De derde herzieningsconferentie over het Verdrag inzake clustermunitie |
|
Sarah Dobbe (SP), Christine Teunissen (PvdD) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Kunt u aangeven wat de Nederlandse inzet is bij de derde herzieningsconferentie over het Verdrag inzake clustermunitie? Kunt u dit doen voor 14 september, wanneer de conferentie begint?1
Tijdens de Toetsingsconferentie van het Verdrag inzake clustermunitie zal Nederland zich inzetten voor het behoud, versterken en de naleving van de door het Verdrag gestelde regels. De Nederlandse inzet richt zich op het aannemen van een nieuw vijfjarig actieplan dat de implementatie van de Verdragsbepalingen ondersteunt. Tijdens de conferentie zal Nederland een aantal verklaringen afgeven, waarin Nederland zich committeert aan de Verdragsbepalingen en zorgen worden geuit over het niet-onderscheidend gebruik van clustermunitie, dat wil zeggen het gebruik waarbij geen onderscheid gemaakt wordt of kan worden tussen militaire doelen en burgers en burgerobjecten. Ook zal Nederland, als een van de grootste donoren, het vijfjarige Mine Action en Clustermunitie Programma III voor het voetlicht brengen, waarmee Verdragspartijen worden ondersteund in het ruimen van explosieve oorlogsresten, waaronder clustermunitie. Tot slot zal Nederland aandacht vragen voor het belang van gender sensitieve programmering.
De vragen zijn zo snel mogelijk beantwoord.
Wat is uw reactie op recente berichten over het gebruik van clustermunitie in Mali, een verdragspartij2? Deelt u de zorgen van de Cluster Munitie Coalitie hierover?
Ja, het kabinet deelt de zorgen van de Cluster Munitie Coalitie over het vermeende gebruik van clustermunitie in Mali. Mali is partij bij het Verdrag inzake clustermunitie en daarmee gebonden aan de bepalingen daarvan, waaronder het verbod op het gebruik van clustermunitie. Het kabinet acht het van belang dat Mali onderzoek verricht naar het vermeende gebruik en zal Mali daartoe ook oproepen tijdens de aanstaande Toetsingsconferentie.
Wat is uw reactie op berichten over Russisch gebruik van clustermunitie eerder deze maand in Kiev3? Deelt u de zorgen van Human Rights Watch hierover?
Het kabinet deelt de zorgen van Human Rights Watch over het Russische niet-onderscheidende gebruik van clustermunitie in Oekraïne in algemene zin en dus ook in Kyiv eerder deze maand.
Wat is uw reactie op het bericht dat Turkije clustermunitie aan Oekraïne wil leveren4? Deelt u de zorgen van Human Rights Watch hierover?
Alleen partijen bij het Verdrag inzake clustermunitie zijn gehouden aan de bepalingen daarvan. Turkije en Oekraïne zijn geen partij bij het Verdrag inzake clustermunitie en daarmee niet gebonden aan het verbod om geen clustermunitie te leveren of te ontvangen. Nederland heeft zich aan het verdrag gecommitteerd en ontmoedigt in algemene zin de levering van clustermunitie.
Hoe beoordeelt u deze en andere bedreigingen van de norm zoals vastgelegd in het Verdrag inzake clustermunitie, waaronder het vertrek van Litouwen uit het verdrag en de recentelijke toename van transfers en het gebruik van clustermunitie? Veroordeelt u dit? Zo nee, waarom niet?
Nederland betreurt het feit dat Litouwen zich genoodzaakt zag het Verdrag inzake clustermunitie op te zeggen. Tegelijkertijd heeft het kabinet oog en begrip voor de context waarin Litouwen zich genoodzaakt zag tot dit besluit. De Russische agressieoorlog tegen Oekraïne leidt tot een veranderende veiligheidssituatie in Europa. Dat brengt een aantal van onze bondgenoten tot afwegingen die eerder niet gemaakt werden.
Nederland heeft Litouwen opgeroepen zijn verdragsverplichtingen te blijven nakomen, partij te blijven bij het verdrag en zodoende ook hun beslissing te heroverwegen.
Hoe geeft u bij de genoemde gevallen hierboven invulling aan Artikel 21.2 («Elke Staat die Partij is stelt de regeringen van alle in het derde lid van dit artikel bedoelde Staten die geen Partij zijn bij dit Verdrag in kennis van zijn verplichtingen uit hoofde van dit Verdrag, bevordert de normen die erin zijn vastgelegd en spant zich tot het uiterste in Staten die geen Partij zijn bij dit Verdrag te weerhouden van het gebruik van clustermunitie») van het Verdrag inzake clustermunitie5?
Nederland zet zich in lijn met artikel 21.2 in ter bevordering van de door het Verdrag gestelde verplichtingen. Zoals genoemd in het antwoord bij vraag 1 zal Nederland zich tijdens de Toetsingsconferentie inzetten voor het behoud, versterken en de naleving van de regels door de Verdragspartijen. Zie voor de Nederlandse inzet in de specifiek genoemde gevallen de beantwoording op bovenstaande vragen.
Bent u bereid om tijdens de herzieningsconferentie uw specifieke zorgen over bovengenoemde gevallen uit te spreken, zowel in het geval van verdragsschendingen als overige gebruik en zo elk gebruik van clustermunitie, waar dan ook ter wereld en door wie dan ook te veroordelen? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord vraag 6.
De afstandsnorm voor windturbines |
|
Alexander Kops (PVV), Jeremy Mooiman (PVV) |
|
Boekholt-O’Sullivan , Bertram , Stientje van Veldhoven (D66) |
|
|
|
|
Wat is voor u belangrijker: de bouw van windturbines of de gezondheid van omwonenden?
Hoe komt u erbij om een afstandsnorm van slechts twee keer de tiphoogte tussen windturbines en woningen in te willen voeren?1
Welke berekening/analyse ligt hieraan ten grondslag?
Klopt het dat er louter voor deze zeer korte afstand is gekozen omdat anders de verdere uitrol van windenergie, en daarmee de energietransitie, in gevaar zou komen? Deelt u dan ook de conclusie dat de bouw van windturbines klaarblijkelijk prevaleert boven de gezondheid van omwonenden en dat dat schandelijk is?
Immers, is u bekend dat dr. ir. De Laat (klinisch fysicus en audioloog) al in 2022 concludeerde dat het laagfrequente geluid van windturbines bij omwonenden kan leiden tot slaapstoornissen, duizeligheid, misselijkheid, hoofdpijn, oorsuizen, concentratieverlies, hoge bloeddruk en hartslag, bronchitis, rusteloosheid, angst en depressie en daarom een afstandsnorm van tien keer de masthoogte adviseerde?2
Is u tevens bekend dat dr. Gommers in 2024 waarschuwde voor slaapstoornissen, angst, stress, depressie, onrust, concentratieverlies en verminderde afweer en daarom een afstand van twee kilometer tussen windturbines en woningen bepleitte?3
Hoe legt u uit aan (potentiële) omwonenden van windturbines dat u al deze ernstige waarschuwingen en adviezen compleet in de wind hebt geslagen?
Wat bedoelt u in uw brief precies met: «Een afstandsnorm biedt geen extra bescherming tegen hinder van windturbines, maar wel zekerheid en duidelijkheid aan burgers [...]»?
Deelt u de mening dat een afstandsnorm van pakweg tien of honderd kilometer – opdat er nergens meer een windturbine wordt bijgebouwd en er nergens meer hinder optreedt – wel degelijk bescherming biedt?
Deelt u de conclusie dat de enige zekerheid en duidelijkheid van uw afstandsnorm nóg meer hinder is?
Wat bedoelt u met: «Omdat de afstandsnorm in bepaalde specifieke situaties beperkend kan zijn voor de opgaves zal in het ontwerpbesluit voor de afstandsnorm, de instructieregel «rekening houden met» worden opgenomen waarbij een afwijking naar beneden mogelijk is»? Klopt het dat overheden hiermee ook een nóg lagere afstandsnorm kunnen hanteren als zij dat in het belang van de energietransitie achten? Zo ja, deelt u de mening dat dat helemáál schandalig is?
Wat bedoelt u met: «In de AMvB zal ook een aantal uitzonderingen op de instructieregel worden gedefinieerd waarvoor de afstandsnorm niet van kracht is, waaronder in ieder geval [...] de regionale en nationale grootschalige woningbouwlocaties, nu en in de toekomst [...]»? Betekent dit in de praktijk dat overal waar grootschalig woningen worden bijgebouwd ook een nóg lagere afstandsnorm toegepast kan worden?
Kunt u ervoor zorgen dat er geen enkele windturbine meer wordt bijgebouwd en dat bestaande windturbines waar omwonenden last van hebben en/of ziek van worden, worden afgebroken?
Hoe wordt Oekraïne op dit moment vanuit Nederland ondersteund als het gaat om medische middelen en -apparatuur?
Op welke manier worden medische middelen en -apparatuur, die niet (meer) gebruikt worden door ziekenhuizen of zorginstellingen, verzameld en aan Oekraïne gedoneerd?
Deelt u de mening dat Oekraïne, waar een tekort aan alle medische middelen en -apparatuur heerst, baat heeft bij het verkrijgen van medische spullen die niet meer gebruikt worden?
Deelt u de mening dat het zorginstellingen en ziekenhuizen helpt als er een centraal inzamelpunt is waar al deze spullen naartoe gestuurd kunnen worden? Zo ja, bent u bereid om dat op te zetten? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid dit centraal gecoördineerde inzamelpunt in samenwerking met brancheorganisaties op te zetten om zo veel mogelijk medische middelen en -apparatuur naar Oekraïne te krijgen? Zo nee, waarom niet?
Kunt u deze vragen apart van elkaar en zo spoedig mogelijk beantwoorden?
De oorlog in Oekraïne |
|
Pepijn van Houwelingen (FVD) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Is het kabinet bekend met de fundamentele kritiek (grotendeels in lijn met het standpunt van de FVD-fractie) op de (proxy)oorlog in Oekraïne van allerlei (internationale) experts van naam en faam zoals Glenn Diesen, Jeffrey Sachs, John Mearsheimer of Douglas Macgregor, experts die vanzelfsprekend in de Nederlandse media hierover nooit aan het woord zullen komen?
Ja.
Hoe kijkt het kabinet aan tegen hun fundamentele kritiek1, die verrassend eensluidend is, namelijk dat de oorlog in Oekraïne een absurde (en niet te winnen) proxyoorlog van het Westen tegen Rusland is, die de vernietiging van Oekraïne en mogelijk de ondergang van Europa zal betekenen?
Het is volstrekt duidelijk dat Rusland een illegale agressie oorlog tegen Oekraïne voert waar geen enkele rechtvaardiging voor bestaat. Rusland dient de oorlog te stoppen. Oekraïne heeft het recht zich tegen deze gewapende aanval te verdedigen en andere landen mogen Oekraïne daarbij ondersteunen.
Het kabinet zal daarom blijven inzetten op een combinatie van steun aan Oekraïne, druk op Rusland en diplomatieke inspanningen gericht op een duurzame vrede. Daarbij blijft voor het kabinet uitgangspunt dat een vredesregeling de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne moet respecteren en dat de veiligheid van Oekraïne en Europa daarbij duurzaam moet worden gewaarborgd.
Is het mogelijk voor het kabinet om de voorafgaande vraag, voor de verandering, inhoudelijk te beantwoorden, waarbij de kritiek niet wordt afgedaan als «complotdenken», «Kremlinpropaganda» of «desinformatie», maar waarbij wordt ingegaan op de redenen die deze experts voor hun beweringen en fundamentele kritiek op de oorlog in Oekraïne geven (en die bij het kabinet bekend zouden moeten zijn). Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord op vraag 2.
Het bericht dat de genocidepleger en oorlogsmisdadiger Ratko Mladić met staatseer zou worden begraven |
|
Stephan van Baarle (DENK) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht ««Slager van de Balkan» Mladićkrijgt staatsbegrafenis»?1
Ja.
Heeft het kabinet er kennis van genomen dat de Servische Minister van Justitie Vujić heeft aangekondigd dat oorlogsmisdadiger Mladić met militaire eer en staatseer zou worden begraven?
Ja.
Deelt u de mening dat het met militaire eer en staatseer begraven van iemand die is veroordeeld wegens genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven volstrekt onaanvaardbaar is? Bent u bereid om een harde veroordeling hiervan over te brengen aan de Servische autoriteiten?
Ja. Het door de Servische regering gegeven eerbetoon rondom de uitvaart van Ratko Mladić vind ik zeer ongepast en bijzonder kwetsend voor de slachtoffers en nabestaanden, waaronder van de Srebrenica-genocide. Dit past niet bij wat wij van een EU kandidaat-lidstaat verwachten en druist sterk in tegen de gemeenschappelijke Europese waarden. Al voor de overbrenging van het lichaam van Mladić aan Servië heb ik duidelijk aan mijn Servische ambtsgenoot laten weten elke vorm van staats- of militair eerbetoon volstrekt onaanvaardbaar te vinden. Nederland heeft dit signaal ook in andere contacten met de Servische autoriteiten ondubbelzinnig overgebracht.
Deelt u de zorg dat het verlenen van militaire eer en staatseer aan oorlogsmisdadiger Mladić bijdraagt aan de verheerlijking en normalisering van een oorlogsmisdadiger en van genocide? Bent u bereid om een harde veroordeling hiervan over te brengen aan de Servische autoriteiten?
Zie het antwoord op vraag 3.
Deelt u de mening dat Nederland, mede gelet op de bijzondere historische betrokkenheid, een verantwoordelijkheid heeft om zich krachtig uit te spreken tegen het verlenen van staatseer aan Mladić? Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 3. Ik heb mij hier krachtig over uitgesproken en keur elke vorm van eerbetoon aan Mladić af, zowel in Servië als in Republika Srpska in Bosnië en Herzegovina of elders.
Bent u bereid de Servische ambassadeur in Nederland te ontbieden en aan de ambassadeur over te brengen dat het verlenen van militaire eer en staatseer aan de oorlogsmisdadiger Mladić door Nederland wordt veroordeeld en dat Nederland van Servië verwacht dat het, uit respect voor de uitspraken van internationale tribunalen en de slachtoffers, hiervan afziet? Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 3. Al voor de overbrenging van het lichaam van Mladić aan Servië heeft Nederland aan de Servische ambassadeur en de Servische autoriteiten in Belgrado duidelijk laten weten elke vorm van staats- of militair eerbetoon volstrekt onaanvaardbaar te vinden.
Bent u tevens bereid deze kwestie in Europees verband aan de orde te stellen en erop aan te dringen dat ook de Europese Unie duidelijk afstand neemt van dergelijke vormen van verheerlijking van veroordeelde oorlogsmisdadigers en ervoor te pleiten dat Servië hiervan gevolgen dient te ondervinden in de betrekkingen met de EU vanwege de duidelijke minachting van het internationaal recht waarvan Servië hiermee blijk geeft? Zo nee, waarom niet?
De Europese Unie heeft zich hier duidelijk over uitgesproken. Zo hebben Commissievoorzitter Von der Leyen, Eurocommissaris Kos (uitbreiding), Hoge Vertegenwoordiger Kallas en voorzitter van de Europese Raad Costa het eerbetoon aan Mladić veroordeeld. Het gegeven eerbetoon en het gebrek aan erkenning van het verleden en van het leed van de slachtoffers past niet bij wat van een EU kandidaat-lidstaat verwacht wordt. Servië heeft hiermee zijn eigen toetredingsperspectief geen dienst bewezen.
Bent u bereid om ook de uitingen van andere extremistische politici over deze kwestie, zoals de uitingen van Dodik, stellig te veroordelen? Zo neen, waarom niet?
Ja. Het kabinet keurt elke vorm van eerbetoon aan of verheerlijking van oorlogsmisdadigers af, ook wanneer dat plaatsvindt in Republika Srpska in Bosnië en Herzegovina of elders. Het is tevens betreurenswaardig dat het Bosnisch-Servische lid van het Presidentschap van Bosnië en Herzegovina Cvijanović en verschillende hooggeplaatste politici uit Republika Srpska bij de begrafenis aanwezig waren.
Bent u, gelet op de actualiteit, bereid deze vragen binnen enkele werkdagen te beantwoorden?
Ja.
De aanpak van strategische afhankelijkheden en de verwerking van kritieke grondstoffen. |
|
Judith Buhler (CDA), Joris Lohman (CDA) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Herbert |
|
|
|
|
Bent u bekend met het rapport «Strategisch handelen. Beleid voor een geopolitieke economie» van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) van 25 augustus 2026, en met de constatering daarin dat de vitale afhankelijkheden van Europa niet kleiner worden maar eerder groter?
Ja.
Kunt u, los van de nog te verschijnen kabinetsreactie op dit rapport, aangeven hoe de Nederlandse en Europese afhankelijkheid op het gebied van kritieke grondstoffen en clean tech zich feitelijk heeft ontwikkeld sinds de vaststelling van de China-strategie en de strategie voor economische veiligheid? Kunt u dat met cijfers onderbouwen, en aangeven of die afhankelijkheid in absolute zin is toegenomen of afgenomen?
Of de risicovolle strategische afhankelijkheden zijn toe- of afgenomen sinds 2019 is moeilijk te zeggen gezien de complexiteit van deze waardeketens. De (mogelijke) consequenties die dit type afhankelijkheid met zich meebrengt zijn wel steeds duidelijker. Zo is de toename van het aantal exportcontrolemaatregelen van China op kritieke grondstoffen de afgelopen jaren zorgelijk. Nederlandse bedrijven hebben te maken met onzekerheid en vertragingen bij de levering van bepaalde essentiële componenten. In andere EU-lidstaten geven bedrijven ook dergelijke signalen af. Bepaalde grondstoffen, halffabricaten of componenten uit derde landen kunnen soms niet worden geleverd. Het is mogelijk dat industriële productie die belangrijk is voor onze welvaart en veiligheid daardoor stagneert.
Tegelijkertijd blijkt uit een rapport van de Europese Rekenkamer dat we sinds het vaststellen van de Critical Raw Materials Act (CRMA) in 2023 als Europa te weinig voortgang boeken, en de afhankelijkheden onverminderd hoog blijven1. Het kabinet blijft zich derhalve onverminderd inzetten deze afhankelijkheden te mitigeren. Het volledig afbouwen van afhankelijkheden is niet realistisch.
Gegeven dat de WRR benadrukt dat Nederland scherper moet kiezen welke economische activiteiten strategisch relevant zijn, welke chemische ketens, basischemicaliën en verwerkingsstappen beschouwt het kabinet als strategisch relevant voor Nederland en Europa, en op basis van welke criteria wordt die keuze gemaakt?
Voor wat betreft chemische ketens, basischemicaliën en verwerkingsstappen kijkt het kabinet op zowel Europees als nationaal niveau naar strategische relevantie. Op Europees niveau worden binnen de Critical Chemicals Alliance strategische chemicaliën en productiesites geïdentificeerd en gewerkt aan maatregelen om de productie hiervan in Europa te behouden. Op nationaal niveau is onderzocht of en in welke mate onderdelen van de chemische sector kwetsbaar zijn en strategisch relevant. De resultaten kunnen op verzoek van de Kamer in een vertrouwelijke technische briefing worden toegelicht. Specifiek voor defensie is een studie uitgevoerd naar de rol van de chemie- en materialensector voor Defensie, en is een actieagenda opgesteld om strategisch relevante productiecapaciteit te behouden en te versterken. Deze Kabinetsaanpak chemie en materialen voor defensie is in mei 2026 met de Kamer gedeeld (Kamerstuk 27 830, nr. 490).
Deelt u de opvatting dat strategische autonomie niet alleen gaat over toegang tot kritieke grondstoffen, maar ook over de capaciteit om deze grondstoffen in Europa te raffineren, chemisch te verwerken en toe te passen in halfgeleiders, batterijen, defensietechnologie, medische producten en andere vitale waardeketens? Zo ja, welke beleidsconsequenties verbindt u daaraan?
Ja, die opvatting delen wij. De beleidsconsequentie die we hieraan verbinden is dat strategische projecten die de leveringszekerheid ten goede komen sneller uit de ontwikkelfase moeten komen. Het kabinet zet daarom in op het stimuleren en faciliteren van initiatieven in Nederland, complementair aan Europese strategische projecten.
Voor verschillende kansrijke Nederlandse initiatieven wordt momenteel in kaart gebracht in hoeverre de business case sluitend is of kan worden gemaakt, welke bijdrage deze kunnen leveren aan de Europese en Nederlandse leveringszekerheid en welke rol daarbij mogelijk is voor de nationale overheid en publieke financiers, zoals Invest-NL en Invest International. Daarbij geldt dat we niet alles in Nederland en Europa kunnen en willen doen. Daarom ziet het kabinet ook diversificatie wereldwijd als belangrijke manier om minder strategisch afhankelijk te worden, terwijl we zo goed mogelijk gebruik blijven maken van comparatieve voordelen.
Wordt bij afbouw of verduurzaming van bestaande chemische productie expliciet getoetst of daarmee strategische afhankelijkheden ontstaan of toenemen? Zo ja, hoe gebeurt dat; zo nee, is het kabinet bereid zo’n strategische toets in te voeren?
Het kabinet stuurt niet op afbouw van productie, wel op ombouw (en opbouw) van de productie van fossiele naar duurzame brand- en grondstoffen. Analyses van risicovolle strategische afhankelijkheden is een onderdeel van het staande beleid van dit kabinet. In algemene zin leidt verduurzaming door diversificatie van grondstoffen en productieroutes tot minder risicovolle strategische afhankelijkheden. Daarom ziet het kabinet geen aanleiding om deze monitoring specifiek voor de verduurzaming van de chemische productie uit te breiden.
De Europese inzet via de Critical Chemicals Alliance en het onderzoek naar strategische afhankelijkheden in de chemische sector wordt nader toegelicht in het antwoord op vraag 3.
Kunt u aangeven welk deel van het in Chili en Argentinië gewonnen lithium en koper in China wordt geraffineerd en verwerkt, en welk deel in de Europese Unie? Deelt u de constatering dat verwerking zich concentreert in China omdat de kosten daar kunstmatig laag worden gehouden, en niet omdat daar sprake is van een natuurlijk kostenvoordeel?
Cijfers van het Chileense overheidsagentschap CoChilco (Chilean Copper Commission) laten zien dat in 2025 3,8 miljoen ton koperconcentraat (ongesmolten en on-geraffineerd: 20–40% zuiverheidsgraad) werd geëxporteerd. Hiervan ging 67% richting China en 15% richting Japan. Slechts 6% van het koperconcentraat vindt zijn weg naar Europa.2
Volgens een recent rapport van het Chileense Sub-Secretariaat Internationale Handel van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, ging van het gewonnen lithium in 2025 67% naar China, 22% naar Zuid-Korea en 5,6% naar Japan. Slechts 2,1% van het gewonnen lithium vond zijn weg naar Europa. Chili exporteert zijn lithium als lithiumcarbonaat en lithiumhydroxide. Bijna 100% wordt in Chili zelf geraffineerd tot deze chemische basisproducten.3
Volgens het Argentijnse Secretariaat voor Mijnbouw was China in 2024 de belangrijkste afnemer van lithium (68%), gevolgd door de Verenigde Staten (14%), Zuid-Korea (10%), Japan (4%) en Duitsland (4%).4 Hierbij gaat het om de export van lithiumcarbonaat en lithiumchloride.
Koper vormt vooral een kans voor de toekomst: grote Argentijnse koperprojecten zijn nog in ontwikkeling en de autoriteiten verwachten dat de export vanaf 2029 aanzienlijk zal toenemen.
Dat verwerking zich in een beperkt aantal landen concentreert komt deels door schaalvoordelen en deels door overheidssubsidies. Dit bemoeilijkt het opbouwen van alternatieve toeleveringsketens.
Kunt u aangeven wat de huidige status is van het EU-Mercosur-akkoord en het interim-handelsakkoord tussen de Europese Unie en Chili, en welke onderdelen daarvan op dit moment daadwerkelijk worden toegepast? Kunt u daarnaast per grondstoffenpartnerschap of memorandum dat de Europese Unie met Chili en Argentinië heeft gesloten aangeven welke concrete resultaten sinds inwerkingtreding zijn geboekt, uitgedrukt in investeringsbesluiten, gezamenlijke projecten of verwerkingscapaciteit die daadwerkelijk in aanbouw of in bedrijf is, en welke resultaten zijn uitgebleven?
Zoals aangegeven in de reguliere voortgangsrapportage handelsakkoorden,5 heeft de Raad op 9 januari 2026 met gekwalificeerde meerderheid ingestemd met de ondertekening en voorlopige toepassing van het EU-Mercosur akkoord. Vervolgens is het akkoord op 17 januari 2026 ondertekend. Het Europees Parlement heeft het EU-Mercosur akkoord nog niet goedgekeurd, in afwachting van de adviesprocedure bij het Hof van Justitie van de EU. In lijn met motie Van der Burg c.s. en motie Erkens c.s. worden de handelsafspraken in de tussentijd sinds 1 mei 2026 voorlopig toegepast.6 Voor wat betreft Chili, is de interim-handelsovereenkomst (iTA) sinds 1 februari 2025 in werking, en wordt de geavanceerde kaderovereenkomst (AFA) sinds 1 juni 2025 voorlopig toegepast voor wat betreft de onderdelen die onder de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen en die niet via de iTA worden toegepast. Bepalingen over investeringsbescherming, consulaire bescherming en fiscale aangelegenheden zijn uitgesloten van voorlopige toepassing omdat deze onderdelen buiten de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen. Ratificatie door de EU-lidstaten is vereist alvorens deze bepalingen in werking kunnen treden.
De vijftien grondstoffenpartnerschappen van de EU, waaronder die met Chili en Argentinië, zijn gericht op brede samenwerking op het gebied van kritieke grondstoffen. Daarbij gaat het onder meer om het identificeren van projecten in de waardeketen, samenwerking op het gebied van kennis en innovatie en verduurzaming van de sector.
Voor het EU-Chili partnerschap geeft Nederland hier invulling aan via verschillende activiteiten. Zo werken het Nederlands Materialen Observatorium en Nederlandse universiteiten samen met Chileense universiteiten op biologisch afbreekbare oplosmiddelen in het hydrometallurgisch proces voor de extractie van kobalt en Rare Earth Elements (REE’s). Daarnaast steunt Nederland een Europa-brede studie, gebaseerd op aanbevelingen van CEPAL (VN-Economische Commissie voor Latijns-Amerika en het Caribisch Gebied), naar de duurzame ontwikkeling van lithium- en koperwaardeketens in de regio. Ook werkt TNO samen met het Nationaal Lithiuminstituut (INLiSa).
Hoeveel tijd verstrijkt gemiddeld tussen het sluiten van een dergelijke afspraak en het moment waarop daadwerkelijk in verwerkingscapaciteit wordt geïnvesteerd? Hoe verhoudt dat tempo zich tot de snelheid waarmee Chinese partijen in dezelfde landen tot investeringsbesluiten komen?
Er zijn geen gegevens beschikbaar over de gemiddelde doorlooptijd tussen het sluiten van een partnerschap en daadwerkelijke investeringsbesluiten in verwerkingscapaciteit. Een besluit om te investeren ligt uiteindelijk bij bedrijven.
Daarnaast kost het diversifiëren van waardeketens naast investeringen ook tijd. Via de partnerschappen draagt de EU bij aan de randvoorwaarden voor het realiseren van diversificatie, zoals capaciteitsopbouw, verduurzaming en kennissamenwerking. De focus en het tempo van de samenwerking verschillen per land, afhankelijk van de aanwezige kritieke grondstoffen en lokale omstandigheden. De afgelopen jaren zijn er wel concrete stappen gezet in de samenwerking met bijvoorbeeld Chili. Zo is onder meer het Europese aardobservatieprogramma Copernicus beschikbaar gesteld aan Chili ter ondersteuning van efficiëntere en duurzamere lithiumwinning en is sprake van gezamenlijke EU-deelname aan grote mijnbouwbeurzen.
Herkent u het beeld, dat naar voren kwam tijdens het recente werkbezoek van de Kamerdelegatie uit de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking aan Chili en Argentinië, dat deze landen de Europese Unie graag als derde partner naast de Verenigde Staten en China zouden zien, maar in de praktijk aanlopen tegen trage procedures, langdurige besluitvorming en een omvangrijk pakket aan voorwaarden? Zo nee, waarop baseert u dat?
Ik herken dit beeld. Ook uit het eerder genoemde rapport van de Europese Rekenkamer blijkt dat we sinds het vaststellen van de CRMA in 2023 als EU te weinig voortgang boeken.7
Met het ResourceEU-pakket van december 2025, beoogt de Europese Commissie echter een versnelling aan te brengen in de CRMA. Een onderdeel van ResourceEU is het beter toegankelijk maken van financiering van strategische projecten. Ook wil de Commissie werken aan sterkere Europese coördinatie ten aanzien van investeringsstromen, data over waardeketens, gezamenlijke inkoop, en de opbouw van Europese strategische voorraden met oprichting van een Critical Raw Materials Centre.
Tegelijkertijd hangt de vraag of er daadwerkelijk wordt geïnvesteerd in verwerkingscapaciteit niet alleen af van Europese procedures en besluitvorming. Het uitblijven van Europese investeringen hangt ook samen met het aantal bedrijven dat bereid is in deze landen te investeren en de technische kennis heeft, de beschikbaarheid van passende financiering en de onzekerheden in de markt.
Hoewel de EU niet altijd met dezelfde snelheid kan optreden als andere spelers, is de EU toch een aantrekkelijke partner omdat er een grotere focus op wederzijdse belangen en lokale ontwikkeling is dan bij andere grote geopolitieke spelers. De mijnbouwsector is een complexe sector met veel sociale en milieurisico’s.
Europese standaarden dragen bij aan duurzame grondstoffenwaardeketens. Dit is belangrijk voor het vergroten van leveringszekerheid doordat genoemde standaarden de risico’s op leveringsonderbrekingen verkleinen, investeringsbereidheid vergroten en lokaal draagvlak voor mijnbouwprojecten versterken.
Ligt Nederland op koers ten opzichte van de doelen uit de Critical Raw Materials Act? Welke strategische projecten op het gebied van raffinage en verwerking zijn in Nederland in voorbereiding of in uitvoering, en welke investeringsbesluiten zijn daarover het afgelopen jaar daadwerkelijk genomen?
De doelen uit de CRMA zijn ambitieuze en richtinggevende beleidsdoelen op EU-niveau. Zoals wij uw Kamer hebben geïnformeerd met de Kamerbrief Kabinetsinzet Nationale Grondstoffenstrategie van 7 juli 2026, zijn deze benchmarks niet nader uitgesplitst naar afzonderlijke grondstoffen of lidstaten.
Nederland beschikt over sterke uitgangsposities, onder meer op het gebied van raffinage, recycling en logistiek. Zoals ook gesteld bij de beantwoording van vraag 4, wordt voor een aantal Nederlandse initiatieven momenteel in kaart gebracht in hoeverre de business case sluitend is of kan worden gemaakt, welke bijdrage deze kunnen leveren aan de Europese en Nederlandse leveringszekerheid en welke rol daarbij mogelijk is voor de nationale overheid en publieke financiers, zoals Invest-NL en Invest International.
Vanwege commerciële vertrouwelijkheid, concurrentiegevoeligheid en het vroege stadium van verschillende trajecten, kunnen op dit moment geen bedrijfsnamen of nadere projectdetails openbaar worden gedeeld.
Hoeveel Europese handelsbeschermingsonderzoeken lopen er op dit moment die voor de Nederlandse industrie van belang zijn, en wat is de gemiddelde doorlooptijd tussen het indienen van een klacht en het opleggen van definitieve maatregelen? Deelt u de constatering dat maatregelen daardoor vaak te laat komen, zoals eerder gebeurde bij zonnepanelen, waar de Europese sector al was verdwenen op het moment dat de tarieven er kwamen?
De Europese Commissie heeft momenteel 22 nieuwe handelsdefensieve onderzoeken lopen. Dit betreft een combinatie van antidumping-, antisubsidie- en vrijwaringsonderzoeken. Daarnaast lopen er meerdere herzienings- en verlengingsonderzoeken van handelsdefensieve maatregelen die reeds van kracht zijn. Bij antidumpingonderzoeken besluit de Europese Commissie in beginsel binnen 45 dagen na indiening van een klacht over de opening van een onderzoek. Hierbij is ook de onderbouwing en kwaliteit van de klacht van groot belang. De Europese Commissie kan vervolgens bij antidumpingonderzoeken doorgaans na zeven tot acht maanden voorlopige maatregelen instellen, en definitieve maatregelen binnen dertien tot veertien maanden. De afgelopen jaren is er sprake van een toenemende vraag naar inzet van het handelsdefensief instrumentarium. Dat heeft geleid tot grote aantallen nieuwe onderzoeken en maatregelen, maar ook tot grotere werklast bij de Europese Commissie en daarmee vaak lange doorlooptijden. Het kabinet onderschrijft dat tijdige inzet van handelsdefensieve maatregelen van belang is voor de effectiviteit daarvan. Er bestaat ruimte voor verbetering van dit instrumentarium, evenals de strategische inzet ervan, om adequaat en effectief op te kunnen blijven treden tegen marktverstorende praktijken. Het kabinet zet zich hier in Europees verband dan ook nadrukkelijk voor in.
Welke instrumenten heeft Nederland zelf, los van de exclusief Europese bevoegdheid op het gebied van tarieven, om strategische afhankelijkheden te verkleinen? Kunt u daarbij specifiek ingaan op aanbestedingsvoorwaarden, investeringstoetsing en de inzet van nationale middelen, en aangeven hoe vaak deze instrumenten de afgelopen twee jaar daadwerkelijk zijn toegepast?
Nederland beschikt over een aantal beleidsinstrumenten om risicovolle strategische afhankelijkheden te helpen ondervangen en mitigeren. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames is het juridische vangnet om transacties die een risico vormen voor de nationale veiligheid te toetsen en zo nodig maatregelen of in een uiterste geval een verbod op te leggen. Eén van de toetsingscriteria is het tegengaan van risicovolle strategische afhankelijkheden. Daarnaast bestaat er ook sectorale wetgeving, zoals de Energiewet, die ook de mogelijkheid biedt om specifieke risicovolle strategische afhankelijkheden tegen te gaan. Ook beschikt Nederland over de Wet beschikbaarheid goederen. Verder bestaat de mogelijkheid dat de overheid in uiterste gevallen een belang neemt in een onderneming indien dit noodzakelijk is ter waarborging van de nationale veiligheid, waaronder het tegengaan risicovolle strategische afhankelijkheden. Het kabinet kan geen uitspraken doen over specifieke casuïstiek van de afgelopen twee jaar vanwege het vertrouwelijke karakter daarvan.
Wat betreft kritieke grondstoffen, vormt de Nationale Grondstoffenstrategie het kader, waarbinnen ook aandacht is voor het van de grond krijgen van strategische projecten om de leveringszekerheid te versterken.
Bij welke Europese voorstellen voor steviger optreden op handelsgebied heeft Nederland het afgelopen jaar terughoudendheid bepleit, en op welke gronden? Bent u bereid die opstelling tegen het licht te houden nu de WRR concludeert dat niets doen eveneens een hoge prijs kent?
Zoals beschreven in de Minzet het kabinet in op een actief handelsbeleid. Zo sporen we de Europese Commissie aan tot het sluiten van nieuwe handels- en investeringsverdragen met derde landen, inclusief afspraken over toegang tot grondstoffen, omdat diversificatie van handelspartners onze weerbaarheid vergroot. Daarnaast bevorderen we een internationaal gelijk speelveld, het liefst in multilateraal kader, waar handelsmaatregelen tegen concurrentievervalsing en marktverstorende praktijken onderdeel van zijn. Nederland is dus juist niet terughoudend op handelsgebied, en stemt in EU-verband regelmatig vóór bescherming van de industrie. Hierbij vindt wel per geval een afweging plaats tussen de belangen van producenten, van importeurs of de verwerkende industrie en van de eindgebruikers, waaronder de consument. Uw Kamer zal separaat een kabinetsreactie op het genoemde WRR rapport ontvangen.
Welke gevolgen hebben de Chinese antidumpingheffingen op Europees varkensvlees en zuivel gehad voor de Nederlandse export, en hoe weegt het kabinet dit soort tegenmaatregelen mee bij zijn positiebepaling over toekomstige Europese maatregelen? Welke opvang is er voor sectoren die als vergelding worden geraakt?
Zoals reeds aangegeven in het Commissiedebat Raad Buitenlandse Zaken Handel van 19 november 20258 betreurt het kabinet de instelling van antidumping- en antisubsidieheffingen tegen de Europese en dus ook Nederlandse varkens- en zuivelsector door China. Het kabinet is zich ervan bewust dat deze heffingen zwaarwegende gevolgen hebben voor sommige bedrijven. Omdat er meerdere factoren meespelen die de omzet van bedrijven bepalen, kan het kabinet, gezien de complexiteit hiervan, geen uitspraken doen over concrete economische gevolgen. Het kabinet zet zich daarom samen met de Europese Commissie ervoor in om de situatie te verbeteren. Zo hebben zowel de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking als de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur hun zorgen over de heffingen uitgesproken tijdens de bezoeken aan China afgelopen juli en mei. Dit laat onverlet dat het kabinet niet overgaat tot compenserende maatregelen voor deze of andere sectoren die te maken krijgen met antidumping- of antisubsidieheffingen. Het kabinet zal, zoals gebruikelijk, voorstellen voor nieuwe Europese maatregelen op hun eigen merites beoordelen en daarbij een zorgvuldige afweging maken tussen de betrokken belangen, waaronder die van producenten, verwerkers en eindgebruikers.
Hoe weegt het kabinet de recente escalatie van het handelsconflict tussen de Verenigde Staten en Canada, en de oproep van premier Carney tot samenwerking tussen middenmachten? Welke concrete stappen zet Nederland richting landen als Canada, Japan, Zuid-Korea en de Zuid-Amerikaanse grondstoffenlanden?
Voor Nederland is het van belang dat internationale handelsregels gerespecteerd en nageleefd worden, aangezien dit voor stabiliteit en voorspelbaarheid in onze handelsrelaties zorgt. Om die internationale handelsregels te bestendigen versterkt Nederland, via de EU, ook de samenwerking met andere landen, waaronder nadrukkelijk ook middenmachten.
Concreet werkt Nederland al op verschillende manieren samen met een aantal van de genoemde grondstoffenlanden. Zo is er met Zuid-Korea sinds 2023 een jaarlijks bilaterale dialoog over ketenmonitoring van kritieke grondstoffen. Met de Canadese provincie Québec bestaat sinds 2025 een brede samenwerking op het gebied van waardeketenintegratie, onderzoek en circulariteit. Verder wordt met Chili samengewerkt onder het EU-Chili Memorandum of Understanding (MoU) op kritieke grondstoffen, zie voor meer informatie hierover het antwoord op vraag 7.
Zoals toegelicht in de Kamerbrief Kabinetsinzet Nationale Grondstoffenstrategie die uw Kamer op 7 juli jl. heeft ontvangen, hebben de bilaterale partnerschappen die Nederland heeft opgezet slechts beperkt resultaat gehad. Het kabinet zal daarom de focus leggen op prioritaire ketens en samenwerking in coalitieverband om meer impact te hebben op de diversificatie van grondstoffenketens.
Wanneer ontvangt de Kamer de kabinetsreactie op het WRR-rapport, en kunt u toezeggen dat deze voor de begrotingsbehandeling naar de Kamer komt?
We streven ernaar om de kabinetsreactie zo vroeg mogelijk in 2027 aan uw Kamer te sturen. Dit is ook een gebruikelijke reactietermijn voor een WRR-rapport. De WRR heeft een belangrijk rapport geschreven waarbij fundamentele vragen worden gesteld over het handels- en industriebeleid.
Kunt u deze vragen elk afzonderlijk en binnen de gebruikelijke termijn beantwoorden, en daarbij niet volstaan met een verwijzing naar de nog te verschijnen kabinetsreactie, aangezien de vragen zien op feiten en op de uitvoering van staand beleid?
Ja.
Het stoppen van leerlingenvervoer van kinderen met autisme |
|
Lisa Westerveld (GroenLinks-PvdA), Marjolein Moorman (GroenLinks-PvdA) |
|
Judith Tielen (VVD) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het artikel ««Pak de bus maar»: ouders autistische kinderen radeloos na stopzetten leerlingenvervoer»?1
Ja, ik heb dit artikel gelezen.
Herkent u het in het artikel geschetste beeld dat ouders van kinderen met autisme die niet zelfstandig kunnen reizen één week voor het einde van de zomervakantie te horen hebben gekregen dat hun kinderen geen recht meer hebben op leerlingenvervoer?
Het is belangrijk dat ouders en leerlingen kunnen vertrouwen op het leerlingenvervoer. Wanneer zaken veranderen kan dit vervelend zijn. Het is daarom belangrijk dat er dan goed met ouders en leerlingen gecommuniceerd wordt.
In contact met de gemeente Rijswijk is bij mij aangegeven dat de gemeente zich niet herkent in de geschetste situatie. Zij geeft aan dat zij in 2025 gekeken heeft hoe zij leerlingenvervoer kon inrichten op een manier die beter aansluit bij de lokale verordening. Volgens de verordening worden er in eerste instantie andere mogelijke vormen van leerlingenvervoer verkend, zoals een ov-vergoeding, reiskostenvergoeding of fietsvergoeding. Het aangepaste leerlingenvervoer heeft niet de voorkeur.2
De gemeente geeft aan dat zij gekeken heeft welke leerlingen met een andere vorm van leerlingenvervoer naar school zouden kunnen reizen. In de zomer van 2025 zijn de ouders van deze leerlingen die al gebruikmaakten van het leerlingenvervoer hiervan op de hoogte gesteld. De gemeente heeft daarbij aangegeven dat de leerlingen in plaats van aangepast vervoer een andere vorm van leerlingenvervoer zouden krijgen, maar ze zouden in het schooljaar 2025–2026 nog wel gebruik kunnen maken van het aangepaste leerlingenvervoer.
Sinds de zomervakantie zijn er 27 zaken ingediend omtrent leerlingenvervoer in de gemeente Rijswijk. Volgens de gemeente zijn er inmiddels 16 zaken gegrond verklaard. Hieronder valt ook de situatie die besproken wordt in het artikel van het AD. De overige zaken worden met spoed behandeld. De gemeente gaat het proces evalueren om vergelijkbare situaties in de toekomst te voorkomen.
Heeft u in beeld in hoeveel gemeenten kinderen met autisme met ingang van dit jaar geen recht meer hebben op leerlingenvervoer en hoeveel kinderen en ouders worden hierdoor geraakt?
OCW heeft op dit moment geen signalen ontvangen dat dezelfde situatie in meerdere gemeenten speelt. Het ministerie houdt ontwikkelingen op het gebied van leerlingenvervoer in de gaten. In 2026, net als in 2024 en 2022, voert Oberon in opdracht van OCW de monitor leerlingenvervoer uit.3 OCW houdt zich daarnaast ook bezig met het meer inzichtelijk maken van het leerlingenvervoer. Dit is een van de doelen van de werkagenda leerlingenvervoer. Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 9.
Deelt u de opvatting dat voor de omschreven groep kinderen met autisme leerlingenvervoer een voorwaarde is om onderwijs te kunnen volgen?
Leerlingenvervoer is een voorziening voor leerlingen die niet zelfstandig naar school kunnen. Het is aan de gemeente om te beslissen welke kinderen recht hebben op deze voorziening. OCW vindt het belangrijk dat leerlingen die dit nodig hebben, gebruik kunnen maken van kwalitatief goed leerlingenvervoer. Met de werkagenda leerlingen vervoer werkt OCW samen met partners aan de verbetering van het leerlingenvervoer. Zie ook het antwoord op vraag 9.
Welke gevolgen kan het stoppen van leerlingenveroer volgens u hebben voor deze kinderen en tot welke problemen kan dit leiden? Hoeveel extra kosten zouden daarmee gepaard kunnen gaan?
Wanneer leerlingen afhankelijk zijn van het leerlingenvervoer om van en naar school te gaan, is het problematisch wanneer dit ineens wegvalt. De onzekerheid die dit met zich meebrengt is onwenselijk. Wat de extra kosten zijn voor het wegvallen van leerlingenvervoer hangt af van allerlei factoren die per gemeente kunnen verschillen.
In hoeverre dreigen door deze besluiten dit schooljaar kinderen thuis komen te zitten en wat doet u om dit te voorkomen?
Oberon heeft in 2024 een flitspeiling uitgevoerd naar de ervaringen van het gespecialiseerd onderwijs met het aangepast vervoer. Hieruit kwam naar voren dat van de vestigingen die aangeven dat er sprake was van schooluitval, de meeste aangeven dat taxivervoer waarschijnlijk geen rol heeft gespeeld. Tien procent van alle vestigingen geeft aan dat taxivervoer zeker een factor is geweest in de schooluitval van een of meer leerlingen.4
Recent zijn er bij OCW, buiten het artikel van het AD, geen specifieke signalen binnengekomen van kinderen die vanwege het wegvallen van leerlingenvervoer thuis komen te zitten.
Op welke manier voert u regie op verschillen tussen gemeenten?
Zoals eerder is aangegeven, ligt de verantwoordelijkheid voor het leerlingenvervoer bij de gemeenten. Gemeenten hebben hierdoor de vrijheid om passende beslissingen te nemen over hoe leerlingenvervoer geregeld wordt, waardoor het mogelijk is dat er verschillen ontstaan.
OCW houdt zich bezig met het verbeteren van de monitoring en het opstellen van een kwaliteitskader voor leerlingenvervoer in de werkagenda leerlingenvervoer. Zie hiervoor ook onze antwoorden op vraag 8 en 9.
Hoe beoordeelt u de ongelijke behandeling die voortvloeit uit de verschillen tussen gemeenten?
Het is wettelijk geregeld dat de verantwoordelijkheid voor het vaststellen van leerlingenvervoer bij de gemeente ligt. Dit heeft het voordeel dat er sprake kan zijn van maatwerk. De gemeente kent de lokale situatie goed en zorgt er idealiter voor dat het leerlingenvervoer hier goed op aansluit. Dit mag niet leiden tot ongelijke behandeling van leerlingen. Iedere leerling moet toegang hebben tot leerlingenvervoer dat goed aansluit op haar omstandigheden, zodat het recht op onderwijs kan worden geborgd. In de werkagenda houden OCW en haar partners zich ook bezig met het opstellen van een kwaliteitskader, zodat er een duidelijker beeld ontstaat over wat goed leerlingenvervoer inhoudt. Zie hiervoor ook ons antwoord op vraag 9.
Hoe gaat u zorgen dat kinderen die afhankelijk zijn van leerlingenvervoer voor het volgen van onderwijs hier toegang tot hebben, ongeacht in welke gemeente ze wonen?
Het is wettelijk geregeld dat de gemeente vaststelt welke leerlingen recht hebben op leerlingenvervoer en dit leerlingenvervoer uitvoert. Het is hierdoor mogelijk dat er verschillen bestaan tussen gemeenten. Zie ook het antwoord op vraag 8.
Het ministerie houdt zich daarnaast in de werkagenda Leerlingenvervoer samen met LBVSO, VNG, Ouders & Onderwijs, VDVN, KNV en Sectorraad GO bezig met het verbeteren van de kwaliteit van het leerlingenvervoer. Onder deze werkagenda vallen onder andere de werkgroepen kwaliteitskader, die zich bezighoudt met de mogelijkheid tot het opstellen van een landelijk kwaliteitskader voor leerlingenvervoer, en de werkgroep monitoring. Op deze manier werkt OCW samen met partners aan het blijven verbeteren van de kwaliteit van het leerlingenvervoer. De werkagenda loopt tot eind 2027, maar de opbrengst, bijvoorbeeld in de vorm van producten, zal waar mogelijk eerder worden gedeeld.
De staatsbegrafenis voor oorlogsmisdadiger Ratko Mladić in Servië |
|
Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Klopt het dat oorlogsmisdadiger Ratko Mladić in Servië wordt begraven met de hoogste militaire en staatseer zoals Minister Nenad Vujić heeft gezegd?
De uitvaart van Ratko Mladić in Belgrado werd gekenmerkt door militair eerbetoon en aanwezigheid van regeringsleden. Het kabinet vindt het gegeven eerbetoon zeer ongepast en bijzonder kwetsend voor de slachtoffers en nabestaanden, waaronder van de Srebrenica-genocide. Dit past niet bij wat wij van een EU kandidaat-lidstaat verwachten en druist sterk in tegen de gemeenschappelijke Europese waarden.
Wat vindt u van het feit dat de oorlogsmisdadiger die verantwoordelijk was voor de grootste massamoord in Europa na de Tweede Wereldoorlog een begrafenis met bijzondere eer krijgt in Servië?
Zie antwoord vraag 1.
Bent u bereid in contact met de Servische regering over te brengen dat de eer die aan oorlogsmisdadiger Mladić wordt toegedicht volstrekt ongepast en kwetsend is? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wanneer gaat u dit doen?
Ja. Ik heb, al voor de overbrenging van het lichaam van Mladić aan Servië, duidelijk aan mijn Servische ambtgenoot laten weten elke vorm van staats- of militair eerbetoon volstrekt onaanvaardbaar te vinden. Nederland heeft dit signaal ook in andere contacten met de Servische autoriteiten ondubbelzinnig overgebracht en heeft tevens middels een publiek statement kenbaar gemaakt dat het door de Servische regering gegeven eerbetoon onverenigbaar is met Europese waarden en bovendien uitermate kwetsend is voor de slachtoffers en hun nabestaanden.
Wat zegt de verheerlijking van oorlogsmisdadiger Mladić wat u betreft over gemeenschappelijke Europese waarden die Servië al dan niet met de EU deelt?
Het gegeven eerbetoon past niet bij wat wij van een EU kandidaat-lidstaat verwachten en druist sterk in tegen de gemeenschappelijke Europese waarden, zoals respect voor de rechtsstaat, erkenning van uitspraken van internationale tribunalen en inzet voor verzoening en verwerking van het verleden.
Moet het verheerlijken van Mladić op staatsniveau wat u betreft consequenties hebben voor het Servische toetredingsproces? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke?
Zie het antwoord op vraag 4. Servië heeft hiermee zijn eigen toetredingsperspectief geen dienst bewezen.
Het bericht 'Voogdij na het overlijden van ouders' |
|
Nicole Moinat (PVV) |
|
Mirjam Sterk (CDA) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Lisa Bal (36) uit Een Huis Vol nam de kinderen van haar overleden zus in huis: «Jeugdzorg zou de voogdij krijgen, daar ben ik voor gaan liggen»»?1
Ja
Deelt u de mening dat na het overlijden van beide ouders eerst moet worden onderzocht of kinderen veilig bij familie of binnen hun vertrouwde netwerk kunnen worden opgevangen?
Ja. Bij het overlijden van beide ouders met gezag wordt als eerste onderzocht of opvang bij de familie of binnen het vertrouwde netwerk van het kind mogelijk is.
Op basis van welke criteria wordt geadviseerd de voogdij bij een gecertificeerde instelling te beleggen in plaats van bij een bereid en geschikt familielid?
Als de ouders een voogd hebben aangewezen in hun testament of via een aantekening in het gezagsregister, kan deze voogd de voogdij aanvaarden of afwijzen. Als er geen testamentaire voogdij is geregeld of als deze is afgewezen verzoekt de rechter de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) om een onderzoek te doen.2 Tijdens het onderzoek spreekt de RvdK met het kind, de familie en het netwerk, en adviseert wie het beste voogd kan worden. De voogd kan een persoon zijn of een gecertificeerde instelling. Als een belanghebbende het niet eens is met het verzoek kan hij of zij in verweer gaan. Zoals in het antwoord op vraag 2 aangegeven, wordt allereerst onderzocht of een familielid of iemand binnen het vertrouwde netwerk geschikt is om de voogdij op te nemen. De RvdK adviseert steeds vanuit het belang van het kind. Voogdij bij een Gecertificeerde instelling (GI) wordt alleen geadviseerd wanneer voogdij binnen familie of het vertrouwde netwerk niet in het belang van het kind is.3
Hoe wordt geborgd dat broers en zussen na het overlijden van hun ouders zoveel mogelijk bij elkaar kunnen blijven?
In het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM) en het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) wordt het recht op familie- en gezinsleven beschermd. Het EHRM erkent dat de band tussen broers en zussen hier nadrukkelijk onder valt.4 In de praktijk geldt als uitgangspunt dat broers en zussen samen worden geplaatst. Professionals volgen daarbij de in richtlijnen vastgelegde aanbevelingen om broers en zussen bij voorkeur samen te plaatsen, tenzij er redenen zijn om dit niet te doen.
Hoeveel kinderen staan vanwege het overlijden van hun ouders onder voogdij van een gecertificeerde instelling? Is bekend in hoeveel van deze gevallen familie bereid was de kinderen op te vangen?
Die informatie is niet bekend. In de huidige registraties van de GI is «voogdij wegens overlijden beide ouders» niet als aparte categorie opgenomen. Uit het gezagsregister is evenmin te achterhalen of de voogd is benoemd wegens overlijden van de ouder(s) met gezag.
Wordt altijd onderzocht of familie of iemand uit het netwerk de voogdij kan dragen voordat een gecertificeerde instelling wordt voorgesteld? Zo nee, waarom niet?
Ja, dat wordt altijd onderzocht.
Deelt u de mening dat geschikte familieleden niet tegenover het jeugdbeschermingssysteem zouden moeten komen te staan om kinderen binnen de familie te kunnen houden?
Ik deel de mening dat geschikte familieleden of iemand binnen het vertrouwde netwerk niet tegenover het jeugdbeschermingsstelsel zouden moeten komen te staan. Het belang van het kind dient voorop te staan; waar plaatsing binnen familie of het vertrouwde netwerk in zijn/haar belang is, heeft dat de voorkeur.
Bent u bereid te onderzoeken hoe het uitgangspunt «familie of vertrouwd netwerk, tenzij dit niet in het belang van het kind is» sterker kan worden geborgd bij beslissingen over voogdij?
Dat uitgangspunt is reeds geborgd, extra onderzoek op dat punt dient geen doel.
De toegankelijkheid van huisartsenzorg in Noordoost-Friesland |
|
Vicky Maeijer (PVV) |
|
Mirjam Sterk (CDA) |
|
|
|
|
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Van Kollum naar Dokkum voor de chathuisarts: hoe moet dat voor mijn ouders van 90?»1
Ja.
Wat vindt u ervan dat duizenden patiënten na het sluiten van hun huisartsenpraktijk worden overgenomen door een huisartsenorganisatie die werkt volgens een «digital first»-concept, waarbij patiënten voor veel zorgvragen in eerste instantie digitaal contact moeten opnemen?
Het is het kabinet bekend dat de toegankelijkheid van de huisartsenzorg onder druk staat, hoewel er landelijk gezien meer huisartsen dan ooit zijn. In verschillende regio’s is het vinden van een praktijkopvolger een grote uitdaging, zo ook in dit geval. Het kabinet vindt dat de inzet van digitale hulpmiddelen in de eerstelijnszorg een meerwaarde kan hebben. Passende inzet van digitalisering kan de dienstverlening richting patiënten verbeteren en vergemakkelijken, maar ook de druk op de huisarts verlichten, zeker bij laagcomplexe zorgvragen. Daarnaast kan het ook een patiënt mogelijk een fysiek bezoek aan de huisarts besparen. Ook de beroepsgroep heeft aangegeven dat de toekomst van de huisartsenzorg hybride is. Fysieke zorg moet daarbij altijd mogelijk zijn binnen dezelfde praktijk.
Het kabinet vindt het belangrijk dat aanbieders van de huisartsenzorg zich houden aan kernwaarden en richtlijnen van de beroepsgroepen. Deze beschrijven onder meer de eisen die aan de bereikbaarheid van een huisartsenpraktijk worden gesteld. In het kader van de kernwaarde «persoonsgericht» dient besluitvorming over digitale of fysieke zorg te gebeuren op basis van samen beslissen.
Deelt u de mening dat huisartsenzorg voor iedereen toegankelijk moet zijn, dus ook voor ouderen, laaggeletterden, mensen die niet digitaal vaardig zijn en mensen die niet over een smartphone of geschikte digitale middelen beschikken? Zo ja, hoe wordt dit in deze situatie gegarandeerd?
Goede en toegankelijke huisartsenzorg vormt het fundament van het Nederlandse zorgstelsel en deze zorg moet voor alle inwoners van Nederland beschikbaar zijn. Dat geldt nadrukkelijk ook voor ouderen, laaggeletterden, mensen die niet digitaal vaardig zijn en mensen die niet beschikken over een smartphone of andere digitale middelen.
Juist omdat digitale ontwikkelingen een steeds grotere rol spelen in de huisartsenzorg, werkt de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) momenteel aan een herziening van de richtlijn Bereikbaarheid en Beschikbaarheid uit 2023. Hierbij staat centraal hoe de toegankelijkheid van huisartsenzorg ook in een veranderende en verder digitaliserende zorgomgeving voor alle patiënten geborgd kan blijven. Daarbij is het uitgangspunt van de herziene richtlijn dat iedere zorgvraag tijdig wordt beoordeeld door een medisch deskundige, denk bijvoorbeeld aan een doktersassistent, triagist of de huisarts zelf, waarbij de urgentie wordt vastgesteld en een passende vervolgactie wordt ingezet.
Volgens de LHV zijn digitale mogelijkheden een aanvulling op bestaande vormen van contact, maar mogen deze niet leiden tot uitsluiting van patiënten die daarvan geen gebruik kunnen of willen maken. Voor deze groepen blijft telefonisch contact een belangrijke en noodzakelijke toegangspoort tot de huisartsenzorg volgens de beroepsgroep. Het kabinet sluit zich aan bij dit uitgangspunt. Het is aan de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) om toezicht te houden en te beoordelen of de zorgaanbieder voldoet aan de geldende bereikbaarheidseisen.
Vindt u het aanvaardbaar dat bijvoorbeeld patiënten van rond de 90 jaar voor contact met hun huisarts afhankelijk kunnen worden van een app, chat of de hulp van kinderen of mantelzorgers? Zo ja, waarom?
Zie antwoord vraag 3.
Kunt u garanderen dat patiënten die niet digitaal kunnen of willen communiceren altijd op een laagdrempelige manier telefonisch contact kunnen opnemen met hun huisartsenpraktijk, ook wanneer er geen sprake is van spoed?
Zorgaanbieders zijn primair zelf verantwoordelijk voor het organiseren van zorgverlening en bereikbaarheid van de praktijk voor alle groepen binnen de kaders van geldende wet- en regelgeving en kernwaarden en richtlijnen van de beroepsgroepen. Het kabinet deelt de zorgen van de vragensteller dat niet alle patiënten digitaal kunnen communiceren met hun huisartsenpraktijk. Zoals in antwoord op vragen 3 en 4 is aangegeven blijft telefonisch contact een belangrijke en noodzakelijke toegangspoort tot de huisartsenzorg voor deze doelgroep. Het Kabinet vindt net als de LHV dat de huisartsenpraktijk hierin een bijzondere verantwoordelijkheid draagt richting patiënten die niet digitaal kunnen communiceren. Het is belangrijk hierin tegemoet te komen door op bepaalde tijden ook telefonisch bereikbaar te zijn. Het is aan de IGJ om toezicht te houden en te beoordelen of de zorgaanbieder voldoet aan de geldende bereikbaarheidseisen.
Zoals bij de antwoorden hierboven herziet de beroepsgroep de richtlijn Bereikbaarheid en Beschikbaarheid. Hierbij staat centraal hoe de toegankelijkheid van huisartsenzorg ook in een veranderende en verder digitaliserende zorgomgeving voor alle patiënten geborgd kan blijven.
Hoe wordt de continuïteit van de huisartsenzorg gewaarborgd wanneer het digitale systeem tijdelijk niet beschikbaar is, bijvoorbeeld door een technische storing of een cyberaanval? Welke alternatieve mogelijkheden hebben patiënten op zo’n moment om hun huisarts te bereiken en noodzakelijke zorg te ontvangen?
Op grond van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) moeten zorgaanbieders goede zorg leveren. Daar hoort ook bij dat de organisatie zodanig is ingericht dat continuïteit en veiligheid van zorg zijn gewaarborgd, óók tijdens calamiteiten en grootschalige incidenten.
Overigens zijn huisartsenpraktijken conform de eerdergenoemde richtlijnen van de beroepsgroepen in principe telefonisch bereikbaar. Voor spoedeisende hulp moeten patiënten altijd de mogelijkheid worden geboden direct telefonisch contact op te nemen. Zorgverzekeraar De Friesland heeft laten weten dat dit ook bij Oostergo Huisartsen het geval is en dat het telefoonnummer dat normaal gesproken voor spoedgevallen wordt gebruikt, ook kan worden ingezet wanneer digitale systemen tijdelijk niet beschikbaar zijn, bijvoorbeeld als gevolg van een storing of cyberincident. In de regel zijn huisartsenpraktijken in geval van calamiteit ook fysiek bereikbaar. Dit geldt ook voor Oostergo Huisartsen.
Wat vindt u ervan dat patiënten uit Kollum straks voor fysieke huisartsenzorg mogelijk naar Dokkum moeten reizen? Is onderzocht wat dit betekent voor oudere, kwetsbare en minder mobiele patiënten, en voor patiënten die niet over eigen vervoer beschikken?
De huisartsenzorg kenmerkt zich door uitdagingen die regionaal grote verschillen vertonen, zoals een schaarste aan personeel een en tekort aan praktijkopvolgers. Het beleid van dit kabinet is erop gericht dat iedereen zich kan inschrijven bij een huisartsenpraktijk in de buurt, met speciale aandacht voor regionale verschillen in problematiek en tekorten. Het kabinet zet in op betere spreiding van huisartsen over het land, op het aantrekkelijker maken van het praktijkhouderschap en op gericht financieel maatwerk door zorgverzekeraars in regio’s met (dreigende) tekorten. In het AZWA is afgesproken dat in deze regio’s huisartsenorganisaties en zorgverzekeraars plannen maken om continuïteit van huisartsenzorg te borgen.
Volgens zorgverzekeraar De Friesland dreigde in Kollum eind 2025 een situatie te ontstaan waarin ongeveer 2.500 patiënten zonder huisarts zouden komen te zitten. Door gezamenlijke inspanningen van betrokken huisartsen, zorgaanbieders en zorgverzekeraars is die situatie voorkomen.
Hoewel zorgverzekeraars op grond van hun wettelijke zorgplicht verantwoordelijk zijn voor het borgen van de continuïteit van zorg, lukt het hen niet altijd om de huisartsenzorg dichtbij de patiënten te organiseren zoals mensen dat gewend waren. Dit betekent dat voor de gekozen oplossing een deel van de patiënten verder moeten reizen voor een fysiek bezoek aan de huisartsenpraktijk. Overigens heeft zorgverzekeraar De Friesland laten weten dat Oostergo Huisartsen onderzoekt of bepaalde vormen van zorg dichter bij de patiënten kunnen worden georganiseerd.
Hoe verhoudt deze situatie zich volgens u tot het uitgangspunt dat huisartsenzorg voldoende bereikbaar en toegankelijk moet zijn en dat bij de organisatie van huisartsenzorg rekening moet worden gehouden met de behoeften en mogelijkheden van patiënten?
Het kabinet erkent dat dit niet een ideale oplossing is voor mensen in Kollum. Tegelijkertijd is door de gekozen oplossing voorkomen dat veel patiënten zonder huisarts zijn komen te zitten.
Klopt het dat voormalige patiënten van de gesloten praktijk in Kollum in de praktijk nauwelijks of geen mogelijkheid hebben om zich bij een andere huisarts in Kollum of omgeving in te schrijven, terwijl nieuwe inwoners daar mogelijk wel terechtkunnen? Zo ja, hoe verhoudt dit zich tot de vrije artsenkeuze?
De vrije artsenkeuze is in de ogen van het kabinet een groot goed, ook in de huisartsenzorg. Tegelijkertijd betekent die vrije keuze niet dat iemand altijd terecht kan bij de huisartsenpraktijk van diens voorkeur. Huisartsenpraktijken bepalen zelf op basis van eigen capaciteit of de praktijk open of dicht is voor nieuwe inschrijvingen. Als huisartsenpraktijken ruimte hebben voor nieuwe patiënten, geven zij soms voorrang aan patiënten die nog geen huisarts hebben boven patiënten die willen wisselen van huisarts. Zorgverzekeraar De Friesland heeft mij laten weten dat het in de regio Kollum op het moment lastig is een andere huisarts te vinden, omdat veel praktijken geen nieuwe patiënten aannemen.
Welke rol heeft zorgverzekeraar De Friesland gespeeld bij de keuze om de patiënten van de gesloten praktijken onder te brengen bij Oostergo Huisartsen en welke voorwaarden zijn daarbij gesteld aan de bereikbaarheid, fysieke aanwezigheid en telefonische toegankelijkheid van de huisartsenzorg?
Navraag bij Zorgverzekeraar De Friesland leert dat de zorgverzekeraar vanuit haar regierol bij de ontstane situatie meegedacht heeft over oplossingen om de continuïteit van huisartsenzorg in de regio te waarborgen. Zorgverzekeraar De Friesland heeft daarbij contact onderhouden met de betrokken huisartsenpraktijken, De Friese Huisartsenvereniging, gemeente Noardeast Fryslân en de Regionale Huisartsen Organisatie in Friesland.
Verder maakt volgens zorgverzekeraar De Friesland de komst van Oostergo Huisartsen het mogelijk dat ongeveer 2.500 patiënten uit Kollum en circa 2.000 patiënten uit Damwâld ingeschreven blijven bij een huisarts. Daarnaast kan zorgverzekeraar De Friesland verzekerden die een andere huisarts zoeken ondersteunen via wachtlijstbemiddeling. Gezien de beperkte capaciteit bij andere praktijken in de regio is dat echter niet altijd eenvoudig.
Hoe wordt erop toegezien dat de gekozen digitale werkwijze niet leidt tot zorgmijding, vertraging van noodzakelijke huisartsenzorg of gezondheidsverschillen, in het bijzonder onder ouderen en andere kwetsbare patiënten?
Het kabinet staat voor een kwalitatief hoogwaardige huisartsenzorg. De inzet van digitale hulpmiddelen en hybride zorg kan positief bijdragen aan het verhogen of behoud van de kwaliteit van zorg, maar mag nooit ten koste gaan van de kwaliteit en toegankelijkheid van zorg. De kwaliteit en toegankelijkheid van de huisartsenzorg is geborgd doordat huisartsen wettelijk verplicht zijn goede zorg te leveren die voldoet aan kernwaarden en richtlijnen van de beroepsgroepen. De IGJ houdt hier toezicht op.
Bent u bereid hierover op korte termijn in gesprek te gaan met de betrokken zorgverzekeraar, huisartsenorganisatie en andere betrokken partijen en daarbij te waarborgen dat patiënten in Kollum, Damwâld en omgeving daadwerkelijk toegang houden tot persoonlijke, telefonisch bereikbare en fysiek toegankelijke huisartsenzorg dichtbij huis?
Het is aan de IGJ om te beoordelen of kwaliteit, bereikbaarheid en veiligheid van individuele praktijken aan normen en richtlijnen voldoet en aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) om toezicht te houden op de zorgplicht van de zorgverzekeraar. Voor de beantwoording van deze vragen heeft het Ministerie van VWS contact gehad met een aantal betrokken partijen. Het kabinet werkt nauw samen met de Landelijke Huisartsen Vereniging, Zorgverzekeraars Nederland en andere betrokken partijen om te zorgen dat iedereen in Nederland toegang heeft tot een huisarts in de buurt. In het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) heeft het kabinet met betrokken partijen afspraken gemaakt om de toegankelijkheid van de huisartsenzorg te vergroten en te borgen. Daarover is het kabinet doorlopend in gesprek met deze partijen.
Bent u bereid de Kamer voor 1 oktober 2026, wanneer Oostergo Huisartsen de zorg voor deze patiënten overneemt, te informeren over de uitkomsten hiervan?
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 12 is het aan de toezichthouders om te beoordelen of partijen aan normen en richtlijnen voldoen.
Klopt het dat in uw antwoord op vraag 21 u aangeeft dat in de KNMI’23 klimaatscenario’s gebruik is gemaakt van het hoge emissiescenario SSP5–8.5 om een hoog klimaatscenario af te leiden als worst-case scenario voor de effecten van klimaatverandering met als argument dat «Dit hoge klimaatscenario is ook mogelijk bij lagere emissies als het klimaat gevoeliger blijkt te reageren op een toename in broeikasgassen dan gedacht en/of als terugkoppelingen in de koolstofcyclus de CO2 concentratie sneller doet toenemen dan gedacht.», waarmee aangetoond is dat het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) ondanks dat nationaal en internationaal onderzoekers al bijna tien jaar waarschuwen dat het RCP8.5-scenario onwaarschijnlijk is en niet meer gebruikt zou moeten worden voor beleidsdoeleinden, toch nog dit onwaarschijnlijke scenario?
De KNMI’23 klimaatscenario’s geven de hoekpunten aan waarbinnen het klimaat zich zal ontwikkelen, afhankelijk van zowel een range in uitstoot als een range in klimaateffecten. De geciteerde uitleg geeft context bij het hoge scenario, dat nog steeds relevant is als worst case scenario. Voor meer informatie zie het artikel hierover op de KNMI website2.
Kunt u als dat klopt dan aangeven op welke wetenschappelijke literatuur het KNMI baseert dat er versterkende effecten in het klimaat kunnen zitten waardoor het klimaat nog heftiger kan gaan reageren op een toename van CO2?
Dit is gebaseerd op bevindingen van het IPCC. De klimaatscenario’s gaan uit van de middenwaarde van de klimaatgevoeligheid. Versterkende terugkoppelingen in het klimaatsysteem kunnen echter betekenen dat de daadwerkelijke klimaatgevoeligheid hoger is. Schattingen van de klimaatgevoeligheid hebben dan ook een «zeer waarschijnlijke» range van 2 tot 5 graden, zo werd geconcludeerd in het meest recente IPCC rapport.
Klopt het dat het KNMI zonder wetenschappelijke onderbouwing nieuwe klimaatscenario’s draait waarbij het probeert aan te tonen dat je zelfs met veel lagere emissies toch die hoge opwarming kunt krijgen en dus geen afstand wil nemen van de hoge opwarming en snelle zeespiegelstijging in hun Hoge scenario?
Nee, dat klopt niet. Zie ook het antwoord op vraag 2.
Deelt u de mening en zo nee waarom niet dat in de «KNMI-klimaatscenario’s 2023» er wel wordt gehint dat RCP8.5 niet langer plausibel zou zijn maar toch omschrijft het KNMI in het antwoord op vraag 2 het gebruik van RCP8.5 als een worst-case scenario terwijl die omschrijving in het 66 pagina’s tellende rapport van het KNMI helemaal niet voorkomt en het KNMI en PBL het RCP8.5 scenario in 2014 dus wel degelijk opvoerden als een business-as-usual scenario?
Nee, de KNMI’23 klimaatscenario’s voeren het hoge scenario niet op als een business-as-usual scenario.
Deelt u de volgende mening: in vraag 26 vraag ik de Kamer met spoed een eerste inventarisatie te sturen van de projecten in Nederland die gebaseerd zijn op RCP8.5 en/of SSP5–8.5 zodat de Kamer kan zien hoe dit scenario heeft doorgewerkt in de samenleving en u antwoord dat u daarvoor onvoldoende aanleiding ziet en verwijst u naar de Kamerbrief «KNMI’23-klimaatscenario’s en doorwerking in Rijksbeleid» van 8 mei 20242 die een uitgebreid overzicht zou geven, maar die brief zelf noemt RCP8.5 of SSP5–8.5 niet expliciet maar geeft wel aan dat de overheid een scenario gebruikt dat vergelijkbaar is met een hoge-emissiewereld (SSP5–8.5-familie) als basis voor een groot aantal strategische investeringen en beleidsprogramma’s en de brief documenteert daarmee een brede institutionele doorwerking van dit type scenario in de Nederlandse samenleving?
Conform de beantwoording van eerdere vragen 6 en 274 wordt er niet overheidsbreed gewerkt met één enkel scenario. Er wordt bij programma’s en projecten gebruik gemaakt van de bandbreedte van mogelijke toekomstige ontwikkelingenen de keuze is gerelateerd aan onder meer de tijdshorizon van de investering.
Kunt u de projectlijsten van bijvoorbeeld (en niet limiterend) Rijkswaterstaat, Deltares, ProRail, IPO, Unie van Waterschappen en de provincies waarnaar is gevraagd alsnog aan de Kamer toesturen, ter aanvulling op de genoemde brief van Minister Harbers die weliswaar bewijst dat de beleidsmatige doorwerking groot is, maar nog geen inventarisatie van de feitelijke projectmatige doorwerking oplevert en alleen programma’s weergeeft?
Zoals eerder aangegeven ziet het kabinet daarvoor onvoldoende aanleiding. Zo’n breed overzicht is niet te geven en is niet zinvol, omdat, zoals aangegeven in de beantwoording van vraag 5, gekeken wordt naar een bandbreedte binnen de mogelijke scenario’s.
De gezondheidszorg voor arbeidsmigranten |
|
Jimmy Dijk (SP), Mariëtte Patijn (GroenLinks-PvdA) |
|
Hans Vijlbrief (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met de problematiek rond de toegang tot gezondheidszorg van arbeidsmigranten, zoals onder andere geschetst door de artsenwerkgroep Arbeidsmigranten Veilig en Gezond?1
Ja
Hoeveel arbeidsmigranten zijn er op dit moment onverzekerd aan het werk in Nederland? Als u dit niet weet, welke stappen gaat u nemen om hier wel achter te komen?
Het exacte aantal onverzekerde werkende (en niet-werkende) arbeidsmigranten in Nederland is niet bekend. Dit aantal kan alleen worden geschat, omdat een deel van de arbeidsmigranten niet goed in de overheidssystemen staat. De IGJ2 heeft eerder ingeschat dat in Nederland circa 100.000 onverzekerde personen verblijven of wonen. Dit aantal bestaat echter ook uit Nederlandse onverzekerde personen en ongedocumenteerde personen.
Klopt het dat veel arbeidsmigranten een zorgverzekering krijgen aangeboden door het uitzendbureau waar ze in dienst zijn, maar dat deze regelmatig stopt zodra ze uit dienst treden? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?
Arbeidsmigranten kunnen zich, als de werkgever dit aanbiedt, verzekeren via een werkgeverscollectiviteit van de werkgever. Dit heeft financiële en administratieve voordelen. Echter, als een arbeidsmigrant uit dienst gaat, dan stopt de zorgverzekering via de werkgever. De arbeidsmigrant ontvangt van de zorgverzekeraar een bericht dat deze polis stopt en dat er een nieuwe polis bij deze zorgverzekeraar kan worden afgesloten. Als de arbeidsmigrant niet meer in Nederland aan loonbelasting onderworpen is, dus geen ander werk heeft of recht heeft op een uitkering, dan vervalt de verzekeringsplicht. De arbeidsmigrant is in dat geval weer aangewezen op de sociale zekerheid van het land van herkomst of is dan zelf verantwoordelijk voor eventuele zorgkosten. De inzet van het kabinet is dus vooral gericht op het aanpakken van misstanden en arbeidsmigranten te informeren over hun rechten en plichten waaronder ten aanzien van zorgverzekering.
Klopt het dat dit voor veel problemen zorgt omdat arbeidsmigranten onverzekerd zijn zodra zij ziek uit dienst treden? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?
Als arbeidsmigranten ziek uit dienst treden, dan geldt de verzekeringsplicht zolang de arbeidsmigrant recht heeft op de sociale zekerheid (zolang die persoon aan loonbelasting onderworpen is). Als de verzekeringsplicht stopt, dan behoort de migrant weer onder de sociale zekerheid van het land van herkomst te vallen. Daarom zit het meeste perspectief in het helpen van migranten om weer aan het werk te gaan of terugkeer naar het land van herkomst. Als dit niet lukt dan biedt de subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden een vangnet voor zorgaanbieders om de kosten van zorg aan onverzekerde personen te vergoeden.
Overigens mag een werkgever de arbeidsovereenkomst met een zieke werknemer gedurende de eerste twee jaar ziekte niet opzeggen. Een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd eindigt echter op het afgesproken moment, en dus van rechtswege. De werkgever kan besluiten de arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd niet te verlengen; de reden voor het eventueel niet verlengen mag echter niet (uitsluitend) gelegen zijn in de ziekte van de werknemer.
Naast het aanpakken van misstanden door werkgevers (die kunnen leiden tot ziekten) is de inzet om kwetsbare EU-migranten die op straat zijn beland kortdurende op te vangen en vanuit daar te helpen aan nieuw werk of hen te ondersteunen bij het terugkeren naar het land van herkomst. Deze kortdurende opvang is er sinds 2023 en is per 2026 verlengd en uitgebreid naar meer steden tot en met 20283.
Klopt het dat arbeidsmigranten die niet ingeschreven staan in de Basisregistratie Personen (BRP) zich meestal niet kunnen inschrijven bij een huisarts en daardoor zijn overgeleverd aan de spoedeisende hulp? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?
Ook als je niet staat ingeschreven bij een huisartsenpraktijk kun je huisartsenzorg ontvangen. In Nederland zijn verschillende (ketens van) huisartsenpraktijken gespecialiseerd in huisartsenzorg aan arbeidsmigranten. De huisarts rekent dan een passantentarief. Het ontvangen van huisartsenzorg verloopt echter wel beter als een persoon is ingeschreven bij een huisartsenpraktijk.
Als arbeidsmigranten niet staan ingeschreven bij de Basisregistratie Personen (BRP), dan bemoeilijkt dit de inschrijving bij de huisarts. Hierbij wordt opgemerkt dat wettelijk een inschrijving in de BRP geen vereiste is. Ook voor het afsluiten van een zorgverzekering is het hebben van een BRP-inschrijving niet noodzakelijk. Een inschrijving in de BRP als ingezetene vergemakkelijkt zaken, waaronder het afsluiten van een zorgverzekering en de inschrijving bij een huisartsenpraktijk. Arbeidsmigranten die langer dan vier maanden in Nederland verblijven moeten zich inschrijven in de BRP als ingezetene. Nog te vaak zien we dat juiste registratie in de BRP ontbreekt. Het kabinet werkt daarom aan een betere registratie van arbeidsmigranten door meerdere maatregelen te nemen. Uw Kamer is daarover geïnformeerd op 9 september 20254.
Daarnaast ervaren veel arbeidsmigranten drempels bij eerstelijnszorg door een taalbarrière en beperkte kennis van het Nederlandse zorgsysteem. Deze drempels zullen in enige mate altijd blijven bestaan. Door te investeren in goede voorlichting kunnen deze drempels wel worden verminderd. Ook dragen samenwerkingsafspraken van zorgverzekeraars, zorgaanbieders en soms ook werkgevers daaraan bij. Zorgverzekeraars die zich richten op arbeidsmigranten maken bijvoorbeeld gerichte afspraken met (digitale) huisartsenpraktijken over de huisartsenzorg voor arbeidsmigranten.
Waarom is er geen opvolging gegeven aan het advies van de commissie Roemer om arbeidsmigranten die uit dienst treden de toegang tot zorg te laten behouden? Wat gaat u doen om dit advies alsnog uit te voeren?
Het Aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten o.l.v. Roemer heeft waardevolle aanbevelingen gedaan om de toegang tot zorg voor arbeidsmigranten en arbeidsmigranten die uit diensttreden, te verbeteren. Er is op verschillende manieren opvolging gegeven aan deze aanbevelingen. De Kamer wordt hierover jaarlijks geïnformeerd5. Bijvoorbeeld met betrekking tot het behouden van de toegang tot zorg door de verlengde zorgfaciliteit en de Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden (SOV). De verlengde zorgfaciliteit houdt in dat bij veel werkgeverscollectiviteiten voor arbeidsmigranten dekking blijft vanaf de formele uitschrijfdatum tot het moment waarop de werkgever de arbeidsmigrant daadwerkelijk heeft afgemeld bij de zorgverzekeraar (tot maximaal 40 dagen). Daarna blijft er een vangnet voor zorgkosten. Zorgaanbieders die de kosten van zorg aan arbeidsmigranten niet kunnen verhalen op de arbeidsmigrant of op een zorgverzekering van de arbeidsmigrant, kunnen deze zorgkosten declareren bij het CAK ten laste van de SOV.
Wat doet u, en vraagt u van uitzendbureaus, om arbeidsmigranten zo goed mogelijk te informeren over hun rechten en plichten rond de toegang tot gezondheidszorg?
Het kabinet investeert in goede voorlichting over werken en wonen in Nederland. Daarom werkt het Ministerie van SZW met het project Work in NL (WIN) aan een landelijk netwerk van informatievoorziening, hulp en dienstverlening voor arbeidsmigranten. Het ministerie doet dit samen met publieke en private partijen, sociale partners (waaronder ABU/NBBU) en specialistische organisaties zoals het juridisch loket, Barka en FairWork. Via de website en fysieke informatiepunten kunnen arbeidsmigranten terecht met vragen, ook over zorg en welzijn. Specifiek met betrekking tot de zorg en zorgverzekering wordt momenteel geïnvesteerd in betere communicatie over de zorgverzekering bij de WorkinNL-punten en de verbetering van (meertalige) voorlichtingsproducten (samen met expertisecentrum SKGZ) gericht op zowel onverzekerde personen als op de professionals om hen heen (zorgverleners, sociaal werkers, etc.) en werkgevers. Daarnaast heeft Pharos samen met ABU, NBBU, en Trimbos-instituut een magazine uitgebracht over de belangrijke rol die uitzendorganisaties spelen in de gezondheid en het welzijn van arbeidsmigranten. Ook stellen ABU en de NBBU in hun CAO verplicht om uitzendkrachten te informeren over de verplichting van een ziektekostenverzekering.6
Welke stappen neemt u om het informeren van arbeidsmigranten rond hun toegang tot gezondheidszorg te verbeteren? Wat vraagt u daarbij van uitzendbureaus?
Er zijn en worden meerdere stappen ondernomen om arbeidsmigranten en zorgprofessionals beter te informeren over de toegang tot zorg en de zorgverzekering voor arbeidsmigranten. Er wordt bijvoorbeeld (in samenwerking met het Expertisecentrum SKGZ en Pharos) geïnvesteerd in meer en betere doelgroepgerichte voorlichting over de (aanvullende) zorgverzekeringen en de subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden. Zorgverzekeraars investeren in voorlichtingsmateriaal in meerdere talen en eenvoudigere toegang tot de polis en verzekeringspapieren. En er is een praktische wegwijzer voor professionals ontwikkeld door VNG, met onder meer een onderdeel «Zorg voor (on)verzekerden» dat uitlegt hoe de zorgverzekering werkt, wat een verzekerde kan verwachten en wat is geregeld wanneer iemand geen zorgverzekering heeft.
Daarnaast gaan zorgverzekeraars zorgaanbieders actiever aanspreken op onterechte weigering of behandeling van arbeidsmigranten, toetsen zij de betrouwbaarheid en integriteit van werkgevers voordat zij een collectieve verzekering afsluiten (en periodiek daarna), en zorgen zij voor zorgbemiddeling zodat zorg sneller beschikbaar komt. Concreet voor de praktijk hebben ondernemers die met LTO Arbeidskracht samenwerken toegang tot een digitaal loket met de benodigde informatie, ook in de eigen taal van de arbeidsmigrant.
Bent u het ermee eens dat het onacceptabel is dat arbeidsmigranten de weg naar goede gezondheidszorg in Nederland zo weinig weten te vinden en onderweg zoveel hobbels tegenkomen? Zo nee, waarom niet?
Uiteraard vinden wij goede gezondheidszorg en toegang tot zorg belangrijk.
Het kabinet zet stappen om de drempels tot de gezondheidszorg die arbeidsmigranten hebben of ervaren, waar mogelijk worden weggenomen. Dit wordt gedaan door zorgverzekeraars, in lokale samenwerkingsafspraken tussen zorgverzekeraars, zorgaanbieders en werkgevers en door de overheid. Dit is een continu proces. Op dit moment voert het Ministerie van SZW samen met het Ministerie van VWS gesprekken met stakeholders uit het veld om na te gaan of en welke aanvullende maatregelen passend zijn. In het najaar wordt de Kamer hierover door de Minister van SZW nader geïnformeerd.
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Ja
Het bericht 'Consumentenbond constateert nog altijd tientallen voorbeelden van krimpflatie: ‘Hardnekkig probleem'' |
|
Jimmy Dijk (SP) |
|
Herbert |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Consumentenbond constateert nog altijd tientallen voorbeelden van krimpflatie: «Hardnekkig probleem»»?1
Ja.
Wat vindt u ervan dat er nog steeds producenten zijn die hun inhoud verkleinen, met als doel consumenten het verschil tussen prijs en inhoud niet op te laten merken?
De stijgende prijzen van eerste levensbehoeften zijn voor heel veel mensen een belangrijk onderwerp, en terecht. Voor mensen in een kwetsbare financiële situatie kan dit zelfs elke dag een zorg zijn. Als prijsstijgingen niet opvallen, kan dat het gevoel geven dat mensen het gevoel geven dat ze grip op de situatie verliezen. Ik herken daarom de zorg bij consumenten dat producenten bewust de inhoud verkleinen om daarmee ongemerkt de prijzen te verhogen (krimpflatie). Voor de volledigheid merk ik op dat er ook andere redenen denkbaar zijn om de inhoud van een product te verkleinen, zoals het gerichter bedienen van de vraag van de consument.
Het is in de eerste plaats aan producenten om de eigenschappen van een product te kiezen. Consumenten maken op basis van prijzen een afweging om iets wel of niet te kopen. Producenten hebben daarmee een prikkel om de beste prijs-kwaliteitverhouding te bieden. Dit mechanisme werkt alleen als de prijs per hoeveelheid voldoende transparant is. Dat is een aandachtspunt, waar ik in de antwoorden op uw vervolgvragen op in ga.
Bent u het ermee eens dat mensen hierdoor voor de gek worden gehouden? Zo nee, waarom niet?
Het moet voor consumenten duidelijk zijn welke hoeveelheid van een product zij krijgen voor een bepaalde prijs. Momenteel vermelden supermarkten in veel gevallen de prijs per liter of per kilo op grond van het consumentenrecht (Besluit prijsaanduiding producten). Daarmee is de prijstransparantie op zichzelf gewaarborgd.
Het is echter voorstelbaar dat het consumenten niet direct opvalt als deze prijs per liter/kilo wijzigt, vooral als de verpakking nagenoeg hetzelfde blijft. Dit kan voor de consument tot een onaangename verrassing leiden.
Ik wil niet zover gaan om te zeggen dat mensen voor de gek worden gehouden, in de zin dat het om een onjuiste voorstelling van zaken zou gaan. De feitelijke informatie is immers aanwezig. Wel vind ik dat door het ongemerkt verkleinen van de verpakking de onjuiste suggestie gewekt kan worden dat de prijs niet stijgt. De bovengenoemde regels over prijsaanduidingen zijn er om consumenten betrouwbare informatie te geven over het product dat zij kopen. Wel is het zo dat een kleinere inhoud niet iedere consument zal opvallen, waardoor het als verkapte prijsverhoging gezien kan worden.
Bent u het met de Consumentenbond en deze fractie eens dat bedrijven transparant moeten zijn over het verkleinen van de inhoud van hun product? Zo nee, waarom niet?
Ik vind dat het voor consumenten helder moet zijn wat zij krijgen voor hun geld, zoals ik bij vraag drie schreef. In mijn beantwoording van uw vervolgvragen ga ik in op de vraag of «transparant zijn» ook betekent dat bedrijven verplicht moeten worden om de consument te attenderen op een verkleinde inhoud.
Wat vindt u van het voorstel van de Consumentenbond om supermarkten te vragen een label te plaatsen bij producten wanneer de inhoud verkleind wordt of om producenten te verplichten dit duidelijk zichtbaar aan te geven op de verpakking?
De voorstellen van de Consumentenbond zouden ervoor zorgen dat consumenten meer informatie krijgen dan nu het geval is. Voor de groep consumenten die uitgaat van gelijkblijvende hoeveelheid en alleen naar de prijs kijkt zorgt dit voor een betere afweging, omdat zij actief wordt geïnformeerd. Vanuit alleen dat perspectief zijn het goede voorstellen.
Verplichte maatregelen, zoals het plakken van stickers op het product of een waarschuwing op het schap, brengen echter ook extra kosten met zich mee voor het supermarkten en/of producenten. In beide gevallen is het voorstelbaar dat deze kosten worden doorberekend aan de consumenten.
Bent u van plan om deze maatregel in te voeren? Zo ja, wanneer? Zo nee, waarom niet?
Ik ga uit van een actieve rol van consumenten. Zij worden nu feitelijk gezien goed geïnformeerd over de prijs die zij betalen voor een bepaalde hoeveelheid. Als zij boodschappen doen kunnen zij elke keer opnieuw de afweging maken of zij een acceptabele prijs voor de geboden hoeveelheid betalen. Consumenten die onaangenaam verrast zijn door een verkleinde inhoud kunnen er als reactie voor kiezen om dit product niet (meer) te kopen. Dit kan voor bedrijven een prikkel zijn om producten niet ongemerkt te verkleinen. Belangenorganisaties zoals de Consumentenbond zijn in dit verband nuttig omdat zij consumenten alert maken op bepaalde praktijken.
Als ik bedrijven verplicht om maatregelen te nemen brengt dat administratieve lasten met zich mee. Of, en in hoeverre, dergelijke maatregelen ook een besparing voor de consument opleveren op boodschappen is onzeker. En tot slotte moet dergelijke wetgeving ook goed handhaafbaar zijn.
Daarom ben ik vooralsnog niet van plan om dergelijke maatregelen in te voeren. Dit neemt niet weg dat ik met de Consumentenbond in gesprek zal gaan over het thema boodschappenprijzen. Ik sta daarbij open voor nieuwe inzichten en wat mij betreft is elke mogelijke oplossing bespreekbaar.
Bent u ermee bekend dat landen als Zuid-Korea, Frankrijk, Italië en Oostenrijk wetgeving hebben om krimpflatie tegen te gaan? Hoe kijkt u aan tegen deze wetgeving?
Ik ben daar mee bekend. Ik heb mijn afwegingen rondom dergelijke wetgeving geschetst bij mijn antwoord op 6.
Bent u het ermee eens dat Nederland ook wetgeving zou moeten hebben om krimflatie tegen te gaan? Zo ja, hoe gaat u dit oppakken? Zo nee, waarom niet?
Op dit moment zie ik daarvoor niet voldoende aanleiding. Zie bovengenoemde antwoorden voor mijn afweging daarin.
Ik vind betaalbaarheid van boodschappen een heel belangrijk onderwerp, net als de daaraan gelinkte prijstransparantie. Ik erken ook dat er geen absolute grens is die bepaalt in welke gevallen consumenten voldoende geïnformeerd zijn. Daarom houd ik het maatschappelijke debat, en zeker het debat hier in de Kamer, nauwlettend in de gaten.
Bent u bereid om de Autoriteit Consument & Markt (ACM) de prijzen te laten controleren, en bij krimpflatie te reguleren en indien nodig te blokkeren?
De Autoriteit Consument & Markt is onafhankelijk toezichthouder. Het is in dit geval niet aan mij om hen aanwijzingen te geven, en er is geen wetgeving die krimpflatie verbiedt.
Ik zie dat de ACM veel aandacht heeft voor het thema betaalbare boodschappen. In dat verband denk ik bijvoorbeeld aan het marktonderzoek naar prijzen van levensmiddelen, waarvan zij de resultaten eind dit kalenderjaar verwachten te publiceren.
Welke andere maatregelen neemt u om de verwachte stijging van voedselprijzen dit najaar aan te pakken?
In beginsel grijpt het kabinet niet direct in op de prijzen. Prijzen zijn een uitkomst van vraag en aanbod en zijn een signaal van schaarste; hierop ingrijpen is over het algemeen onwenselijk. Wel borgt de ACM de concurrentie op de markten. Bij gebrek aan concurrentie is de ACM bevoegd om in te grijpen.
Het kabinet werkt aan het verminderen van lasten voor bedrijven in het algemeen. Zoals het verminderen van regeldruk. Ervan uitgaande dat er voldoende concurrentie is, zullen kostenbesparingen worden doorgegeven aan de consument. Ook pleit ik in Brussel voor een ambitieuze aanpak van territoriale leveringsbeperkingen. De Commissie neemt hierover naar verwachting eind dit jaar een beslissing.
De Europese Centrale Bank heeft als mandaat het handhaven van prijsstabiliteit in de eurozone en heeft als hoofddoel een inflatie van 2%.
Kunt u deze vragen elk afzonderlijk beantwoorden?
Ja.
De grote problemen met de tunnelbuizen te Barendrecht en de gevolgen voor het spoorgoederenvervoer. |
|
Caroline van der Plas (BBB) |
|
Bertram |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Goederenvervoer in de knel bij Barendrecht: locomotief raakte zijkant overkapping»?1
Klopt het dat de gebruiksbeperkingen (een snelheidsbeperking van 20 km/u en de sluiting van één spoorbuis) die ProRail heeft opgelegd aan het spoorgoederenvervoer bij Barendrecht, zorgen voor ernstige hinder voor het goederenvervoer tussen de Rotterdamse haven en het Europese achterland? Bent u erover geïnformeerd dat dit leidt tot treinuitval, forse vertragingen, verstoringen van de supply chain van goederen en hoge parkeerkosten voor goederentreinen in de Rotterdamse haven?
Klopt het dat de tunnelrand in het Profiel van Vrije Ruimte (PVR) – de harde veiligheidsnorm waarbinnen zich geen vaste obstakels mogen bevinden – terecht is gekomen of dat de spoorbaan zich heeft verplaatst richting de tunnelwand en dat dit pas is ontdekt nadat een vervoerder hier melding van maakte?
Hoe groot is de totale economische schade voor de spoorgoederensector door dit incident en in hoeverre kunnen vervoerders deze schade verhalen op ProRail?
Hoe lang gaat het nog duren voordat de infraproblemen met gebruiksbeperkingen voor goederenvervoer zijn opgelost?
Hoe kan het dat ProRail deze problemen met de rand van de tunnelwand in het PVR van de spoorbaan of de verplaatsing van het baanlichaam richting de tunnelwand niet zelf heeft ontdekt tijdens regulier onderhoud en de schouw van de spoorinfrastructuur, maar pas na een melding van een goederenvervoerder?
Wat is er concreet nodig om ervoor te zorgen dat ProRail dergelijke infrastructuurdefecten in de toekomst wél tijdig en preventief signaleert en aanpakt?
Hoe vaak heeft een incident waarbij de rand van de tunnelwand in Barendrecht een goederentrein raakte feitelijk plaatsgevonden?
Klopt het dat de eerste botsing tussen de rand van de tunnelwand en een goederentrein plaatsvond op 31 juli 2026 en dat op 13 augustus 2026 de eerste gebruiksbeperkingen zijn opgelegd met een snelheidsbeperking van 20 km/uur, later één goederenspoor buiten dienst en slechts drie goederenpaden per uur per richting? Zo ja, waarom zat er zoveel tijd tussen de eerste botsing en het uitvaardigen van gebruiksbeperkingen?
Heeft ProRail direct en adequaat gehandeld na de eerste botsing met een locomotief die aantoonbaar voldeed aan de internationale UIC 505–1 (GA) normen (3,15 m breedte, 4,3 m hoogte) en die ruim binnen het Nederlandse standaardprofiel OPS-NL (tot 3,60 m breedte) hoort te passen?
Passen andere en gangbare goederenlocomotieven die ontworpen zijn volgens de EU TSI-normen (zoals de Euro9000, Vectron, Traxx en BR189) momenteel nog wel op reguliere dienstregelingssnelheid (85–100 km/u) door de tunnelbuizen bij Barendrecht?
Klopt het dat er slechts een specifiek type nationale elektrische locomotief – die al decennia aan alle toelatingseisen voldoet – betrokken is bij de incidenten waarbij de verschoven tunnelrand de instaptreden raakte?
Zo ja, is deze specifieke fysieke aanraking gevaarlijk voor de algemene spoorwegveiligheid?
Hoe snel heeft ProRail risicobeperkende maatregelen genomen en zijn deze vooraf afgestemd met de vervoerders en materieeleigenaren conform de Europese CMS RA-eisen (Common Safety Methods Risk Evaluation and Assessment)?
Is de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) betrokken geweest bij het formuleren en vaststellen van deze risicobeheersmaatregelen?
Toont dit incident aan dat er onvoldoende toezicht is door ProRail en de ILT op de fysieke staat en de veilige berijdbaarheid van de spoorinfrastructuur?
Is er slechts een type locomotief dat hinder ondervindt van de tunnelwand (waarbij dit type slechts een klein deel van het totale park uitmaakt)? Zo ja, waarom heeft ProRail dan generieke, zeer forse en langdurige gebruiksbeperkingen voor alle goederentreinen opgelegd waardoor de economische schade onnodig is vergroot?
Wat is de exacte (technische en achterliggende) oorzaak van de verschuiving van de tunnelwand of van de verschuiving van het baanlichaam richting de tunnelwand waardoor de rand van de tunnelwand binnen het PVR is geraakt?
Welke concrete prestatie-eisen stelt u als opdrachtgever aan ProRail ten aanzien van de gegarandeerde beschikbaarheid van een veilig berijdbaar hoofdspoorwegennet voor goederentreinen, zodanig dat de spoorinfrastructuur geschikt is voor gebruik en dus ook kwalitatief voldoet aan de technische eisen (zoals het PVR) die horen bij de treinen waarvoor de capaciteit is toegewezen?
Overtreedt ProRail de geest van zijn wettelijke zorgplicht uit de Spoorwegwet als de infra door achterstallige instandhouding of constructiefouten fysiek onbruikbaar of onveilig wordt voor treinen die wel aan alle wettelijke toelatingseisen voldoen?
Op welke specifieke Kritieke Prestatie-Indicatoren (KPI’s) met betrekking tot de beschikbaarheid, betrouwbaarheid en betaalbaarheid van de spoorinfra i.r.t. spoorgoederenvervoer monitort uw ministerie ProRail en hoe stuurt u bij wanneer deze niet worden gehaald?
Hoe beoordeelt u de sturing door ProRail op de bedrijfscontinuïteit van het spoorgoederenvervoer en de operational readiness van ProRail (de directe inzetbaarheid van calamiteitenteams en spoedherstellers) om acute infrastructurele knelpunten zoals in Barendrecht direct en daadkrachtig op te lossen?
Bent u bekend met de conclusies uit het rapport «Toevallig non-conform of voorspelbaar ongeschikt? Een onderzoek naar de staat van de infrastructuur voor het spoorgoederenvervoer op de Havenspoorlijn» van Crisislab uit 20202, waarin werd vastgesteld dat ProRail tekortschiet in haar operational readiness en het adequaat omgaan met afwijkingen op de goederencorridors? Moeten we uit het feit dat ProRail ook bij het recente incident in Barendrecht pas na een melding van een marktpartij achter de overschrijding van het PVR kwam en direct overging tot rigide, generieke gebruiksbeperkingen, concluderen dat de harde lessen uit dit rapport over operational readiness en het constructief omgaan met infrastructurele afwijkingen na zes jaar nog altijd onvoldoende zijn geleerd en toegepast door de spoorbeheerder?
Gegeven eerdere infrastructurele problemen bij extreme regenval (zoals de Zeeuwse Lijn die in 2007–2011 grootschalig vernieuwd is, maar in een in een «badkuip» van ondoordringbare klei ligt), kan er uit de situatie in Barendrecht worden geconcludeerd dat de Nederlandse spoorinfrastructuur en haar fundering nu ook bij langdurige droogte structureel faalt?
Beschikt ProRail wel over voldoende interne expertise op het snijvlak van bovenbouwvernieuwing, funderingstechniek en (regionale) waterhuishouding en heeft zij voldoende actuele data in huis om dit soort infrafalen preventief te voorkomen?
Bent u bereid om de gedupeerde spoorgoederenvervoerders en intermodale operatoren te compenseren voor de extra omrijdkosten en parkeerheffingen? Bent u bereid de infraheffingen voor het opstellen en rangeren in de Rotterdamse haven en op de Kijfhoek tijdelijk op een nultarief te zetten tot het knelpunt is opgelost?
Hoe beoordeelt u het preventieve handelen van ProRail Asset Management, in het licht van het feit dat dit infrastructurele knelpunt direct vier vitale Europese logistieke corridors (Rotterdam-Alpen-Italië, Rotterdam-Wenen-Zuidoost Europa, Rotterdam-Oldenzaal-Noordoost-Europa en Rotterdam-België-Frankrijk) raakt die fungeren als «critical lifelines» voor Mainport Rotterdam en de Europese economie?
Hoe beoordeelt u het presteren van ProRail Capaciteitsverdeling en Verkeersleiding om de logistieke keten operationeel overeind te houden, gezien de signalen van vervoerders dat gelijktijdige geplande werkzaamheden op omleidingsroutes en havenemplacementen de bereikbaarheid nog verder verslechteren?
Waarom is er niet direct besloten om werkzaamheden aan het spoor op de omleidingsroutes en havenemplacementen op te schorten om de internationale supply chain te ontlasten, zeker in een periode waarin ook de binnenvaart kampt met beperkingen door laagwater?
Neemt u de operationele en financiële gevolgen van dit zoveelste spoorinfrafalen sinds 2018 expliciet mee in de ministerraad om te zorgen voor voldoende budget voor een doelmatige, toekomstvaste instandhouding en opwaardering van het goederenspoornetwerk?
Deelt u de opvatting dat deze voortdurende, onvoorspelbare stremmingen en plotselinge gebruiksbeperkingen de betrouwbaarheid van de Nederlandse logistieke sector fundamenteel ondermijnen en schadelijk zijn voor de concurrentiepositie van onze havens en het algemene vestigingsklimaat?
Welke negatieve gevolgen hebben deze structurele infrastructurele beperkingen volgens u voor de aantrekkelijkheid van het spoorgoederenvervoer voor verladers, en in het bijzonder voor de modal shift-ambities van dit kabinet om meer goederen van de weg naar het spoor te verplaatsen en de inzet op multimodale bereikbaarheid (weg, water, spoor) om de Nederlandse economie efficiënt en veerkrachtig bereikbaar te houden?
Deelt u de specifieke zorg dat de verslechterde operationele betrouwbaarheid ertoe kan leiden dat reeds naar het spoor verplaatste goederenstromen noodgedwongen weer structureel terugkeren naar de weg?
Hoeveel effect heeft het knelpunt Barendrecht op het zo goed mogelijk gebruiken van de Betuweroute?
Welke directe en concrete maatregelen treft u momenteel om de operationele continuïteit van het nationale en internationale spoorgoederenvervoer bij dit soort acute infrastructurele crises te waarborgen?
Ziet u in dit zoveelste incident aanleiding om aanvullende, dwingende maatregelen te treffen richting ProRail om de fysieke beschikbaarheid en betrouwbaarheid van de spoorinfrastructuur – zowel op de vrije baan als op de strategische emplacementen en raccordementen – zodanig te garanderen dat het goederenvervoer per spoor Nederland betrouwbaar, efficiënt en veerkrachtig kan blijven verbinden met het Europese achterland?
Bent u bereid hieraan ook het benodigde budget te koppelen onder voorwaarde dat deze dwingende maatregelen ook daadwerkelijk bij ProRail worden getroffen?
De middelen voor terugkeer naar Syrië. |
|
Nicole Maes (VVD), Ulysse Ellian (VVD) |
|
Bart van den Brink (CDA), Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
In de Kamerbrief over de afspraken rondom de begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking 2026 gaf u aan dat 25 miljoen euro wordt vrijgemaakt voor «stabiliteit en wederopbouw ten behoeve van het faciliteren van vrijwillige terugkeer naar Syrië», en dat deze middelen gereserveerd blijven voor de betreffende beleidsdoelen1. Kunt u herbevestigen dat het faciliteren en realiseren van vrijwillige terugkeer het leidende beleidsdoel is voor de inzet van deze 25 miljoen euro?
Zoals toegelicht in de nota van wijziging bij de wijziging van de begrotingsstaat van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp voor het jaar 20261, zal 25 miljoen euro worden ingezet voor een stabiel perspectief voor Syriërs en wederopbouw in Syrië ten behoeve van het faciliteren van vrijwillige terugkeer. Dit beleidsdoel is onveranderd. Gebrek aan veiligheid, stabiliteit, en basisvoorzieningen vormen een belangrijke barrière voor terugkeer, en 58% van de Syriërs in Nederland geeft aan terugkeer te overwegen wanneer de voorwaarden hiervoor verbeteren. Derhalve zullen deze middelen enerzijds bijdragen aan verbetering van de socio-economische omstandigheden in Syrië, met name via wederopbouw en economisch herstel, en anderzijds worden ingezet voor institutionele capaciteitsopbouw van de Syrische overheid, waaronder de Syrische ontmijningsautoriteit. Dat is in het belang van Syrië met wie deze inzet is besproken, en verbetert de condities voor terugkeer. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Justitie en Veiligheid werken de nadere invulling van deze middelen in gezamenlijkheid uit. Hiermee wordt een geïntegreerde aanpak geborgd, met aandacht voor de Syrische behoeften en noden, de brede Nederlands-Syrische relatie, en de Nederlandse belangen.
Welke stappen heeft u reeds gezet om dit beleidsdoel te realiseren, en wat voor soort programma's of bestedingsplannen worden momenteel uitgewerkt voor de besteding van die 25 miljoen euro?
Het normaliseren van diplomatieke betrekkingen en het bezoek van de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister van Asiel & Migratie aan Syrië in juni jl. waren de eerste stappen naar een brede relatie, waarbij Nederland in Syrië investeert vanuit een langetermijnperspectief en wederzijdse belangen. Voor stabiliteit en wederopbouw staat de behoefte van de Syrische autoriteiten en bevolking centraal. Tegelijkertijd versterkt onze inzet de mogelijkheden om samen te werken op vraagstukken die voor Nederland van belang zijn, waaronder terugkeer. Deze prioriteiten worden vastgelegd in een memorandum of understanding, dat momenteel voorligt bij de Syrische autoriteiten.
In de aanwending van de aanvullende middelen voor dit jaar werken we langs de volgende lijnen: 1) structurele wederopbouw (scholen, ziekenhuizen, infrastructuur, elektriciteit), 2) creëren van economische perspectieven (onder meer in de landbouw, waar om Nederlandse kennis en kunde is gevraagd) en 3) randvoorwaarden voor duurzame terugkeer van ontheemden.
Daarnaast gelden effectiviteit, complementariteit met bestaande inzet op opvang in de regio, stabiliteit, inclusiviteit, ontmijning en financiële haalbaarheid als belangrijke kaders.
Hoe gaat u borgen dat deze middelen uitsluitend worden toegekend aan projecten die een aanwijsbare en meetbare bijdrage leveren aan het verhogen van het aantal terugkeerders vanuit Nederland, wetende dat de evaluatie «grip op migratie» van de directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) heeft uitgewezen dat bepaalde activiteiten nauwelijks of geen effect hebben?
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Justitie en Veiligheid werken de nadere invulling van deze middelen in gezamenlijkheid uit. Hierbij wordt ingezet op een effectieve- en efficiënte inzet van de middelen gericht op stabiliteit en wederopbouw, die bijdraagt aan het faciliteren van vrijwillige terugkeer, ook vanuit Nederland.
Later dit najaar wordt de Kamer per brief geïnformeerd over inzet van het Kabinet op het internationale migratiebeleid, waarbij de aanbevelingen van zowel de evaluatie «Op zoek naar Grip» van de directie Internationaal Onderzoek en beleidsevaluatie (IOB) als het advies «Migratie in Partnerschap: sturen op Recht en Resultaat» van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) en de Adviesraad Migratie (AM) worden meegenomen.
Hoe kijkt u naar de IOB-evaluatie «grip op migratie» die heeft uitgewezen dat bepaalde activiteiten nauwelijks of geen effect hebben op het terugdringen van migratie?
Zie beantwoording vraag 3.
Op welke wijze maakt u voor de Kamer inzichtelijk dat de besteding van de 25 miljoen euro daadwerkelijk bijdraagt aan het faciliteren van vrijwillige terugkeer naar Syrië?
De extra middelen zullen nog in 2026 worden aangewend en ingezet voor de hiervoor vermelde doelen, waarbij moet worden opgemerkt dat de gefinancierde activiteiten doorlopen in 2027. De Kamer zal zodra dit mogelijk is worden geïnformeerd over de resultaten van de ingezette programma's.
Worden de middelen uitgegeven aan projecten in Syrië of zijn deze ook inzetbaar voor maatregelen in Nederland ten behoeve van terugkeer?
De middelen worden uitgegeven vanuit de begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking aan projecten in Syrië die bijdragen aan stabiliteit en wederopbouw ten behoeve van het faciliteren van vrijwillige terugkeer naar Syrië.
Wat verwacht u van de Syrische regering in dit kader en staat in het contact terugkeer centraal?
Terugkeer is een belangrijk onderdeel van de bilaterale gesprekken met de Syrische autoriteiten. Daarbij wordt ook gesproken over de bredere randvoorwaarden voor duurzame terugkeer, zoals ontmijning, wederopbouw, sociaal en economisch herstel, beschikbaarheid van basisvoorzieningen en recht en rekenschap voor misdaden. De Nederlandse inzet op stabiliteit en wederopbouw draagt daar expliciet aan bij. Van de Syrische autoriteiten wordt een constructieve inzet verwacht op deze onderwerpen, om vrijwillige terugkeer daadwerkelijk mogelijk te maken.
Kunt u deze vragen afzonderlijk en uiterlijk 7 september a.s. beantwoorden?
De vragen zijn zo spoedig mogelijk beantwoord.
De IOB evaluatie 'Op zoek naar grip' |
|
Ulysse Ellian (VVD), Nicole Maes (VVD) |
|
Bart van den Brink (CDA), Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met de conclusies van het rapport «Op zoek naar grip» van de Directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB)?
Ja.
Bent u het eens dat de resultaten van het onderzochte beleid ronduit teleurstellend zijn, aangezien al op pagina 1 van het rapport te lezen is dat de bilaterale partnerschappen maar beperkt hebben bijgedragen aan het bereiken van de doelstellingen, en dat van interventies, bedoeld om de keuze van mensen om te migreren te beïnvloeden, zelfs geen enkel effect is vastgesteld?
Zoals ook uiteengezet in de recente Kamerbrief «internationale migratie»1 is het kabinet van mening dat de ervaring met partnerschappen tot nu toe meer dan voldoende aanleiding geeft om de inzet te verdiepen en te verbreden. Zo zijn met verschillende landen stappen gezet in het verbeteren van de terugkeersamenwerking, ook met landen waar dit jaren niet mogelijk was.
Het kabinet merkt daarbij op dat, zoals ook de IOB in het rapport schetst, er geëvalueerd is op onderdelen van het beleid, en dat de conclusies niet generaliseerbaar zijn tot het volledige partnerschapsbeleid. Zo zijn het Nederlandse terugkeerbeleid, de Nederlandse inzet ten aanzien van Europese brede partnerschappen waar migratie onderdeel van is, of de samenhang daartussen bijvoorbeeld geen onderdeel geweest van de evaluatie, evenals de volledigheid aan Nederlandse programmering dat onderdeel is van migratiepartnerschappen. Ook zijn andere relevante ontwikkelingen, zoals de oprichting van de interdepartementale taskforce internationale migratie per januari 2025 om de Rijksbrede inzet te versterken, door de IOB niet meegenomen.
De conclusies van de IOB-evaluatie bieden evenwel waardevolle aanknopingspunten om de Nederlandse inzet te verstevigen. Zo is het kabinet, zoals aangekondigd in bovengenoemde brief, voornemens om de voortgang inzichtelijker te maken.
Als partnerlanden migratiesamenwerking inzetten als strategisch drukmiddel in de relatie met Nederland en de Europese Unie (EU), wat zouden wij daar als Nederland dan tegenover kunnen stellen?
De IOB adviseert een wederzijdse voordelige samenwerking tussen Nederland en partnerlanden ten behoeve van de effectiviteit van de inzet op het gebied van migratie. Het kabinet onderschrijft dit advies, en zoekt nadrukkelijk verbreding van de inzet naar andere beleidsdomeinen. Hierbij onderstreept het kabinet dat ook partnerlanden een vragende partij zijn, zowel binnen het migratiedomein – waarbij partnerlanden zelf ook grote migratie gerelateerde uitdagingen kennen waar zij ondersteuning voor zoeken – als daarbuiten. Zoals ook uiteengezet in de beleidsbrief voor het buitenlands beleid2 zet het kabinet in op het verbreden en versterken van zowel Europese als bilaterale partnerschappen. Om de verschillende beleidsdoelstellingen van het kabinet, waaronder die op migratieterrein, te behalen, wordt voor deze brede partnerschappen het gehele buitenlandinstrumentarium, waaronder diplomatie, ontwikkelingssamenwerking en handel, samenhangend ingezet. Dit betekent dat Nederland in partnerlanden ook wil inzetten op thema’s die voor hen belangrijk zijn, waar mogelijk en opportuun in samenwerking met het Nederlands bedrijfsleven. Zoals reeds vermeld in de eerdergenoemde brief «internationale migratie», ontwerpt het kabinet tot slot in het kader van arbeidsmigratie een pilot om vakkrachten van buiten Europa aan te trekken. De Kamer zal binnenkort in een separate brief nader worden geïnformeerd over de pilot. Middels de eerdergenoemde interdepartementale taskforce internationale migratie worden mensen en middelen bijeengebracht om deze Rijksbrede samenwerking en inzet te versterken.
Als positieve maatregelen niet tot vooruitgang in de samenwerking leiden, kan gedacht worden aan negatieve maatregelen op EU-niveau – zeker in relatie tot terugkeersamenwerking. In EU-verband stuurt Nederland er daarom op aan dat er waar nodig bij samenwerking op terugkeer die niet naar tevredenheid verloopt, gebruik gemaakt wordt van sancties, door EU-brede visummaatregelen op te leggen aan het betreffende land (artikel 25bis Visumcode) en door tariefpreferenties voorwaardelijk te maken aan terugkeersamenwerking (EU Algemeen Preferentieel Stelsel). Deze maatregelen blijken in de praktijk het meest effectief.
Waarom is Nederland terughoudend om andere beleidsterreinen (handel, consulair, veiligheid, circulaire migratie) in te zetten als strategisch drukmiddel of tegenprestatie, terwijl partnerlanden daar juist behoefte aan hebben?
Vragen 3 en 4 zijn samen beantwoord.
Wat is de reden voor de in het rapport beschreven terughoudendheid van Nederland met het verlenen van materiële steun aan partnerlanden, terwijl andere EU-lidstaten dat type steun wel bieden, bijvoorbeeld op het terrein van grensbeheer? En zou het kabinet dit willen heroverwegen of bekijken op basis van welke voorwaarden dit alsnog geboden zou kunnen worden?
Momenteel levert Nederland steun op het gebied van grensmanagement aan derde landen, op het gebied van capaciteitsopbouw, en op incidentele basis is materiële steun hier onderdeel van. Het kabinet onderzoekt de mogelijkheden om, als onderdeel daarvan, op structurelere manier materiële steun te kunnen leveren. Dit gaat om gevoelige projecten, waar bovendien ook al een veelvoud aan donors actief zijn, waaronder de Europese Commissie. Voor het kabinet is het daarom belangrijk dat dergelijke steun geleverd kan worden op het moment dat hier een gedegen monitoring op kan plaatsvinden, door onafhankelijke partijen uitgevoerd, en wanneer de steun van toegevoegde waarde is naast inzet van andere partijen.
Hoe kijkt u naar de gerealiseerde terugkeer naar Marokko? Ziet het kabinet kans voor de andere onderzochte landen om vergelijkbare onorthodoxe methoden te bedenken om terugkeer te realiseren en waar denkt u dan aan?
Het kabinet acht de terugkeersamenwerking met Marokko als een succesvol voorbeeld van een migratiepartnerschap. Deze samenwerking is op basis van gelijkwaardigheid en met oog voor wederzijds belang tot stand gekomen. De samenwerking laat zien dat, wanneer op politiek, diplomatiek en operationeel niveau gezamenlijk wordt geïnvesteerd in de relatie met een land van herkomst, concrete resultaten kunnen worden geboekt. Een inzet als deze vergt continue aandacht en onderhoud van diplomatieke relaties, en bereidheid om te luisteren en in te kunnen gaan op de belangen van het partnerland.
Het kabinet hanteert dezelfde benadering voor andere landen waar Nederland een aanzienlijk terugkeerbelang heeft. Zie ook de brief «internationale migratie» waarin de aanpak voor migratiepartnerschappen uiteen wordt gezet.
Wat doet het kabinet om de doorlooptijd van nationaliteitsvaststelling – een kritieke succesfactor voor terugkeer – te versnellen bij met name problematische landen zoals Algerije, Irak, Tunesië en Nigeria?
Het kabinet zet zich zowel bilateraal als in Europees verband in om de identificatie en nationaliteitsvaststelling te versnellen. Daarbij wordt per land gekeken naar de belangrijkste oorzaken van vertraging en naar mogelijkheden om het proces efficiënter in te richten. Zo kan ingezet worden op de gerichte verbetering van het identificatieproces, bijvoorbeeld door afspraken te maken over termijnen, de wijze waarop dossiers worden aangeleverd, de uitwisseling van relevante informatie en de momenten waarop diplomatieke of operationele escalatie plaatsvindt wanneer een zaak blijft liggen. Het kabinet blijft daarbij inzetten op het verhogen van zowel de snelheid van nationaliteitsvaststelling als het aantal daadwerkelijk afgegeven reisdocumenten. Dat laatste is van belang omdat nationaliteitsvaststelling op zichzelf nog niet betekent dat daadwerkelijk vertrek kan worden gerealiseerd.
Wat zegt het dat, zelfs wanneer landen wel meewerken (snellere identiteitsvaststelling, meer laissez-passers), dit vaak niet doorwerkt in hogere terugkeercijfers? Hoe verklaart het kabinet dit?
Een verbetering in de terugkeersamenwerking met een land van herkomst is een belangrijke voorwaarde voor terugkeer, maar vormt niet de enige bepalende factor. Het terugkeerproces bestaat uit meerdere stappen. Verbetering in één schakel leidt daarom niet automatisch tot een evenredige stijging van het aantal daadwerkelijke vertrekken. Zo moet na identificatie en nationaliteitsvaststelling nog een reisdocument worden afgegeven en moet vervolgens daadwerkelijk vertrek kunnen plaatsvinden. Hierbij spelen factoren aan Nederlandse zijde een rol, zoals de beschikbaarheid van vertrekcapaciteit, lopende juridische procedures, vertrekbereidheid van de vreemdeling en de mogelijkheid om vreemdelingen beschikbaar te houden voor vertrek. Ook kunnen nieuwe procedures of andere geopolitieke omstandigheden het vertrektraject beïnvloeden.
Het kabinet ziet succesvolle terugkeer daarom als een ketenproces, waarbij verbetering nodig is op meerdere onderdelen tegelijk: identiteit & nationaliteitsvaststelling, beschikbaarheid van de vreemdeling, juridische status van de vreemdeling en de mogelijkheid tot feitelijke uitvoering van het vertrek. De inzet op terugkeersamenwerking met landen van herkomst moet dan ook worden bezien als één onderdeel van een bredere aanpak. Daarbij is het bovendien belangrijk om te benadrukken dat «meewerken» door een derde land geen binaire kwalificatie is. Een land kan bijvoorbeeld sneller reageren op identificatieverzoeken, maar vervolgens terughoudend zijn met het afgeven van reisdocumenten omdat het land daarbij aanvullende voorwaarden kent. Het kabinet kijkt daarom naar de verschillende stappen in het proces en zet erop in om het specifieke knelpunt per land weg te nemen.
In hoeverre wordt terugkeer belemmerd door de eigen Nederlandse rechts- en asielketen (capaciteit vreemdelingenbewaring, juridische procedures, privacywetgeving die informatie-uitwisseling met partnerlanden bemoeilijkt)?
De Nederlandse inrichting van het terugkeerproces kan in specifieke gevallen een reden zijn waarom het terugkeerproces moet worden uitgesteld. De vreemdeling heeft immers het recht om juridische procedures te starten of een eventuele (herhaalde) verblijfsaanvraag in te dienen. Het kabinet heeft het terugkeerproces zodanig ingeregeld dat de terugkeerprocedure zo snel als mogelijk hervat kan worden.
De capaciteit van vreemdelingenbewaring is op dit moment op orde. Het verleden heeft echter laten zien dat er perioden zijn waarin meer vreemdelingen in bewaring kunnen worden gesteld, dan het aantal beschikbare detentieplekken toelaat. Het prognosemodel justitiële ketens (PMJ) helpt bij het bepalen van de benodigde celcapaciteit, waarover vervolgens afspraken worden gemaakt met de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). In de regel heeft het indienen van beroep tegen een terugkeerbesluit, dat niet gekoppeld is aan een verblijfsaanvraag, geen opschortende werking. Wel heeft de vreemdeling, in lijn met het EVRM en EU-Handvest, altijd de mogelijkheid om een (spoed) voorlopige voorziening aan te vragen. De rechter beoordeelt dan of de uitzetting doorgang kan vinden of dat er redenen zijn om de uitzetting uit te stellen. Daarnaast kan de vreemdeling te allen tijde asiel aanvragen. Wanneer een opvolgende aanvraag wordt ingediend op de vliegtuigtrap, wordt de zogeheten «last minute asylum application»-procedure gevolgd. De IND is dan reeds ingelezen in het dossier en kan bepalen of de vreemdeling nieuwe elementen en omstandigheden aangeeft. Wanneer die niet verder onderzocht hoeven te worden, wijst de IND de aanvraag af en kan de uitzetting voortgezet worden. Aan de gegevensuitwisseling met derde landen zijn inderdaad (privacy)-regels gebonden; het verstrekken van die gegevens mag in zichzelf ook geen refoulementrisico opleveren. Derde landen behoren conform het internationaal recht hun onderdanen terug te nemen. Verzoeken om gegevensuitwisseling mogen daarvoor volgens het kabinet niet voorwaardelijk worden gesteld.
In het begin van oktober 2026 vond de Schengenevaluatie Terugkeer plaats in Nederland. Hierbij beoordeelt een comité bestaande uit de Europese Commissie en andere EU-lidstaten en Schengen geassocieerde staten het terugkeerbeleid en de efficiëntie daarvan. Waar verbeteringen mogelijk zijn, kan het comité aanbevelingen doen aan Nederland.
In de komende periode werkt het kabinet ook aan het in lijn brengen van de nationale wet- en regelgeving met de Terugkeerverordening. Het kabinet grijpt dat moment eveneens aan om onderdelen van het terugkeerbeleid – op basis van de Terugkeerverordening – efficiënter in te richten.
Wat weerhoudt de Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) ervan om met concrete streefwaarden voor terugkeer te werken?
De streefwaarde die het kabinet hanteert is dat elke vreemdeling zonder rechtmatig verblijf Nederland en het grondgebied van de EU-lidstaten verlaat. Hoewel de inzet van streefwaarden gebruikt kan worden bij de inrichting van de organisaties van de ketenpartners, ziet het kabinet niet direct een meerwaarde van het gebruik van andere streefwaarden.
Wel ziet het kabinet de meerwaarde van inzichtelijk maken van de voortgang van de partnerschapsinzet. Daarvoor is het kabinet voornemens, zoals ook opgenomen in de brief «internationale migratie», om te werken met een zgn. Theory of Change. Daar zal het kabinet ook over rapporteren.
Zijn de juridische mogelijkheden voor terugkeer, die van invloed zijn op de uitvoering, door het ingaan van het EU-migratiepact verbeterd? Zo ja, wat is er dan precies verbeterd en zo nee, waarom niet? En biedt de Europese regelgeving (inclusief de terugkeerverordening) mogelijkheden die situatie verder te verbeteren? En als dat het geval is, waarom wordt daar dan nu nog geen gebruik van gemaakt?
Het Asiel- en Migratiepact richt zich in mindere mate op terugkeer. Het Pact raakt dit onderwerp wel – zo is er EU-breed een verplichte terugkeergrensprocedure geïntroduceerd, zoals Nederland die al jaren toepast – maar de wijzigingen zijn verder overwegend technisch van aard. Zo zijn de mogelijkheden op het terrein van vreemdelingenbewaring voor Dublinclaimanten bijvoorbeeld uitgebreid.
In mijn brief van 3 juni jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de nieuwe instrumenten uit de Terugkeerverordening. Het kabinet ziet inderdaad mogelijkheden om de terugkeerprocedure efficiënter en doeltreffender in te richten met deze verordening. Bijvoorbeeld omdat de terugkeermogelijkheden zijn uitgebreid met de solide juridische basis voor een terugkeerhub. Deze laatste mogelijkheid staat binnenkort open voor de lidstaten, wanneer de Terugkeerverordening in werking treedt. Een ander gedeelte van de verordening zal pas volgend jaar in werking treden.
Wat gaat u doen om het fundamentele verschil van inzicht tussen de Ministeries van Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid over het belang van bescherming, dat blijkt uit de evaluatie, op te heffen?
Zoals het kabinet ook heeft benadrukt in de brief «internationale migratie», is bescherming van migranten een essentieel element binnen het partnerschapsbeleid. In dit kader draagt het bevorderen van bescherming eraan bij dat de rechten, veiligheid en waardigheid van migranten en vluchtelingen in alle fasen van het migratieproces in partnerschapslanden, inclusief terugkeer, beter worden gewaarborgd in lijn met internationale mensenrechtenverdragen en Europees recht. Onder bescherming van migranten verstaat het kabinet het geheel aan maatregelen dat erop is gericht de rechten, veiligheid, waardigheid en het perspectief van migranten in landen van herkomst en langs migratieroutes te waarborgen. Zoals uiteengezet in bovengenoemde Kamerbrief geeft het kabinet hieraan via een breed scala aan activiteiten invulling, op het individuele, gemeenschaps- en structureel niveau. Daarnaast draagt het kabinet via gerichte programma’s voor opvang in de regio duurzaam bij aan de positie – en dus ook bescherming – van vluchtelingen en ontheemden buiten de EU.
Waarom registreert de DTenV ongeveer de helft van de uitstroom als «zelfstandig vertrek zonder toezicht», zonder vast te stellen of mensen daadwerkelijk zijn vertrokken? En wat betekent dit voor de geloofwaardigheid van terugkeercijfers?
Zelfstandig vertrek zonder toezicht betekent dat een vreemdeling niet meer op het laatst bekende adres is. En dat het ook niet bekend is waar de vreemdeling naar toe is gegaan. De vreemdeling kan: ergens anders in Nederland zijn op een onbekende plek, zijn vertrokken naar een andere lidstaat van de Europese Unie, zijn vertrokken naar een land buiten de Europese Unie, bijvoorbeeld het land van herkomst. De vreemdeling raakt in dit geval buiten het zicht van de migratieketen, waardoor het daadwerkelijke vertrek niet wordt geregistreerd. De migratieketen gaat uit van het vertrek van de vreemdeling, tot het moment dat deze opnieuw wordt aangetroffen in het toezicht of uitreist via een grensdoorlaatpost. Om een geloofwaardig inzicht te geven in de terugkeercijfers maakt het kabinet juist een onderscheid tussen aantoonbaar vertrek (vrijwillig en gedwongen) als vertrek zonder toezicht.
Ervan uit gaande dat bij «zelfstandig vertrek zonder toezicht» een aantal mensen alsnog in Nederland blijft of naar een ander EU-land uitwijkt, wordt er nagedacht over maatregelen die dit risico verkleinen? En zo ja, aan welke maatregelen denkt het kabinet dan specifiek? En zo nee, waarom niet?
Ja. De nieuwe Terugkeerverordening verplicht de lidstaten om een toezichtsmaatregel op te leggen aan vreemdelingen die buiten de vrijwillige vertrektermijn om niet meewerken aan hun vertrek. Het kabinet onderzoekt op dit moment hoe hier invulling aan kan worden gegeven.
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het Commissiedebat van 9 september met de Minister van BHOS over de beleidsbrief van Buitenlandse Zaken waar het genoemde rapport op de agenda staat?
Op 7 september jl. werd u per brief door de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking geïnformeerd dat de beantwoording van uw vragen meer tijd vergde. Dit met het oog op een gedegen inhoudelijke analyse en interdepartementale afstemming.
Bent u bekend met het bericht «Aantal tandartsen van buiten EU is verdubbeld, terwijl studenten hier worden uitgeloot»?1
Ja.
Hoeveel opleidingsplaatsen Tandheelkunde worden voor het studiejaar 2026–2027 door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap bekostigd?
Voor het studiejaar 2026–2027 is voor 274 opleidingsplaatsen bekostiging beschikbaar gesteld.
Hoeveel plaatsen hebben de opleidingen Tandheelkunde voor het studiejaar 2026–2027 in hun numerus fixus opgenomen?
Voor het studiejaar 2026–2027 hebben de instellingen gezamenlijk in totaal 279 opleidingsplaatsen in hun numerus fixus opgenomen. Dat betekent dat de opleidingen 5 opleidingsplaatsen vanuit hun reguliere lumpsum bekostigen.
Indien deze gegevens niet bij u beschikbaar zijn, bij welke partij zijn zij dan wel beschikbaar?
Een overzicht van de numerus fixus van de opleidingen wordt gepubliceerd op studiekeuze123.nl.2
Wat bedragen de rijksuitgaven per bekostigde opleidingsplaats Tandheelkunde per studiejaar?
Voor een extra bekostigde opleidingsplaats zijn de rijksuitgaven voor een gemiddeld studiejaar ca. € 57.000, dit is ca. € 47.000 meer dan voor een gemiddeld ander wo-studiejaar.
In welk jaar is een instroomadvies van het Capaciteitsorgaan voor de opleiding Tandheelkunde voor het laatst volledig opgevolgd?
Het kabinet Rutte IV heeft in de kabinetsreactie van 13 juni 2023 kenbaar gemaakt het minimale advies van destijds van 345 opleidingsplaatsen volledig op te willen volgen. Dekking hiervoor moest worden gevonden door o.a. een verlaging van de opleidingsduur Tandheelkunde van zes naar vijf jaar. Kabinet Schoof heeft besloten om de bestaande opleidingsduur van 6 jaar te handhaven. Mede gezien de sterke weerstand vanuit de betrokken instellingen die twijfels hadden over of dit op kwalitatief verantwoorde wijze mogelijk is. Dit betekende concreet dat het aantal opleidingsplaatsen werd verhoogd met 31 in plaats van 86. Het meest recente advies van het Capaciteitsorgaan wordt momenteel nog bestudeerd. We verwachten u daar uiterlijk voor de begrotingsbehandeling van VWS over te informeren.
Bij welke jaarlijkse instroom in de opleiding Tandheelkunde wordt volgens het Capaciteitsplan 2027–2030 in 2043 evenwicht tussen vraag en aanbod bereikt?2
Het Capaciteitsorgaan adviseert de instroom in de opleiding Tandheelkunde te verhogen naar 386 opleidingsplaatsen. De geadviseerde instroom van het Capaciteitsorgaan is gebaseerd op de verwachte tekorten op de lange termijn, om in 2043 evenwicht te bereiken tussen de vraag naar en aanbod van tandartsen.
Over welke bevoegdheid beschikt u om het aantal bekostigde opleidingsplaatsen Tandheelkunde te verhogen?
De bekostiging van de opleiding Tandheelkunde loopt via de begroting van het Ministerie van OCW. De instellingen gaan zelf over het instellen van een numerus fixus.
Op welke datum ontvangt de Kamer het besluit over het instroomadvies van 386 opleidingsplaatsen Tandheelkunde?3
Conform de eerdere toezeggingen aan de Tweede Kamer streven ik en de Minister van OCW er naar om zo spoedig mogelijk duidelijkheid te geven of en hoe we opvolging kunnen geven aan de raming voor o.a. de opleiding Tandheelkunde mede in het licht van de additionele middelen die hiervoor nodig zijn. We verwachten u daar uiterlijk voor de begrotingsbehandeling van VWS over te informeren.
Klopt het dat het BIG-register vermeldt dat er voor 2026 geen plekken meer beschikbaar zijn voor de beroepsinhoudelijke toets voor tandartsen?4
Dat klopt. Alle 120 toets-plekken zijn voor 2026 al gereserveerd. Het CIBG vermeldt dit ook op de website van het BIG-register. In 2027 zullen er opnieuw 120 toetsen beschikbaar zijn.
Hoeveel tandartsen met een buiten de Europese Economische Ruimte behaald diploma zijn in 2025 in het BIG-register ingeschreven?
In 2025 zijn er 159 tandartsen met een buiten de Europese Economische Ruimte behaald diploma in het BIG-register ingeschreven.
Hoeveel van de in 2025 ingeschreven tandartsen met een binnen de Europese Economische Ruimte (of in Zwitserland) behaald diploma hebben een beroepsinhoudelijke toets afgelegd?
Tandartsen met een binnen de Europese Economische Ruimte (of in Zwitserland) behaald diploma vallen onder de automatische erkenning van Richtlijn 2005/36/EG. Deze doelgroep hoeft conform Europese wetgeving geen beroepsinhoudelijke toets af te leggen.
Hoeveel aanvragen tot inschrijving als tandarts zijn in 2025 afgewezen of niet in behandeling genomen omdat niet aan de taaleis werd voldaan?
Er is één aanvraag voor BIG-registratie van een tandarts in 2025 afgewezen vanwege het niet voldoen aan de taaleis. Bij het niet in behandeling nemen van aanvragen tot inschrijving kan niet worden vastgesteld waarom de zorgverlener de aanvraag onvolledig heeft ingediend.
Op welk moment heeft Nederland in de Raad of bij de Europese Commissie gepleit voor de mogelijkheid om aan tandartsen met een in de Europese Economische Ruimte behaald diploma een beroepsinhoudelijke toets op te leggen?
De BI-toets voor tandartsen is niet van toepassing op tandartsen met een diploma uit de Europese Economische Ruimte (EER) (of in Zwitserland). Deze toets wordt enkel afgelegd door tandartsen met een diploma van buiten de EER en is daarom niet voorgelegd aan de Europese Commissie.
Hoeveel personen met een buitenlands tandartsdiploma zonder BIG-registratie verrichten op dit moment in Nederlandse tandartspraktijken voorbehouden handelingen in opdracht als bedoeld in Artikel 35 van de Wet BIG?
Het werken in opdracht, zoals bedoeld in artikel 35 van de Wet BIG, hoeft niet te worden gemeld. Om die reden zijn er geen aantallen bekend.
Hoeveel meldingen over het onbevoegd verrichten van voorbehouden handelingen als bedoeld in Artikel 36 van de Wet BIG in de mondzorg heeft de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in 2025 ontvangen?
De IGJ heeft in 2025 80 klachten ontvangen die betrekking hebben op onbevoegde voorbehouden handelingen in de mondzorg conform artikel 36 van de Wet BIG. Deze meldingen bevatten een breed scala aan overtredingen, met name op het gebied van onbevoegd handelen door niet-BIG-geregistreerden en titelmisbruik.
Indien de meldingen, bedoeld in vraag 16, niet als afzonderlijke categorie worden geregistreerd, op welke wijze stelt de inspectie dan vast of het in Artikel 38 van de Wet BIG vereiste toezicht daadwerkelijk plaatsvindt?
De beoordeling door de inspectie van meldingen over het (mogelijk ontbreken van) toezicht bij het uitvoeren van voorbehouden handelingen staat los van in welke categorie een melding wordt geregistreerd in de systemen van de inspectie.
Bij meldingen over het onbevoegd uitvoeren van voorbehouden handelingen door niet-BIG-geregistreerden in mondzorgpraktijken beoordeelt de inspectie of en hoe het toezicht door een tandarts is geregeld onder andere op basis van de informatie uit de melding. Bij het vermoeden van (ernstige) risico’s voor de kwaliteit en veiligheid van zorg kan nader onderzoek volgen bijvoorbeeld in vorm van een inspectiebezoek, gesprek met zorgverlener bestuurder(s) en betrokken mondzorgverleners.
Bent u bereid het aantal bekostigde opleidingsplaatsen Tandheelkunde met ingang van het studiejaar 2027–2028 in overeenstemming te brengen met het instroomadvies van 386 plaatsen?5
Op dit moment wordt het advies voor tandheelkunde door het Ministerie van VWS en het Ministerie van OCW bestudeerd en wordt bezien of en in hoeverre het mogelijk is om deze adviezen over te nemen, mede in het licht van de additionele middelen die hiervoor nodig zijn. We verwachten u daar uiterlijk voor de begrotingsbehandeling van VWS over te informeren.
Het toezicht op commercieel longevity-aanbod en de handhaving van de Wet op het bevolkingsonderzoek. |
|
René Claassen (PVV) |
|
Sophie Hermans (VVD) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Zorgen over longevity-hype: gezond ouder worden begint niet bij een total body scan»?1
Ja, het kabinet heeft kennisgenomen van dit bericht.
Hoeveel vergunningen op grond van de Wet op het bevolkingsonderzoek zijn op dit moment van kracht voor het verrichten van een total body scan?2
Er zijn nog nooit vergunningen verleend op grond van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO) voor het verrichten van een total body scan.
Op welke datum is de meest recente vergunning op grond van Artikel 3, eerste lid, van de Wet op het bevolkingsonderzoek verleend voor een bevolkingsonderzoek dat niet van rijkswege wordt aangeboden?
Dit betreft de vergunning van 22 juli 2026 aan het Erasmus MC voor de ERGO-studie (Erasmus Rotterdam Gezondheid van Ouderen). Hiervan is mededeling gedaan in de Staatscourant 2026, 30847.
Op welke wijze is de Wet op het bevolkingsonderzoek van toepassing op een in Nederland gedaan aanbod van een total body scan die in het buitenland wordt verricht?
De WBO is van toepassing op het verrichten van gezondheidsonderzoek dat gericht is op het ten behoeve of mede ten behoeve van de te onderzoeken personen opsporen van ziekten van een bepaalde aard of van bepaalde risico-indicatoren in Nederland. Het aanbieden van dergelijk onderzoek, waarbij het onderzoek in het buitenland wordt uitgevoerd, valt niet onder deze wet. Overigens geldt er alleen een vergunningsplicht op grond van de WBO indien bij dit onderzoek gebruik wordt gemaakt van ioniserende straling of wanneer het onderzoek zich richt op het opsporen van kanker of ernstige ziekten of afwijkingen waarvoor geen behandeling of preventie mogelijk is. Een total body scan is een breed gezondheidsonderzoek dat zich meestal (ook) richt op het opsporen van kanker of ernstige ziekten of afwijkingen waarvoor geen behandeling of preventie mogelijk is, of risico-indicatoren daarop, zodat dit gezondheidsonderzoek onder de vergunningsplicht valt.
In hoeveel gevallen heeft de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) sinds 1 januari 2020 aangifte gedaan of proces-verbaal opgemaakt wegens overtreding van Artikel 3, eerste lid, van de Wet op het bevolkingsonderzoek?
Sinds 1 januari 2020 heeft de IGJ tweemaal aangifte gedaan wegens een mogelijke overtreding van artikel 3, eerste lid, van de WBO. In oktober 2020 heeft de inspectie aangifte gedaan over iGene, DNA-test-aanbieder. Het aanbod van iGene, waarbij niet-behandelbare aandoeningen kunnen worden opgespoord, valt onder de vergunningsplicht van de WBO. De tweede aangifte is recent gedaan in juli 2026. Zolang de behandeling hiervan nog niet is afgerond, kan hierover geen verdere informatie worden gegeven.
Indien deze gevallen niet als afzonderlijke categorie worden geregistreerd, onder welke categorie worden zij dan wel geregistreerd?
Zie antwoord vraag 5.
Over welke aanwijzingsbevoegdheid beschikt u ten aanzien van het toezichtprogramma van de IGJ op preventief gezondheidsonderzoek?
De IGJ is een rijksinspectie die onder de verantwoordelijkheid van de Minister van VWS ressorteert. De Minister kan daarom algemene of bijzondere aanwijzingen aan de IGJ geven. Daarbij dient de Minister wel aanwijzing nr. 14 van de Aanwijzingen inzake de rijksinspecties in acht te nemen. Aanwijzing nr. 14 ziet op de aanwijzingsbevoegdheid van een Minister en heeft onder meer tot doel om te borgen dat geen inbreuk kan worden gemaakt op het beginsel dat rijksinspecties op basis van hun deskundigheid op een onpartijdige en onafhankelijke wijze hun toezichtstaken moeten kunnen uitvoeren.
Klopt het dat het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op het bevolkingsonderzoek in verband met actuele ontwikkelingen op het terrein van preventief gezondheidsonderzoek op 24 januari 2025 is ingetrokken?3 4
Ja dat klopt.
Blijft in het vervangende wetsvoorstel de vergunningplicht voor preventief gezondheidsonderzoek naar kanker gehandhaafd?5
Het kabinet beraadt zich op mogelijkheden om de WBO te actualiseren. Daarbij zal ook gekeken of de vergunningsplicht voor preventief gezondheidsonderzoek naar kanker gehandhaafd blijft.
Op welke wettelijke grondslag kan de IGJ op dit moment optreden tegen een aanbieder die zonder de vereiste vergunning preventief gezondheidsonderzoek verricht?
De primaire grondslag is de WBO. Artikel 3, eerste lid, van de WBO verbiedt het zonder vergunning verrichten van vergunningsplichtig bevolkingsonderzoek. De IGJ houdt daarop toezicht op grond van artikel 10 van de WBO. Overtreding is strafbaar op grond van artikel 13 van de WBO. De Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) kan daarnaast van toepassing zijn als niet wordt voldaan aan eisen van goede zorg.
Onder welk wettelijk kader valt het toezicht op het aanbieden van intraveneuze vitamine-infusen aan personen zonder medische indicatie?
Op intraveneuze vitamine-infusen zijn onder meer de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG) en de Wkkgz van toepassing. Het inbrengen van een infuus en intraveneus toedienen kunnen voorbehouden handelingen zijn als bedoeld in artikel 36 van de Wet BIG. Daarnaast gelden, afhankelijk van het type aanbieder, de kwaliteitseisen van artikel 2 van de Wkkgz.
Welke wettelijke eisen gelden op dit moment voor het commercieel aanbieden van een test die op basis van bloedwaarden de biologische leeftijd bepaalt?
Welke eisen gelden, hangt af van het doel en de inhoud van de test. Als de test onderdeel is van zorgverlening, dan geldt de Wkkgz. De WBO kan van toepassing zijn als de test is gericht op bevolkingsonderzoek waarvoor op grond van artikel 2 van de WBO een vergunning is vereist, bijvoorbeeld onderzoek naar kanker. Voor gebruikte diagnostische hulpmiddelen kan daarnaast de Europese In Vitro Diagnostics Regulation (IVDR) gelden.
Bent u bereid te borgen dat medisch-wetenschappelijk onderzoek dat reeds onder de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen valt, in het vervangende wetsvoorstel niet aan een aanvullende vergunningplicht wordt onderworpen?
In artikel 1, derde lid, van de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (WMO) is bepaald dat de WMO niet van toepassing is op wetenschappelijk onderzoek voor het verrichten waarvan een vergunning is vereist op grond van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO). Er kan dus wettelijk gezien geen sprake zijn van een situatie waarin medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen zowel onder de WMO valt als onder de vergunningsplicht van de WBO.
Nieuwbouwwoningen en Nederlandse en buitenlandse pensioenfondsen |
|
Henk-Jan Oosterhuis (D66), Robin van Leijen (D66) |
|
Eerenberg , Boekholt-O’Sullivan |
|
|
|
|
Voor welk aandeel van de nieuwbouwwoningen zijn Nederlandse en buitenlandse pensioenfondsen verantwoordelijk de afgelopen jaren?
Op basis van de beschikbare data is niet precies te zeggen voor welk aandeel van de nieuwbouw Nederlandse en buitenlandse pensioenfondsen de afgelopen jaren verantwoordelijk waren.
Uit cijfers van het CBS blijkt dat in 2024 ongeveer 69.200 nieuwbouwwoningen zijn gebouwd. Ongeveer 28.300 hiervan zijn koopwoningen, 19.500 zijn sociale huurwoningen gebouwd door corporaties en 20.500 zijn private huurwoningen. In de jaren daarvoor is het aantal nieuwbouwkoopwoningen hoger en het aantal nieuwbouwcorporatiewoningen lager. Het is niet bekend hoeveel van deze private huurwoningen zijn gefinancierd door pensioenfondsen.
Daarnaast zijn er cijfers van Capital Value bekend van de totale omvang van de investeringen van institutionele beleggers, zoals pensioenfondsen en verzekeraars, in nieuwbouwhuurwoningen in 2025. Dit betreft investeringen in nieuw te bouwen huurwoningen en kunnen dus niet direct gerelateerd worden aan de hiervoor genoemde cijfers van het CBS van opgeleverde huurwoningen. Wel bieden deze cijfers een indicatie van het aandeel van pensioenfondsen. In 2025 werd € 5,3 miljard geïnvesteerd in nieuwbouwhuurwoningen. 68% hiervan is geïnvesteerd door Nederlandse institutionele beleggers en 25% door corporaties1 en slechts 1% door buitenlandse investeerders. Het restant is geïnvesteerd door overige marktpartijen. In 2022 was het aandeel internationale investeringen nog 32%. Dit is in 2025 gedaald naar 1%.2 Het is niet bekend welk deel van de internationale investeringen zijn gedaan door buitenlandse pensioenfondsen.
Wat is de financiële ruimte bij Nederlandse pensioenfondsen voor investeringen in woningbouw gezien hun bestaande vastgoedallocatie?
Nederlandse pensioenfondsen lopen tegen grenzen aan van de hoeveelheid die zij kunnen investeren in de Nederlandse woningmarkt. Dit komt doordat de huizenprijzen de laatste jaren hard zijn gestegen en omdat Nederlandse pensioenfondsen de laatste jaren flink hebben geïnvesteerd in Nederlandse nieuwbouwhuurwoningen. Vanwege risico- en spreidingsoverwegingen zit hier een limiet aan.
Hoe verklaart u de daling van het investeringsvolume van buitenlandse beleggers in nieuwbouw in Nederland?1
De afname van buitenlandse investeringen in nieuwbouwhuurwoningen is veroorzaakt door de verslechtering van het investeringsklimaat. Dit komt door een combinatie van verschillende factoren, zoals wijzigingen in het huur- en fiscaal beleid en veranderde macro-economische omstandigheden. De recente analyse van DNB laat zien dat voornamelijk de rentestijging, het wegvallen van de FBI-regime voor vastgoed en de Wet betaalbare huur investeringen in de Nederlandse woningmarkt minder aantrekkelijk hebben gemaakt.4
Herkent u de signalen dat buitenlandse pensioenfondsen momenteel tegen fiscale onzekerheid en lange doorlooptijden aanlopen bij investeringen in Nederlandse woningbouw?
Het kabinet ontvangt signalen over buitenlandse pensioenfondsen en ik onderstreep het belang om geen onnodige belemmeringen op te werpen voor investeringen in de Nederlandse woningbouw. Ten aanzien van de pensioenfondsvrijstelling werkt de Belastingdienst aan het verduidelijken en moderniseren van de voorwaarden zoals opgenomen in onderdeel 3.3.1. van het beleidsbesluit subjectieve vrijstelling Vpb 4. Aan de hand van deze voorwaarden wordt beoordeeld of een buitenlandse pensioenregeling naar aard en strekking overeenkomt met een Nederlandse pensioenregeling. De verduidelijking en modernisering van de voorwaarden uit het bovengenoemde beleidsbesluit leidt ertoe dat meer duidelijkheid ontstaat voor buitenlandse pensioenfondsen over de toepassing van de pensioenfondsvrijstelling. Dit heeft naar verwachting een positief effect op de investeringen in Nederlandse nieuwbouw (midden)huurwoningen. Het streven is dat het beleidsbesluit eind 2026 wordt gepubliceerd en daarbij direct van kracht is.
Deelt u de mening dat deze belemmeringen voor buitenlandse pensioenfondsen tegen de ambities van een Europese kapitaalmarktunie ingaan, waarbij investeringen vrij kunnen bewegen over Europese grenzen?
Zie antwoord vraag 4.
Deelt u de mening dat buitenlandse pensioenfondsen een belangrijke rol kunnen spelen in het financieren van de bouw van woningen in Nederland?
Ja. De bouw van middenhuurwoningen wordt in Nederland namelijk vooral gefinancierd door institutionele investeerders, zoals pensioenfondsen. In de periode tot 2039 moeten er 160.000 extra middenhuurwoningen worden gebouwd om in de behoefte te voorzien. 140.000 van deze middenhuurwoningen moeten gefinancierd worden door private investeerders. Dit vertaalt zich in een investeringsopgave van circa € 45 miljard.
Deze investeringen komen er alleen als het investeringsklimaat voldoende aantrekkelijk is voor zowel Nederlandse als buitenlandse investeerders. Vanwege de omvang van de opgave kan dit onmogelijk alleen van Nederlandse partijen komen. Binnenlandse investeerders en corporaties hebben onvoldoende kapitaal beschikbaar om deze opgave te dekken. Daarom zijn buitenlandse institutionele investeerders essentieel om voldoende (midden)huurwoningen te bouwen.
Hoeveel extra woningen zouden per jaar kunnen worden gerealiseerd bij een hoger investeringsvolume van buitenlandse pensioenfondsen?
Dit is afhankelijk van de hoeveelheid kapitaal dat buitenlandse pensioenfondsen investeren in Nederlandse nieuwbouwhuurwoningen en dus niet eenduidig te beantwoorden. Tussen 2018 en 2022 werden er gemiddeld 4.500 huurwoningen toegevoegd door buitenlandse investeerders. In 2025 waren dit er nog maar 500.5 Of buitenlandse investeerders weer dergelijke aantallen zouden kunnen realiseren is niet te zeggen, omdat dit ook afhangt van andere omstandigheden. Het kabinet streeft naar de realisatie van jaarlijks 100.000 woningen. Dit is een ambitieuze doelstelling waar naast corporaties en binnenlandse private investeerders ook buitenlandse private investeerders voor nodig zijn.
Wat is de gemiddelde doorlooptijd van een vpb-ruling voor buitenlandse pensioenfondsen, waarmee de fiscale vergelijkbaarheid van deze fondsen met Nederlandse pensioenfondsen kan leiden tot een gelijk fiscaal speelveld, en daarmee tot een groei van investeringen?
Er moet onderscheid worden gemaakt tussen verzoeken om zekerheid vooraf over de toepassing van de subjectieve vrijstelling voor buitenlandse pensioenfondsen in de vennootschapsbelasting en verzoeken waarin door buitenlandse pensioenfondsen om een teruggaaf van dividendbelasting wordt gevraagd. De gemiddelde doorlooptijd van een Vpb-ruling voor buitenlandse pensioenfondsen bedraagt momenteel nagenoeg een jaar. Voor de verzoeken waarin om teruggaaf van dividendbelasting wordt gevraagd, geldt dat informatie, waaronder het aantal verzoeken en de doorlooptijd, niet gestructureerd voorhanden is.
Hoe beoordeelt u de gevolgen van de nieuwe pensioenwetgeving zoals de Wet toekomst pensioenen (Wtp) de vergelijkbaarheid van buitenlandse pensioenfondsen, in het bijzonder voor het criterium van het afkoopverbod?
In onderdeel 3.3.1. van het beleidsbesluit subjectieve vrijstelling Vpb (aangenomen wordt dat op dit beleidsbesluit wordt gedoeld) zijn twaalf cumulatieve voorwaarden opgenomen waaraan een buitenlands pensioenlichaam en een buitenlandse pensioenregeling moeten voldoen om een beroep te kunnen doen op de pensioenfondsvrijstelling. Aan de hand van dit onderdeel uit het beleidsbesluit wordt beoordeeld of een buitenlands pensioenfonds vergelijkbaar is met een Nederlands pensioenfonds. Één van de voorwaarden uit het beleidsbesluit is dat de pensioenregeling een afkoopverbod kent met een uitzondering van een afkoopmogelijkheid voor kleine pensioenen (voorwaarde I). Deze voorwaarde sluit aan bij het afkoopverbod onder de Nederlandse Pensioenwet dat als doel heeft dat voldoende geld aanwezig is en blijft voor de verzorging van de oude dag. In antwoorden op Kamervragen is reeds aangekondigd dat de Belastingdienst gaat kijken in hoeverre de huidige voorwaarden in het beleidsbesluit subjectieve vrijstelling Vpb nog actueel zijn en modernisering behoeven. Maatschappelijke ontwikkelingen in Nederland, waaronder de Wet toekomst pensioenen en de Wet Herziening bedrag ineens die per 1 januari 2029 de mogelijkheid introduceert om op pensioeningangsdatum 10% van de waarde van de opgebouwde aanspraken op ouderdomspensioen ineens te ontvangen, zijn mede aanleiding om de voorwaarden – waaronder het afkoopverbod – uit het beleidsbesluit te moderniseren. Het streven is dat het beleidsbesluit eind 2026 wordt gepubliceerd.
Is het Besluit vergelijking buitenlandse rechtsvormen, wat als basis dient voor de vergelijking van buitenlandse pensioenfondsen, nog volledig in overeenstemming met de pensioenrealiteit na invoering van de Wtp of zijn er kansen om meer investeringen van buitenlandse pensioenfondsen aan te trekken?
Zie antwoord vraag 9.
Bent u bereid het Besluit vergelijking buitenlandse rechtsvormen te evalueren?
Zie antwoord vraag 9.
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het commissiedebat Volkshuisvesting en fiscaliteit van donderdag 24 september a.s.?
Ja.
De datakluis met documenten over het toeslagenschandaal |
|
Nicole Moinat (PVV), Gidi Markuszower (PVV) |
|
Eerenberg , Sandra Palmen (NSC) |
|
|
|
|
Op welke wijze is binnen het ministerie geborgd dat de wettelijke en procedurele informatieplicht richting de parlementaire enquêtecommissie volledig, tijdig en controleerbaar is nageleefd bij de omgang met de desbetreffende datakluis? Classificeert u deze borging met het huidige inzicht als afdoende en doeltreffend? Zo ja, waarom wel? Zo nee, waarom niet?1
Het Ministerie van Financiën heeft de informatieplicht richting de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening (PEFD) met verschillende waarborgen omkleed. Het uitgangspunt is altijd volledige medewerking in het belang van het onderzoek geweest. De informatiefase en het leveren van documenten zijn met zorgvuldigheid uitgevoerd. Onderzoekskeuzes en zoekmethoden zijn vastgelegd en transparant met de enquêtecommissie gedeeld. Daarnaast heeft het Ministerie van Financiën de Auditdienst Rijk (ADR) als onafhankelijke derde gevraagd de inrichting en uitvoering van het gehanteerde werkproces bij de levering van stukken aan de parlementaire PEFD te onderzoeken. Het doel van het onderzoek was om inzicht te geven in het doorlopen proces om zo witte vlekken in kaart te brengen en verbeteringen in de werkwijze door te voeren voor de volgende parlementaire enquête.
Ten aanzien van de datakluis zijn, zoals ook blijkt uit het BDO-rapport: «in de periode na 2019 verschillende activiteiten ondernomen, waaronder: het formuleren van KPI's voor opschoning en vernietiging; het opstellen van plannen van aanpak per directie; het uitvoeren van inventarisaties van de inhoud van de datakluis; het ontwikkelen van pilots en voorstellen voor (gedeeltelijke) ontsluiting. Uit interviews en verslaglegging volgt dat de uitvoering van deze activiteiten per directie en periode varieerde en dat de voortgang afhankelijk was van beschikbare capaciteit, prioritering en inzicht in de data.» De kennis over de datakluis was dus aanwezig in de organisatie. De in het rapport benoemde medewerker heeft in elk geval zorgvuldig gehandeld door de datakluis onder de aandacht te brengen.
Dat de datakluis desondanks niet is meegenomen in de zoekslag voor de PEFD had nooit mogen gebeuren. In onze brief van 10 juli 2026 hebben wij opgenomen dat wij de aanbeveling van BDO onverkort overnemen. Dit betekent dat wij de door BDO aanbevolen vervolgonderzoeken zullen doen, waaronder een onderzoek naar signalen in het proces van informatievoorziening. Hierin zal aandacht worden besteed aan mogelijke andere signalen over de datakluis, ook bij andere zoekslagen, en aan het oppakken van deze signalen.
Hoe is vastgesteld dat de betrokken medewerker, die reeds in 2022 kennis had van de datakluis, heeft gehandeld in overeenstemming met de interne zorgvuldigheids-, informatie- en archiveringsnormen die gelden bij parlementaire informatieverstrekking?
Zie antwoord vraag 1.
Kan worden uitgesloten dat sprake is geweest van actieve selectie, filtering of afbakening van informatie, die aan de parlementaire enquêtecommissie is verstrekt? Zo ja, op basis van welke toetsing is die conclusie getrokken?
Zie antwoord vraag 1.
Op welke wijze is de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor het handelen of nalaten van de betrokken medewerker in dit proces vastgesteld, beoordeeld en intern gedocumenteerd? Classificeert u deze procedure met het huidige inzicht als afdoende en doeltreffend? Zo ja, waarom wel? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord vraag 1.
Hoe verhoudt de stelling dat het niet verstrekken van de documenten uit de datakluis «geen impact heeft gehad op de conclusies van de parlementaire enquêtecommissie» zich tot het feit dat deze commissie de desbetreffende informatie zelf niet heeft kunnen beoordelen? Op welke objectieve en verifieerbare onderbouwing is deze conclusie gebaseerd en op welke grond meent het kabinet zich daarover uit te kunnen laten?
De bevindingen van de PEFD zijn zeer stevig. Het gaat hierbij om onder meer:
Het kabinet heeft deze conclusies volledig omarmd en maakt hier werk van. De Staatssecretaris Herstel Toeslagen zal uw Kamer in het najaar berichten over de voortgang van de aanbevelingen die de PEFD heeft gedaan. Op dit moment is er geen zicht op de gehele inhoud van de bestanden die in de datakluis zitten. Wel is, zoals aangegeven in de Kamerbrief van 15 april, uit steekproeven gebleken dat in de datakluis documenten zitten die geleverd hadden moeten worden aan de PEFD. Het heeft onze prioriteit om op kortst mogelijk termijn op zorgvuldige wijze inzicht te geven in de exacte inhoud van de datakluis.
Graag willen we net als in de brief van 15 april 2026 benadrukken dat het aantreffen van deze gegevens geen invloed heeft op eerder genomen besluiten waarin ouders als gedupeerde zijn aangemerkt in het herstelproces. Ook verandert het niets aan de uitgangspunten van de hersteloperatie dat het verhaal van de ouder altijd leidend is en dat zij ruimhartig worden gecompenseerd voor geleden schade.
Classificeert u het feit dat zeven ambtsvoorgangers reeds van het bestaan van de datakluis afwisten en desondanks deze bewust of onbewust hebben achtergehouden als dermate problematisch dat daaraan straf- of bestuursrechtelijke consequenties verbonden moeten worden? Zo nee, waarom niet?
Op basis van de feiten die blijken uit het BDO-rapport herken ik de in de vraag 6 en 7 geschetste situatie niet.
De datakluis is in 2019 ingericht omdat de Belastingdienst achterliep met het opschonen en vernietigen van gegevens van de Q-schijf in het kader van de AVG en de archiefwet. Hierover is de Kamer destijds geïnformeerd.2 De datakluis komt ook terug in het rapport van de ADR uit datzelfde jaar.
Dat als gevolg van de datakluis bepaalde, zwaarwegende, vorderingen niet zijn nagekomen en mogelijk regels zijn overtreden is zeer ernstig. Er zijn in het onderzoek van BDO geen aanwijzingen dat dit opzettelijk is gebeurd met als doel voordeel te behalen.
Kunt u aangeven waarom u niet actief wil kijken naar strafrechtelijke vervolging nu blijkt dat het complete stelsel, van ambtenaren tot bewindspersonen, jarenlang en stelselmatig zowel de Kamer als gedupeerden heeft voorgelogen, mede terwijl zij onder ede verklaarden? Zo nee, wat is er volgens u nog meer nodig om hiervoor wel in aanmerking te komen?
Zie antwoord vraag 6.