zich in het bijzonder op vraagstukken rond de bovenregionale en landelijke cruciale ggz die niet binnen één regio kunnen worden opgelost. Een wijziging in de regionale organisatie van de crisisdienst hoeft daarom niet als zodanig aan de landelijke tafel te worden voorgelegd.5
Pro Persona beschouwt de wijziging niet als het beëindigen van acute ggz, maar als een reorganisatie waarbij de acute ggz tijdens de avond-, nacht- en weekenduren vanuit twee locaties wordt georganiseerd. Volgens Pro Persona is de wijziging tijdig besproken met de betrokken zorgverzekeraars, regionale partijen en collega-aanbieders. Daarmee is invulling gegeven aan de afspraak dat potentiële wijzigingen in het aanbod tijdig tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars worden besproken, zodat noodzakelijke zorg behouden blijft.6
Is de Nederlandse Zorgautoriteit geïnformeerd en heeft zij getoetst of zorgverzekeraars na deze wijziging nog aan hun zorgplicht voldoen? Heeft ook de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd de gevolgen voor de kwaliteit en veiligheid van de zorg beoordeeld?
De NZa is naar aanleiding van berichtgeving in de media op de hoogte geraakt van de wijziging en heeft daarover contact opgenomen met de representerende zorgverzekeraars Menzis en VGZ. De NZa heeft met beide zorgverzekeraars gesproken over de mogelijke gevolgen voor de continuïteit en toegankelijkheid van de acute psychiatrische zorg en over de wijze waarop zij invulling geven aan hun zorgplicht.
Op basis van deze gesprekken en de op dit moment beschikbare informatie ziet de NZa geen acuut risico voor de zorgplicht. Daarbij blijft aandacht nodig voor de tijdigheid van de acute psychiatrische hulpverlening, waaronder de feitelijke aanrijtijden van de crisisdienst.
Pro Persona heeft het RIVM een bereikbaarheidsanalyse laten uitvoeren. Deze analyse laat zien dat in de nieuwe situatie volgens de modelberekening alle inwoners van het werkgebied binnen 60 minuten vanuit een crisisdienstlocatie met personenautovervoer kunnen worden bereikt. De analyse geeft echter geen uitsluitsel over de feitelijke aanrijtijden of over het voldoen aan de tijdigheidsnormen uit de Zorgstandaard Acute Psychiatrie.
Menzis en VGZ hebben Pro Persona daarom gevraagd de feitelijke aanrijtijden sinds de wijziging op 1 juli 2026 nauwlettend te monitoren en zo nodig bij te sturen. Ook hebben zij gevraagd de uitkomsten binnen het Regionaal Overleg Acute Zorgketen (ROAZ) te delen en, indien daartoe aanleiding bestaat, met de betrokken regionale partijen afspraken te maken over verbetermaatregelen.
De NZa blijft hierover in contact met Menzis en VGZ en volgt de ontwikkelingen vanuit haar toezicht op de zorgplicht. Op basis van de huidige informatie ziet de NZa geen aanleiding om aan te nemen dat de zorgverzekeraars niet aan hun zorgplicht voldoen.
IGJ geeft aan vanaf het begin meegenomen te zijn in het plan van Pro Persona om de personele bezetting van de crisisdiensten in het verzorgingsgebied van de instelling te verstevigen. Dat voor Pro Persona geldt dat daarvoor concentratie van locaties nodig is, is vanaf het begin ook bekend bij de IGJ. Volgens de IGJ heeft Pro Persona zorgvuldig de stappen doorlopen heeft die horen bij het proces om de ANW-diensten (avond-, nacht- en weekenddiensten) van Ede en Tiel samen te voegen met respectievelijk Arnhem en Nijmegen. Daarbij wordt ook in de nieuwe situatie voldaan aan de vigerende normen.
Hoe verhoudt dit besluit zich tot de uitspraak van uw ambtsvoorganger dat bij de inkoop van cruciale ggz geen aanbod zou mogen verdwijnen vanwege financiële redenen? Kunt u uitsluiten dat financiële problemen, omzetplafonds of onvoldoende inkoop mede aan het besluit ten grondslag liggen?2
De bestuurlijke afspraak8 waar u naar verwijst, houdt in dat geen cruciaal ggz-aanbod verdwijnt om financiële redenen. Het kabinet staat achter deze afspraak. Deze afspraak betekent echter niet dat de organisatie van cruciale ggz niet kan wijzigen of dat zorg op iedere bestaande locatie op dezelfde wijze en gedurende dezelfde openingstijden beschikbaar moet blijven. Er kunnen goede redenen zijn de zorg anders in te richten. Van belang is dat het noodzakelijke cruciale ggz-aanbod beschikbaar blijft en dat wijzigingen niet leiden tot verschraling van het aanbod om financiële redenen.
In dit geval is geen sprake van het volledig verdwijnen van de crisisdienst in Ede en Tiel. Pro Persona heeft de organisatie van de crisisdienst gewijzigd, waarbij in de avond-, nacht- en weekenduren meer beoordelingen plaatsvinden vanuit Arnhem en Nijmegen. De locaties in Ede en Tiel blijven overdag beschikbaar. Pro Persona geeft aan dat met deze wijziging wordt beoogd de crisisfunctie duurzamer te organiseren tegen de achtergrond van toenemende personeelstekorten, waarbij de kwaliteit, veiligheid en bereikbaarheid van de crisiszorg geborgd moeten blijven.
Pro Persona heeft het kabinet laten weten dat omzetplafonds of onvoldoende inkoop door zorgverzekeraars geen directe aanleiding vormen voor deze wijziging.
Welke concrete inspanningen hebben Pro Persona, de betrokken zorgverzekeraars en uw ministerie verricht om de crisislocaties open te houden, en welke alternatieven zijn onderzocht?
Volgens Pro Persona zijn verschillende mogelijkheden onderzocht om de crisisdienst tijdens de avond-, nacht- en weekenduren vanuit de bestaande locaties te blijven organiseren. Pro Persona heeft onder meer ingezet op de werving en scholing van medewerkers. Volgens Pro Persona hebben deze inspanningen onvoldoende personeel opgeleverd om de bezetting van de crisisdienst op alle locaties duurzaam te kunnen waarborgen.
Het kabinet is niet betrokken geweest bij de interne afweging of de afzonderlijke crisisdienstlocaties buiten kantooruren geopend moesten blijven en heeft geen alternatief voor deze specifieke locaties uitgewerkt. De organisatie van de crisisdienst is primair de verantwoordelijkheid van Pro Persona. Zorgverzekeraars moeten er vanuit hun zorgplicht op toezien dat voldoende tijdige en kwalitatief goede acute ggz beschikbaar blijft. De NZa houdt toezicht op de naleving van die zorgplicht. De IGJ ziet toe op de veiligheid en kwaliteit van zorg.
Deelt u de mening dat het onwenselijk is dat zowel lokale volksvertegenwoordigers als leden van de Tweede Kamer via de krant moeten vernemen dat twee locaties voor cruciale acute ggz buiten kantooruren sluiten?
Het kabinet vindt het belangrijk dat betrokken partijen tijdig en zorgvuldig worden geïnformeerd over wijzigingen in de organisatie van cruciale acute ggz, zeker wanneer crisisbeoordelingslocaties buiten kantooruren sluiten. Pro Persona heeft laten weten dat de betrokken lokale overheden over de reorganisatie zijn geïnformeerd.
De locaties Ede en Tiel blijven overdag geopend, maar zijn tijdens de avond-, nacht- en weekenduren niet beschikbaar als crisisbeoordelingslocatie. De acute ggz blijft in die uren wel beschikbaar: de regio Midden wordt vanuit Arnhem bediend en de regio Zuid vanuit Nijmegen. Volgens Pro Persona is voor deze concentratie gekozen om de crisisdienstverlening duurzaam beschikbaar te houden en volledige sluiting van locaties te voorkomen.
Het kabinet verwacht van zorgaanbieders dat zij voorgenomen wijzigingen met mogelijke gevolgen voor de regionale toegankelijkheid tijdig bespreken met zorgverzekeraars, ketenpartners en betrokken lokale overheden en daarover helder communiceren.
Waarom heeft u de Kamer niet actief geïnformeerd, ondanks de eerdere toezegging de Kamer op de hoogte te houden van de voortgang rond cruciale ggz en de afspraken over het melden en bespreken van voorgenomen sluitingen en wijzigingen?3
Het kabinet was vooraf niet op de hoogte van deze wijziging. Pro Persona en de betrokken zorgverzekeraars hebben de wijziging niet beoordeeld als een bedreiging voor de continuïteit van zorg waarvoor een melding bij de Nederlandse Zorgautoriteit of het ministerie nodig was. De acute ggz blijft volgens hen beschikbaar, maar wordt tijdens de avond-, nacht- en weekenduren vanuit minder locaties georganiseerd.
De toezegging om de Tweede Kamer op de hoogte te houden van de voortgang rond de cruciale ggz ziet op de landelijke aanpak en de uitvoering van de daarover gemaakte afspraken. Zij houdt niet in dat de Tweede Kamer afzonderlijk wordt geïnformeerd over iedere organisatorische wijziging bij een regionale zorgaanbieder. Het is primair aan de zorgaanbieder om dergelijke wijzigingen tijdig te bespreken met de betrokken zorgverzekeraars, ketenpartners en regionale partijen. De zorgverzekeraars moeten vanuit hun zorgplicht toezien op de beschikbaarheid en toegankelijkheid van de zorg; de NZa houdt daarop toezicht en de IGJ op de kwaliteit en veiligheid.
Naar aanleiding van de berichtgeving in de media en de vragen van het lid Westerveld (PRO) heeft het kabinet bij Pro Persona, de betrokken zorgverzekeraars, het RIVM, de NZa en IGJ nadere informatie ingewonnen. Met de beantwoording van deze vragen informeert het kabinet de Tweede Kamer over de wijziging en de wijze waarop de gevolgen daarvan worden gevolgd.
Kunt u aangeven welke andere locaties voor acute of anderszins cruciale ggz sinds 2024 zijn gesloten, hun openingstijden hebben beperkt of concrete plannen daartoe hebben? Kunt u dit uitsplitsen naar regio, zorgvorm, reden en gevolgen voor de beschikbare capaciteit?
Er wordt landelijk geen centraal overzicht bijgehouden van alle wijzigingen in locaties, openingstijden en capaciteit van acute of andere cruciale ggz.
Bent u bereid Pro Persona en de betrokken zorgverzekeraars te verzoeken de sluiting buiten kantooruren op te schorten totdat onafhankelijk is vastgesteld dat de toegankelijkheid, bereikbaarheid en veiligheid van de acute ggz in beide regio’s zijn geborgd?
Het kabinet ziet op basis van de huidige informatie geen aanleiding om Pro Persona en de betrokken zorgverzekeraars te verzoeken de wijziging op te schorten. De organisatie van de crisisdienst is primair de verantwoordelijkheid van Pro Persona. De betrokken zorgverzekeraars moeten vanuit hun zorgplicht waarborgen dat voldoende tijdige en kwalitatief goede acute ggz beschikbaar blijft.
Het bericht ‘Massadonor Simon al bijna tien jaar bekend bij instanties, maar niemand greep in’ |
|
André Poortman (CDA) |
|
Sophie Hermans (VVD) |
|
|
|
|
Wat is uw reactie op het bericht dat massadonor Simon al bijna tien jaar bekend is bij instanties, maar dat niemand ingreep?1
Het kabinet betreurt het feit dat in 2017 een signaal over donor S. bij het Ministerie van VWS bekend werd, maar dat pas in 2025 kon worden vastgesteld dat bij deze specifieke donor sprake was van een overschrijding van het maximumaantal nakomelingen bij vrouwen die in fertiliteitsklinieken behandelingen met zijn sperma hebben ondergaan. Dit kon toen pas worden vastgesteld omdat per 1 april 2025 een wijziging van de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting (Wdkb) in werking trad en een systeem van centrale monitoring werd ingevoerd. Nadat werd vastgesteld dat donor S. een overschrijdingsdonor is – een donor die vaker dan toegestaan is ingezet voor fertiliteitsbehandelingen in klinieken – zijn de moeders die in die klinieken behandelingen met zijn donorsperma hadden ondergaan hierover geïnformeerd (zonder bekendmaking van de identiteit van de donor). Donor S. wordt niet meer ingezet in klinieken voor nieuwe behandelingen4.
In de beantwoording op de Kamervragen hieronder wordt zo goed mogelijk gereconstrueerd welke informatie over deze donor op welk moment beschikbaar was en hoe de besluitvorming is verlopen binnen het Ministerie van VWS.
Kunt u uitleggen hoe dit heeft kunnen gebeuren, ondanks dat meerdere instanties van deze situatie al in 2017 op de hoogte waren en hierover acuut overlegd hebben, en de wet stelt dat een donor binnen klinieken bij maximaal 12 gezinnen mag doneren en dat daarvoor een maximum van 25 kinderen per donor gold?
Met de hierboven geschetste passages is zo goed mogelijk gereconstrueerd welke informatie over deze donor op welk moment beschikbaar was en hoe de besluitvorming is verlopen binnen het Ministerie van VWS. Het kabinet betreurt het feit dat de betrokken ouders zo lang in onwetendheid en onzekerheid hebben verkeerd.
Op welke wijze is bij uw ministerie in 2017 bekend geworden dat deze persoon een massadonor was?
Zie antwoord vraag 2.
Klopt het dat uw ministerie overwoog om naar aanleiding van de signalen groter onderzoek te doen naar massadonoren die bij meerdere klinieken hebben gedoneerd? Zo ja, kunt u uitleggen waarom hier vanaf is gezien ondanks het zwaarwegende belang voor donorkinderen en moeders?
Het signaal over donor S. kwam kort na het eerste signaal over donor Jonathan M. Zoals bij het antwoord op vraag 2 en 3 is toegelicht, ontving het Ministerie van VWS in de zomer van 2017 achtereenvolgens 3 signalen over 3 donoren van wie werd vermoed dat zij de toenmalige norm van 25 donorkinderen overschreden hadden. Naar aanleiding van de eerste twee signalen is destijds een analyse van het aantal geregistreerde zwangerschappen uitgevoerd. Een van die signalen betrof Jonathan M. en hij bleek inderdaad het destijds geldende maximumaantal van 25 donorkinderen te hebben overschreden. De andere donor bleek het maximum niet te hebben overschreden. De (wens)moeders zijn destijds via de klinieken geïnformeerd over Jonathan M.
Naar aanleiding van het derde signaal, over donor S., is overwogen om een algehele analyse uit te voeren van het aantal geregistreerde behandelingen. Die analyse is niet uitgevoerd vanwege het feit dat inmiddels was gebleken dat er geen wettelijke grondslag was voor het uitvoeren van die analyse. Het kabinet betreurt het feit dat de betrokken ouders zo lang in onwetendheid en onzekerheid hebben verkeerd.
Hoe kan het dat deze massadonor ondanks deze informatie in 2019 lid kon zijn van een evaluatiecommissie van de donorwet? Is hierover contact geweest tussen het ministerie en ZonMw?
ZonMw stelt dergelijke commissies zelfstandig samen. Er is destijds geen contact geweest tussen ZonMw en het Ministerie van VWS over de samenstelling van de begeleidingscommissie. Het signaal over donor S. was destijds niet bekend bij ZonMw. Helaas kan niet meer worden achterhaald waarom het Ministerie van VWS destijds niet heeft gehandeld om te voorkomen dat deze persoon in de begeleidingscommissie kon komen. Het kabinet betreurt dit. Ook ZonMw betreurt de deelname van donor S. aan de begeleidingscommissie van de wetsevaluatie van de Wdkb.
Klopt het dat deze persoon als lid van deze commissie heeft gepleit voor het loslaten of versoepelen van het maximumaantal? In hoeverre is deze inbreng overgenomen door de evaluatiecommissie en heeft het de uitkomsten beïnvloed?
ZonMw heeft laten weten dat uit de beschikbare stukken blijkt dat donor S. in de begeleidingscommissie heeft gepleit voor het loslaten van het maximumaantal nakomelingen. Dit voorstel is niet overgenomen in de conclusies of aanbevelingen van de wetsevaluatie. In begeleidingscommissies van ZonMw geldt dat de inbreng van individuele commissieleden met andere leden moet worden besproken en gewogen. Ook is van belang dat een begeleidingscommissie niet treedt in de onafhankelijke uitvoering van het onderzoek door de evaluatoren van de wet. Het trekken van onafhankelijke, wetenschappelijk verantwoorde conclusies blijft te allen tijde de verantwoordelijkheid van de onderzoekers. Dat laat onverlet dat zowel het kabinet als ZonMw de deelname van donor S. aan deze begeleidingscommissie betreuren. Het kabinet is van mening dat deelname aan een begeleidingscommissie van een wetsevaluatie van de Wdkb door donoren zoals donor S. in de toekomst moet worden voorkomen. Het Ministerie van VWS heeft dit onder de aandacht gebracht bij ZonMw. ZonMw zal bij de samenstelling van commissies in de toekomst alert zijn bij de selectie.
Klopt het dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) ook al in 2017 op de hoogte was van deze situatie? Zo ja, wat heeft de IGJ met deze informatie gedaan?
Het klopt dat de IGJ (destijds nog IGZ) het signaal net als de beroepsgroep voor gynaecologen (NVOG) op 22 augustus 2017 ontving. De IGJ houdt toezicht op de naleving van de Wdkb door fertiliteitsklinieken en ziet er dus op toe dat zij zich houden aan de daarin opgenomen regels die massadonatie via klinieken moeten voorkomen. Sinds 1 april 2025 is wettelijk vastgelegd dat het sperma van één donor in Nederland bij maximaal twaalf vrouwen mag worden gebruikt. Het Cdkb monitort dit in de landelijke registratie. De IGJ houdt toezicht op de correcte registratie van donoren bij de klinieken. Momenteel bezoekt de IGJ fertiliteitsklinieken en zij richt zich daarbij onder meer op de zorgvuldigheid van de registratie van moeder- en donorcodes.
Daarnaast heeft de IGJ een signalerende functie ten aanzien van risico’s. Zo heeft de IGJ in 2016 gewezen op het ontbreken van een landelijke mogelijkheid om te controleren of een donor bij meerdere klinieken actief was, wat uiteindelijk heeft geleid tot aanpassing van de Wdkb. Spermadonatie in de privésfeer valt buiten de reikwijdte van de Wdkb. De IGJ houdt hier dan ook geen toezicht op.
Welke rol heeft het IGJ in het toezicht op massadonoren, zowel via klinieken als in de privésfeer?
Zie antwoord vraag 7.
Zijn alle betrokken ouders ervan op de hoogte dat zij een of meerdere kinderen van deze massadonor hebben? Zo nee, hoe worden zij op de hoogte gesteld en wat is uw rol hierbij?
Vrouwen die in Nederlandse fertiliteitsklinieken een fertiliteitsbehandeling hebben ondergaan met het sperma van een van de 85 overschrijdingsdonoren, waaronder donor S., hebben in 2025 een brief gekregen van hun fertiliteitskliniek met de informatie dat hun donor een overschrijdingsdonor bleek te zijn. Hierbij is het recht op niet-weten in acht genomen. Als vrouwen informatie wilden ontvangen (over het aantal nakomelingen van de donor), konden zij contact opnemen met de kliniek.
Op verzoek van de beroepsgroep van gynaecologen (NVOG) heeft het Ministerie van VWS de afgelopen weken meegedacht over het informeren van betrokkenen over het nieuwe signaal met betrekking tot de veelvuldige donaties in de privésfeer door donor S. Het Ministerie van VWS heeft de beroepsgroep geïnformeerd over de mogelijkheden die klinieken hebben om moeders te informeren6.
Deelt u dat dit nieuws een grote impact heeft op de betrokken ouders en donorkinderen, zeker als zij (nog) niet wisten van het feit dat deze persoon een massadonor is? Zo ja, hoe heeft u hier aandacht voor?
Ja, de recente media-aandacht voor spermadonor S. heeft opnieuw duidelijk gemaakt dat donorconceptie diep kan ingrijpen in de levens van donorkinderen, ouders en andere betrokkenen. Het kabinet realiseert zich dat het nieuws veel emoties kan oproepen en onzekerheid met zich meebrengt voor de direct betrokkenen: ouders en donorkinderen. Ik ben graag bereid te bezien hoe ik met de betrokken ouders in gesprek kan gaan over hun ervaringen en over wat zij nodig hebben. Ik heb hiertoe reeds contact gelegd met Fiom.
Voor informatie, ondersteuning en een luisterend oor kunnen ouders en donorkinderen terecht bij Fiom, dat per doelgroep (donorkinderen, ouders en donoren) informatie en handreikingen aanbiedt. Tevens biedt Fiom één of twee gesprekken aan voor het beantwoorden van vragen over de impact van een groot verwantschapsnetwerk op een kind, het gezin of andere betrokkenen en voor emotionele ondersteuning. Indien behoefte bestaat aan meer langdurige hulp of behandeling, kan Fiom doorverwijzen naar reguliere hulpverlening of de GGZ.
Daarnaast is Fiom dit jaar gestart met de voorbereidingen voor nader onderzoek naar grote verwantschapsnetwerken en de psychosociale gevolgen daarvan voor donorkinderen. Fiom verwacht dat de eerste resultaten in 2028 beschikbaar komen.
Hoe staat het met het voornemen om in internationaal verband te werken aan maatregelen om te voorkomen dat donorzaad van dezelfde donor in meerdere landen wordt gebruikt?
Nederland zet zich actief in voor internationale afspraken om grote internationale verwantschapsnetwerken als gevolg van grensoverschrijdende donorconceptie tegen te gaan. Nederland pleit in Europese gremia voor een Europees maximum voor het gebruik van het sperma van één donor. Bij de totstandkoming van de Europese SoHO-verordening7 bleek hiervoor in het verleden onvoldoende draagvlak. Recentelijk is de aandacht voor dit onderwerp in Europa echter toegenomen en is er meer draagvlak ontstaan voor het onderzoeken van een Europees maximumaantal nakomelingen per spermadonor. Nederland neemt deel aan de hiervoor ingestelde Europese werkgroep. De eventuele ontwikkeling van een Europees maximum, en een systeem voor toezicht daarop, zal echter nog geruime tijd vergen.
Deelt u dat inzet op internationale maatregelen onvoldoende is, omdat hiermee geen zicht is op donatie in de privésfeer? Zo ja, welke aanvullende maatregelen wilt u nemen?
Het klopt dat ook met internationale maatregelen niet kan worden voorkomen dat misstanden rond donatie in de privésfeer ontstaan. Donaties in de privésfeer vallen immers buiten de reikwijdte van de Wdkb en buiten het zicht van de overheid en klinieken.
Het kabinet drukt wensouders op het hart zich goed te laten informeren voorafgaand aan de keuze voor donorconceptie, en daarbij de belangen van het toekomstige kind voorop te stellen. Het kabinet vindt het bovendien belangrijk dat wensouders goede afspraken maken met donoren. (Wens)ouders moeten toegang hebben tot betrouwbare informatie over de implicaties en risico’s van donorconceptie – of dat nou plaatsvindt met een bekende («eigen») donor, een donor van een buitenlandse spermabank, of een donor die zichzelf op internet aanbiedt. Voor deze informatie kan iedereen terecht bij het Landelijk Informatiepunt Donorconceptie (LIDC) en bij Fiom.
Als gekozen wordt voor donatie in de privésfeer, verdient het aanbeveling om als wensouder(s) goede afspraken te maken met de donor. Afspraken tussen wensouders en een donor kunnen privaatrechtelijk worden vastgelegd in een donorcontract, zo nodig gecombineerd met een boetebeding, om te voorkomen dat een donor (vaker dan afgesproken) elders gaat doneren. Als de donor het contract schendt, kunnen wensouders privaatrechtelijke stappen tegen de donor overwegen.
Acht u het stellen van een maximum aan het aantal donaties in de privésfeer nog steeds een te ingrijpende maatregel in relatie tot geboortebeperking, ondanks dat telkens nieuwe gevallen opduiken van personen willens en wetens honderden kinderen verwekken via zaadceldonatie?
Het reguleren van spermadonaties in de privésfeer door donoren die het binnen de klinieken toegestane maximum hebben overschreden, is helaas niet mogelijk en wenselijk. Deze vorm van donorconceptie in de privésfeer valt buiten de reikwijdte van de Wdkb en het zicht van de overheid. Dat betekent dat er geen toezicht kan worden gehouden op (bijvoorbeeld) het aantal nakomelingen per donor.
Hoe weegt u hiertegenover de impact op de persoonlijke levenssfeer van ouders en kinderen, die bijvoorbeeld te maken hebben met grote verwantschapsnetwerken en psychische belasting?
Het kabinet realiseert zich dat grote verwantschapsnetwerken voor donorkinderen en hun ouders ingrijpende gevolgen kunnen hebben. Uit sociaalwetenschappelijk onderzoek blijkt dat het aangaan en onderhouden van contact met grote aantallen halfbroers en -zussen tijd en emotionele energie kan kosten. De voortdurende uitbreiding van een verwantschapsnetwerk (als er meer halfbroers en -zussen bekend worden) kan daarnaast stress en onzekerheid met zich meebrengen.8
Spermadonaties die in de privésfeer worden gedaan zijn niet wettelijk gereguleerd. Het strafbaar stellen van spermadonaties in de privésfeer door donoren die het binnen de klinieken toegestane maximum hebben overschreden, zou een vorm van geboortebeperking zijn die diep ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer van de betrokkenen. Dergelijke maatregelen moeten niet alleen noodzakelijk en proportioneel zijn, maar ook handhaafbaar. Toezicht op spermadonaties in de privésfeer is niet mogelijk.
Als wensouders kiezen voor een privédonor, verdient het aanbeveling goede afspraken te maken met de donor. Afspraken tussen wensouders en een donor kunnen privaatrechtelijk worden vastgelegd in een donorcontract, zo nodig gecombineerd met een boetebeding, om te voorkomen dat een donor (vaker dan afgesproken) elders gaat doneren. Als de donor het contract schendt, kunnen wensouders privaatrechtelijke stappen tegen de donor overwegen.
Afhankelijk van de specifieke omstandigheden van het geval kan er bij misleiding van wensouders door donoren sprake zijn van een strafbaar feit. Dat is aan de politie en het Openbaar Ministerie om te beoordelen. Het kabinet ziet geen aanvullende mogelijkheden om het strafrecht of andere wetgeving aan te passen.
Welke mogelijkheden ziet u om via wet- en regelgeving, bijvoorbeeld het strafrecht, grenzen te stellen aan zaadceldonatie in de privésfeer en de aansprakelijkheid bij de donor te leggen?
Zie antwoord vraag 14.
Evaluatiebepalingen in wetgeving |
|
Joost Sneller (D66), Daniël van den Berg (JA21) |
|
van Bruggen |
|
|
|
|
Wat is uw visie op de conclusies van de evaluatie van de «PNR-wet»1 dat: «Hoewel de input van passagiersgegevens die ten behoeve van het onderzoek worden verstrekt bekend is, ontbreekt informatie over de resulterende output. Tot op zekere hoogte is de vraag naar passagiersgegevens van de bevoegde instanties een indicator voor het gebruik ervan, maar het zegt niets over de resultaten en effecten ervan bij de bestrijding van terroristische misdrijven en ernstige criminaliteit.» en «De mate van doeltreffendheid kan echter niet worden gespecificeerd mede ook ten gevolge van de korte tijd dat de PNR-wet in werking is.»?2, 3
Wat is uw visie op de conclusie van de evaluatie Wet herziening partneralimentatie: «Het is op dit moment echter nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken over het effect van de wetswijziging. Voor de meeste alimentatieregelingen die na 2020 zijn gestart is de wettelijk verkorte maximumduur van vijf jaar immers nog niet verstreken.»4
Wat is uw visie op de conclusie van de evaluatie Wet homologatie onderhands akkoord (WHOA): «Bij dit alles moet worden opgemerkt dat dit rapport in zekere zin een tussenstand geeft. De evaluatie komt eigenlijk te vroeg. De WHOA schrijft een evaluatie binnen drie jaar na de inwerkingtreding voor, maar de praktijk moet nog vorm krijgen.»?5
Wat is uw visie op de constatering van de onderzoekers in de evaluatie wetswijziging Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp): «De korte tijd sinds de invoering van de wetswijziging maakt het nog niet mogelijk om echte effecten te identificeren. De eerste trajecten lopen nu pas af en het is nog onbekend hoe de cijfers zich in de komende jaren zullen ontwikkelen. Respondenten bevestigen dat het nog te vroeg is om te spreken van effecten en dat er nog niet met elke wijziging ervaring is opgedaan. Om deze reden richt dit onderzoek zich op het identificeren van mogelijke effecten.»6
Wat is uw visie op de conclusie van de tussentijdse evaluatie inzake de wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het inroepen van een bedenktijd door het bestuur van een beursvennootschap dat: «De onderzoekers concluderen dat het, gezien de kleine aantallen in de empirische onderzoeken en de korte termijn die is verstreken sinds de invoering van de wet, de vraag blijft of het terecht is om de bedenktijd te relateren aan het investerings- en vestigingsklimaat.»7
Wat is uw visie op de conclusie van de evaluatie Wet kansspelen op afstand (Wet Koa): «Er is geen sprake van een eenduidige nulmeting van voor de Wet Koa, waardoor het in deze evaluatie ook niet mogelijk is om de huidige situatie te vergelijken met de situatie die er zou zijn geweest zonder de Wet Koa.»?8
Hoe verhoudt het feit dat de evaluatie van de Wet Koa in november 2024 aan de Staten-Generaal is aangeboden zich tot artikel VIII van die wet, waarin is bepaald dat binnen drie jaar na de inwerkingtreding op 1 april 2021 verslag wordt gedaan van de doeltreffendheid en effecten van de wet in de praktijk? Kunt u toelichten hoe naar uw oordeel invulling is gegeven aan deze evaluatiebepaling?
Hoe verhouden deze conclusies met betrekking tot a) het plaatsvinden van een evaluatie nadat eigenlijk te weinig tijd is verstreken, b) het ontbreken van een bruikbare nulmeting of c) het niet beschikbaar zijn van de data/gegevens die noodzakelijk zijn om vragen over de effectiviteit van beleid te beantwoorden zich in uw ogen tot een gedegen beleidsvorming en -evaluatie?
Deelt u de mening dat gedegen wetsevaluaties onontbeerlijk zijn voor het ontwikkelen en verbeteren van wetgeving en voor het functioneren van onze democratie?
Kunt u aangeven welke stappen er ten aanzien van het ontwikkelen van een handreiking specifiek voor wetsevaluaties zijn gezet naar aanleiding van bijvoorbeeld het onderzoek in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum uit 2016, waaruit bleek dat er geen handreiking bestaat specifiek voor wetsevaluaties?9
Waarom hebben de bestaande waarborgen voor wetsevaluaties niet kunnen voorkomen dat bij verschillende evaluaties onvoldoende gegevens beschikbaar waren, een adequate nulmeting ontbrak of onvoldoende praktijkervaring was opgedaan om de effecten van de wet te kunnen vaststellen? Kunt u tevens aangeven wie vóór indiening van een wetsvoorstel toetst of de voorgestelde evaluatieopzet, evaluatietermijn en gegevensverzameling daadwerkelijk toereikend en uitvoerbaar zijn?
Bent u bereid om te werken aan een uitgebreider en doeltreffender kader voor evaluatiebepalingen in het wetgevingsproces om situaties zoals voornoemde te helpen voorkomen?
Welke rol dient het expliciteren van de aan beleid ten grondslag liggende beleids- of verandertheorie hierbij naar uw mening te spelen?
Deelt u de mening dat bij het opnemen van een evaluatiebepaling vooraf ten minste moet worden bepaald welke doelstellingen en indicatoren worden geëvalueerd, welke nulmeting nodig is, welke gegevens vanaf inwerkingtreding noodzakelijk en proportioneel moeten worden verzameld, op welk moment zinvolle effectmeting mogelijk is en wie verantwoordelijk is voor de uitvoering van de evaluatie?
Hoe kijkt u naar de ontwikkeling van «overkoepelende» experimenteer- en evaluatiewetgeving, om het wetgevingsproces meer «evidence-based» in te kunnen richten?
Hoe kijkt u in dat opzicht naar de toegevoegde waarde van een A/B-test als onderdeel van dergelijk experimenteerinstrumentarium?
Acht u het bestaande wettelijke instrumentarium toereikend en, zo niet, welke concrete tekortkomingen rechtvaardigen aanvullende wetgeving?
De aanhoudende blokkade van humanitaire hulpverlening in Gaza |
|
Mpanzu Bamenga (D66), Hanneke van der Werf (D66) |
|
Berendsen , Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht van het Rode Kruis «Rode Kruis luidt noodklok: steeds minder hulpgoederen bereiken Gaza»1 en de waarschuwing dat hierdoor een steeds grotere medische crisis ontstaat?
Hoe beoordeelt u de cijfers waaruit blijkt dat in augustus slechts 93 pallets hulpgoederen de Palestijnse Rode Halve Maan bereikten, tegenover ruim 1.500 pallets in november vorig jaar, terwijl de afgesproken capaciteit van 600 vrachtwagens per dag structureel niet wordt gehaald?
Deelt u de zorgen van de VN dat er onvoldoende onderdak en noodzakelijke materialen beschikbaar zijn om de komende winter het hoofd te bieden2? Welke concrete stappen zet Nederland om ervoor te zorgen dat broodnodige humanitaire hulp Gaza wél tijdig bereikt?
Deelt u de constatering dat de sterk afgenomen humanitaire hulp, de groeiende medische crisis en de naderende winter aanleiding geven om de druk op Israël om humanitaire hulp Gaza binnen te laten aanzienlijk verder op te voeren? Welke aanvullende druk gaat het kabinet concreet uitoefenen?
Is het kabinet, gezien de gezamenlijke verklaring3 die Nederland op 8 juni 2026 samen met 21 andere landen en de Europese Commissie aflegde dat humanitaire toegang tot Gaza «non-negotiable» is, van oordeel dat de oproepen aan Israël om humanitaire hulp toe te laten effect hebben gehad? Waaruit blijkt dat? Zo nee, welke conclusies trekt het kabinet daaruit voor de wijze waarop het de druk op Israël de komende periode zal opvoeren?
Voldoet Israël, gelet op de hiervoor genoemde beperkingen op de toegang van humanitaire hulp tot Gaza, naar het oordeel van het kabinet aan de verplichtingen die voortvloeien uit Artikel 2 van het EU-Israël Associatieakkoord? Zo ja, waarop baseert het kabinet dit oordeel?
Is het kabinet bereid, eventueel samen met de andere ondertekenaars van de gezamenlijke verklaring van 8 juni, publiekelijk op te roepen tot snelle opschorting van het handelshoofdstuk van het EU-Israël Associatieakkoord? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid binnen de EU te pleiten voor verdere concrete maatregelen tegen Israël zolang de verwoesting, verdrijving en het blokkeren van hulp in Gaza voortduren?
Economische groei |
|
Pepijn van Houwelingen (FVD) |
|
Herbert |
|
|
|
|
Kan de Kamer een tabel krijgen, vanaf het jaar 2000, met daarin, per jaar, de (door het CPB) in de Miljoenennota voorspelde economische groei voor het desbetreffende begrotingsjaar en de (iets meer dan een jaar later terugkijkend) daadwerkelijk gerealiseerde economische groei in dat (begrotings)jaar?
2,5
4,2
4
2,3
2
0,2
1,5
0,1
1
2
1,5
2
2,5
3,5
3
3,9
2,5
2,1
1,25
– 3,7
0
1,3
1,5
1,8
1
– 1
0,75
0
0,5
1,6
1,25
2,1
2,4
2,4
1,7
2,8
2,5
2,3
2,6
2,3
1,5
– 3,9
3,5
6,3
3,5
5
1,5
– 0,6
1,5
1,1
1,4
1,6
Bron: CPB-raming (de macro-economische verkenning) zoals opgenomen in de Miljoenennota van het betreffende begrotingsjaar; realisatiecijfers CBS.
De verrekenprijsrapporten van Shell (Shell files) |
|
Luc Stultiens (GroenLinks-PvdA) |
|
Eerenberg |
|
|
|
|
Heef u kennisgenomen van (1) de publicatie van onderzoeksplatform Follow the Money op 23 juli 2026 «Ontluisterend en illegaal»: hoe Shell erin slaagt in Nederland geen cent belasting te betalen», (2) het artikel in het Financieel Dagblad van 23 juli 2026 «Shell ontliep belasting door geen winst te maken op dienstverlening vanuit Nederland», (3) het door SOMO op 23 juli 2026 gepubliceerde onderzoeksrapport «The Shell Files: Exposing how corporations can use transfer pricing to avoid taxes» en (4) het memorandum van 23 juli 2026 van hoogleraar belastingrecht Van de Streek «Shell-files: wereldwijde transfer pricing mispricing in het kader van winstbelastingen»?
Ja.
Heeft u tevens kennisgenomen van de drie door Follow the Money en SOMO (gedeeltelijk) openbaar gemaakte verrekenprijsrapporten van Shell, te weten (1) WONA Crude Trading & Supply Global Transfer Pricing Report 2019, (2) Royalty Fees Transactions Shell Timur Sendirian Berhad Shell Malaysia Trading Sendirian Berhad 2017 en (3) Upstream Cost Sharing Global Transfer Pricing Report 2019?1
Ja.
Bent u bereid om aan het parlement op grond van artikel 68 van de Grondwet inlichtingen te verstrekken over de zakelijkheid van de excessieve handelswinsten van Shell, die neerslaan op de Bahama’s, de arbitraire verkoopwinsten van benzine (Shell tankstations), die neerslaan in Zwitserland en de dienstverlening vanuit Nederland tegen de kostprijs?
Ik zet mij in voor een zo goed mogelijke informatievoorziening aan uw Kamer, zoals recent op 3 september jl. door middel van een openbare technische briefing over belastingontwijkingconstructies. In algemene zin is het uitgangspunt dan ook transparantie.
Als het gaat om het openbaar maken van informatie over individuele belastingplichtigen zal dit doorgaans in strijd zijn met het belang van de staat. Deze belangenafweging uit artikel 68 van de Grondwet noopt ertoe dat ik in uitzonderlijke situaties gemotiveerd een beroep kan doen op deze weigeringsgrond. Individuele fiscale dossiers vallen onder de fiscale geheimhouding die ervoor zorgt dat (potentiële) belastingplichtigen bereid zijn vertrouwelijke informatie aan de Belastingdienst te verstrekken, hetgeen de compliance en belastingheffing als geheel ten goede komt. Daarmee wordt het belang van de staat gediend.
Ik onderken dat het belang dat de fiscale geheimhouding dient en de inlichtingenplicht in bepaalde gevallen kunnen wringen. Dat maakt een zorgvuldige afweging van de betrokken belangen per individueel geval des te belangrijker. In het onderhavige geval, dat betrekking heeft op een individuele belastingplichtige, geeft die afweging aanleiding om het belang van de staat zwaarder te laten wegen dan het belang van openbaarmaking. Voor een algemene toelichting op de beoordeling van de zakelijkheid van (verkoop)winsten en kostprijzen verwijs ik naar de beantwoording van vraag 5.
Bent u het ermee eens dat in dit geval het staatsbelang zich niet verzet tegen het verstrekken van deze inlichtingen aan het parlement op grond van artikel 68 van de Grondwet, omdat de vertrouwelijkheid van Shells verrekenprijsrapporten niet langer in het geding is vanwege de openbaarheid van deze rapporten?
Ik begrijp dat uw Kamer in het openbaar debat belang hecht aan het verkrijgen van specifieke informatie of verificatie van de geldigheid van bepaalde informatie. Ook in gevallen waarin specifieke informatie al openbaar is gemaakt door bijvoorbeeld journalisten, betekent niet zonder meer dat de fiscale geheimhoudingsplicht geen rol meer speelt. Ook in deze gevallen blijf ik gebonden aan de fiscale geheimhouding en dient een belangenafweging te worden gemaakt tussen het belang van de staat en het belang van het parlement bij de inlichtingenplicht. Die belangenafweging brengt mij tot de conclusie dat het belang dat is gediend met de fiscale geheimhoudingsplicht in dit geval prevaleert.
In het vervolg van de beantwoording zal ik, waar mij gevraagd wordt in te gaan op de fiscale positie van een individuele belastingplichtige, volstaan met de mededeling dat ik daar geen mededeling over kan doen gelet op het belang van de fiscale geheimhouding.
Kunt u toelichten in hoeverre er wat u betreft sprake is van «agressieve belastingontwijking», zoals hoogleraar Van de Streek schrijft, op het moment dat een oliebedrijf de eigen opgepompte olie verkoopt aan een bedrijfsonderdeel dat gevestigd is in een belastingparadijs en de olie vervolgens met veel winst verkoopt aan een ander bedrijfsonderdeel? Wat zijn volgens u andere redenen dan fiscale waarom een dergelijk handelskantoor binnen één bedrijfsgroep veel winst zou maken? Wat zijn redenen anders dan fiscale om een dergelijk handelskantoor te vestigen op de Bahama’s?
Gelet op artikel 67 AWR kan ik niet ingaan op de fiscale positie van een individuele belastingplichtige. Hoewel niet uit te sluiten is dat internationale structuren worden gebruikt om belasting te ontwijken, is het enkele feit dat een onderneming activiteiten verricht in een land met een laag belastingtarief, intellectuele eigendomsrechten centraliseert of gebruikmaakt van kostendelingsarrangementen onvoldoende om belastingontwijking of onzakelijke verrekenprijzen vast te stellen.
Voor de beoordeling van transacties tussen gelieerde lichamen speelt het zogenaamde arm’s-lengthbeginsel een belangrijke rol. Het arm’s-lengthbeginsel beoogt te voorkomen dat de voorwaarden en prijzen van transacties tussen gelieerde entiteiten afwijken van de voorwaarden en prijzen die tussen niet-gelieerde entiteiten zouden zijn overeengekomen in vergelijkbare omstandigheden. Door conform het arm’s-lengthbeginsel zakelijke prijzen te betalen aan de juiste entiteiten binnen het concern, krijgen de entiteiten die op basis van hun functies, activa en risico’s verantwoordelijk zijn voor de gecreëerde waarde van het product of dienst ook hun daarbij passende arm’s-lengthbeloning.
Het arm’s-lengthbeginsel is gecodificeerd in artikel 8b Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb 1969). In het Nederlandse Verrekenprijsbesluit wordt nadere invulling gegeven aan de toepassing van dit artikel en het daarin opgenomen arm’s-lengthbeginsel. Tussen landen bestaat er overeenstemming omtrent het arm’s-lengthbeginsel zoals dat is opgenomen in artikel 9 van zowel het OESO- als het VN-modelverdrag waarop zo goed als alle bilaterale belastingverdragen zijn gebaseerd. De toepassing van het arm’s-lengthbeginsel is nader uitgewerkt in de breed geaccepteerde en toegepaste OESO-richtlijnen voor verrekenprijzen (OESO-richtlijnen).2
Als een oliebedrijf de eigen opgepompte olie verkoopt aan een gelieerd bedrijfsonderdeel, moet die transactie ook aan het arm’s-lengthbeginsel voldoen. Dit geldt ongeacht waar dat andere gelieerde bedrijf is gevestigd. Dat betekent dat de prijs en voorwaarden waaronder in dit geval olie binnen een concern wordt verkocht, moeten overeenkomen met hetgeen onafhankelijke partijen onder vergelijkbare omstandigheden zouden zijn overeengekomen. De winst die aan een dergelijk kantoor wordt toegerekend, moet steeds in verhouding staan tot deze daadwerkelijk uitgeoefende functies, gebruikte activa en gelopen risico’s.
Ten slotte merk ik op dat het van bedrijf tot bedrijf verschilt wat de redenen zijn om activiteiten in een land te verrichten. Een dergelijke beslissing is meestal het gevolg van een mix van factoren, waaronder bereikbaarheid, opleidingsniveau, leefklimaat en betrouwbaarheid van de overheid. Ook kunnen er verschillende niet-fiscale redenen bestaan om handelsactiviteiten binnen een concern te centraliseren in een afzonderlijk handelskantoor. Voorbeelden zijn het bundelen van commerciële expertise, het concentreren van kennis van internationale grondstoffenmarkten, het centraliseren van prijs- en valutarisicobeheer, het efficiënter organiseren van logistieke stromen en het realiseren van schaalvoordelen bij de in- en verkoop van grondstoffen.
Hoe gaat de Belastingdienst vanuit verrekenprijsperspectief om met handelskantoren van multinationals in de olie- en gasindustrie? Is het gebruikelijk dat een dergelijk handelskantoor, met een zeer beperkte personeelsbezetting, een meer dan routinematige winst behaalt?
De Belastingdienst beoordeelt handelskantoren in de olie- en gasindustrie met dezelfde criteria als handelskantoren in andere sectoren. Vanuit een verrekenprijsperspectief vindt winsttoerekening aan de verschillende entiteiten binnen een multinational plaats aan de hand van de uitgevoerde functies, daaraan te alloceren risico’s en de daarbij gebruikte activa van die entiteiten. De relatieve waarde van de functies die in elke entiteit worden uitgevoerd wordt vastgesteld aan de hand van vorengenoemde elementen, die tevens bepalend zijn voor de vraag of de activiteiten van het handelskantoor al dan niet als routinematig worden aangemerkt.
Is er wat u betreft sprake van agressieve belastingontwijking in het geval van het handelskantoor van Shell op de Bahama’s? Kunt u deze vraag beantwoorden op basis van reeds openbare informatie uit de Shell-files, waarbij de fiscale geheimhoudingsplicht dus niet geschonden hoeft te worden?
Gelet op artikel 67 AWR kan ik niet ingaan op de fiscale positie van een individuele belastingplichtige, of op de fiscale beoordeling van concrete transacties, structuren, entiteiten, aangiften, rulings, vooroverleggen of contacten met de Belastingdienst. Dat wordt niet anders doordat over een belastingplichtige openbare informatie beschikbaar is of doordat derden, zoals journalisten, onderzoekers of maatschappelijke organisaties, bepaalde documenten of analyses openbaar hebben gemaakt. Dit geldt zelfs in het geval het bedrijf zelf de informatie openbaar heeft gemaakt. Ook een reactie op openbare informatie kan meebrengen dat ik feiten bevestig of ontken, een fiscale duiding geef van een individuele belastingplichtige of inzicht geef in de vraag of en hoe de Belastingdienst bepaalde informatie heeft beoordeeld.
Het instrumentarium tegen grondslaguitholling en winstverschuiving is de afgelopen jaren aanzienlijk versterkt. In dat verband zijn de definitieve rapporten van het project Addressing Base Erosion and Profit Shifting (BEPS-project), die het Inclusive Framework van de OESO op verzoek van de G20 heeft opgesteld van belang. In deze rapporten is veel aandacht besteed aan verrekenprijzen. Een van de doelstellingen van het BEPS-project was om belastingheffing beter te laten aansluiten bij de waardecreatie. In dat kader is het niet doorslaggevend waar een concern contractueel het eigendom van (immateriële) activa heeft neergelegd of waar risico’s op papier worden gedragen, maar wordt de winsttoerekening vooral gebaseerd op de plaats waar de relevante waardecreërende functionaliteit wordt uitgeoefend. In 2018 is het Verrekenprijsbesluit aangepast mede naar aanleiding van de resultaten van het BEPS-project.
In het verlengde van het BEPS-project zijn ook nadere stappen genomen om belastingontwijking nog verder te bestrijden. In dit kader is bijvoorbeeld de wereldwijde minimumbelasting (ook wel aangeduid als Pijler 2) relevant. De wereldwijde minimumbelasting vloeit voort uit de afspraken die zijn gemaakt in het Inclusive Framework van de OESO. De wereldwijde minimumbelasting bewerkstelligt dat multinationale groepen met een omzet van meer dan € 750 miljoen euro ten minste effectief 15% aan belasting over hun winst betalen. Het doel van de wereldwijde minimumbelasting is tweeledig. Ten eerste beoogt deze belasting de prikkel voor bedrijven om winsten te verschuiven naar laagbelastende staten te verminderen. Ten tweede stelt deze belasting een ondergrens aan de belastingconcurrentie tussen staten. Hiermee moet de «race naar de bodem» in de winstbelasting worden voorkomen en een gelijker speelveld worden gecreëerd voor internationaal opererende bedrijven. De eerste analyses wijzen erop dat de wereldwijde minimumbelasting effect sorteert. Inmiddels hebben meer dan 50 jurisdicties stappen gezet om de wereldwijde minimumbelasting te implementeren.3 Eerste analyses wijzen erop dat de wereldwijde minimumbelasting effect sorteert. Een eerste empirische ex-postanalyse van de OESO op basis van gegevens over 2024 laat zien dat de effectieve belastingdruk van multinationale groepen binnen de reikwijdte van de wereldwijde minimumbelasting met circa 1 tot 2 procentpunt is gestegen. De OESO schat dat dit in 2024 wereldwijd € 79 tot € 109 miljard aan aanvullende vennootschapsbelastingopbrengsten heeft opgeleverd, overeenkomend met circa 2,4% tot 3,4% van de wereldwijde vennootschapsbelastingopbrengsten.4 In haar geactualiseerde economische impactanalyse schat de OESO dat de wereldwijde minimumbelasting de omvang van winstverschuiving naar verwachting met circa 22,6% tot 44,6% vermindert.5
Daarnaast heeft Nederland ook unilaterale maatregelen getroffen om belastingontwijking tegen te gaan. Sinds 1 januari 2021 heft Nederland namelijk een conditionele bronbelasting op rente- en royaltybetalingen aan een gelieerd lichaam dat gevestigd is in een laagbelastende jurisdictie en in misbruiksituaties. Per 1 januari 2024 is de reikwijdte van deze conditionele bronbelasting uitgebreid met dividenden. Nederland stelt jaarlijks de relevante laagbelastende jurisdicties vast in de Regeling laagbelastende staten en niet-coöperatieve rechtsgebieden voor belastingdoeleinden. De effectiviteit van de conditionele bronbelasting wordt jaarlijks gemonitord. Er blijkt bijvoorbeeld al een aanzienlijke daling van rente-, royalty-, en dividendstromen naar laagbelastende jurisdicties van € 37 miljard in 2019 naar € 7 miljard in 2024.6 Verder zijn de eerste en tweede Europese anti-belastingontwijkingsrichtlijnen (ATAD1 en ATAD2) geïmplementeerd, die onder meer hebben geleid tot beperkingen op het gebied van de renteaftrek en het tegengaan van structuren die gebruik maken van verschillen tussen belastingwetgeving van landen (hybride mismatches).
Ik ben ervan overtuigd dat het Nederlandse belastingstelsel door deze maatregelen robuuster is gemaakt tegen internationale belastingontwijking. Internationaal is daarvoor ook erkenning. De Europese Commissie doet sinds 2022 aan Nederland geen landspecifieke aanbevelingen meer op dit terrein. Ook het IMF heeft aangegeven dat Nederland belangrijke maatregelen heeft genomen in de aanpak van belastingontwijking.
In aanvulling daarop merk ik op dat de internationale context door de invoering van de wereldwijde minimumbelasting wezenlijk is gewijzigd. Voor zover het effectief tarief in een land onder dit minimumbelastingtarief valt, wordt het verschil bijgeheven. De wereldwijde minimumbelasting kent drie soorten maatregelen door middel waarvan de bijheffing wordt geheven, namelijk de binnenlandse bijheffingsmaatregel, de inkomen-inclusiemaatregel en de onderbelastewinstmaatregel. Op basis van het peer review proces dat op OESO-niveau is vormgegeven hebben de Bahama’s met ingang van 1 januari 2024 een kwalificerende binnenlandse bijheffing ingevoerd conform de wereldwijde minimumbelasting. Als gevolg hiervan vindt bijheffing plaats tot het minimumniveau van 15% ingeval een multinationale groep binnen de reikwijdte van de wereldwijde minimumbelasting valt en de effectieve belastingdruk in de Bahama’s lager is dan 15%. Ook kennen de Bahama’s een kwalificerende binnenlandse bijheffing-veiligehavenregel. Dat de Bahama’s een dergelijke heffing hebben ingevoerd, draagt bij aan het doel van de wereldwijde minimumbelasting om de prikkel voor multinationale groepen te verminderen om winsten te verschuiven naar laagbelastende jurisdicties.
In hoeverre vindt u dat gesproken kan worden van agressieve belastingontwijking op het moment dat een multinational al haar intellectueel eigendom onderbrengt in een belastingparadijs, zoals Zwitserland, waar slechts tien procent belasting betaald hoeft te worden over de winsten die voortvloeien uit dat intellectuele eigendom? In hoeverre is er sprake van agressieve belastingontwijking op het moment dat de hoogte van de royalties voor het intellectuele eigendom bepaald wordt op basis van een achterhaalde vuistregel, zoals de 25 procent-regel?
Gelet op artikel 67 AWR kan ik niet ingaan op de fiscale positie van een individuele belastingplichtige.
In algemene zin geldt dat net als voor andere transacties ook voor de overdracht van intellectuele eigendom deze moet voldoen aan het arm’s-lengthbeginsel. Daardoor wordt de tot het moment van overdracht aanwezige, maar nog ongerealiseerde, waardestijging van het intellectuele eigendom bij overdracht in beginsel gerealiseerd. Die gerealiseerde waardestijging is belastbaar in de jurisdictie waar die waardestijging is ontstaan. De winsten die na de overdracht met de exploitatie van de intellectuele eigendom worden behaald zijn in beginsel belastbaar in de jurisdictie waar de rechthebbende op die intellectuele eigendom is gevestigd. Daarbij is niet alleen de juridische eigendom van belang. Op grond van het arm’s-lengthbeginsel moet worden beoordeeld of de verkrijgende groepsmaatschappij beschikt over de relevante functionaliteit om de met de intellectuele eigendom samenhangende risico’s daadwerkelijk te beheersen. In de OESO-richtlijnen wordt bij de beschrijving van relevante functies met betrekking tot immateriële vaste activa doorgaans gerefereerd aan de zogenaamde DEMPE-functies. Dat zijn de functies met betrekking tot «Development (ontwikkeling), Enhancement (verbetering), Maintenance (onderhoud), Protection (bescherming) en Exploitation (exploitatie)».
Volledigheidshalve merk ik op dat Zwitserland de regels voor de wereldwijde minimumbelasting in nationale wetgeving heeft omgezet. Zwitserland heeft op basis van het peer review proces dat op OESO-niveau is vormgegeven een kwalificerende inkomen-inclusiemaatregel en een kwalificerende binnenlandse bijheffingsmaatregel.7 Ook kent Zwitserland een kwalificerende binnenlandse bijheffing veiligehavenregel. De status van een kwalificerende maatregel is van belang om de rangorde tussen de verschillende maatregelen te bepalen, en draagt bij aan de consistente toepassing van de regels voor de wereldwijde minimumbelasting.
Ten slotte merk ik nog op dat enkel de toepassing van een vuistregel in de meeste gevallen geen adequate vervanging is voor een volledige functionele analyse en vergelijkbaarheidsanalyse om de voorwaarden van een transactie te onderbouwen. Of het hanteren van een vuistregel in een specifieke structuur tot een onzakelijke winsttoerekening leidt, hangt af of het gehanteerde percentage kan worden onderbouwd aan de hand van een analyse van de relevante functies, risico’s, activa en economische omstandigheden van de betrokken partijen.
Is het gebruik van een dergelijke vuistregel volgens u in strijd met de OESO-verrekenprijsrichtlijnen? Zo nee, waarom niet?
Het gebruik van een vuistregel is niet per definitie in strijd met de OESO-richtlijnen, maar op basis van de OESO-richtlijnen kan een vuistregel niet gebruikt worden als onderbouwing van de zakelijkheid van royalty of de winstverdeling tussen de eigenaar van intellectueel eigendom en een licensee. Of het gebruik van een vuistregel leidt tot een arm’s-lengthprijs- en winstverdeling dient te worden beoordeeld aan de hand van een analyse van de relevante functies en economische omstandigheden van de betrokken partijen.
Hoe gaat de Belastingdienst vanuit verrekenprijsperspectief om met royalty’s, die een Nederlandse verkoopmaatschappij betaalt aan een gelieerde IP-company voor het gebruik van merken en logo’s? Staat de Belastingdienst toe dat de hoogte van de aftrekbare royalty’s wordt gebaseerd op vuistregels, en zo ja, welke vuistregels?
De Belastingdienst beoordeelt alle gelieerde transacties op hun eigen merites. Wanneer een transactie plaatsvindt tussen entiteiten die tot hetzelfde concern behoren (een gelieerde transactie), dienen de daarbij van toepassing zijnde voorwaarden (inclusief de prijs) door de belastingplichtige middels verrekenprijsdocumentatie te worden onderbouwd, en moeten deze voorwaarden aan het arm’s-lengthbeginsel van artikel 8b Wet Vpb 1969 voldoen. Dit geldt uiteraard dan ook voor betalingen van royalty’s aan een gelieerde partij. Een vuistregel wordt niet gehanteerd als een adequate onderbouwing van de bij de gelieerde transactie gehanteerde voorwaarden.
Kunt u op basis van de openbare Shell-files toelichten of de in die files beschreven situatie in strijd is met de OESO-verrekenprijsrichtlijnen? Is daarbij sprake van belastingontwijking? Zo nee, waarom niet?
Gelet op artikel 67 AWR kan ik niet ingaan op de fiscale positie van een individuele belastingplichtige of op de fiscale beoordeling van concrete transacties, structuren, entiteiten, aangiften, rulings, vooroverleggen of contacten met de Belastingdienst. Dat wordt niet anders doordat over een belastingplichtige openbare informatie beschikbaar is of doordat derden bepaalde documenten of analyses openbaar hebben gemaakt.
Voor de algemene beoordeling van activiteiten in laagbelastende landen, de centralisatie van intellectuele eigendom en kostendelingsarrangementen verwijs ik naar mijn antwoord op vraag 5. De beoordeling daarvan vindt steeds plaats aan de hand van alle relevante feiten en omstandigheden en de toepasselijke wet- en regelgeving.
Bent u het ermee eens dat internationale belastingontwijking met prioriteit zoveel mogelijk aangepakt moet worden? Wat gaat u doen om de beschreven vormen van belastingontwijking tegen te gaan?
Ja. Het kabinet acht het van belang dat internationale belastingontwijking met prioriteit wordt aangepakt. Belastingplichtigen, waaronder grote multinationale ondernemingen, moeten belasting betalen overeenkomstig de geldende wet- en regelgeving.
Nederland heeft de afgelopen jaren veel maatregelen genomen om grondslaguitholling en winstverschuiving tegen te gaan, zowel nationaal als in internationaal verband. In het antwoord op vraag 5 heb ik een aantal van deze maatregelen uiteengezet.
Ik blijf mij inzetten om belastingontwijking tegen te gaan. Dat gebeurt door het bestaande instrumentarium te blijven monitoren, door waar nodig nationaal maatregelen te nemen en door in internationaal verband te blijven werken aan verdere versterking van de aanpak van belastingontwijking.
Bent u bereid om, net zoals naar aanleiding van de Uber files in 2022, een onderzoekscommissie in te stellen met leden van de Belastingdienst aangevuld met externe deskundigen, die het handelen van de Belastingdienst bij de transacties uit de openbare verrekenprijsrapporten beoordeelt op fiscaal-juridische juistheid en rechtsstatelijkheid, waaronder eenheid van beleid?
Ik zie geen aanleiding om vanwege de openbare verrekenprijsrapporten een afzonderlijke onderzoekscommissie in te stellen die het handelen van de Belastingdienst in individuele fiscale dossiers beoordeelt. Hieronder licht ik dat toe.
Voorop staat dat de Belastingdienst de wet uitvoert binnen de kaders van wet- en regelgeving, beleid, jurisprudentie en geldende vaktechnische waarborgen. Dat geldt ook voor de beoordeling van verrekenprijzen, vooroverleg, rulings en transacties tussen gelieerde lichamen. Dergelijke beoordelingen vinden plaats op basis van alle relevante feiten en omstandigheden van het individuele geval.
Daarnaast bestaan reeds verschillende waarborgen om de kwaliteit, rechtmatigheid en consistentie van de fiscale besluitvorming te borgen, waaronder vaktechnische afstemming binnen de Belastingdienst, interne kwaliteitsbewaking en onafhankelijke rechterlijke toetsing. Er zijn geen aanwijzingen dat deze waarborgen in dit verband tekortschieten of dat sprake is van structurele problemen die een afzonderlijk onderzoek zouden rechtvaardigen.
Dat naar aanleiding van de zogenoemde Uber-files een onafhankelijke onderzoekscommissie is ingesteld, betekent niet dat een dergelijke commissie ook in dit dossier zou moeten worden ingesteld. De omstandigheden van die casus waren wezenlijk anders. Daarbij speelden onder meer aantijgingen over een mogelijke schending van de fiscale geheimhoudingsplicht door medewerkers van de Belastingdienst een doorslaggevende rol bij het besluit een onafhankelijke onderzoekscommissie in te stellen. Van een vergelijkbare situatie is hier niet gebleken.
Hoe gaat de Belastingdienst vanuit verrekenprijsperspectief om met diensten die door Nederlandse centrale servicemaatschappijen worden verleend aan andere groepsmaatschappijen? Staat de Belastingdienst na 2022 toe dat een winstopslag achterwege blijft op ondersteunende diensten met een beperkte toegevoegde waarde, ook als die door een aparte servicemaatschappij worden verricht? Staat de Belastingdienst bij andere diensten toe dat een kostenopslag achterwege blijft, zoals op technische diensten of adviesdiensten (managementadvies over onder andere ondernemingsstrategie)?
De Belastingdienst hanteert het arm’s-lengthbeginsel als toetsingskader. Ik verwijs hiervoor naar mijn antwoord op vraag 4. De OESO-richtlijnen besteden in een separaat hoofdstuk aandacht aan dienstverlening binnen concernverband (hoofdstuk 7). Ook het Nederlandse Verrekenprijsbesluit besteedt separaat aandacht aan dienstverlening in concernverband. Op basis van de OESO-richtlijnen is sprake van een concerndienst als ten behoeve van een groepsonderdeel een activiteit wordt verricht die daaraan economische of commerciële waarde toevoegt en waarvoor dat groepsonderdeel normaliter bereid zou zijn te betalen. Het gaat daarbij niet om activiteiten die in de hoedanigheid van aandeelhouder worden verricht.
Als tussen groepsmaatschappijen verrichte dienstverlening een routinematig karakter heeft, dienen de kosten die met de dienstverlening gepaard gaan doorgaans te worden vergoed met inachtneming van een winstopslag. De (hoogte van de) winstopslag wordt getoetst aan het arm’s-lengthbeginsel.
De OESO-richtlijnen bevatten daarnaast paragrafen die gericht zijn op specifieke concerndiensten met beperkte toegevoegde waarde. Indien aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan, kan in deze situaties een beperkte winstopslag van 5% op de relevante kosten worden toegepast. Ten slotte erkennen de OESO-richtlijnen dat er situaties kunnen bestaan, waarin het op grond van het arm’s-lengthbeginsel gerechtvaardigd kan zijn kosten van dienstverlening door te belasten aan een gelieerde entiteit zonder dat ter zake een winstopslag hoeft te worden berekend. De OESO-richtlijnen stellen hier voorwaarden aan en geven, niet limitatief, voorbeelden van zulke situaties (paragraaf 7.35 e.v.). Dit is bijvoorbeeld het geval indien de gemaakte kosten voor de dienstverlening hoger zijn dan de toegevoegde waarde.
Zijn er in de afgelopen tien jaar situaties bekend waarbij de Belastingdienst akkoord is gegaan met het achterwege blijven van een winstopslag op andere diensten dan ondersteunende diensten met een beperkte toegevoegde waarde? Zo ja, kan de Staatssecretaris deze situaties in geanonimiseerde vorm publiceren?
Voor een toelichting op de beoordeling van diensten vanuit verrekenprijsperspectief verwijs ik naar mijn antwoord bij vraag 14 en 16. De Belastingdienst houdt dit niet op centraal niveau en systematisch bij.
Klopt het dat de goedkeuring, die gold tot in 2022 om een winstopslag achterwege te laten op ondersteunende diensten met een beperkte toegevoegde waarde, een Nederlandse veilige-havenregeling was op verrekenprijsgebied?2 Zo ja, kunt u aangeven hoeveel meldingen er bij de Belastingdienst zijn gedaan over de toepassing van deze goedkeuring op grond van de meldingsplicht voor potentieel agressieve fiscale constructies?3 Heeft de Belastingdienst na de intrekking van de goedkeuring gericht toezicht gehouden op de hoogte van de in aanmerking te nemen winstopslag?
Het Verrekenprijsbesluit 2018, dat gold tot 2022, bevat een goedkeuring om een winstopslag achterwege te laten op ondersteunende diensten met een beperkte toegevoegde waarde. De goedkeuring was geclausuleerd middels een kosten/batenanalyse. Deze goedkeuring bevatte een verwijzing naar paragraaf 7.37 van de OESO-richtlijnen. In paragraaf 7.37 geven de OESO-richtlijnen ruimte aan belastingdiensten om af te zien van het berekenen en belasten van een arm's-lengthprijs voor het verrichten van diensten. Als voorbeeld van een dergelijke situatie noemen de OESO-richtlijnen de situatie dat de mogelijke extra belastingopbrengst de kosten en de administratieve lasten van het berekenen van een zakelijke prijs niet rechtvaardigt. Het goedkeurend beleid uit het Verrekenprijsbesluit, dat werd toegepast op basis van een kosten/batenanalyse overeenkomstig paragraaf 7.37 van de OESO-richtlijnen, is daarmee in lijn met de OESO-richtlijnen. De regeling was bedoeld als een administratieve versimpeling en niet als veiligehavenregel die bepaalde categorieën belastingplichtigen uitzondert op basis van vooraf vastgestelde criteria. De Belastingdienst heeft niet separaat geregistreerd in welke gevallen een beroep is gedaan op de goedkeuring.
De goedkeuring is niet meer opgenomen in het Verrekenprijsbesluit 2022. In plaats daarvan wordt verwezen naar de relevante paragrafen in de OESO-Richtlijnen. De Belastingdienst houdt risicogericht toezicht op het doorbelasten van diensten zonder winstopslag.
In hoeverre bestaat volgens u het risico dat de Europese Commissie zal oordelen dat sprake is van ongeoorloofde staatssteun in gevallen waarin de Belastingdienst toestaat of heeft toegestaan dat diensten binnen een groep tegen kostprijs worden verricht? Wat zouden de gevolgen hiervan zijn voor Nederland? In hoeverre bestaat de risico voor de situatie zoals beschreven in de Shell-files?
De Europese Commissie (EC) heeft de exclusieve bevoegdheid om te oordelen of er sprake is van staatssteun en zo ja of de steun ongeoorloofd is.
Om onder de definitie van staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU te vallen, moet er sprake zijn van een selectief voordeel voor een specifiek bedrijf dat afwijkt van de geldende belastingwetgeving. Als de geldende belastingwetgeving (het zogenaamde referentiestelsel) is toegepast, kan geen sprake zijn van ongeoorloofde staatssteun. Onder de geldende belastingwetgeving valt in dat geval de toepassing van de Wet Vpb 1969, waarvan ook het zakelijkheidsbeginsel een belangrijk onderdeel is.
Om de kwaliteit, rechtmatigheid en consistentie van de fiscale besluitvorming te borgen, bestaan reeds verschillende waarborgen, waaronder vaktechnische afstemming binnen de Belastingdienst, interne kwaliteitsbewaking en onafhankelijke rechterlijke toetsing. Er zijn geen aanwijzingen dat deze waarborgen in dit verband tekortschieten en er sprake zou zijn van staatssteun.
In zijn algemeenheid geldt dat de EC een onderzoek kan starten naar vermeende staatssteun. Wanneer de EC oordeelt dat er sprake is van ongeoorloofde steun, dient de belastingplichtige de steun terug te betalen aan de Staat. Tegen dit besluit kan zowel de Staat als de belastingplichtige beroep aantekenen bij het Gerecht van de Europese Unie in eerste aanleg en in hoger beroep bij het Hof van Justitie van de Europese Unie.
Wat is de Nederlandse inbreng in het comité van de OESO voor Fiscale Zaken over de aankomende update van de OESO-verrekenprijsrichtlijnen over dienstverlening?4 Neemt Nederland een standpunt in over het wel of niet in aanmerking nemen van een winstopslag?
De Nederlandse inbreng in de OESO is in zijn algemeenheid gericht op een aantal uitgangspunten, waarbij uitvoerbaarheid en begrijpelijkheid van de OESO-richtlijnen belangrijke onderdelen zijn. Daarnaast is de Nederlandse inzet erop gericht om belastingheffing zo veel mogelijk te laten aansluiten bij waardecreatie. Dat betekent dat naar het daadwerkelijk gedrag van partijen wordt gekeken en niet louter naar de contractuele werkelijkheid. Ook streeft Nederland naar een internationaal consistente invulling van het arm’s-lengthbeginsel. Dit voorkomt onzekerheid, disputen, dubbele belasting en dubbele niet-belasting.
Op dit moment wordt in OESO-verband gewerkt aan een revisie van hoofdstuk zeven over interne diensten. Met betrekking tot het al dan niet in aanmerking nemen van een winstopslag, is de Nederlandse inzet erop gericht dat een winstopslag in aanmerking genomen moet worden als blijkt dat dat in ongelieerde verhoudingen ook zou gebeuren (het arm’s-lengthbeginsel). Dat betekent dat een winstopslag in aanmerking dient te worden genomen, als dat in ongelieerde verhoudingen ook het geval zou zijn geweest.
Wat vindt u van het idee om bij het aankomende Belastingplan in de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 een voorschrift op te nemen dat een zakelijke prijs voor intra-groepsdienstverlening hoger is dan de kostprijs, tenzij de belastingplichtige het tegendeel aannemelijk maakt. Zou een dergelijke verzwaarde bewijslast voor bedrijven een einde kunnen maken aan eventueel historisch gegroeide praktijken?
Het arm’s-lengthbeginsel is gecodificeerd in artikel 8b Wet Vpb 1969 en nader ingevuld in het Verrekenprijsbesluit. Ik verwijs hiervoor naar mijn antwoord bij vraag 5.
Het opnemen van een dergelijke bewijsregel past niet goed binnen de systematiek van artikel 8b Wet Vpb 1969, omdat die bepaling uitgaat van een beoordeling aan de hand van de concrete voorwaarden die onafhankelijke partijen onder vergelijkbare omstandigheden zouden zijn overeengekomen. Een generiek wettelijk vermoeden dat een zakelijke prijs voor intragroepsdienstverlening hoger is dan de kostprijs, tenzij de belastingplichtige het tegendeel aannemelijk maakt, past niet bij het open en feitelijke karakter van het arm’s-lengthbeginsel en bij de wijze waarop daaraan in het Verrekenprijsbesluit invulling wordt gegeven. Het Verrekenprijsbesluit geeft aan dat het bepalen van verrekenprijzen geen exacte wetenschap is en dat een verrekenprijsanalyse moet aansluiten bij de economisch relevante kenmerken van de concrete transactie. Voor kostengerelateerde methoden geldt bovendien dat de kostengrondslag slechts passend is voor zover de kosten een relevante indicator vormen voor de waarde van de uitgeoefende functies, gebruikte activa en gelopen risico’s.
Artikel 8b Wet Vpb 1969 bevat daarnaast een administratieverplichting. Op basis van een dergelijke administratieverplichting dienen belastingplichtigen in hun administratie gegevens op te nemen waaruit blijkt hoe de verrekenprijzen tot stand zijn gekomen en waaruit kan worden opgemaakt of deze prijzen aan het arm’s-lengthbeginsel voldoen. De belastingplichtige moet zijn verrekenprijzen dus administratief vastleggen en onderbouwen. Wanneer een toereikende administratieve vastlegging ontbreekt, heeft dat gevolgen voor de bewijspositie van de belastingplichtige bij de beoordeling of de gehanteerde verrekenprijzen in overeenstemming zijn met het arm’s-lengthbeginsel. De Belastingdienst kan de gehanteerde vergoeding toetsen en, indien deze niet in overeenstemming is met het arm’s-lengthbeginsel, de fiscale winst corrigeren.
Ten slotte merk ik op dat het arm’s-lengthbeginsel breed geaccepteerd is en wereldwijd wordt toegepast. Het beginsel is ook opgenomen in belastingverdragen, waar Nederland er zo’n 100 van heeft. Unilaterale wetswijzigingen kunnen internationaal alleen geëffectueerd worden voor zover ze niet in strijd zijn met het arm’s-lengthbeginsel dat is opgenomen in bilaterale belastingverdragen.
Gelet op het voorgaande zie ik geen aanleiding om in het aankomende Belastingplan een afzonderlijke wettelijke bewijsregel op te nemen voor intragroepsdienstverlening.
In hoeverre bent u het ermee eens dat het systeem van verrekenprijzen en het zakelijkheidsbeginsel structureel falen in het eerlijk toerekenen van winsten tussen landen? Ziet u mogelijkheden voor alternatieve systemen, waarmee belastingontwijking effectiever voorkomen kan worden?
Ik deel niet de opvatting dat het systeem van verrekenprijzen en het zakelijkheidsbeginsel structureel falen in het eerlijk toerekenen van winsten tussen landen. Het zakelijkheidsbeginsel is internationaal breed aanvaard en vormt niet alleen in Nederland maar ook internationaal het uitgangspunt voor de fiscale beoordeling van transacties tussen gelieerde lichamen. Zowel het OESO-modelverdrag als het VN-modelverdrag gaan uit van het arm’s-lengthbeginsel.
Wel kunnen verschillen tussen staten in de interpretatie of toepassing van het zakelijkheidsbeginsel leiden tot verrekenprijsverschillen en, in bepaalde gevallen, tot dubbele niet-heffing. Dit is onderkend bij de totstandkoming van de Wet tegengaan mismatches bij toepassing zakelijkheidsbeginsel.11 Om die dubbele niet-heffing gericht tegen te gaan, zijn met ingang van 1 januari 2022 middels die wet de volgende maatregelen doorgevoerd. Zo beperkt artikel 8bb Wet Vpb 1969 neerwaartse winstaanpassingen voor zover de belastingplichtige niet aannemelijk maakt dat bij het gelieerde lichaam een corresponderende opwaartse aanpassing wordt betrokken in een naar de winst geheven belasting. Met deze maatregelen wordt dubbele niet-heffing als gevolg van verrekenprijsverschillen bestreden. Hiermee is een belangrijke stap gezet in het tegengaan van dubbele niet-heffing als gevolg van het arm’s-lengthbeginsel.
Meer algemeen vinden er vanwege diverse redenen discussies plaats tussen landen in internationale fora (zoals de OESO, de Verenigde Naties en de EU) over de vraag of de regels omtrent winstverdeling tussen landen aanpassing behoeven. Nederland heeft zich in deze discussies altijd constructief opgesteld en zal blijvend bereid zijn om in multilateraal verband na te denken over de gehanteerde beginselen bij de verdeling van de belastbare winst. Een belangrijk doel in deze discussies is om dubbele belasting en dubbele niet-belasting te voorkomen.
Ten slotte merk ik op dat een alternatief systeem voor winsttoerekening, zoals een meer formulematig stelsel, brede internationale overeenstemming vergt. Bij formulary apportionment wordt de geconsolideerde winst van een multinationale groep volgens een vooraf bepaalde formule aan landen toegerekend. Daarbij moeten onder meer de afbakening van de groep, de te verdelen winst en de verdeelsleutel worden vastgesteld. De verdeelsleutel kan bijvoorbeeld aansluiten bij factoren als activa, arbeid en omzet. Dergelijke systemen roepen fundamentele vragen op over de verdeling van heffingsrechten tussen staten, de keuze en weging van de verdeelsleutel, de behandeling van uiteenlopende bedrijfsmodellen en de voorkoming van dubbele belasting. Een eventuele eenzijdige overstap naar een alternatief systeem ligt daarom niet voor de hand.
Wat is de Nederlandse opstelling tijdens gesprekken en onderhandelingen over een VN-belastingverdrag? In hoeverre bent u het ermee eens dat Nederland zich constructief moet opstellen als het gaat om dit onderwerp, ook als het gaat om vervanging van OESO-afspraken door VN-afspraken? In hoeverre is dat volgens u nu het geval?
Nederland stelt zich constructief op in de VN-onderhandelingen over een raamwerkverdrag voor internationale belastingsamenwerking. Nederland steunt de doelstellingen achter het ontwikkelen van een VN-raamwerkverdrag over internationale belastingsamenwerking, namelijk het versterken van de inclusiviteit en effectiviteit van die samenwerking. De huidige opzet van het verdrag steunt Nederland alleen nog niet.12 Nederland zet zich in de onderhandelingen in voor een breed gedragen resultaat en waakt daarbij voor de duplicatie van werk en fragmentatie van internationale belastingafspraken. De afspraken bij de VN zouden bestaande (OESO-)afspraken niet moeten vervangen, maar moeten aanvullen en bestendigen. Dit zien we op dit moment niet terug in de opzet van het verdrag.
De opzet van een raamwerkverdrag moet volgens de doelstelling basisafspraken en een samenwerkingsstructuur bevatten. Onder het raamwerkverdrag kunnen vervolgens concrete afspraken over diverse fiscale onderwerpen worden gemaakt in protocollen. Deze protocollen zijn juridische instrumenten die landen die partij zijn bij het raamwerkverdrag kunnen ondertekenen. De huidige concepttekst van het raamwerkverdrag bevat echter zelf al concrete afspraken, waaronder afspraken die heffingsrechten verdelen over inkomen van burgers en bedrijven. Hiermee ondergraaft het raamwerk een aantal breed geaccepteerde principes in de internationale samenwerking op belastinggebied. Het richt zich op onderwerpen waaraan veel VN-lidstaten zich in een multilateraal raamwerkverdrag niet kunnen binden.
Ook wordt er op verschillende onderwerpen een parallel proces gecreëerd naast al bestaande trajecten binnen het OESO/Inclusive Framework en bijvoorbeeld het Global Forum on Tax Transparency and Exchange of Information. Het geheel bezien, kan de gekozen richting ertoe leiden dat veel VN-lidstaten het raamwerkverdrag niet kunnen ondertekenen. Nederland blijft waar mogelijk gecoördineerd samen met andere EU- en OESO-lidstaten suggesties doen om fragmentatie en duplicatie te voorkomen, en die erop gericht zijn om te focussen op afspraken die breed worden gedragen. Op die manier kan een groot deel van het VN-lidmaatschap een effectief raamwerkverdrag overeenkomen en tot een succes voor de praktijk maken. Deze voorstellen zijn vooralsnog niet overgenomen. In het vervolgproces ziet Nederland nog altijd ruimte voor een goede uitkomst en zal Nederland zich blijven inzetten om tot een breed gedragen raamwerkverdrag te komen.
Waarom worden door de Belastingdienst (CGVP) ingenomen standpunten over transfer pricing-aangelegenheden die precedentwerking kunnen hebben of die kunnen worden opgevat als (een begin van) beleid, niet gepubliceerd?5 Bent u bereid om deze standpunten, net als kennisgroepstandpunten, voortaan openbaar te maken op de website van de Belastingdienst?
Ik onderschrijf het belang van transparantie. De coördinatiegroep verrekenprijzen van de Belastingdienst (CGVP) is een coördinatiegroep die zich bezighoudt met de uitvoering van verrekenprijsvraagstukken. Binnen de uitvoeringspraktijk komen verrekenprijsvraagstukken op bij de inspecteur, waarna de CGVP een adviesrol heeft ten aanzien van de behandeling van deze vraagstukken.14 Waar nodig neemt de CGVP, in lijn met het arms lenghtbeginsel, standpunten in. Deze standpunten worden gepubliceerd en zijn terug te vinden op https://open.overheid.nl/. De volgende standpunten van de CGVP zijn gepubliceerd:
Bent u het eens met de recente constatering van belastinghoogleraar Van der Hel-Van Dijk dat de verplichting om fiscale landenrapporten (Public Country-by-Country Reporting) vanaf 2025 openbaar te maken er (helaas) niet voor zorgt dat de publieke controle op het belastinggedrag van multinationals verbetert?6
Het doel van de zogenoemde «public country-by-country reporting» (het publieke landenrapport) is om inzicht te bieden aan het publiek over waar multinationale ondernemingen hun winst genereren en waar zij belasting betalen. Dit wordt bereikt door onder de «public country-by-country» vallende multinationale ondernemingen te verplichten via een publieke landenrapport per lidstaat inzicht te bieden over, onder andere, informatie over de aard van de activiteiten, de winst of het verlies vóór winstbelasting en de betaalde winstbelasting. Met deze informatie wordt die beoogde transparantie geboden, die naar mijn oordeel, bijdraagt aan de verbetering van het publieke vertrouwen ten aanzien van multinationale ondernemingen. Daarbij wil ik opmerken dat het doel van het publieke landenrapport niet is om een volledig beeld te geven van de fiscale positie van multinationale ondernemingen. Een dergelijke vergaande transparantie zou leiden tot een ongelijk speelveld tussen deze ondernemingen en multinationale ondernemingen buiten de EU die niet gehouden zijn om deze informatie openbaar te maken.
Halverwege 2027 zal de EC verslag uitbrengen aan het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie over de naleving en het effect van het publieke landenrapport.
Drie kinderen die op een vakantiepark verblijven en bijna 1,5 miljoen euro per jaar aan jeugdzorg kosten |
|
Nicole Moinat (PVV) |
|
Mirjam Sterk (CDA) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Gezin in jeugdzorg kost Westerwolde bijna 1,5 miljoen euro», waaruit blijkt dat drie kinderen zonder hun ouders op een vakantiepark verblijven, daar 24 uur per dag door twee personen worden begeleid en waarvoor de gemeente dit jaar bijna 1,5 miljoen euro betaalt?1
Ja.
Waren deze drie kinderen opgenomen in de nulmeting Zicht op Jeugd, waarin op peildatum 1 mei 2026 768 jeugdigen in een één-op-éénplaatsing zijn geteld? Zo ja, sinds wanneer was hun situatie bij de betrokken jeugdregio en bij uw ministerie bekend?
Uit contact met de gemeente Westerwolde verneem ik dat deze jeugdigen zijn opgenomen in de nulmeting «Zicht op Jeugd», met peildatum 1 mei 2026.
Mijn ministerie beschikt niet over gegevens m.b.t. de inhoudelijke omstandigheden van de 768 jeugdigen die in een één-op-één plaatsing verblijven.
Indien deze kinderen niet in de nulmeting zijn opgenomen, wat is daarvan de reden en wat zegt dit volgens u over de volledigheid van het genoemde aantal van 768 jeugdigen?
Zoals ik hierboven heb aangegeven, zijn deze jeugdigen opgenomen in de nulmeting.
Met betrekking tot de volledigheid van het genoemde aantal van 768 jeugdigen, wil ik benadrukken dat het OZJ in haar rapportage aangeeft dat deze aantallen met de nodige voorzichtigheid moeten worden geïnterpreteerd. Dit houdt ook in dat er geen garantie is dat deze aantallen volledig zijn.
Hoe verhoudt deze casus zich tot uw eerdere aankondiging dat gemeenten, gecertificeerde instellingen en regionale expertteams gezamenlijk zicht moeten krijgen op deze jongeren, hun veiligheid, de passendheid van de zorg en de hulp die zij nodig hebben, en dat bij niet-passende zorg moet worden toegewerkt naar passende zorg?
In verband met privacy kan ik niet ingaan op deze specifieke casus.
Ik heb vernomen van de gemeente Westerwolde dat deze jeugdigen zijn meegenomen in de nulmeting, omdat de casus valt onder de meegegeven definitie van één-op-één plaatsingen2.
In algemene zin wil ik benadrukken dat het voor de hand ligt dat een gemeente – wanneer een casus past binnen de definitie van een één-op-één plaatsing – deze jeugdigen in beeld brengt, en daarbij kijkt naar hun veiligheid en de passendheid van zorg. En dat zij – bij niet passende zorg – onderzoeken hoe kan worden toegewerkt naar passende hulp en zorg voor dit gezin.
Welke rol hebben de betrokken gecertificeerde instelling en het regionale expertteam in deze specifieke casus gespeeld bij het vinden van passende zorg en waarom is het tot op heden niet gelukt om voor deze drie kinderen een passende structurele plek te realiseren?
In verband met privacy kan ik niet ingaan op deze specifieke casus.
In algemene zin kan ik zeggen dat ik het van groot belang vindt dat – wanneer er jeugdigen zijn die in een één-op-één setting verblijven – de gemeente, de gecertificeerde instelling (GI; indien deze betrokken is) en het regionaal expertteam (RET), gezamenlijk op zoek gaan naar het vinden van passende hulp voor jeugdigen. Ook wanneer sprake is van complexe problematiek.
Hoe verhoudt het langdurige verblijf van deze kinderen op een vakantiepark zich tot uw eerdere uitgangspunt dat een één-op-éénplaatsing slechts in het directe en aantoonbare belang van een jeugdige of als tijdelijke overbrugging naar geschikt aanbod zou moeten plaatsvinden? Wanneer is volgens u nog sprake van een tijdelijke overbrugging?
Zoals ik reeds in mijn brief van 15 april jl.3 schreef, vind ik één-op-één plaatsingen in principe niet wenselijk. Tegelijkertijd is het niet aan mij om te beoordelen of er in deze casus sprake is van niet-passende hulp. Dit is aan de gemeente Westerwolde, in samenspraak met de betrokken GI en het RET. Ook is het aan hen om – als de gemeente Westerwolde concludeert dat er geen sprake is van veilige en/of passende hulp -te komen tot een geschikt aanbod.
Een één-op-één plaatsing kan in sommige gevallen echter wel passend zijn. Bijvoorbeeld wanneer dit in het directe en aantoonbare belang van de jongere is en daarmee onderdeel is van het behandelplan. Ook in een crisissituatie kan een één-op-één plaatsing het minst schadelijk zijn voor de jongere ter overbrugging naar geschikt aanbod in de eigen regio. Het is hierbij zeer lastig om vast te leggen wanneer er sprake is van een tijdelijke overbrugging, en hoe lang een dergelijke plaatsing passend is. Dit is afhankelijk van de omstandigheden van de jeugdige en diens gezin.
Hoe verklaart u dat binnen het huidige jeugdzorgstelsel bijna 1,5 miljoen euro per jaar kan worden besteed aan deze noodconstructie, terwijl voor deze drie kinderen kennelijk geen passende structurele zorgplek beschikbaar is? Waar zit in deze casus concreet de blokkade?
In verband met privacy kan ik niet ingaan op deze specifieke casus.
In algemene zin benadruk ik dat ik één-op-één plaatsingen onwenselijk vindt, omdat het veelal gaat om een oplossing die (meestal) niet bijdraagt aan het verhelpen van de complexe problematiek waar de jeugdige en diens gezin mee te maken hebben. En die ook nog eens zeer kostbaar kan zijn.
Kunt u aangeven hoeveel jeugdigen op dit moment daadwerkelijk verblijven in vakantiehuisjes, appartementen of vergelijkbare noodconstructies – gegeven het feit dat uit Zicht op Jeugd blijkt dat regio's de feitelijke verblijfssetting en mate van individuele begeleiding niet altijd registreren en dat de uitkomsten slechts als een eerste voorzichtige indicatie kunnen worden beschouwd? Indien u dat niet kunt, hoe en wanneer u ervoor zorgt dat dit wel inzichtelijk wordt?
Nee, dat kan ik niet aangeven. Zoals u aangeeft, wordt de feitelijke verblijfplaats over het algemeen niet geregistreerd door gemeenten.
Op dit moment ben ik in overleg met VNG en gemeenten voor een vervolg uitvraag om te kunnen volgen hoe het aantal plaatsingen zich ontwikkelt. Daarbij bekijk ik met hen wat nodig is om structureel beter inzicht te krijgen. Zo verkennen we welke structurele aanpassingen in informatiesystemen nodig zijn om bijvoorbeeld wel de feitelijke verblijfplaats te kunnen registeren. Ik blijf de komende tijd in nauw overleg met jeugdregio’s over de stappen die zij zetten.
Daarnaast werk ik met VNG, gemeenten en de bovenregionale expertisenetwerken een doorbraakaanpak uit om voor deze jongeren tot passende zorg te komen, bij voorkeur in de eigen regio. Ik vraag het Ondersteuningsteam Zorg voor Jeugd om deze aanpak samen met jeugdregio’s te organiseren.
Bent u bereid deze casus expliciet te betrekken bij het bestuurlijk overleg van 10 september met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en brancheorganisaties over het terugdringen van één-op-éénplaatsingen en het realiseren van voldoende passende jeugdhulp?
Alhoewel deze casus niet expliciet is besproken in het bestuurlijk overleg, heb ik – samen met de VNG en de Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd (BGZJ) – afgesproken dat we het aantal één-op-één plaatsingen willen terugdringen en voldoende passende hulp te realiseren voor jeugdigen met complexe problematiek.
Om dit te bereiken werk ik samen met gemeenten en de bovenregionale expertisenetwerken een doorbraakaanpak uit om voor deze jongeren tot passende zorg te komen, bij voorkeur in de eigen regio. Ik vraag het Ondersteuningsteam Zorg voor Jeugd om deze aanpak samen met jeugdregio’s te organiseren. Het startpunt hierbij is dat jeugdregio’s samen met gecertificeerde instellingen (GI’s) de komende maanden, zoveel als mogelijk met bestaande steunstructuren als de regionale expertteams (RETs), gaan zoeken naar oplossingen voor deze kinderen en jongeren. Daar worden de mogelijkheden voor onderwijs in betrokken. Waar nodig kunnen de bovenregionale expertisenetwerken de RETs hierbij ondersteunen.
Bent u bereid de Kamer bij de toegezegde terugkoppeling na dit bestuurlijk overleg tevens te informeren hoeveel van de 768 jeugdigen inmiddels zijn doorgestroomd naar passende zorg, hoeveel nog in een één-op-éénplaatsing verblijven en wat de belangrijkste oorzaken zijn waardoor passende zorg voor deze jeugdigen niet beschikbaar komt?
Bij de uitvraag voor dit eerste landelijk beeld zijn gemeenten gevraagd om het aantal jeugdigen dat op peildatum 1 mei 2026 verbleef in een één-op-één setting (of buitencontractueel, buitenregionaal aanbod) in beeld te brengen. Gemeenten en jeugdregio’s hebben hiervoor onderzoek gedaan binnen hun systemen, onder andere door het berichtenverkeer te raadplegen, en hebben waar nodig dossiers bekeken. Er is geen dashboard, waaruit dagelijks een actueel beeld kan worden opgevraagd. Reden hiervoor is dat de gevraagde informatie niet op een dergelijke manier wordt geregistreerd door gemeenten. Gemeenten registreren over het algemeen voornamelijk datgene wat nodig is voor betaling van facturen (met name startdatum beschikking en hoofdaannemer).
Zoals ik in de beantwoording van vraag 8 reeds aangaf, wordt op dit moment gewerkt aan een verdiepingsslag op dit eerste landelijke beeld, om de jeugdigen die verblijven in een één-op-één setting (of buitencontractueel, buitenregionaal aanbod) nog beter in zicht te krijgen. Ik zal uw Kamer begin 2027 informeren over de voortgang.
Het bericht ‘Tienduizenden psychiatrische patiënten na behandeling uit zicht hulpverleners’ |
|
Nicole Moinat (PVV) |
|
Sophie Hermans (VVD) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Tienduizenden psychiatrische patiënten na behandeling uit zicht hulpverleners»?1
Ja hiermee is het kabinet bekend.
Wat is uw reactie op de constatering dat naar schatting minstens 60.000 mensen met een ernstige psychiatrische aandoening buiten beeld van de zorg zijn geraakt, ongeveer een kwart van deze groep?
Hoe verklaart u dat mensen met ernstige psychiatrische problematiek na behandeling uit beeld van de hulpverlening kunnen raken? Wie is volgens u verantwoordelijk voor de continuïteit van zorg en begeleiding bij en na ontslag uit een ggz-instelling?
Deelt u de zorg dat het ontbreken van passende begeleiding na ontslag kan leiden tot terugval, crisissituaties, heropnames en dakloosheid? Welke concrete maatregelen neemt u om deze draaideur te doorbreken?
Hoeveel mensen verlaten jaarlijks een ggz-instelling zonder dat passende vervolgzorg, begeleiding of huisvesting daadwerkelijk is geregeld? Indien u niet over cijfers beschikt, bent u dan bereid dit inzichtelijk te maken?
Op landelijk niveau zijn hierover geen gegevens beschikbaar. Het kabinet verkent de mogelijkheden om hierover te rapporteren.
Klopt het dat zorgverleners in bepaalde gevallen niet worden vergoed voor het actief zoeken naar patiënten die uit beeld zijn geraakt en dat financiering pas mogelijk is wanneer daadwerkelijk contact met de patiënt is gelegd? Zo ja, acht u dit wenselijk en bent u bereid deze financiering aan te passen?
Bij het bereiken van mensen die uit beeld zijn geraakt, is het van belang onderscheid te maken tussen bemoeizorg en de outreachende ggz. Bemoeizorg richt zich op mensen die zorg mijden en nog niet in zorg zijn. Deze zorg valt onder gemeentelijke verantwoordelijkheid op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (hierna: Wmo). Outreachende ggz maakt onderdeel uit van de geneeskundige ggz en richt zich op mensen die al in behandeling zijn of voor wie geneeskundige ggz nodig is. Deze zorg valt onder de Zorgverzekeringswet (zvw). Het kabinet erkent dat er situaties kunnen zijn waarin zorgverleners tijd en inzet besteden aan het actief benaderen van mensen die uit beeld zijn geraakt, terwijl deze inzet niet altijd afzonderlijk kan worden gedeclareerd. Het kabinet vindt het van belang dat financiële knelpunten niet belemmeren dat mensen met ernstige psychische problematiek opnieuw in beeld worden gebracht. In de toekomstbrief Mentale Gezondheid en ggz, die dit najaar naar de Tweede Kamer wordt gestuurd, wordt hier verder op in gegaan.
Hoe beoordeelt u het feit dat de openbare geestelijke gezondheidszorg (OGGZ), waaronder bemoeizorg, sinds de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015 niet meer expliciet in de wet is opgenomen, terwijl deze zorg volgens de regering wel tot de gemeentelijke taken op grond van de Wmo 2015 behoort?
Deelt u de zorg dat verschillen tussen gemeenten in de beschikbaarheid en organisatie van bemoeizorg ertoe kunnen leiden dat mensen met ernstige psychiatrische problematiek niet overal op dezelfde ondersteuning kunnen rekenen? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?
Wat is de actuele stand van zaken van de expliciete wettelijke verankering van de openbare geestelijke gezondheidszorg in de Wmo 2015 via de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams)? Hoe wordt daarbij uitvoering gegeven aan de aangenomen motie-Krul/Bikker over de wettelijke verankering van bemoeizorg en wanneer verwacht u dat deze wettelijke verankering in werking treedt?
Hoe gaat u uitvoering geven aan de aangenomen moties die ertoe strekken bemoeizorg wettelijk te verankeren en de beschikbaarheid van passende zorg voor mensen met verward of onbegrepen gedrag te verbeteren?
Deelt u de mening dat voorkomen moet worden dat mensen met ernstige psychiatrische problematiek na ontslag uit een instelling zonder passende vervolgzorg, begeleiding of huisvesting op straat terechtkomen? Zo ja, hoe gaat u dit concreet borgen?
Zie het antwoord op vragen 2 tot en met 4.
Welke concrete maatregelen gaat u nemen om het aantal mensen met ernstige psychiatrische problematiek dat buiten beeld van de zorg raakt terug te dringen en binnen welke termijn verwacht u hiervan resultaat?
Met de uitvoering van de afspraken in het IZA en AZWA wordt ingezet op de overgangen tussen verschillende domeinen (sociaal, medisch en/of forensisch) en zijn extra middelen beschikbaar gesteld, zoals voor mentale gezondheidsnetwerken om dit te organiseren. Als blijkt dat in de uitvoeringspraktijk knelpunten zijn op bijvoorbeeld langdurige begeleiding, dan is het kabinet bereid om hiernaar te kijken en oplossingsrichtingen te verkennen.
Het delen van informatie inzake budgettaire wijzigingen van het coalitieakkoord |
|
Luc Stultiens (GroenLinks-PvdA), Laurens Dassen (Volt), Henk Vermeer (BBB), Jimmy Dijk (SP) |
|
Rob Jetten (D66) |
|
|
|
|
Klopt het dat een deel van de Kamer, waaronder fractievoorzitter(s) van de coalitie, door het kabinet op de hoogte is gebracht van de budgettaire wijzigingen ten opzichte van het coalitieakkoord?
In het kader van de begrotingsvoorbereiding hebben gesprekken plaatsgevonden met fractievoorzitters en financieel woordvoerders van diverse partijen; ook van de coalitiepartijen. Deze gesprekken hebben bijgedragen aan de vormgeving van de Miljoenennota, de ontwerpbegrotingen en het Belastingplan. Deze liggen op dit moment ter advisering voor bij de Raad van State. Ik kan op dit moment niet ingaan op specifieke maatregelen die in de media worden genoemd, aangezien ik daarmee maatregelen zou bevestigen of ontkennen. Zoals toegelicht in de Kamerbrief van de Minister van Financiën van 2 september 2026 ontvangt uw Kamer de Miljoenennota, de ontwerpbegrotingen en het Belastingplan, zoals gebruikelijk2, in aanloop naar Prinsjesdag op vrijdag 11 september onder embargo.
Erkent u dat sommige journalisten op de hoogte zijn van de budgettaire wijzigingen ten opzichte van het coalitieakkoord, waaronder journalisten van RTL?1
Zie antwoord vraag 1.
Erkent u dat de wetsbehandeling van de Wet Werkelijk Rendement Box 3 bij de Eerste Kamer ligt en dat er dus geen enkele reden is waarom het kabinet geheim zou moeten houden wat hierover is besloten?
Op 19 juni 2026 is uw Kamer door de Staatssecretaris van Financiën geïnformeerd over het proces om het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 te verbeteren.3 Uw Kamer zal in lijn met deze Kamerbrief op Prinsjesdag nader worden geïnformeerd.
Klopt het dat het kabinet voornemens is om informatie te geven inzake budgettaire wijzigingen van het coalitieakkoord aan Kamerleden die voorafgaand aan Prinsjesdag met het kabinet in gesprek gaan?
Zie het antwoord op vragen 1 en 2.
Klopt het dat het kabinet juridisch is toegestaan om informatie inzake budgettaire wijzigingen van het coalitieakkoord te delen met de hele Kamer? Zo niet, hoe verhoudt dit zich tot de antwoorden bij vraag 1 en vraag 4?
Er is strikt genomen geen verbod om informatie te delen met de hele Kamer over budgettaire wijzigingen. Tegelijkertijd betekent het samenspel van artikel 65 en 105 van de Grondwet, het streven naar ordelijke besluitvormingsmomenten ten aanzien van de overheidsfinanciën en naar een ordelijk wetgevingsproces, waarin ook de Afdeling advisering van de Raad van State adviseert over de Miljoenennota, de ontwerpbegrotingen en het Belastingplan, dat hieraan feitelijk geen gevolg kan worden gegeven zonder dat deze waarden worden ondergraven. Hierom houdt het kabinet vast aan de bestaande afspraken ten aanzien van de verstrekking onder embargo de vrijdag voorafgaand aan Prinsjesdag. Zie voorts het antwoord op vraag 6.
Wat bedoelde u precies met uw uitspraak bij de wekelijkse persconferentie (vrijdag 21 augustus 2026) dat het embargo eigenlijk steeds minder waarde heeft?
Het is onmiskenbaar dat ieder jaar (delen) van de uitkomsten van de augustusbesluitvorming voortijdig uitlekken. Dit staat een goed debat over de kabinetsplannen, integraal en in samenhang, soms in de weg. Zoals ik ook in mijn persconferentie op 4 september 2026 heb aangegeven ga ik graag na de Algemene Politieke Beschouwingen met de voorzitter van de Tweede Kamer in gesprek over de wijze waarop de Kamer – los van de huidige begroting – in aanloop naar Prinsjesdag goed geïnformeerd kan worden over de begrotingsbesluitvorming.
Kunt u gelet op bovenstaande antwoorden zo snel mogelijk voldoen aan het verzoek van een Kamermeerderheid om de budgettaire wijzigingen van het coalitieakkoord (dus niet de daadwerkelijke begrotingswetten en Miljoenennota) alsnog met de hele Kamer te delen?
Zie antwoord vragen 1 en 2.
Kunt u deze vragen een voor een beantwoorden uiterlijk maandag 7 september om 17:00?
De vragen zijn zo spoedig mogelijk beantwoord.
Het verband tussen maatschappelijke zorgen en het hebben van een psychische aandoening |
|
Nicole Moinat (PVV) |
|
Sophie Hermans (VVD) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Verband tussen maatschappelijke zorgen en het hebben van een psychische aandoening» en de resultaten van de tweede meting van NEMESIS-3 van het Trimbos-instituut?1
Ja, ik ben hiermee bekend.
Hoe beoordeelt u de uitkomst dat volwassenen die zich veel zorgen maken over maatschappelijke problemen, waaronder internationale spanningen, energievoorziening en de kosten van het dagelijks leven, vaker een psychische aandoening hebben dan mensen die hierover geen of weinig zorgen hebben?
De resultaten laten een verband zien tussen maatschappelijke zorgen en het hebben van psychische aandoeningen. Wel is het belangrijk om voorzichtig te zijn met de interpretatie van de gevonden resultaten. Uit de resultaten van het onderzoek kan geen rechtstreeks verband worden afgeleid dat maatschappelijke zorgen leiden tot psychische aandoeningen. Het Trimbos Instituut benadrukt daarbij dat niet kan worden vastgesteld wat oorzaak en gevolg is. Het is mogelijk dat mensen die zich meer zorgen maken over maatschappelijke ontwikkelingen een groter risico hebben op een psychische aandoening, maar het kan ook zijn dat mensen met een psychische aandoening zich juist meer zorgen maken over maatschappelijke ontwikkelingen.
Ondanks deze nuancering onderstrepen de uitkomsten het belang van een brede blik op mentale gezondheid. Het is daarbij belangrijk om niet alleen te kijken naar psychische klachten, maar ook naar de omstandigheden waarin mensen leven. Psychische problemen staan immers niet altijd op zichzelf en kunnen samengaan met zorgen of problemen op andere leefgebieden. Door de leefwereld van mensen centraal te stellen en ondersteuning en zorg waar nodig in samenhang te organiseren, kan beter worden aangesloten bij wat mensen nodig hebben om hun mentale gezondheid te versterken en te herstellen.
Over de aanvullende inzet van het kabinet voor mentale gezondheid en GGZ wordt de Kamer geïnformeerd in de Toekomstbrief mentale gezondheid en GGZ, die voorafgaand aan de VWS-begrotingsbehandeling wordt toegezonden.
Hoe beoordeelt u specifiek de uitkomst dat 28 procent van de mensen die zich veel zorgen maken over de kosten van het dagelijks leven een psychische aandoening heeft, en dat bij deze groep stemmings- en angststoornissen vaker voorkomen?
In 2023 publiceerde het Trimbos Instituut de factsheet «Financiële situatie van mensen met ernstige psychische aandoeningen».2 Hierin benoemt het Trimbos Instituut dat uit onderzoek blijkt dat het hebben van financiële problemen (sterk) samenhangt met psychische klachten. Zo zorgen blijvende financiële problemen vaak voor stress en kunnen ze bijvoorbeeld de mate waarin mensen angst- en depressieklachten ervaren versterken. Volgens het Trimbos Instituut wijst onderzoek ook op de tweezijdigheid van deze relatie: financiële problemen verhogen de kans op psychische problemen en mensen met psychische problemen hebben meer kans op financiële problemen.
Tegen die achtergrond is het niet verrassend dat ook uit het NEMESIS-onderzoek blijkt dat er een verband bestaat tussen het hebben van veel zorgen over de kosten van het dagelijks leven en het hebben van een psychische aandoening. Echter, zoals bij de beantwoording van de vorige vraag aangegeven, is niet duidelijk wat oorzaak en wat gevolg is.
Wel onderstreept deze uitkomst dat het belangrijk is om zowel bij preventie als bij ondersteuning en zorg voor mentale problemen, oog te hebben voor financiële en andere maatschappelijke omstandigheden van mensen en de zorgen die zij daarover ervaren. Het kabinet stimuleert dan ook dat mentale gezondheid zo goed mogelijk wordt meegenomen in alle andere beleidsterreinen. In het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) zijn afspraken gemaakt om samenwerking tussen partijen op het snijvlak van (eerstelijns)zorgdomein en sociaal domein te versterken. Zo wordt vanuit het AZWA onder meer ingezet op het versterken van sociaal verwijzen. Sociaal verwijzen bevordert passende en tijdige ondersteuning op de juiste plek, voor (jong)volwassenen met psychosociale problemen die een sociaal-maatschappelijke oorzaak hebben. Middels de basisfunctionaliteit sociaal verwijzen wordt bevorderd dat inwoners vanuit de eerstelijnszorg naar het sociaal domein worden verwezen en vandaaruit passende ondersteuning krijgen, wanneer (enkel) (para)medisch aanbod geen oplossing biedt.
Wat is uw reactie op de bevinding dat juist jongvolwassenen van 21 tot en met 27 jaar vaker veel zorgen hebben over de kosten van het dagelijks leven?
Het kabinet neemt deze zorgen serieus. Deze groep staat in een belangrijke fase in hun leven: ze studeren, starten op de arbeidsmarkt, bouwen aan hun toekomst en hebben vaak nog beperkte financiële buffers. Een stabiel inkomen, passend werk en betaalbare huisvesting dragen bij aan mentale gezondheid.
Begin oktober 2026 ontvangt de Tweede Kamer de Toekomstbrief mentale gezondheid en ggz, waarin het kabinet ingaat op het belang van «mentale gezondheid in alle beleidsterreinen».
Welke betekenis geeft u aan deze onderzoeksresultaten voor het huidige beleid gericht op de mentale gezondheid van jongvolwassenen, mede gezien het feit dat ook uit andere landelijke cijfers blijkt dat mentale problematiek relatief vaak voorkomt onder jongvolwassenen?
Het kabinet vindt het zorgelijk dat de mentale gezondheid van jongvolwassenen onder druk staat. Het onderzoek laat zien dat mentale gezondheid samenhangt met verschillende factoren, zoals zorgen over de woningmarkt of de kosten van het dagelijks leven. Hoewel deze zorgen niet specifiek zijn voor jongvolwassenen, blijkt uit het onderzoek dat zorgen over de kosten van het dagelijks leven bij deze groep relatief vaak een rol spelen. De bevindingen bevestigen het belang van de huidige brede aanpak van mentale gezondheid, zoals toegelicht bij vraag 3. Deze richt zich onder meer op het bespreekbaar maken van mentale gezondheid en het versterken van mentale vaardigheden, die het kabinet ondersteunt met instrumenten zoals het platform In je Bol3 en Checkers4. Daarnaast zet het kabinet in op mentaal gezonde leefomgevingen, onder meer in het onderwijs en op het werk5 en heeft het aandacht voor bredere factoren die van invloed zijn op de mentale gezondheid, zoals bestaanszekerheid. Begin oktober 2026 komt het kabinet met de Toekomstbrief mentale gezondheid en ggz waarin het kabinet met aanvullende maatregelen komt om met een brede aanpak de mentale gezondheid van (jong)volwassenen in Nederland te versterken.
Wordt binnen NEMESIS-3 vervolgonderzoek gedaan waarmee meer inzicht kan worden verkregen in de relatie of maatschappelijke zorgen het risico op een psychische aandoening vergroten, of dat mensen met een psychische aandoening zich sneller zorgen maken over maatschappelijke ontwikkelingen? Zo nee, bent u bereid dit te laten onderzoeken?
Het Trimbos Instituut geeft aan dat de opzet van NEMESIS-3 in principe de mogelijkheid biedt om vervolgonderzoek te doen naar de richting van het verband tussen maatschappelijke zorgen en psychische aandoeningen. Dat kan wanneer de gegevens van de derde meting beschikbaar zijn. De derde meting van NEMESIS-3 loopt momenteel en wordt naar verwachting eind 2027 afgerond. Te zijner tijd zal met het Trimbos Instituut in gesprek gegaan worden over eventuele uitwerking van dit onderwerp.
Omdat NEMESIS-3 een observationeel onderzoek is, kunnen de gegevens overigens geen definitief causaal verband aantonen.
De hoofdonderzoeker stelt dat het goed is om te kijken of maatschappelijke zorgen een rol spelen wanneer mensen hulp zoeken. In hoeverre worden financiële zorgen en andere maatschappelijke problemen momenteel daadwerkelijk betrokken bij de beoordeling en ondersteuning van mensen die hulp zoeken vanwege mentale klachten?
Hier heeft het kabinet geen zicht op; dit gebeurt immers in de vertrouwelijkheid van de spreekkamer. Het is aan professionals in zorg en sociaal domein om een zo goed mogelijk beeld te krijgen van iemands hulpvraag, en de vervolgstappen ten aanzien van ondersteuning of behandeling hierop aan te laten sluiten. Maatschappelijke zorgen kunnen zeker onderdeel zijn van het gesprek wanneer iemand kampt met mentale klachten.
In AZWA zijn afspraken gemaakt over (door)ontwikkeling van mentale gezondheidsnetwerken, en daarbinnen het «verkennend gesprek». Bij een verkennend gesprek gaan een ggz-behandelaar en een medewerker van het sociaal domein samen in gesprek met de patiënt, om zo te onderzoeken wat precies de hulpvraag is, en welke hulp of zorg daar het beste bij aansluit. Het verkennend gesprek heeft een brede insteek, waarbij ook financiële zorgen en zorgen over andere maatschappelijke problemen kunnen worden meegenomen.
Welke concrete beleidsconsequenties verbindt u aan de resultaten van dit onderzoek, dat in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport wordt uitgevoerd, en bent u bereid de Kamer hierover te informeren?
Zoals toegelicht bij vraag 3 en 5, bevestigen de resultaten het belang van een brede aanpak van mentale gezondheid, met daarbij aandacht voor maatschappelijke factoren die van invloed zijn op de mentale gezondheid. Begin oktober 2026 komt het kabinet met de Toekomstbrief mentale gezondheid en ggz. Daarmee wordt de Kamer geïnformeerd over de verdere beleidsinzet voor de mentale gezondheid van (jong) volwassenen en ggz in Nederland.
Een onbeantwoorde vraag van het lid Jansen tijdens het commissiedebat Ontwerp-Natuurplan op 3 september 2026. |
|
Chris Jansen (PVV), Caroline van der Plas (BBB) |
|
van Essen |
|
|
|
|
Kunt u, als u voorafgaand aan de betreffende persconferentie gesprekken of andere contacten heeft gehad met het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), dan aangeven wanneer deze contacten hebben plaatsgevonden, met wie is gesproken en wat daarbij is besproken?
Het PBL heeft in de periode dat het werkte aan de reflectie geen conceptteksten met mij of mijn ministerie gedeeld. Dit past bij de onafhankelijke rol en positie van het PBL. Daarbij hoort ook dat het PBL zelf bepaalt op welke manier en op welke wijze het PBL zijn rapporten naar buiten brengt. Dit gebeurt conform de Aanwijzingen voor de Planbureaus (Staatscourant 21-02-2012, 3200). Tijdens het constituerend beraad van het kabinet is besloten dat het PBL een officiële adviesrol heeft voor de Ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof.
Het rapport is op 2 september, de avond voor publicatie, ambtelijk met LVVN gedeeld. Er heeft op dat moment geen inhoudelijk contact met het PBL plaatsgevonden.
Kunt u, indien u voorafgaand aan de betreffende persconferentie geen gesprekken of andere contacten met het PBL heeft gehad, dit dan expliciet bevestigen?
Ik neem aan dat u doelt op de vraag over mijn contacten met het PBL van het lid Kostić (PvdD), gesteld tijdens een ordedebat aan het begin van het commissiedebat. De heer Jansen heeft zich bij die vraag van het lid Kostić aangesloten. Ik heb tijdens het debat geantwoord dat het PBL een onafhankelijk instituut is en dat het PBL het ministerie heeft geïnformeerd dat dit hun werkwijze is. Daarnaast heb ik aangegeven dat het ongenoegen van Kamerleden over de werkwijze van het PBL zou worden overgebracht. Dit is inmiddels gebeurd.
Kunt u daarbij ook aangeven wanneer u voor het eerst kennis heeft genomen van de informatie, conclusies of bevindingen die het PBL in het kader van de betreffende persconferentie naar buiten heeft gebracht?
Zie antwoord vraag 2.
Kunt u toelichten waarom u tijdens het commissiedebat Ontwerp-Natuurplan van 3 september 2026 niet meer bent teruggekomen op de door het lid Chris Jansen gestelde vraag?
Zie antwoord vraag 2.
Bent u bereid de Kamer alsnog volledig en concreet antwoord te geven op de oorspronkelijke vraag van het lid Chris Jansen, zodat deze tijdens het commissiedebat onbeantwoord gebleven vraag alsnog wordt beantwoord?
Ja, zie hierboven.
Kunt u deze vragen voor komende week woensdag beantwoorden?
Tot mijn spijt is dit niet gelukt.
De beantwoording van de feitelijke vragen over het nationaal sanctiebesluit onrechtmatige nederzettingen in de door Israël bezette gebieden |
|
Don Ceder (CU) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Klopt het dat het Internationaal Gerechtshof (IGH) in zijn advies van 19 juli 2024 Israël oproept om zo spoedig mogelijk een einde te maken aan zijn onrechtmatige aanwezigheid in de bezette Palestijnse gebieden en alle nieuwe nederzettingsactiviteiten onmiddellijk te beëindigen, en dat Israël de kolonisten uit de bezette Palestijnse gebieden dient te evacueren?
Ja.
Klopt het dat Nederland dit IGH-advies van 19 juli 2024 en de rechtsgevolgen omarmt?
In het advies van het Internationaal Gerechtshof wordt het geldende internationaal recht uitgelegd, wat geldt voor alle staten, dus ook voor Nederland. Het kabinet erkent in navolging van het IGH-advies dat de Israëlische bezetting van de Palestijnse Gebieden onrechtmatig is.
Is de grondslag van de sancties van het kabinet nog steeds zoals het kabinet dit in de nota van toelichting verwoordde: «Dit sanctiebesluit dient om nadere invulling te geven aan het onder paragraaf 1 besproken IGH-advies van 19 juli 2024, VNVR-resolutie 465 (1980), VNVR-resolutie 497 (1981) en AVVN-resoluties ES-10/24 en A-79/90.»?
De grondslag van het besluit is artikel 2, eerste lid, van de Sanctiewet 1977, die het mogelijk maakt om bij algemene maatregel van bestuur (AMvB) regels te stellen ter voldoening aan verdragen, besluiten of aanbevelingen van organen van volkenrechtelijke organisaties, dan wel aan internationale afspraken, met betrekking tot de handhaving of het herstel van de internationale vrede en veiligheid of de bevordering van de internationale rechtsorde dan wel de bestrijding van terrorisme. Zowel het IGH-advies als de genoemde resoluties van de Veiligheidsraad en Algemene Vergadering van de Verenigde Naties zijn aanbevelingen van organen van een volkenrechtelijke organisatie in de zin van de Sanctiewet 1977 en hebben voorts betrekking op de uitleg en toepassing van het internationaal recht. De regering kan daarom op grond van de Sanctiewet 1977 bij AMvB regels stellen ter voldoening aan deze aanbevelingen van volkenrechtelijke organen van de VN.
Hoe verhoudt het IGH-advies uit 2024 en het daarin besloten rechtsgevolg om kolonisten te evacueren zich tot de antwoorden op de feitelijke vragen eerder deze week (Kamerstuk 23 432, nr. 774), waarin het kabinet stelt dat het niet beoogt om tot een volledige evacuatie van Israëlische kolonisten uit de bezette Palestijnse gebieden te komen (bijv. vraag 116)?
Het evacueren van de eigen burgerbevolking die het onrechtmatig heeft overgebracht naar bezet gebied is een verplichting van Israël, niet van derde staten. Dat is geldend internationaal recht. De praktische invulling van dit vraagstuk zal onderdeel moeten zijn van de afspraken tussen de partijen over een tweestatenoplossing. Uiteindelijk zullen afspraken hierover onderdeel moeten zijn van een breed akkoord waarin beide partijen hun veiligheid en identiteit gewaarborgd zien. Het kabinet kan niet vooruitlopen op de invulling hiervan. De visie van het kabinet is daarmee dat het internationaal recht leidend is, en de invulling van de evacuatie van kolonisten in de praktijk onderdeel moeten zijn van afspraken tussen de partijen; dit heeft het kabinet willen laten reflecteren in de beantwoording van de feitelijke vragen.
Kan het kabinet ondubbelzinnig aangeven of het Nederlandse standpunt is dat Israël uitvoering moet geven aan de oproep van het IGH om de kolonisten uit de bezette Palestijnse gebieden te evacueren, conform het advies IGH 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24?
Zie het antwoord op vraag 4.
Klopt het dat de definitie van een kolonist/settler in het IGH-advies 2024 in ieder geval de Israëlische staatsburgers woonachtig in een OPT omvat? Zo nee, wat is dan wel de definitie?
Het IGH-advies bevat geen expliciete definitie van de term kolonist («settler»), maar refereert aan kolonisten als bewoners van nederzettingen en buitenposten.
Hoeveel Israëliërs vallen onder de noemer «kolonisten/settlers», zoals bedoeld in het IGH-advies 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24?
Het IGH-advies 2024 verwijst naar een rapport van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Mensenrechten, waarin staat dat per 2023 ongeveer 465.000 kolonisten zich in de Westelijke Jordaanoever bevonden en ongeveer 230.000 kolonisten in Oost-Jeruzalem.
Klopt het dat uit openbare bronnen blijkt dat het naar alle waarschijnlijkheid in ieder geval om meer dan 700.000 mensen gaat?
Ja, zie het antwoord op vraag 7.
Indien het inderdaad om meer dan 700.000 mensen gaat; klopt het dat een praktische invulling van het IGH-advies inhoudt dat 700.000 Israëliërs woonachtig in OPT’s zo snel mogelijk verplaatst moeten worden? Zo nee, wat betekent het dan wel?
Zie het antwoord op vraag 4.
Indien vraag 9 bevestigend is beantwoord, wat was de reden dat het kabinet in de feitelijke vragen een soortgelijke vraag ontkennend beantwoordde terwijl het een kernpunt van het IGH advies 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24 is? (vraag 116)
Zie het antwoord op vraag 4.
Het kabinet erkent in de beantwoording op feitelijke vragen dat meerdere groepen «kolonisten» legitieme eigendomsrechten hebben (zie vragen 39, 40 en 42); wat moet volgens het kabinet met deze huishoudens gebeuren volgens het IGH-advies 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24?
Het Israëlisch optreden in de bezette gebieden leidt er toe dat de gehele bezetting als zodanig onrechtmatig is. Daarnaast richt het Tijdelijk Sanctiebesluit zich op de mogelijke oorsprong van goederen, en niet op de al dan niet rechtmatige eigenaar van een bepaald stuk grond.
Zijn deze eigendomsrechten volgens het kabinet ondergeschikt aan invulling geven aan het IGH-advies 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24? Zo ja, waarom?
Zie het antwoord op vraag 11.
Waarom stelt het kabinet in de beantwoording van de feitelijke vragen (vraag 45) dat de status van Jeruzalem nog onderwerp van discussie is, terwijl het IGH in zijn advies uit 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24 expliciet ingaat op de Israëlische aanwezigheid in de bezette Palestijnse gebieden inclusief Oost-Jeruzalem en de juridische gevolgen daarvan die het kabinet zegt te onderschrijven?
In het advies van het Internationaal Gerechtshof wordt het geldende internationaal recht uitgelegd en de verplichtingen die daaruit volgen. Wat het kabinet in de feitelijke vragen heeft willen reflecteren, is zijn positie dat de status van Jeruzalem onderdeel zal moeten zijn van een breed akkoord waarin de beide partijen hun veiligheid en identiteit gewaarborgd zien. Het kabinet benadrukt hierbij dat alle religieuze groepen, waaronder Joden, altijd welkom en veilig moeten zijn in heel Jeruzalem, Westelijke Jordaanoever en de Golanhoogvlakte. Zie ook het antwoord op vraag 4.
Klopt het, dat door de maatregel te baseren op de verplichtingen voortvloeiend uit IGH-advies 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24, noch het bevriezen van de plannen van de E1-nederzettingen, noch het sanctioneren van extremistische kabinetsleden, noch een wisseling van Israëlische regering, noch vrede in Gaza, noch een effectieve aanpak van gewelddadige kolonisten allen individueel of gezamenlijk voldoende zijn om te voldoen aan de juridische verplichting die in het IGH-advies uit 2024?
Nederland heeft de verplichting niet bij te dragen aan de door Israël gecreëerde onrechtmatige situatie in de bezette Gebieden. Het kabinet heeft echter een bepaalde beleidsvrijheid hoe het invulling geeft aan zijn internationaalrechtelijke verplichting. Het kabinet zal blijven wegen, mede gegeven de actuele situatie ter plaatse, hoe het exact invulling geeft aan die verplichting en hoe het dus omgaat met dit Tijdelijke Sanctiebesluit en andere maatregelen.
Klopt het dat de juridische grondslag om nationale sancties te treffen na alle genoemde maatregelen in vraag 13 overeind blijft volgens de rechtsgevolgen uit het IGH 2024 advies die het kabinet onderschrijft? Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 14.
Hoe verhoudt de aangenomen motie Ceder/Stoffer (Kamerstuk 26 150, nr. 239) en vooral de beantwoording van het kabinet op de feitelijke vragen (vraag 45) op de verplichtingen voortvloeiend uit het IGH 2024 advies en AVVN-resolutie ES-10/24?
Zie het antwoord op vraag 4 en vraag 13.
Geldt het sanctiebesluit ook voor goederen uit oorspronkelijke Druzendorpen op de Golanhoogvlakten, nu dit gebied is geannexeerd door Israël?
Voor zover het producten betreft uit een postcodegebied dat op de EU-postcodelijst staat, inclusief de nederzettingen op de door Israël geannexeerde Golanhoogvlakte, valt dat product in beginsel onder de reikwijdte van dit besluit.
Kan het kabinet deze verduidelijkende spoedvragen voor het commissiedebat over het sanctiebesluit op donderdag 3 september beantwoorden?
De vragen zijn zo spoedig mogelijk beantwoord.
De veiligheid van kinderen in gezinshuizen |
|
Marijke Synhaeve (D66) |
|
Mirjam Sterk (CDA) |
|
|
|
|
Heeft u kennisgenomen van het artikel «Kinderen uit Fries gezinshuis gehaald na veroordeling gezinshuisvader voor kindermisbruik»?1
Ja.
Hoe kijkt u naar het feit dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft aangegeven geen veiligheidsrisico’s te zien voor kinderen die nog in het gezin verbleven zoals beschreven in bovenstaand artikel, terwijl de betrokken jeugdbeschermer hier – naar oordeel van de kinderrechter – terecht veel zorgen over had?
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft na de melding van deze casus meegekeken met de jeugdhulpaanbieder en beoordeeld dat de aanbieder de situatie voldoende heeft laten onderzoeken en daarnaast dat de continuïteit van de zorg voldoende is geborgd. Daarbij heeft de IGJ gesteld dat de gezinshuisvader, ook na zijn detentie, geen contact mag hebben met cliënten en niet op het terrein aanwezig mag zijn. Er waren destijds geen andere signalen bekend bij de IGJ, anders dan de verdenking van de gezinshuisvader.
Onderschrijft u de oproep van onder andere de IGJ dat er beter toezicht moet komen op de inmiddels meer dan duizend gezinshuizen waar zorg wordt geboden aan kinderen die vaak zwaar getraumatiseerd zijn en ernstige opvoed- en/of gedragsproblemen hebben?
Ja.
In de Jeugdwet worden kwaliteitseisen gesteld aan aanbieders van jeugdhulp. Elke jeugdhulpaanbieder moet hieraan voldoen, dus ook (zelfstandige) gezinshuizen. De sector is verantwoordelijk voor de uitwerking van deze kwaliteitseisen: de aanbieders van gezinshuiszorg (hoofdaannemers, franchiseorganisaties en jeugdhulpaanbieders) hebben een belangrijke rol om de door de sector opgestelde kwaliteitseisen te bewaken. Gemeenten hebben verantwoordelijkheid voor de kwaliteit bij inkoop en plaatsing/verwijzing. Ik herken het signaal dat het van gemeenten veel vraagt om de kwaliteit van de geboden zorg goed in de gaten te houden, zeker waar het zelfstandige gezinshuizen betreft. Het is aan gemeenten om hier eisen in de inkoop aan te stellen.
Ik ben met gemeenten en de gezinshuissector in gesprek over de wijze waarop we de kwaliteit en veiligheid van gezinshuizen verder kunnen verbeteren, ook/juist bij de zelfstandigen. Hierin is een belangrijke rol voor gemeenten weggelegd, bijvoorbeeld door sturing via contracten. Daarnaast heeft ook de IGJ als taak om toe te zien op de kwaliteit van jeugdhulpaanbieders. De sector is zelf aanvullend aan de slag met een professionaliseringsslag, door het herzien en het steviger verankeren van de kwaliteitscriteria bij de gezinshuizen.
Daarbij wil ik opmerken dat toezicht fungeert als een sluitstuk op de rest van het stelsel. Er is op dit moment geen centrale registratie van gezinshuizen, waardoor toezicht houden lastig is op gezinshuizen die nog niet in beeld zijn bij de IGJ. Nieuwe aanbieders van gezinshuiszorg moeten zich op grond van de Wtza melden bij het CIBG als nieuwe toetreder. Daarnaast wordt er een wetsvoorstel voorbereid om een vergunningplicht voor jeugdhulpaanbieders in te voeren, die ook voor gezinshuizen zal gelden. Daarmee wordt de mogelijkheid beter zicht te houden op kwaliteit sterk verbeterd.
Bent u het met de indiener eens dat de kwaliteitscriteria voor gezinshuizen minimaal zo streng, maar bij voorkeur nog strenger moeten zijn dan de kwaliteitscriteria voor pleegzorg, aangezien de complexiteit van de problematiek waar kinderen die in gezinshuizen worden opgevangen complexer is dan bij pleegzorg?
We hebben geconstateerd dat het kader in pleegzorg (meer) uniform is vastgelegd en wordt toegepast dan het kwaliteitskader voor gezinshuizen. Dit heeft onder meer te maken met het feit dat de pleegzorgsector met een meer uniform georganiseerd landschap te maken heeft dan de gezinshuissector. Onderdeel van de herziening van de kwaliteitscriteria gezinshuizen is daarom om uniformiteit steviger te verankeren en te zorgen voor daadwerkelijke implementatie van de kwaliteitscriteria. Ik heb geen reden om aan te nemen dat de huidige status van de kwaliteitscriteria ernstige veiligheidsrisico’s oplevert voor kinderen die op dit moment in gezinshuizen verblijven. Wel deel ik de wens om de kwaliteitscriteria aan te scherpen en steviger te verankeren.
Hoe beoordeelt u de huidige situatie waarbij bovenstaande niet het geval is?
Zie antwoord vraag 4.
Bent u het met de indiener eens dat dit ernstige veiligheidsrisico’s kan opleveren voor de kinderen die op dit moment in gezinshuizen verblijven?
Zie antwoord vraag 4.
Kunt u toelichten of het klopt dat bij de screening van gezinshuisouders alleen een Verklaring Omtrent Gedrag opgevraagd kan worden, terwijl pleegouders een Verklaring van geen bezwaar moeten aanleveren, een zwaarder instrument waar ook onderzoeken zonder veroordelingen in staan?
Gezinshuisouders zijn professionals, voor hen gelden dezelfde eisen als voor andere jeugdhulpaanbieders. Zij moeten desgevraagd een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) kunnen overleggen. Voor pleeggezinnen gelden andere eisen.
Alle pleeggezinnen2 moeten beschikken over een door de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) afgegeven Verklaring van geen bezwaar (VGB). De RvdK doet een justitiële screening en beziet of er sprake is van bezwarende feiten of omstandigheden die het afgeven van een VGB in de weg staan. Hiervoor raadpleegt de RvdK zowel het Justitieel Documentatie Systeem (waar alleen veroordelingen in worden opgenomen) als het eigen systeem. Na deze justitiële screening voert de pleegzorgorganisatie vervolgens de inhoudelijke screening uit, waarbij deze beoordeelt of een pleeggezin geschikt is om een pleegkind te verzorgen en op te voeden.
Hoe beoordeelt u de signalen over aspirant pleegouders die afgewezen worden vanwege een negatieve Verklaring van geen bezwaar, maar zij dus wel op een andere plek in Nederland door de screening van gezinshuisouder kunnen komen omdat ze wel een Verklaring Omtrent Gedrag kunnen voorleggen?
Ik ben niet bekend met signalen over aspirant pleegouders die afgewezen worden vanwege een negatieve VGB, maar zij wel op een andere plek in Nederland door de screening van gezinshuisouder kunnen komen omdat ze wel een VOG kunnen voorleggen. Ik kan deze signalen dan ook niet beoordelen.
Bent u het met de indiener eens dat dit hoogst onwenselijk is en tot hoge veiligheidsrisico’s voor kinderen kan leiden?
Zie antwoord vraag 8.
Wanneer verwacht u dat de herziening van de huidige kwaliteitscriteria voor gezinshuizen afgerond zal zijn en vanaf wanneer zullen deze herziene kwaliteitscriteria van kracht zijn?
De herziening van de huidige kwaliteitscriteria voor gezinshuizen loopt op dit moment. Er wordt gewerkt aan het bij elkaar brengen en wegen van de inbreng vanuit de sector. Ik verwacht in het najaar een update van de werkwijze en de planning waarmee tot hernieuwde kwaliteitscriteria gekomen wordt. De sector wordt bij de herziening begeleid door Kwaliteit en Blijvend Leren (KBL) en het Nederlands Jeugdinstituut (NJi). Ik volg dit proces nauwlettend en zal de Kamer voor het WGO van dit najaar informeren over de voortgang.
Bent u het met de indiener eens dat de inzet gericht moet zijn op het strenger maken van deze kwaliteitscriteria, juist ook gezien de misstanden die aan het licht komen?
Ja, onderdeel van de herziening van de kwaliteitscriteria gezinshuizen is hoe deze steviger verankerd kunnen worden. De sector is hier zelf mee aan de slag gegaan, omdat zij de noodzaak en urgentie van een professionaliseringsslag delen.
Kunt u garanderen dat in de kwaliteitscriteria die worden herzien minimaal wordt opgenomen dat vanaf de start van het gezinshuis een relevant hbo-diploma én een SKJ-registratie vereist is?
Zoals ik in mijn antwoord onder 10 aangaf, is de sector nu eerst aan zet voor de herziening van de kwaliteitscriteria. Over de voorgenomen inhoudelijke wijzigingen van de kwaliteitscriteria kan ik nu geen uitspraak doen.
Bent u het met de indiener eens dat er in de herziening van de kwaliteitscriteria ook een maximumaantal kinderen vastgesteld moet worden die in een gezinshuis mogen verblijven?
Zie antwoord vraag 12.
Kunt u aangeven hoeveel gezinshuizen momenteel meer dan zes kinderen (inclusief biologische kinderen) opvangen?
Het is niet bekend hoeveel gezinshuizen momenteel meer dan zes kinderen (inclusief biologische kinderen) opvangen.
Hoe kijkt u naar de signalen dat er momenteel gezinshuizen zijn waar tien of meer kinderen worden opgevangen, soms zelfs allemaal vanuit een crisisplaatsing?
Ik ben niet bekend met signalen dat er momenteel gezinshuizen zijn waar tien of meer kinderen worden opgevangen, soms zelfs allemaal vanuit een crisisplaatsing. In de huidige kwaliteitscriteria gezinshuizen zijn overwegingen opgenomen voor het aantal in-huisgeplaatste kinderen in gezinshuizen. Hierin staat dat het totale aantal kinderen in een gezinshuis doorgaans niet groter is dan acht kinderen, inclusief de eigen kinderen. Daarbij wordt opgemerkt dat omstandigheden en samenstelling alsmede ruimte en organisatie per gezinshuis kunnen variëren. Het uitgangspunt hierbij is «pas toe of leg uit». Onderdeel van de herziening kwaliteitscriteria gezinshuizen is onder andere het gesprek over de overwegingen rondom het aantal in-huisgeplaatste kinderen in een gezinshuis. Over de voorgenomen inhoudelijke wijzigingen van de kwaliteitscriteria kan ik nu geen uitspraak doen.
De IGJ deed in 2025 een analyse over 33 bezochte gezinshuizen in 2023 en 2024.3 In 5 van de 33 bezochte gezinshuizen zijn zeven of meer jeugdigen woonachtig. De IGJ ziet dat gezinshuizen met zeven of meer jeugdigen over de breedte gezien lagere kwaliteit jeugdhulp bieden dan gezinshuizen met zes of minder jeugdigen. Een gezinshuis waar (te) veel jeugdigen wonen met complexe problematiek, is een risico voor de kwaliteit van de zorg. Bijvoorbeeld omdat er vrijheidsbeperkende maatregelen worden toegepast.
Wel wil ik opmerken dat gezinshuisouders vaak aanvullend hulp en expertise invliegen. Bijvoorbeeld een gedragswetenschapper, traumatherapie of hulp in het huishouden. Sommige aanbieders maken zelf onderscheid tussen gezinshuis en gezinsgroep, met meer kinderen en meer hulpverleners verbonden aan het «gezin».
Op welke wijze kan kwalitatief goede zorg gegarandeerd worden door twee gezinshuisouders wanneer zij zorg dienen te leveren aan tien kinderen in crisis?
Zie antwoord vraag 15.
Hoe beoordeelt u het feit dat we in de kinderopvang in de wet een beroepskracht-kindratio vastleggen en we momenteel geen beroepskracht-kindratio vastleggen voor gezinshuizen?
De sectoren kinderopvang en gezinshuiszorg verschillen dusdanig van elkaar dat het niet vanzelfsprekend is om ook een beroepskracht-kindratio vast te leggen. Gezinshuizen moeten zich houden aan de norm verantwoorde werktoedeling zoals uitgewerkt in het Kwaliteitskader Jeugd. Zoals in mijn antwoord onder 16 aangegeven, is onderdeel van de herziening kwaliteitscriteria gezinshuizen onder andere het gesprek over de overwegingen rondom het aantal in-huisgeplaatste kinderen in een gezinshuis. Over de voorgenomen inhoudelijke wijzigingen van de kwaliteitscriteria kan ik nu geen uitspraak doen.
Bent u het met de indiener eens dat er grote risico’s bestaan in de bedragen die gezinshuisouders ontvangen voor de zorg voor deze kinderen waardoor ook foute aanbieders en criminelen aangetrokken worden die primair geld willen verdienen ten koste van kwetsbare kinderen?
Gezinshuizen bieden plek aan jeugdigen met een (vaak) zware zorgvraag, wat van gezinshuisouders veel inzet vraagt. Dat moeten we waarderen en behouden. Er bestaat een risico dat personen en/of aanbieders aangetrokken worden die primair geld willen verdienen. Het is daarom belangrijk dat gemeenten als inkopers hier goed op toe te zien. Ik ben met gemeenten en de gezinshuissector in gesprek over de wijze waarop we de kwaliteit en veiligheid van gezinshuizen verder kunnen verbeteren, bijvoorbeeld door sturing via contracten. Daarnaast heeft ook de IGJ als taak om toe te zien op de kwaliteit van jeugdhulpaanbieders.
Bent u het met de indiener eens dat het wenselijk zou zijn om één erkend keurmerk en één landelijk kwaliteitsregister te hebben van gezinshuizen die aan kwaliteitscriteria voldoen?
Ik ben het ermee eens dat het is wenselijk om één erkend keurmerk en één landelijk kwaliteitsregister te hebben van gezinshuizen.
Gezinshuizen kunnen op dit moment al gebruik maken van het Keurmerk Gezinshuizen. Bij het Keurmerk Gezinshuizen zijn de bouwstenen van de landelijke kwaliteitscriteria uit 2019 vertaald naar 3 pijlers, de 3 hoofdprocessen van het gezinshuis. Het keurmerk maakt hierbij gebruik van de ISO 9001-systematiek.4 De herziening van de kwaliteitscriteria spelen hier een belangrijke rol in en kunnen worden benut als startpunt om te komen tot één erkend keurmerk. Ik vind het verder doorontwikkelen van het keurmerk een goede ontwikkeling.
Bent u het met de indiener eens dat het onwenselijk zou zijn als deze toetsing op kwaliteit zou gebeuren door een branchevereniging die (ook financieel) baat heeft bij een stijging van het aantal gezinshuizen?
Nee, niet per se. Onder goede/strenge voorwaarden kan toetsing op kwaliteit door een branchevereniging geschieden, als dat als meest wenselijke optie naar voren komt. Dat is op dit moment niet aan de orde.
Kunt u garanderen dat, ook in lijn met de eerder aangenomen motie Synhaeve c.s. om jeugdaanbieders en hun medewerkers altijd vooraf te screenen, ook voor gezinshuizen geldt?2
Nee, dit heeft te maken met de verschillende verschijningsvormen van gezinshuizen. Gezinshuizen in loondienst bij een jeugdhulpaanbieder worden door gescreend hen gescreend, in lijn met motie Synhaeve. Verschillende franchiseorganisaties screenen gezinshuisouders, variërend in intensiteit. Gemeenten stellen eisen aan gezinshuizen die zij inkopen, screening (door een aanbieder of franchiseorganisatie) kan daar een onderdeel van zijn.
Kunt u garanderen dat deze screening wordt gedaan door een onafhankelijk instituut zoals de IGJ?
Nee.
Kunt u deze vragen beantwoorden voorafgaand aan het Jeugddebat van 30 september aanstaande?
Ja.
Kosteloze rechtsbijstand voor gedupeerde toeslagenouders |
|
Nicole Moinat (PVV) |
|
Sandra Palmen (NSC) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Gratis rechtshulp voor toeslagenouders ingeperkt»?1
Ja, ik ben bekend met dit bericht.
Klopt het dat de voorwaarden voor kosteloze rechtsbijstand voor gedupeerde toeslagenouders zijn gewijzigd en dat procedures over de brede ondersteuning door gemeenten daardoor niet langer onder deze regeling vallen? Zo ja, wanneer is hiertoe besloten en op wiens initiatief?
De voorwaarden van de Subsidieregeling pakket rechtsbijstand herstelregelingen kinderopvangtoeslag 2026 (hierna: subsidieregeling) die zien op brede ondersteuning zijn niet gewijzigd. Rechtsbijstand in procedures over de brede ondersteuning hebben daar nooit onderdeel van uitgemaakt.
Waarom kwalificeert u deze wijziging als een «verduidelijking» en niet als een versobering, terwijl het gevolg volgens Trouw is dat gedupeerde ouders bij dergelijke geschillen niet langer aanspraak kunnen maken op deze kosteloze rechtsbijstand?
Gedupeerde ouders houden recht op dezelfde rechtsbijstand in procedures die zij onder de vorige subsidieregeling hadden. Daarnaast is de subsidieregeling juist uitgebreid in de herijking van 1 mei jl. Aan de regeling is toegevoegd:
De herijkte subsidieregeling is daarmee geen versobering ten opzichte van de vorige versie.
Klopt het dat een rechter eerder heeft geoordeeld dat een gedupeerde ouder in een geschil met een gemeente over brede ondersteuning aanspraak kon maken op kosteloze rechtsbijstand? Zo ja, welke rol heeft deze uitspraak gespeeld bij het wijzigen van de voorwaarden?
De rechtbank Gelderland heeft op 5 november 2024 uitspraak gedaan in een zaak waarin een advocaat om een toevoeging voor rechtsbijstand voor de brede ondersteuning had verzocht. De rechtbank oordeelde dat de subsidieregeling in artikel 2 ruimte biedt voor kosteloze rechtsbijstand in procedures over de brede ondersteuning. De raad voor rechtsbijstand is uitvoerder van de subsidieregeling en heeft tegen deze uitspraak – in overleg met mij en het Ministerie van Justitie en Veiligheid (als stelselverantwoordelijke voor rechtsbijstand) – hoger beroep ingediend. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft daarop op 1 juli 20262 uitspraak gedaan en geoordeeld dat de brede ondersteuning niet onder de subsidieregeling valt.
Beide uitspraken zagen op de vorige versie van de subsidieregeling, van vóór 1 mei 2026. Op 1 mei 2026 is de subsidieregeling namelijk herijkt. Bij gelegenheid van de herijking is gebruik gemaakt om (in artikel 2 te expliciteren dat de kosteloze rechtsbijstand uitsluitend geldt voor procedures die in artikel 4 van de subsidieregeling staan opgenomen (waar de brede ondersteuning niet in vermeld staat).
Is bij het wijzigen van de voorwaarden bewust beoogd te voorkomen dat andere gedupeerde ouders zich bij geschillen over brede ondersteuning met succes op de regeling voor kosteloze rechtsbijstand kunnen beroepen? Zo nee, waarom zijn deze procedures dan expliciet uitgesloten?
De subsidieregeling richt zich vanaf het begin (maart 2021) op het bieden van kosteloze rechtsbijstand in procedures die gedupeerde ouders voeren over hun schadecompensatie. Op deze wijze is er ook met uw Kamer over gesproken in voortgangsrapportages en in wetsbehandeling.
Binnen de hersteloperatie is een veelheid aan regelingen om gedupeerde ouders en hun gezinnen te ondersteunen in hun herstel; de brede ondersteuning door gemeenten is daar een van. De brede ondersteuning wordt verleend door gemeenten, waar de subsidieregeling ziet op besluiten van de Dienst Toeslagen in het kader van de (aanvullende) schadecompensatie aan gedupeerde ouders. Daarom past het niet binnen de aard en het karakter van de subsidieregeling om kosteloze rechtsbijstand te bieden voor procedures tegen gemeenten. Rechtsbijstand die eventueel in procedures over de brede ondersteuning verleend wordt, valt onder het reguliere gesubsidieerde rechtsbijstandsstelsel, zoals dat ook voor andere burgers geldt voor geschillen met hun gemeente over de inzet van gemeentelijke voorzieningen.
Hoe verhoudt deze wijziging zich tot de aanbeveling van de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening om de criteria voor gesubsidieerde rechtsbijstand juist te verruimen?
Voor de toegang tot het recht is het voor burgers met een kleine portemonnee van groot belang dat ze aanspraak kunnen maken op een sociaal advocaat. De subsidieregeling ziet op kosteloze rechtsbijstand en kent geen inkomenstoets of eigen bijdrage en is daarmee in lijn met de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening. De aanbeveling van de parlementaire enquêtecommissie is verder gevolgd doordat – naar aanleiding van het advies van de Commissie Van der Meer II – de verhogingen voor advocaten in het reguliere gesubsidieerde rechtsbijstandsstelsel ook verwerkt zijn in de herijkte subsidieregeling.
Heeft de wens van het Rijk om meer financiële grip te krijgen op de hersteloperatie op enige wijze een rol gespeeld bij deze wijziging? Zo ja, welke financiële gevolgen of besparingen worden hiervan verwacht?
Het doel van de herijking was nadrukkelijk niet om te besparen op de rechtsbijstand aan gedupeerde ouders of hun nabestaanden. Zoals in het antwoord bij vraag 3 is beschreven, zijn de rechthebbenden van de subsidieregeling en het aantal procedures in die regeling juist uitgebreid tijdens de laatste herijking. De aanpassing aan artikel 2 van de subsidieregeling leidt dan ook niet tot een besparing.
Welke bezwaren heeft de Werkgroep Toeslagenadvocaten tegen de gewijzigde voorwaarden ingebracht, welke daarvan zijn niet overgenomen en waarom niet?
De aangepaste subsidieregeling is in nauw en goed overleg met de werkgroep toeslagenadvocaten en de Raad voor Rechtsbijstand tot stand gekomen.
De werkgroep toeslagenadvocaten heeft verschillende wensen ingediend om te betrekken bij de herijking van de subsidieregeling. Vanaf medio 2025 heb ik regelmatig gesprekken gevoerd met de werkgroep en de raad voor rechtsbijstand.
Op verzoek van de advocaten is een aantal onderdelen toegevoegd, waaronder de inhuur van deskundigen, rechtsbijstand voor een poging tot mediation in beroep die niet tot een schikking leidt en rechtsbijstand aan aanvragers van kinderopvangtoeslag die zich na de wettelijke peildatum melden. Ook is in overleg met de werkgroep en de raad gekomen tot een puntenvaststelling voor de toevoegingen voor rechtsbijstand bij de aanvullende schadecompensatieroutes MijnHerstel en de individuele schadeberekening.
Daarnaast heeft de werkgroep verzocht om kosteloze rechtsbijstand te bieden aan de kinderen van gedupeerde ouders en bij de brede ondersteuning, een toevoeging voor een restcategorie op te nemen (voor werkzaamheden die niet onder de in de subsidieregeling opgenomen procedures vallen) en om de punten voor de toevoegingen op te hogen voor rechtsbijstand bij onder meer beroepsprocedures en complexe schadecompensatiezaken. De rechtsbijstand in de brede ondersteuning en aan jongeren past echter niet binnen de aard en het karakter van de subsidieregeling. Zowel jongeren als gedupeerde ouders kunnen een beroep doen op de reguliere gesubsidieerde rechtsbijstandsregeling.
Ten slotte hadden twee wensen van de werkgroep te maken met het aantal punten en het tarief per punt. Uit een tijdschrijfonderzoek van de raad voor rechtsbijstand bleek niet dat advocaten structureel meer tijd besteden aan de procedures in de subsidieregeling vermeld, dan waar de punten voor de toevoegingen op zien. Daarom zijn die punten niet opgehoogd. Eind 2026 zal de raad voor rechtsbijstand weer een tijdschrijfonderzoek doen. Mocht daaruit blijken dat er wel structureel meer tijd wordt besteed dan het maximum aantal punten per toevoeging, dan zal er weer een herijking plaatsvinden van die onderdelen van de subsidieregeling. Een dergelijke herijking zal met terugwerkende kracht plaatsvinden om te waarborgen dat advocaten die tijd hebben geschreven over de door hen verrichte werkzaamheden dat ook vergoed krijgen. De subsidieregeling is een aparte regeling binnen het stelsel van de gesubsidieerde rechtsbijstand, gebaseerd op de Wet op de rechtsbijstand. Daarom geldt onder meer hetzelfde tarief per punt voor de toevoegingen in de subsidieregeling en het reguliere gesubsidieerde rechtsbijstandsstelsel. Een restcategorie als aparte toevoeging bestaat niet binnen de gesubsidieerde rechtsbijstand en past dan ook niet binnen de subsidieregeling. Daarom is deze wens van de werkgroep toeslagenadvocaten evenmin overgenomen bij de herijking van de subsidieregeling.
Acht u het rechtvaardig dat een gedupeerde ouder die meent dat een gemeente de toegezegde brede ondersteuning niet of onvoldoende biedt, mogelijk zelf kosten moet maken voor juridische bijstand om die ondersteuning af te dwingen, terwijl die brede ondersteuning onderdeel is van de hersteloperatie? De Rijksoverheid omschrijft brede ondersteuning zelf als een essentieel onderdeel van de hersteloperatie.
De voorwaarden die zien op rechtsbijstand in procedures over de brede ondersteuning zijn niet gewijzigd in de subsidieregeling. De subsidieregeling ziet specifiek op het bieden van kosteloze rechtsbijstand in procedures over de schadecompensatie van gedupeerde ouders. De brede ondersteuning richt zich op het ondersteunen van gedupeerde ouders en hun gezinnen om zelf hun leven weer op de rit te krijgen. Dat kent een ander karakter dan het bieden van financieel herstel aan gedupeerde ouders die onterechte terugvorderingen van de Belastingdienst hebben gekregen en als gevolg daarvan financiële problemen hebben ervaren. Procedures over de brede ondersteuning verleend door gemeenten zijn dan ook nooit onderdeel geweest van de subsidieregeling.
Een gedupeerde ouder kan desgewenst gesubsidieerde rechtsbijstand aanvragen onder het reguliere rechtsbijstandsstelsel, zoals dat ook voor andere burgers geldt voor geschillen met hun gemeente over de inzet van gemeentelijke voorzieningen.
Bent u bereid de voorwaarden opnieuw te bezien en ervoor te zorgen dat gedupeerde ouders die moeten procederen over brede ondersteuning toegang houden tot kosteloze rechtsbijstand? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord vraag 9.
De gebeurtenissen in Overasselt |
|
Claire Martens-America (VVD), Ulysse Ellian (VVD) |
|
David van Weel (VVD) |
|
|
|
|
Deelt u de mening dat de gebeurtenissen in Overasselt, waarbij een 51-jarige man om het leven kwam en twee politieagenten gewond raakten, opnieuw laten zien hoe gewelddadig en nietsontziend de georganiseerde criminaliteit in Nederland is en daarmee een nieuwe aanval op onze democratische rechtsstaat?
Dat de georganiseerde misdaad extreme vormen van geweld niet schuwt, is niet nieuw in Nederland. We weten inmiddels door verschillende incidenten in het recente verleden dat criminelen bij het gebruiken van geweld nietsontziend kunnen zijn. De gebeurtenissen in Overasselt zijn hier helaas een nieuw voorbeeld van. Wat het incident in Overasselt bijzonder maakt is de ongekend grote groep die bereid is geweest met zware vuurwapens op pad te gaan en kennelijk een aantal van hen ook bereid is geweest deze vuurwapens te gebruiken.
Het enorme geweld en machtsvertoon raakt het veiligheidsgevoel in Overasselt in het bijzonder, maar ook breder in de samenleving. Het Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland laat duidelijk zien dat de schadelijke effecten van deze vorm van criminaliteit breed en in de haarvaten van onze samenleving neerslaan en een ernstige bedreiging kunnen vormen voor belangrijke fundamenten van onze democratische rechtsstaat. Daarom doe ik er samen met de ministeriële Taskforce Ondermijning alles aan om de georganiseerde criminaliteit vanuit verschillende kanten hard te bestrijden.
Wat vindt u ervan dat een crimineel samenwerkingsverband een klein legertje op de been kan brengen?
Het onderzoek van politie en Openbaar Ministerie (OM) naar de gebeurtenissen in Overasselt is in volle gang. Uw vraag ziet op aspecten die mogelijk onderdeel uit (gaan) maken van dit onderzoek. Het is niet aan mij als Minister van Justitie en Veiligheid om uitspraken te doen over lopende onderzoeken, omdat dit het onderzoek kan schaden. Wanneer er meer informatie gedeeld kan worden, is het aan politie of OM om dat te doen.
Wat vindt u ervan dat er Fransen, Belgen en Algerijnen zijn aangehouden? Wat zegt dat over de omvang en het karakter van het criminele samenwerkingsverband?
Het is niet aan mij als Minister van Justitie en Veiligheid om uitspraken te doen over aspecten die mogelijk onderdeel zijn van lopende strafrechtelijke onderzoeken.
Over het algemeen weten we dat criminelen zich niet houden aan landsgrenzen; ze opereren wereldwijd. Daarom is de internationale aanpak één van mijn speerpunten in de aanpak van ondermijning. In Europees en breder internationaal verband werken we nauw samen met buitenlandse partners om deze vorm van criminaliteit aan te pakken. Ik focus mij hierbij op West-Afrika, Latijns-Amerika en het Caribisch gebied en op landen die geprioriteerd zijn in de aanpak van criminele geldstromen, zoals de Verenigde Arabische Emiraten, Marokko en Turkije.
Op welke wijze is deze groep volgens u geronseld?
Het is niet aan mij als Minister van Justitie en Veiligheid om uitspraken te doen over aspecten die mogelijk onderdeel zijn van lopende strafrechtelijke onderzoeken.
Bent u bekend met het feit dat de foto van Jan G. afgelopen week veel werd gedeeld op telefoons in de onderwereld? Welke informatie was bij politie, het Openbaar Ministerie (OM) en andere betrokken diensten beschikbaar over de dreiging rond de woning, de bewoner en diens omgeving voorafgaand aan het incident?
Het niet aan mij als Minister van Justitie en Veiligheid om uitspraken te doen over aspecten die mogelijk onderdeel zijn van lopende strafrechtelijke onderzoeken.
Voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten geldt dat er in het openbaar geen uitspraken gedaan kunnen worden over de informatiepositie van de diensten.
Hoe kan het dat het organiseren van deze geweldsactie buiten het beeld van de inlichtingendiensten is gebleven?
De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) heeft de taak, op basis van de Wet op Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv) 2017, onderzoek te doen naar personen of organisaties die (aanleiding geven tot een ernstig vermoeden dat zij) een dreiging vormen voor de nationale veiligheid. Er kunnen in het openbaar geen uitspraken gedaan worden over al dan niet lopende onderzoeken van de AIVD.
Hoe kwalificeert u de dreigvideo die is opgedoken in de zaak Overasselt waarin wordt gedreigd iedereen die Jan G. liefheeft of heeft geholpen te vermoorden indien 1.283 kilo drugs niet binnen 12 uur wordt teruggegeven?
Het is niet aan mij als Minister van Justitie en Veiligheid om uitspraken te doen over aspecten die mogelijk onderdeel zijn van lopende strafrechtelijke onderzoeken.
Hoe beoordeelt u het feit dat Jan G. de sluiting van zijn woning door de burgemeester effectief heeft kunnen aanvechten bij de rechter? Bent u van mening dat de burgemeester over voldoende bevoegdheden beschikt en beschikte om zijn woning te sluiten?
Het sluiten van een woning is een ingrijpende maatregel, maar kan noodzakelijk zijn om de openbare orde te herstellen. In dit geval is niet de oorspronkelijke sluiting aangevochten, maar wel enkele verlengingen daarvan. Daarmee stond vooral de voortduring van de sluiting ter discussie en is de aanvankelijke noodzaak van de sluiting ogenschijnlijk niet in twijfel getrokken. Naarmate de openbare orde is hersteld en/of de overtreding is beëindigd en herhaling is voorkomen, neemt de grond voor voortzetting van de sluiting af en vereist een verlenging een actuele onderbouwing van de noodzaak. Bij de latere verlengingen oordeelde de rechter echter dat de gevolgen voor de betrokkenen niet langer in verhouding stonden tot het daarmee te dienen doel.
Ik ben daarmee van mening dat de burgemeester over voldoende bevoegdheden beschikt om een woning te sluiten, mits de noodzaak daarvan zorgvuldig wordt gemotiveerd, minder ingrijpende maatregelen niet volstaan en voldoende rekening wordt gehouden met de specifieke omstandigheden en belangen van de betrokkenen.
Klopt het dat het vermeende doelwit Jan G. na veroordeling zijn hoger beroep in vrijheid af heeft mogen wachten? Zo ja, hoe beoordeelt u het feit dat G. zijn woning eerder doelwit is geweest van schietaanvallen en explosieven en dat G. toch in vrijheid zijn hoger beroep af heeft mogen wachten?
In algemene zin volgt uit het Wetboek van Strafvordering dat straffen in beginsel pas ten uitvoering worden gelegd nadat de uitspraak onherroepelijk is geworden. Dat betekent dat zolang hoger beroep of cassatie openstaat of is ingesteld, een straf normaal gesproken niet wordt uitgevoerd. Het kan wel voorkomen dat de rechter op vordering van het OM beslist dat iemand in afwachting van het hoger beroep in voorlopige hechtenis gaat of blijft. In dat geval wacht diegene het hoger beroep niet in vrijheid af. De beslissingen en afwegingen hierover zijn voorbehouden aan de rechter.
Op welke wijze is het gevaar dat G. vanwege de uitgaande dreiging voor zijn omgeving vormde meegewogen bij de beslissing om het hoger beroep in vrijheid af te wachten?
Zie antwoord vraag 9.
Klopt het dat niet duidelijk is hoe G. aan zijn vermogen komt? Waarom wordt er geen financieel onderzoek ingesteld als iemand zijn huis wordt beschoten?
Over individuele zaken doe ik geen uitspraken. Als daartoe aanleiding is vanwege het vermoeden van strafbare feiten kan het OM een strafrechtelijk onderzoek starten. Insteek van een dergelijk onderzoek kan financieel zijn.
Bent u bereid om alles op alles te zetten om de mogelijke aanstichter(s) van dit geweld op te pakken? Hoe gaat u de moties Ellian uitvoeren over het substantieel verhogen van het beloningsgeld voor tips ten aanzien van personen op de Nationale Opsporingslijst?1, 2
Beslissingen in het kader van het strafrechtelijk onderzoek zijn aan het OM voorbehouden. In zijn algemeenheid benadruk ik met klem dat criminelen die verantwoordelijk zijn voor dit soort ernstig geweld moeten worden opgespoord en voor de rechter worden gebracht. Dat geldt voor de feitelijke uitvoerders van het geweld, maar ook voor personen en netwerken die opdracht geven daartoe.
Op uw vraag ten aanzien van de moties Elian (VVD) over het substantieel verhogen van het beloningsgeld voor tips ten aanzien van personen op de Nationale Opsporingslijst antwoord ik u dat het lid Ellian over dit onderwerp een nieuwe motie heeft ingediend met het verzoek aan de regering om de circulaire bijzondere opsporingsgelden zo aan te passen dat de Minister van Justitie en Veiligheid zelf bij voortvluchtigen op de Nationale Opsporingslijst het tipgeld kan vaststellen. De motie is op 22 september 2026 aangenomen en ik zal u uiterlijk begin 2027 informeren over de wijze waarop de motie zal worden uitgevoerd.
Het bericht ‘Hij werd weggestuurd bij het Cornelius Haga Lyceum, maar nu heeft Soner Atasoy vier islamitische scholen’ |
|
Annette Raijer (PVV), Geert Wilders (PVV) |
|
Judith Tielen (VVD) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht dat Soner Atasoy werd weggestuurd bij het Cornelius Haga Lyceum, maar nu helemaal terug is als schoolbestuurder van islamitische scholen en inmiddels een kwart van het islamitisch voortgezet onderwijs in Nederland in handen heeft op kosten van de belastingbetaler?1
Ik heb het nieuwsbericht gelezen.
Hoe heeft u kunnen toestaan dat iemand waar de AIVD in 2019 al voor waarschuwde vanwege vermeende contacten met salafistische groeperingen, na een ernstig conflict bij het Cornelius Haga Lyceum werd ontslagen en de behandeling van moslims vergeleek met de vervolging van Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog, zonder enige belemmering islamitische scholen kon oprichten van belastinggeld en welke integriteitscontroles zijn uitgevoerd om te voorkomen dat deze man zijn gang kan blijven gaan met het oprichten van islamitische scholen?
Het bestuur dat bekostiging voor een nieuwe school aanvraagt, moet aantonen dat aan een aantal objectieve criteria wordt voldaan. Deze criteria hebben ook betrekking op de bestuurders. De bestuurders moeten bijvoorbeeld een recente verklaring omtrent gedrag (VOG) overleggen. Ook wordt gecontroleerd of de bestuurders en toezichthouders in de afgelopen vijf jaar betrokken waren bij een schoolbestuur waaraan een onherroepelijke aanwijzing is gegeven of waarvan de bekostiging is beëindigd in verband met het oordeel «zeer zwak».
Daarnaast toetst de inspectie de te verwachten onderwijskwaliteit van nieuwe scholen. Een onderdeel hiervan is een toets op de beoogde invulling van het burgerschapsonderwijs. Omdat het onderwijs nog niet gaande is, kan de onderwijskwaliteit vanzelfsprekend niet worden beoordeeld. De inspectie houdt vervolgens vanaf het moment dat de school haar deuren opent toezicht op het onderwijs en de naleving van alle wettelijke eisen.
Volgens deze criteria heeft de inspectie de betreffende bestuurder en de betreffende aanvraag getoetst. Het oordeel van de inspectie was positief.
Deelt u de mening dat Artikel 23 van de Grondwet nooit mag worden gebruikt als vrijbrief om met Nederlands belastinggeld onderwijs te verzorgen waarin de Koran en de Soenna uiteindelijk zwaarder wegen dan gelijkwaardigheid, individuele vrijheid en de waarden van onze democratische rechtsstaat? Zo ja, waar ligt voor u de grens?
Alle scholen waaronder islamitische scholen moeten leerlingen onderwijzen in lijn met de basiswaarden van de democratische rechtsstaat, waaronder vrijheid en gelijkwaardigheid. Doen ze dit niet, dan handelen ze in strijd met de wettelijke burgerschapsopdracht. Daar ligt de grens. De inspectie ziet erop toe dat scholen en besturen de wet naleven. Bij iedere nieuwe school voert de inspectie al in het eerste jaar na de start van de school een kwaliteitsonderzoek uit.
Kunt u aangeven hoeveel belastinggeld deze scholen jaarlijks ontvangen, welke bestuurlijke, financiële en ideologische risico’s vooraf zijn onderzocht en hoe controleert de Inspectie van het Onderwijs daadwerkelijk wat leerlingen wordt bijgebracht over de Holocaust, antisemitisme, homoseksualiteit, gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen en de Nederlandse normen en waarden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u een volledig overzicht aan de Kamer sturen?
Alle middelbare scholen, ook deze vier middelbare scholen, krijgen jaarlijks een vaste voet van 286.094,38 euro en een bekostiging per leerling van 9.930,98 euro.2 De totale bedragen verschillen per school.
Bij wet is vastgelegd wat op een school aan leerlingen moet worden bijgebracht. De inspectie controleert of scholen aan deze wettelijke eisen voldoen. Dat doet de inspectie op basis van haar onderzoekskaders, die openbaar beschikbaar zijn. In het eerste jaar van een nieuwe school voert de inspectie een kwaliteitsonderzoek uit. Het burgerschapsonderwijs is hier onderdeel van. De inspectie controleert of de school de leerlingen kennis over en respect voor de basiswaarden van de democratische rechtsstaat bijbrengt. Bij een nieuw bestuur zijn altijd ook de financiën onderwerp van gesprek.
Bent u bereid om zo spoedig mogelijk een onafhankelijk onderzoek te laten doen naar de oprichter en het bestuur, geldstromen, personele en organisatorische verwevenheid, de ideologische koers en het daadwerkelijke burgerschapsonderwijs van alle scholen die onder Atasoy of aan hem verbonden stichtingen vallen? Zo nee, hoeveel rode vlaggen moeten er nog verschijnen voordat u eindelijk ingrijpt?
De inspectie ziet nu geen aanleiding voor een dergelijk onderzoek.
Klopt het dat Atasoy, naast de vestigingen in Tilburg, Almere, Breda en Gouda, plannen heeft om nog meer islamitische middelbare scholen te openen en om hoeveel aanvragen gaat het, in welke gemeenten, welke aanvragen zijn goedgekeurd en hoeveel publiek geld is daarmee gemoeid?
Stichting De Ozonlaag, waar de heer Atasoy bestuurder is, heeft dit jaar twee meldingen3 (in Gouda en Tilburg) gedaan voor basisonderwijs en zes meldingen (in Roosendaal, Gouda, Breda, Almere, ’s Hertogenbosch en Tilburg) voor voortgezet onderwijs. Het schoolbestuur kan die meldingen voor 1 november omzetten in een aanvraag tot bekostiging. Vervolgens toetsen DUO en de Inspectie voor het Onderwijs of de aanvragen voldoen aan de bekostigingscriteria: de belangstellingsmeting, de toets op de te verwachten onderwijskwaliteit, de uitnodiging aan lokale onderwijspartijen en de toets op de bestuurders en toezichthouders.
Bent u bereid alle islamitische scholen te sluiten? Zo nee, waarom niet?
Nieuwe scholen die aan de wettelijke vereisten en kwaliteitseisen voldoen, hebben het recht om onderwijs aan te bieden, ongeacht hun richting of levensovertuiging (art. 23 GW). Ik zie geen reden om alle islamitische scholen te sluiten.
Het artikel ‘Nieuwe keiharde klap voor truckers: cruciale brug gaat op slot vanwege gevaarlijke scheurtjes’ |
|
Erwin Prickaertz (PVV) |
|
Herbert |
|
|
|
|
Bent u bekend met het artikel «Nieuwe keiharde klap voor truckers: cruciale brug gaat op slot vanwege gevaarlijke scheurtjes»1?
Ja.
De Houtribdijk, de Merwedebrug en inmiddels meerdere andere plekken laten zien dat de staat van onze infrastructuur steeds verder verslechtert; beseft u dat het inmiddels vijf over twaalf is als het gaat om de staat van onze infrastructuur? Wanneer dringt tot u door dat hier sprake is van een serieus nationaal probleem?
De Kamer is meermaals geïnformeerd over de verouderde en verslechterende infrastructuur en de daaruit voortvloeiende grote instandhoudingsopgave, onder meer via de jaarlijkse Staat van de Infrastructuur die de Kamer aan het eind van elk kalenderjaar toekomt. Het is evident dat hier met prioriteit aan gewerkt moet worden, en dat doet het Ministerie van IenW ook. Om die reden heeft het kabinet, bovenop de coalitieakkoordmiddelen, met Prinsjesdag bekendgemaakt € 1,5 miljard extra vrij te maken voor de instandhouding onze infrastructuur. Daarnaast zijn er ook additionele middelen vrijgemaakt om de regionale bereikbaarheid te verbeteren.
Echter is ook duidelijk dat de landelijke opgave van dergelijke grootte is, dat deze niet op korte termijn en met de beschikbare middelen en capaciteit kan worden opgelost. Ondanks het extra geld moeten er dus scherpe keuzes worden gemaakt over de gehele breedte aan infrastructurele projecten (exploitatie, onderhoud, vernieuwing én nieuwe aanleg) om de basis weer op orde te krijgen. Veiligheid en de instandhouding van de infrastructuur staan daarin voorop. De Kamer wordt over de prioritering, die op basis van het Afweegkader2 is gemaakt, op korte termijn geïnformeerd.
Hoeveel bruggen en wegen moeten er nog worden afgesloten, hoeveel vrachtwagens moeten er nog uren omrijden en hoeveel economische schade moet er nog ontstaan voordat u daadwerkelijk in actie komt?
Het instellen van gebruiksbeperkingen brengt in veel gevallen negatieve effecten met zich mee, maar zijn tegelijkertijd nodig om de veiligheid van de netwerkgebruikers te waarborgen en ervoor te zorgen dat het overige verkeer dergelijke objecten zo lang mogelijk veilig kan blijven gebruiken. Voor IenW staat veiligheid voorop. Dit is ook verankerd in de genoemde prioriteringsaanpak genoemd bij vraag 2.
Erkent u dat de grootschalige achterstand in het onderhoud van bruggen en wegen onze economie uiteindelijk miljarden euro’s kan kosten, doordat vrachtverkeer moet omrijden, bedrijven slechter bereikbaar worden en transportkosten alsmaar blijven oplopen?
Een stabiele infrastructuur is randvoorwaardelijk voor het verdienvermogen nu en in de toekomst.
Waarom is er nog altijd geen concreet noodplan om de grootste onderhoudsachterstanden zo snel mogelijk weg te werken? Bent u bereid alsnog met een plan te komen en de Kamer hierover op korte termijn te informeren?
In juli 2025 is het Meerjarenplan Instandhouding3 met de Kamer gedeeld; deze zet de aanpak voor de instandhoudingsopgave en het verhogen van de productie bij Rijkswaterstaat uiteen.
Kunt u de Kamer zo snel mogelijk duidelijkheid geven over hoe het kabinet deze onderhoudsachterstanden gaat aanpakken, voordat we opnieuw in het nieuws moeten lezen dat er nog meer cruciale routes worden afgesloten en onze economie verder in de problemen komt?
Het Meerjarenplan Instandhouding4 zet onze aanpak voor de instandhoudingsopgave en het verhogen van de productie bij Rijkswaterstaat uiteen. Daarnaast wordt de Kamer op korte termijn geïnformeerd over de prioritering, die op basis van het Afweegkader5 is gemaakt.
Klopt het dat vrachtverkeer als gevolg van de afsluitingen en beperkingen van onder meer de Merwedebrug, Papendrechtsebrug en Algerabrug verplicht wordt omgeleid over wegen waarop geheel of gedeeltelijk vrachtwagenheffing verschuldigd is?
Afsluiting en beperkingen op kunstwerken en bruggen vinden alleen plaats vanwege noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden of wanneer dit vanwege de constructieve veiligheid van een brug noodzakelijk is. Het klopt dat de omleiding plaats vindt over wegen waarop geheel of gedeeltelijk vrachtwagenheffing verschuldigd is en dat komt omdat de vrachtwagenheffing, zoals vastgelegd in de bijlage van de Wet Vrachtwagenheffing, van toepassing is op bijna alle snelwegen en sommige provinciale en gemeentelijke wegen. Zie ook het antwoord op vraag 2. Daarbij wil ik toevoegen dat op 7 september 2026 de Algerabrug is heropend.1
Hoeveel infrastructurele objecten in Nederland zijn momenteel geheel afgesloten of beperkt toegankelijk voor vrachtverkeer, en voor hoeveel van deze objecten geldt een officiële omleidingsroute die geheel of gedeeltelijk over wegen loopt waarop vrachtwagenheffing verschuldigd is?
Jaarlijks publiceren Rijkswaterstaat (RWS) en ProRail rapportages over de technische staat van de infrastructuur in Nederland. Op 8 december 2025 zijn de meest recente rapportages met de Kamer gedeeld.2 De eerstvolgende Staat van de Infrastructuur wordt dit najaar gepubliceerd. In de RWS-rapportage wordt ook gerapporteerd over kunstwerken zoals bruggen en viaducten waarvoor een gebruiksbeperking geldt. In de Staat van de Infrastructuur zijn 50 objecten opgenomen met een gewichtsbeperking of een volledig afsluiting voor het wegverkeer.3 In het geval een dergelijk object deel uitmaakt van een belangrijke, druk bereden route, zullen de omleidingsroutes doorgaansgaan over snelwegen gaan waarop vrachtwagenheffing verschuldigd is.
Acht u het redelijk dat vrachtverkeer eerst wordt geconfronteerd met afgesloten of beperkt toegankelijke infrastructuur, mede als gevolg van het feit dat de overheid jarenlang onvoldoende middelen heeft gereserveerd voor onderhoud, vervanging en renovatie, en vervolgens ook nog extra moet betalen voor de omweg die de overheid zelf oplegt? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom vindt u het dan aanvaardbaar dat vervoerders opdraaien voor kosten die voortvloeien uit infrastructurele tekortkomingen waarop zij geen enkele invloed hebben?
Afsluitingen of beperkingen zijn soms helaas onvermijdelijk om een veilig gebruik van de infrastructuur te kunnen garanderen of om werkzaamheden te kunnen uitvoeren. Dit doen we alleen als het vanwege werkzaamheden of constructieve veiligheid van een brug echt niet anders kan. De vrachtwagenheffing geldt voor alle gereden kilometers over het heffingsnetwerk, ook wanneer de kilometers worden gereden over een omleidingsroute. Zoals toegelicht in de antwoorden op Kamervragen van het lid Van Duijvenvoorde over de afsluiting van de Merwedebrug en de staat van de Nederlandse infrastructuur (verzonden op 18 augustus 2026)4 biedt de Wet vrachtwagenheffing geen mogelijkheid voor een tijdelijke uitzondering van extra omgereden kilometers.
Ik vind het niet aanvaardbaar dat vervoerders opdraaien voor kosten door afsluitingen of beperkingen voor zover de schade die geleden wordt uitgaat boven het normale maatschappelijke risico en die een benadeelde in vergelijking met anderen onevenredig zwaar treft. Transportbedrijven die onevenredige schade lijden kunnen daarom een beroep doen op de regeling voor nadeelcompensatie. Vervolgens brengt een onafhankelijke commissie hierover advies uit. Extra kosten die verband houden met de vrachtwagenheffing kunnen meegenomen worden in een verzoek tot nadeelcompensatie.
Bent u bereid om officiële omleidingsroutes die noodzakelijk zijn vanwege afsluitingen of beperkingen van Rijksinfrastructuur tijdelijk uit te zonderen van de vrachtwagenheffing? Zo nee, waarom kiest u er bewust voor vervoerders voor een door de overheid veroorzaakte omweg te laten betalen?
Zoals ook aangegeven in het antwoord op vraag 3 biedt de Wet vrachtwagenheffing geen mogelijkheid voor een tijdelijke uitzondering van de vrachtwagenheffing op wegen waarop omleidingsroutes gelden. Eigenaren van vrachtwagens kunnen wel een beroep doen op de regeling voor nadeelcompensatie. Overigens rijdt op de wegen waarop wordt omgeleid ook verkeer dat niet omrijdt.
Is bij het vaststellen van de omleidingsroutes überhaupt rekening gehouden met de vrachtwagenheffing en het financiële gevolg voor vrachtverkeer? Zo ja, wat waren daar de overwegingen van en wat heeft u doen besluiten hier niets aan te doen? Zo nee, bent u het dan met mij eens dat dat een flinke tekortkoming is?
Nee, de afweging om bruggen af te sluiten wordt gemaakt op basis van veiligheid. Dit betekent ook dat vrachtverkeer helaas moet worden omgeleid. Uiteraard wordt daarbij gekeken hoe de overlast voor het verkeer en de omgeving zo beperkt mogelijk kan worden gehouden. Ook wordt bij het bepalen van de omleidingsroutes bekeken of de alternatieve routes het extra aanbod kunnen verwerken. Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 2 maken omleidingsroutes in veel gevallen gebruik van het heffingsplichtige netwerk van de vrachtwagenheffing. Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 3 kunnen transportbedrijven die onevenredige schade lijden een beroep doen op de regeling voor nadeelcompensatie.
Bent u het eens met de stelling dat de vrachtwagenheffing in dergelijke gevallen niets meer is dan een ordinaire extra rekening aan het adres van vrachtwagenchauffeurs als gevolg van een overheid die jarenlang de staat van de infrastructuur genegeerd heeft? Zo ja, waarom neemt u dan geen maatregelen? Zo nee, waarom niet?
Nee, de vrachtwagenheffing is ingevoerd om alle eigenaren van vrachtwagens uit het binnen- en buitenland per gereden kilometer te laten betalen. In veel andere Europese landen is een vergelijkbaar heffingssysteem geïmplementeerd. Als onderdeel van de invoering van de vrachtwagenheffing is het heffen van het Eurovignet in Nederland per 1 juli 2026 beëindigd en is de motorrijtuigenbelasting verlaagd tot het Europees minimum. Om de elektrificatie van het wagenpark te stimuleren betalen elektrische vrachtwagens ongeveer 80% minder vrachtwagenheffing dan dieselvrachtwagens. Ook worden de netto-opbrengsten van de vrachtwagenheffing teruggesluisd naar de vervoerssector. Het gaat met name om subsidies voor elektrische vrachtwagens en laadinfrastructuur. Zo draagt de vrachtwagenheffing bij aan het verminderen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en de daarmee gepaard gaande grilligheid van de brandstofkosten. De afgelopen periode fluctueerde de dieselprijzen sterk in vergelijking tot de elektriciteitsprijzen. Zo lagen de energiekosten voor een vrachtwagen van 40 tot 50 ton de afgelopen 12 maanden op ongeveer 65,1 tot 69,8 eurocent per gereden kilometer voor rijden op elektriciteit. Voor het rijden van een vergelijkbare vrachtwagen op diesel stegen de brandstofkosten in de afgelopen 12 maanden tot 87,5 eurocent per gereden kilometer.5 Los van de vrachtwagenheffing kunnen transportbedrijven die onevenredig getroffen worden door de omleiden een beroep doen op de regeling voor nadeelcompensatie, zoals reeds toegelicht in het antwoord op vraag 3.
Wat bent u concreet van plan om te doen om de vrachtwagenchauffeurs op korte termijn én op lange termijn, veronderstellend dat er in de toekomst meer infrastructurele objecten zullen uitvallen, te ontzien dan wel te compenseren?
Honderden bruggen, wegen, tunnels, sluizen, spoorlijnen, viaducten en andere infrastructurele kunstwerken zijn in de jaren ’50, ’60 en ’70 aangelegd en zijn de afgelopen decennia steeds intensiever en zwaarder belast. Deze kunstwerken zijn grotendeels aan vernieuwing toe. Als we hierin niet investeren, zal het aantal verstoringen, gebruiksbeperkingen en afsluitingen op het hoofdwegennet, spoornetwerk en hoofdvaarwegennet hand over hand toenemen, met niet alleen meer kosten tot gevolg, maar ook meer hinder en de daarmee gepaarde economische schade.
Dat is de reden waarom in het Coalitieakkoord Jetten over de looptijd van het Mobiliteitsfonds bijna 10 miljard euro is uitgetrokken voor infrastructuur en met Prinsjesdag nog eens ruim 5 miljard euro. Gegeven de grote omvang van de opgave is dat niet voldoende en daarom zal er een zoals eerder aangekondigd herprioritering binnen het Mobiliteitsfonds en Deltafonds plaatsvinden om dit noodzakelijk onderhoud te financieren. Uw Kamer zal hierover medio oktober worden geïnformeerd.
De belangrijkste prioriteit hierbij is om onverwachte afsluitingen zoveel mogelijk te voorkomen door het uitvoeren van inspecties en onderhoud en het tijdig nemen van maatregelen. Desalniettemin kunnen wegafsluitingen of het instellen van beperkingen noodzakelijk blijken met het oog op de verkeersveiligheid, zoals onlangs op de Suurhoffbrug. Op grond van artikel 4:126 van de Algemene wet bestuursrecht kunnen bedrijven en ondernemers ook bij toekomstige maatregelen aanspraak maken op nadeelcompensatie. Dit is mogelijk voor zover er schade wordt geleden die uitgaat boven het normale maatschappelijke risico en die een benadeelde in vergelijking met anderen onevenredig zwaar treft.
Kunt u naar verwachting aangeven hoeveel extra opbrengsten uit de vrachtwagenheffing worden gegenereerd doordat vrachtverkeer gebruik moet maken van officiële omleidingsroutes?
In welke mate extra kilometers gereden worden is niet goed te meten, omdat er grote verschillen zijn op basis van de herkomst en bestemming van vrachtwagens. Waar een afsluiting voor de één een flinke omweg kan betekenen, kan dit voor de ander slechts een kleine aanpassing van zijn route zijn.
Hoeveel langdurige afsluitingen of beperkingen van Rijkswegen en kunstwerken worden de komende vijf jaar verwacht waarbij vrachtverkeer moet worden omgeleid?
In de Staat van de Infrastructuur is gemeld dat er 50 kunstwerken zijn met (gewichts-) beperkingen voor de Rijkswegen.6 In de beleidsbrief van 24 april jl.7 aan de Kamer is onder meer aangekondigd dat als we niets doen, het de verwachting is dat dit aantal in 2030 verdubbeld is. Het kabinet heeft zich als doel gesteld om de negatieve trend van meer en/of langer durende beperkingen als gevolg van achterstanden in het onderhoud deze kabinetsperiode te doorbreken. Daarom ben ik samen met de Staatssecretaris bezig met een grootschalige herprioritering in het Mobiliteits- en Deltafonds om ervoor te zorgen dat kunstwerken tijdig worden vervangen en er zo min mogelijk beperkingen moeten worden opgelegd (zie ook antwoord op vraag 7).
Bent u bereid voortaan bij iedere langdurige afsluiting vooraf te beoordelen of vrachtvervoerders door de aangewezen omleidingsroute extra vrachtwagenheffing moeten betalen en de Kamer hierover te informeren?
Indien nodig zal de kamer worden geïnformeerd over afsluitingen. Verder informeren we de Kamer via de reguliere lijnen, zoals de Staat van de Infrastructuur, over de stand van zaken van de vernieuwingsopgave en eventuele beperkingen. Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 2 gaan omleidingsroutes in de meeste gevallen over snelwegen, waarop vrachtwagenheffing verschuldigd is.