De IOB evaluatie 'Op zoek naar grip' |
|
Ulysse Ellian (VVD), Nicole Maes (VVD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Bart van den Brink (CDA) |
|
|
|
|
Bent u bekend met de conclusies van het rapport «Op zoek naar grip» van de Directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB)?
Ja.
Bent u het eens dat de resultaten van het onderzochte beleid ronduit teleurstellend zijn, aangezien al op pagina 1 van het rapport te lezen is dat de bilaterale partnerschappen maar beperkt hebben bijgedragen aan het bereiken van de doelstellingen, en dat van interventies, bedoeld om de keuze van mensen om te migreren te beïnvloeden, zelfs geen enkel effect is vastgesteld?
Zoals ook uiteengezet in de recente Kamerbrief «internationale migratie»1 is het kabinet van mening dat de ervaring met partnerschappen tot nu toe meer dan voldoende aanleiding geeft om de inzet te verdiepen en te verbreden. Zo zijn met verschillende landen stappen gezet in het verbeteren van de terugkeersamenwerking, ook met landen waar dit jaren niet mogelijk was.
Het kabinet merkt daarbij op dat, zoals ook de IOB in het rapport schetst, er geëvalueerd is op onderdelen van het beleid, en dat de conclusies niet generaliseerbaar zijn tot het volledige partnerschapsbeleid. Zo zijn het Nederlandse terugkeerbeleid, de Nederlandse inzet ten aanzien van Europese brede partnerschappen waar migratie onderdeel van is, of de samenhang daartussen bijvoorbeeld geen onderdeel geweest van de evaluatie, evenals de volledigheid aan Nederlandse programmering dat onderdeel is van migratiepartnerschappen. Ook zijn andere relevante ontwikkelingen, zoals de oprichting van de interdepartementale taskforce internationale migratie per januari 2025 om de Rijksbrede inzet te versterken, door de IOB niet meegenomen.
De conclusies van de IOB-evaluatie bieden evenwel waardevolle aanknopingspunten om de Nederlandse inzet te verstevigen. Zo is het kabinet, zoals aangekondigd in bovengenoemde brief, voornemens om de voortgang inzichtelijker te maken.
Als partnerlanden migratiesamenwerking inzetten als strategisch drukmiddel in de relatie met Nederland en de Europese Unie (EU), wat zouden wij daar als Nederland dan tegenover kunnen stellen?
De IOB adviseert een wederzijdse voordelige samenwerking tussen Nederland en partnerlanden ten behoeve van de effectiviteit van de inzet op het gebied van migratie. Het kabinet onderschrijft dit advies, en zoekt nadrukkelijk verbreding van de inzet naar andere beleidsdomeinen. Hierbij onderstreept het kabinet dat ook partnerlanden een vragende partij zijn, zowel binnen het migratiedomein – waarbij partnerlanden zelf ook grote migratie gerelateerde uitdagingen kennen waar zij ondersteuning voor zoeken – als daarbuiten. Zoals ook uiteengezet in de beleidsbrief voor het buitenlands beleid2 zet het kabinet in op het verbreden en versterken van zowel Europese als bilaterale partnerschappen. Om de verschillende beleidsdoelstellingen van het kabinet, waaronder die op migratieterrein, te behalen, wordt voor deze brede partnerschappen het gehele buitenlandinstrumentarium, waaronder diplomatie, ontwikkelingssamenwerking en handel, samenhangend ingezet. Dit betekent dat Nederland in partnerlanden ook wil inzetten op thema’s die voor hen belangrijk zijn, waar mogelijk en opportuun in samenwerking met het Nederlands bedrijfsleven. Zoals reeds vermeld in de eerdergenoemde brief «internationale migratie», ontwerpt het kabinet tot slot in het kader van arbeidsmigratie een pilot om vakkrachten van buiten Europa aan te trekken. De Kamer zal binnenkort in een separate brief nader worden geïnformeerd over de pilot. Middels de eerdergenoemde interdepartementale taskforce internationale migratie worden mensen en middelen bijeengebracht om deze Rijksbrede samenwerking en inzet te versterken.
Als positieve maatregelen niet tot vooruitgang in de samenwerking leiden, kan gedacht worden aan negatieve maatregelen op EU-niveau – zeker in relatie tot terugkeersamenwerking. In EU-verband stuurt Nederland er daarom op aan dat er waar nodig bij samenwerking op terugkeer die niet naar tevredenheid verloopt, gebruik gemaakt wordt van sancties, door EU-brede visummaatregelen op te leggen aan het betreffende land (artikel 25bis Visumcode) en door tariefpreferenties voorwaardelijk te maken aan terugkeersamenwerking (EU Algemeen Preferentieel Stelsel). Deze maatregelen blijken in de praktijk het meest effectief.
Waarom is Nederland terughoudend om andere beleidsterreinen (handel, consulair, veiligheid, circulaire migratie) in te zetten als strategisch drukmiddel of tegenprestatie, terwijl partnerlanden daar juist behoefte aan hebben?
Vragen 3 en 4 zijn samen beantwoord.
Wat is de reden voor de in het rapport beschreven terughoudendheid van Nederland met het verlenen van materiële steun aan partnerlanden, terwijl andere EU-lidstaten dat type steun wel bieden, bijvoorbeeld op het terrein van grensbeheer? En zou het kabinet dit willen heroverwegen of bekijken op basis van welke voorwaarden dit alsnog geboden zou kunnen worden?
Momenteel levert Nederland steun op het gebied van grensmanagement aan derde landen, op het gebied van capaciteitsopbouw, en op incidentele basis is materiële steun hier onderdeel van. Het kabinet onderzoekt de mogelijkheden om, als onderdeel daarvan, op structurelere manier materiële steun te kunnen leveren. Dit gaat om gevoelige projecten, waar bovendien ook al een veelvoud aan donors actief zijn, waaronder de Europese Commissie. Voor het kabinet is het daarom belangrijk dat dergelijke steun geleverd kan worden op het moment dat hier een gedegen monitoring op kan plaatsvinden, door onafhankelijke partijen uitgevoerd, en wanneer de steun van toegevoegde waarde is naast inzet van andere partijen.
Hoe kijkt u naar de gerealiseerde terugkeer naar Marokko? Ziet het kabinet kans voor de andere onderzochte landen om vergelijkbare onorthodoxe methoden te bedenken om terugkeer te realiseren en waar denkt u dan aan?
Het kabinet acht de terugkeersamenwerking met Marokko als een succesvol voorbeeld van een migratiepartnerschap. Deze samenwerking is op basis van gelijkwaardigheid en met oog voor wederzijds belang tot stand gekomen. De samenwerking laat zien dat, wanneer op politiek, diplomatiek en operationeel niveau gezamenlijk wordt geïnvesteerd in de relatie met een land van herkomst, concrete resultaten kunnen worden geboekt. Een inzet als deze vergt continue aandacht en onderhoud van diplomatieke relaties, en bereidheid om te luisteren en in te kunnen gaan op de belangen van het partnerland.
Het kabinet hanteert dezelfde benadering voor andere landen waar Nederland een aanzienlijk terugkeerbelang heeft. Zie ook de brief «internationale migratie» waarin de aanpak voor migratiepartnerschappen uiteen wordt gezet.
Wat doet het kabinet om de doorlooptijd van nationaliteitsvaststelling – een kritieke succesfactor voor terugkeer – te versnellen bij met name problematische landen zoals Algerije, Irak, Tunesië en Nigeria?
Het kabinet zet zich zowel bilateraal als in Europees verband in om de identificatie en nationaliteitsvaststelling te versnellen. Daarbij wordt per land gekeken naar de belangrijkste oorzaken van vertraging en naar mogelijkheden om het proces efficiënter in te richten. Zo kan ingezet worden op de gerichte verbetering van het identificatieproces, bijvoorbeeld door afspraken te maken over termijnen, de wijze waarop dossiers worden aangeleverd, de uitwisseling van relevante informatie en de momenten waarop diplomatieke of operationele escalatie plaatsvindt wanneer een zaak blijft liggen. Het kabinet blijft daarbij inzetten op het verhogen van zowel de snelheid van nationaliteitsvaststelling als het aantal daadwerkelijk afgegeven reisdocumenten. Dat laatste is van belang omdat nationaliteitsvaststelling op zichzelf nog niet betekent dat daadwerkelijk vertrek kan worden gerealiseerd.
Wat zegt het dat, zelfs wanneer landen wel meewerken (snellere identiteitsvaststelling, meer laissez-passers), dit vaak niet doorwerkt in hogere terugkeercijfers? Hoe verklaart het kabinet dit?
Een verbetering in de terugkeersamenwerking met een land van herkomst is een belangrijke voorwaarde voor terugkeer, maar vormt niet de enige bepalende factor. Het terugkeerproces bestaat uit meerdere stappen. Verbetering in één schakel leidt daarom niet automatisch tot een evenredige stijging van het aantal daadwerkelijke vertrekken. Zo moet na identificatie en nationaliteitsvaststelling nog een reisdocument worden afgegeven en moet vervolgens daadwerkelijk vertrek kunnen plaatsvinden. Hierbij spelen factoren aan Nederlandse zijde een rol, zoals de beschikbaarheid van vertrekcapaciteit, lopende juridische procedures, vertrekbereidheid van de vreemdeling en de mogelijkheid om vreemdelingen beschikbaar te houden voor vertrek. Ook kunnen nieuwe procedures of andere geopolitieke omstandigheden het vertrektraject beïnvloeden.
Het kabinet ziet succesvolle terugkeer daarom als een ketenproces, waarbij verbetering nodig is op meerdere onderdelen tegelijk: identiteit & nationaliteitsvaststelling, beschikbaarheid van de vreemdeling, juridische status van de vreemdeling en de mogelijkheid tot feitelijke uitvoering van het vertrek. De inzet op terugkeersamenwerking met landen van herkomst moet dan ook worden bezien als één onderdeel van een bredere aanpak. Daarbij is het bovendien belangrijk om te benadrukken dat «meewerken» door een derde land geen binaire kwalificatie is. Een land kan bijvoorbeeld sneller reageren op identificatieverzoeken, maar vervolgens terughoudend zijn met het afgeven van reisdocumenten omdat het land daarbij aanvullende voorwaarden kent. Het kabinet kijkt daarom naar de verschillende stappen in het proces en zet erop in om het specifieke knelpunt per land weg te nemen.
In hoeverre wordt terugkeer belemmerd door de eigen Nederlandse rechts- en asielketen (capaciteit vreemdelingenbewaring, juridische procedures, privacywetgeving die informatie-uitwisseling met partnerlanden bemoeilijkt)?
De Nederlandse inrichting van het terugkeerproces kan in specifieke gevallen een reden zijn waarom het terugkeerproces moet worden uitgesteld. De vreemdeling heeft immers het recht om juridische procedures te starten of een eventuele (herhaalde) verblijfsaanvraag in te dienen. Het kabinet heeft het terugkeerproces zodanig ingeregeld dat de terugkeerprocedure zo snel als mogelijk hervat kan worden.
De capaciteit van vreemdelingenbewaring is op dit moment op orde. Het verleden heeft echter laten zien dat er perioden zijn waarin meer vreemdelingen in bewaring kunnen worden gesteld, dan het aantal beschikbare detentieplekken toelaat. Het prognosemodel justitiële ketens (PMJ) helpt bij het bepalen van de benodigde celcapaciteit, waarover vervolgens afspraken worden gemaakt met de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). In de regel heeft het indienen van beroep tegen een terugkeerbesluit, dat niet gekoppeld is aan een verblijfsaanvraag, geen opschortende werking. Wel heeft de vreemdeling, in lijn met het EVRM en EU-Handvest, altijd de mogelijkheid om een (spoed) voorlopige voorziening aan te vragen. De rechter beoordeelt dan of de uitzetting doorgang kan vinden of dat er redenen zijn om de uitzetting uit te stellen. Daarnaast kan de vreemdeling te allen tijde asiel aanvragen. Wanneer een opvolgende aanvraag wordt ingediend op de vliegtuigtrap, wordt de zogeheten «last minute asylum application»-procedure gevolgd. De IND is dan reeds ingelezen in het dossier en kan bepalen of de vreemdeling nieuwe elementen en omstandigheden aangeeft. Wanneer die niet verder onderzocht hoeven te worden, wijst de IND de aanvraag af en kan de uitzetting voortgezet worden. Aan de gegevensuitwisseling met derde landen zijn inderdaad (privacy)-regels gebonden; het verstrekken van die gegevens mag in zichzelf ook geen refoulementrisico opleveren. Derde landen behoren conform het internationaal recht hun onderdanen terug te nemen. Verzoeken om gegevensuitwisseling mogen daarvoor volgens het kabinet niet voorwaardelijk worden gesteld.
In het begin van oktober 2026 vond de Schengenevaluatie Terugkeer plaats in Nederland. Hierbij beoordeelt een comité bestaande uit de Europese Commissie en andere EU-lidstaten en Schengen geassocieerde staten het terugkeerbeleid en de efficiëntie daarvan. Waar verbeteringen mogelijk zijn, kan het comité aanbevelingen doen aan Nederland.
In de komende periode werkt het kabinet ook aan het in lijn brengen van de nationale wet- en regelgeving met de Terugkeerverordening. Het kabinet grijpt dat moment eveneens aan om onderdelen van het terugkeerbeleid – op basis van de Terugkeerverordening – efficiënter in te richten.
Wat weerhoudt de Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) ervan om met concrete streefwaarden voor terugkeer te werken?
De streefwaarde die het kabinet hanteert is dat elke vreemdeling zonder rechtmatig verblijf Nederland en het grondgebied van de EU-lidstaten verlaat. Hoewel de inzet van streefwaarden gebruikt kan worden bij de inrichting van de organisaties van de ketenpartners, ziet het kabinet niet direct een meerwaarde van het gebruik van andere streefwaarden.
Wel ziet het kabinet de meerwaarde van inzichtelijk maken van de voortgang van de partnerschapsinzet. Daarvoor is het kabinet voornemens, zoals ook opgenomen in de brief «internationale migratie», om te werken met een zgn. Theory of Change. Daar zal het kabinet ook over rapporteren.
Zijn de juridische mogelijkheden voor terugkeer, die van invloed zijn op de uitvoering, door het ingaan van het EU-migratiepact verbeterd? Zo ja, wat is er dan precies verbeterd en zo nee, waarom niet? En biedt de Europese regelgeving (inclusief de terugkeerverordening) mogelijkheden die situatie verder te verbeteren? En als dat het geval is, waarom wordt daar dan nu nog geen gebruik van gemaakt?
Het Asiel- en Migratiepact richt zich in mindere mate op terugkeer. Het Pact raakt dit onderwerp wel – zo is er EU-breed een verplichte terugkeergrensprocedure geïntroduceerd, zoals Nederland die al jaren toepast – maar de wijzigingen zijn verder overwegend technisch van aard. Zo zijn de mogelijkheden op het terrein van vreemdelingenbewaring voor Dublinclaimanten bijvoorbeeld uitgebreid.
In mijn brief van 3 juni jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de nieuwe instrumenten uit de Terugkeerverordening. Het kabinet ziet inderdaad mogelijkheden om de terugkeerprocedure efficiënter en doeltreffender in te richten met deze verordening. Bijvoorbeeld omdat de terugkeermogelijkheden zijn uitgebreid met de solide juridische basis voor een terugkeerhub. Deze laatste mogelijkheid staat binnenkort open voor de lidstaten, wanneer de Terugkeerverordening in werking treedt. Een ander gedeelte van de verordening zal pas volgend jaar in werking treden.
Wat gaat u doen om het fundamentele verschil van inzicht tussen de Ministeries van Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid over het belang van bescherming, dat blijkt uit de evaluatie, op te heffen?
Zoals het kabinet ook heeft benadrukt in de brief «internationale migratie», is bescherming van migranten een essentieel element binnen het partnerschapsbeleid. In dit kader draagt het bevorderen van bescherming eraan bij dat de rechten, veiligheid en waardigheid van migranten en vluchtelingen in alle fasen van het migratieproces in partnerschapslanden, inclusief terugkeer, beter worden gewaarborgd in lijn met internationale mensenrechtenverdragen en Europees recht. Onder bescherming van migranten verstaat het kabinet het geheel aan maatregelen dat erop is gericht de rechten, veiligheid, waardigheid en het perspectief van migranten in landen van herkomst en langs migratieroutes te waarborgen. Zoals uiteengezet in bovengenoemde Kamerbrief geeft het kabinet hieraan via een breed scala aan activiteiten invulling, op het individuele, gemeenschaps- en structureel niveau. Daarnaast draagt het kabinet via gerichte programma’s voor opvang in de regio duurzaam bij aan de positie – en dus ook bescherming – van vluchtelingen en ontheemden buiten de EU.
Waarom registreert de DTenV ongeveer de helft van de uitstroom als «zelfstandig vertrek zonder toezicht», zonder vast te stellen of mensen daadwerkelijk zijn vertrokken? En wat betekent dit voor de geloofwaardigheid van terugkeercijfers?
Zelfstandig vertrek zonder toezicht betekent dat een vreemdeling niet meer op het laatst bekende adres is. En dat het ook niet bekend is waar de vreemdeling naar toe is gegaan. De vreemdeling kan: ergens anders in Nederland zijn op een onbekende plek, zijn vertrokken naar een andere lidstaat van de Europese Unie, zijn vertrokken naar een land buiten de Europese Unie, bijvoorbeeld het land van herkomst. De vreemdeling raakt in dit geval buiten het zicht van de migratieketen, waardoor het daadwerkelijke vertrek niet wordt geregistreerd. De migratieketen gaat uit van het vertrek van de vreemdeling, tot het moment dat deze opnieuw wordt aangetroffen in het toezicht of uitreist via een grensdoorlaatpost. Om een geloofwaardig inzicht te geven in de terugkeercijfers maakt het kabinet juist een onderscheid tussen aantoonbaar vertrek (vrijwillig en gedwongen) als vertrek zonder toezicht.
Ervan uit gaande dat bij «zelfstandig vertrek zonder toezicht» een aantal mensen alsnog in Nederland blijft of naar een ander EU-land uitwijkt, wordt er nagedacht over maatregelen die dit risico verkleinen? En zo ja, aan welke maatregelen denkt het kabinet dan specifiek? En zo nee, waarom niet?
Ja. De nieuwe Terugkeerverordening verplicht de lidstaten om een toezichtsmaatregel op te leggen aan vreemdelingen die buiten de vrijwillige vertrektermijn om niet meewerken aan hun vertrek. Het kabinet onderzoekt op dit moment hoe hier invulling aan kan worden gegeven.
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het Commissiedebat van 9 september met de Minister van BHOS over de beleidsbrief van Buitenlandse Zaken waar het genoemde rapport op de agenda staat?
Op 7 september jl. werd u per brief door de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking geïnformeerd dat de beantwoording van uw vragen meer tijd vergde. Dit met het oog op een gedegen inhoudelijke analyse en interdepartementale afstemming.
De aanpak van strategische afhankelijkheden en de verwerking van kritieke grondstoffen. |
|
Joris Lohman (CDA), Judith Buhler (CDA) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Herbert |
|
|
|
|
Bent u bekend met het rapport «Strategisch handelen. Beleid voor een geopolitieke economie» van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) van 25 augustus 2026, en met de constatering daarin dat de vitale afhankelijkheden van Europa niet kleiner worden maar eerder groter?
Ja.
Kunt u, los van de nog te verschijnen kabinetsreactie op dit rapport, aangeven hoe de Nederlandse en Europese afhankelijkheid op het gebied van kritieke grondstoffen en clean tech zich feitelijk heeft ontwikkeld sinds de vaststelling van de China-strategie en de strategie voor economische veiligheid? Kunt u dat met cijfers onderbouwen, en aangeven of die afhankelijkheid in absolute zin is toegenomen of afgenomen?
Of de risicovolle strategische afhankelijkheden zijn toe- of afgenomen sinds 2019 is moeilijk te zeggen gezien de complexiteit van deze waardeketens. De (mogelijke) consequenties die dit type afhankelijkheid met zich meebrengt zijn wel steeds duidelijker. Zo is de toename van het aantal exportcontrolemaatregelen van China op kritieke grondstoffen de afgelopen jaren zorgelijk. Nederlandse bedrijven hebben te maken met onzekerheid en vertragingen bij de levering van bepaalde essentiële componenten. In andere EU-lidstaten geven bedrijven ook dergelijke signalen af. Bepaalde grondstoffen, halffabricaten of componenten uit derde landen kunnen soms niet worden geleverd. Het is mogelijk dat industriële productie die belangrijk is voor onze welvaart en veiligheid daardoor stagneert.
Tegelijkertijd blijkt uit een rapport van de Europese Rekenkamer dat we sinds het vaststellen van de Critical Raw Materials Act (CRMA) in 2023 als Europa te weinig voortgang boeken, en de afhankelijkheden onverminderd hoog blijven1. Het kabinet blijft zich derhalve onverminderd inzetten deze afhankelijkheden te mitigeren. Het volledig afbouwen van afhankelijkheden is niet realistisch.
Gegeven dat de WRR benadrukt dat Nederland scherper moet kiezen welke economische activiteiten strategisch relevant zijn, welke chemische ketens, basischemicaliën en verwerkingsstappen beschouwt het kabinet als strategisch relevant voor Nederland en Europa, en op basis van welke criteria wordt die keuze gemaakt?
Voor wat betreft chemische ketens, basischemicaliën en verwerkingsstappen kijkt het kabinet op zowel Europees als nationaal niveau naar strategische relevantie. Op Europees niveau worden binnen de Critical Chemicals Alliance strategische chemicaliën en productiesites geïdentificeerd en gewerkt aan maatregelen om de productie hiervan in Europa te behouden. Op nationaal niveau is onderzocht of en in welke mate onderdelen van de chemische sector kwetsbaar zijn en strategisch relevant. De resultaten kunnen op verzoek van de Kamer in een vertrouwelijke technische briefing worden toegelicht. Specifiek voor defensie is een studie uitgevoerd naar de rol van de chemie- en materialensector voor Defensie, en is een actieagenda opgesteld om strategisch relevante productiecapaciteit te behouden en te versterken. Deze Kabinetsaanpak chemie en materialen voor defensie is in mei 2026 met de Kamer gedeeld (Kamerstuk 27 830, nr. 490).
Deelt u de opvatting dat strategische autonomie niet alleen gaat over toegang tot kritieke grondstoffen, maar ook over de capaciteit om deze grondstoffen in Europa te raffineren, chemisch te verwerken en toe te passen in halfgeleiders, batterijen, defensietechnologie, medische producten en andere vitale waardeketens? Zo ja, welke beleidsconsequenties verbindt u daaraan?
Ja, die opvatting delen wij. De beleidsconsequentie die we hieraan verbinden is dat strategische projecten die de leveringszekerheid ten goede komen sneller uit de ontwikkelfase moeten komen. Het kabinet zet daarom in op het stimuleren en faciliteren van initiatieven in Nederland, complementair aan Europese strategische projecten.
Voor verschillende kansrijke Nederlandse initiatieven wordt momenteel in kaart gebracht in hoeverre de business case sluitend is of kan worden gemaakt, welke bijdrage deze kunnen leveren aan de Europese en Nederlandse leveringszekerheid en welke rol daarbij mogelijk is voor de nationale overheid en publieke financiers, zoals Invest-NL en Invest International. Daarbij geldt dat we niet alles in Nederland en Europa kunnen en willen doen. Daarom ziet het kabinet ook diversificatie wereldwijd als belangrijke manier om minder strategisch afhankelijk te worden, terwijl we zo goed mogelijk gebruik blijven maken van comparatieve voordelen.
Wordt bij afbouw of verduurzaming van bestaande chemische productie expliciet getoetst of daarmee strategische afhankelijkheden ontstaan of toenemen? Zo ja, hoe gebeurt dat; zo nee, is het kabinet bereid zo’n strategische toets in te voeren?
Het kabinet stuurt niet op afbouw van productie, wel op ombouw (en opbouw) van de productie van fossiele naar duurzame brand- en grondstoffen. Analyses van risicovolle strategische afhankelijkheden is een onderdeel van het staande beleid van dit kabinet. In algemene zin leidt verduurzaming door diversificatie van grondstoffen en productieroutes tot minder risicovolle strategische afhankelijkheden. Daarom ziet het kabinet geen aanleiding om deze monitoring specifiek voor de verduurzaming van de chemische productie uit te breiden.
De Europese inzet via de Critical Chemicals Alliance en het onderzoek naar strategische afhankelijkheden in de chemische sector wordt nader toegelicht in het antwoord op vraag 3.
Kunt u aangeven welk deel van het in Chili en Argentinië gewonnen lithium en koper in China wordt geraffineerd en verwerkt, en welk deel in de Europese Unie? Deelt u de constatering dat verwerking zich concentreert in China omdat de kosten daar kunstmatig laag worden gehouden, en niet omdat daar sprake is van een natuurlijk kostenvoordeel?
Cijfers van het Chileense overheidsagentschap CoChilco (Chilean Copper Commission) laten zien dat in 2025 3,8 miljoen ton koperconcentraat (ongesmolten en on-geraffineerd: 20–40% zuiverheidsgraad) werd geëxporteerd. Hiervan ging 67% richting China en 15% richting Japan. Slechts 6% van het koperconcentraat vindt zijn weg naar Europa.2
Volgens een recent rapport van het Chileense Sub-Secretariaat Internationale Handel van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, ging van het gewonnen lithium in 2025 67% naar China, 22% naar Zuid-Korea en 5,6% naar Japan. Slechts 2,1% van het gewonnen lithium vond zijn weg naar Europa. Chili exporteert zijn lithium als lithiumcarbonaat en lithiumhydroxide. Bijna 100% wordt in Chili zelf geraffineerd tot deze chemische basisproducten.3
Volgens het Argentijnse Secretariaat voor Mijnbouw was China in 2024 de belangrijkste afnemer van lithium (68%), gevolgd door de Verenigde Staten (14%), Zuid-Korea (10%), Japan (4%) en Duitsland (4%).4 Hierbij gaat het om de export van lithiumcarbonaat en lithiumchloride.
Koper vormt vooral een kans voor de toekomst: grote Argentijnse koperprojecten zijn nog in ontwikkeling en de autoriteiten verwachten dat de export vanaf 2029 aanzienlijk zal toenemen.
Dat verwerking zich in een beperkt aantal landen concentreert komt deels door schaalvoordelen en deels door overheidssubsidies. Dit bemoeilijkt het opbouwen van alternatieve toeleveringsketens.
Kunt u aangeven wat de huidige status is van het EU-Mercosur-akkoord en het interim-handelsakkoord tussen de Europese Unie en Chili, en welke onderdelen daarvan op dit moment daadwerkelijk worden toegepast? Kunt u daarnaast per grondstoffenpartnerschap of memorandum dat de Europese Unie met Chili en Argentinië heeft gesloten aangeven welke concrete resultaten sinds inwerkingtreding zijn geboekt, uitgedrukt in investeringsbesluiten, gezamenlijke projecten of verwerkingscapaciteit die daadwerkelijk in aanbouw of in bedrijf is, en welke resultaten zijn uitgebleven?
Zoals aangegeven in de reguliere voortgangsrapportage handelsakkoorden,5 heeft de Raad op 9 januari 2026 met gekwalificeerde meerderheid ingestemd met de ondertekening en voorlopige toepassing van het EU-Mercosur akkoord. Vervolgens is het akkoord op 17 januari 2026 ondertekend. Het Europees Parlement heeft het EU-Mercosur akkoord nog niet goedgekeurd, in afwachting van de adviesprocedure bij het Hof van Justitie van de EU. In lijn met motie Van der Burg c.s. en motie Erkens c.s. worden de handelsafspraken in de tussentijd sinds 1 mei 2026 voorlopig toegepast.6 Voor wat betreft Chili, is de interim-handelsovereenkomst (iTA) sinds 1 februari 2025 in werking, en wordt de geavanceerde kaderovereenkomst (AFA) sinds 1 juni 2025 voorlopig toegepast voor wat betreft de onderdelen die onder de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen en die niet via de iTA worden toegepast. Bepalingen over investeringsbescherming, consulaire bescherming en fiscale aangelegenheden zijn uitgesloten van voorlopige toepassing omdat deze onderdelen buiten de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen. Ratificatie door de EU-lidstaten is vereist alvorens deze bepalingen in werking kunnen treden.
De vijftien grondstoffenpartnerschappen van de EU, waaronder die met Chili en Argentinië, zijn gericht op brede samenwerking op het gebied van kritieke grondstoffen. Daarbij gaat het onder meer om het identificeren van projecten in de waardeketen, samenwerking op het gebied van kennis en innovatie en verduurzaming van de sector.
Voor het EU-Chili partnerschap geeft Nederland hier invulling aan via verschillende activiteiten. Zo werken het Nederlands Materialen Observatorium en Nederlandse universiteiten samen met Chileense universiteiten op biologisch afbreekbare oplosmiddelen in het hydrometallurgisch proces voor de extractie van kobalt en Rare Earth Elements (REE’s). Daarnaast steunt Nederland een Europa-brede studie, gebaseerd op aanbevelingen van CEPAL (VN-Economische Commissie voor Latijns-Amerika en het Caribisch Gebied), naar de duurzame ontwikkeling van lithium- en koperwaardeketens in de regio. Ook werkt TNO samen met het Nationaal Lithiuminstituut (INLiSa).
Hoeveel tijd verstrijkt gemiddeld tussen het sluiten van een dergelijke afspraak en het moment waarop daadwerkelijk in verwerkingscapaciteit wordt geïnvesteerd? Hoe verhoudt dat tempo zich tot de snelheid waarmee Chinese partijen in dezelfde landen tot investeringsbesluiten komen?
Er zijn geen gegevens beschikbaar over de gemiddelde doorlooptijd tussen het sluiten van een partnerschap en daadwerkelijke investeringsbesluiten in verwerkingscapaciteit. Een besluit om te investeren ligt uiteindelijk bij bedrijven.
Daarnaast kost het diversifiëren van waardeketens naast investeringen ook tijd. Via de partnerschappen draagt de EU bij aan de randvoorwaarden voor het realiseren van diversificatie, zoals capaciteitsopbouw, verduurzaming en kennissamenwerking. De focus en het tempo van de samenwerking verschillen per land, afhankelijk van de aanwezige kritieke grondstoffen en lokale omstandigheden. De afgelopen jaren zijn er wel concrete stappen gezet in de samenwerking met bijvoorbeeld Chili. Zo is onder meer het Europese aardobservatieprogramma Copernicus beschikbaar gesteld aan Chili ter ondersteuning van efficiëntere en duurzamere lithiumwinning en is sprake van gezamenlijke EU-deelname aan grote mijnbouwbeurzen.
Herkent u het beeld, dat naar voren kwam tijdens het recente werkbezoek van de Kamerdelegatie uit de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking aan Chili en Argentinië, dat deze landen de Europese Unie graag als derde partner naast de Verenigde Staten en China zouden zien, maar in de praktijk aanlopen tegen trage procedures, langdurige besluitvorming en een omvangrijk pakket aan voorwaarden? Zo nee, waarop baseert u dat?
Ik herken dit beeld. Ook uit het eerder genoemde rapport van de Europese Rekenkamer blijkt dat we sinds het vaststellen van de CRMA in 2023 als EU te weinig voortgang boeken.7
Met het ResourceEU-pakket van december 2025, beoogt de Europese Commissie echter een versnelling aan te brengen in de CRMA. Een onderdeel van ResourceEU is het beter toegankelijk maken van financiering van strategische projecten. Ook wil de Commissie werken aan sterkere Europese coördinatie ten aanzien van investeringsstromen, data over waardeketens, gezamenlijke inkoop, en de opbouw van Europese strategische voorraden met oprichting van een Critical Raw Materials Centre.
Tegelijkertijd hangt de vraag of er daadwerkelijk wordt geïnvesteerd in verwerkingscapaciteit niet alleen af van Europese procedures en besluitvorming. Het uitblijven van Europese investeringen hangt ook samen met het aantal bedrijven dat bereid is in deze landen te investeren en de technische kennis heeft, de beschikbaarheid van passende financiering en de onzekerheden in de markt.
Hoewel de EU niet altijd met dezelfde snelheid kan optreden als andere spelers, is de EU toch een aantrekkelijke partner omdat er een grotere focus op wederzijdse belangen en lokale ontwikkeling is dan bij andere grote geopolitieke spelers. De mijnbouwsector is een complexe sector met veel sociale en milieurisico’s.
Europese standaarden dragen bij aan duurzame grondstoffenwaardeketens. Dit is belangrijk voor het vergroten van leveringszekerheid doordat genoemde standaarden de risico’s op leveringsonderbrekingen verkleinen, investeringsbereidheid vergroten en lokaal draagvlak voor mijnbouwprojecten versterken.
Ligt Nederland op koers ten opzichte van de doelen uit de Critical Raw Materials Act? Welke strategische projecten op het gebied van raffinage en verwerking zijn in Nederland in voorbereiding of in uitvoering, en welke investeringsbesluiten zijn daarover het afgelopen jaar daadwerkelijk genomen?
De doelen uit de CRMA zijn ambitieuze en richtinggevende beleidsdoelen op EU-niveau. Zoals wij uw Kamer hebben geïnformeerd met de Kamerbrief Kabinetsinzet Nationale Grondstoffenstrategie van 7 juli 2026, zijn deze benchmarks niet nader uitgesplitst naar afzonderlijke grondstoffen of lidstaten.
Nederland beschikt over sterke uitgangsposities, onder meer op het gebied van raffinage, recycling en logistiek. Zoals ook gesteld bij de beantwoording van vraag 4, wordt voor een aantal Nederlandse initiatieven momenteel in kaart gebracht in hoeverre de business case sluitend is of kan worden gemaakt, welke bijdrage deze kunnen leveren aan de Europese en Nederlandse leveringszekerheid en welke rol daarbij mogelijk is voor de nationale overheid en publieke financiers, zoals Invest-NL en Invest International.
Vanwege commerciële vertrouwelijkheid, concurrentiegevoeligheid en het vroege stadium van verschillende trajecten, kunnen op dit moment geen bedrijfsnamen of nadere projectdetails openbaar worden gedeeld.
Hoeveel Europese handelsbeschermingsonderzoeken lopen er op dit moment die voor de Nederlandse industrie van belang zijn, en wat is de gemiddelde doorlooptijd tussen het indienen van een klacht en het opleggen van definitieve maatregelen? Deelt u de constatering dat maatregelen daardoor vaak te laat komen, zoals eerder gebeurde bij zonnepanelen, waar de Europese sector al was verdwenen op het moment dat de tarieven er kwamen?
De Europese Commissie heeft momenteel 22 nieuwe handelsdefensieve onderzoeken lopen. Dit betreft een combinatie van antidumping-, antisubsidie- en vrijwaringsonderzoeken. Daarnaast lopen er meerdere herzienings- en verlengingsonderzoeken van handelsdefensieve maatregelen die reeds van kracht zijn. Bij antidumpingonderzoeken besluit de Europese Commissie in beginsel binnen 45 dagen na indiening van een klacht over de opening van een onderzoek. Hierbij is ook de onderbouwing en kwaliteit van de klacht van groot belang. De Europese Commissie kan vervolgens bij antidumpingonderzoeken doorgaans na zeven tot acht maanden voorlopige maatregelen instellen, en definitieve maatregelen binnen dertien tot veertien maanden. De afgelopen jaren is er sprake van een toenemende vraag naar inzet van het handelsdefensief instrumentarium. Dat heeft geleid tot grote aantallen nieuwe onderzoeken en maatregelen, maar ook tot grotere werklast bij de Europese Commissie en daarmee vaak lange doorlooptijden. Het kabinet onderschrijft dat tijdige inzet van handelsdefensieve maatregelen van belang is voor de effectiviteit daarvan. Er bestaat ruimte voor verbetering van dit instrumentarium, evenals de strategische inzet ervan, om adequaat en effectief op te kunnen blijven treden tegen marktverstorende praktijken. Het kabinet zet zich hier in Europees verband dan ook nadrukkelijk voor in.
Welke instrumenten heeft Nederland zelf, los van de exclusief Europese bevoegdheid op het gebied van tarieven, om strategische afhankelijkheden te verkleinen? Kunt u daarbij specifiek ingaan op aanbestedingsvoorwaarden, investeringstoetsing en de inzet van nationale middelen, en aangeven hoe vaak deze instrumenten de afgelopen twee jaar daadwerkelijk zijn toegepast?
Nederland beschikt over een aantal beleidsinstrumenten om risicovolle strategische afhankelijkheden te helpen ondervangen en mitigeren. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames is het juridische vangnet om transacties die een risico vormen voor de nationale veiligheid te toetsen en zo nodig maatregelen of in een uiterste geval een verbod op te leggen. Eén van de toetsingscriteria is het tegengaan van risicovolle strategische afhankelijkheden. Daarnaast bestaat er ook sectorale wetgeving, zoals de Energiewet, die ook de mogelijkheid biedt om specifieke risicovolle strategische afhankelijkheden tegen te gaan. Ook beschikt Nederland over de Wet beschikbaarheid goederen. Verder bestaat de mogelijkheid dat de overheid in uiterste gevallen een belang neemt in een onderneming indien dit noodzakelijk is ter waarborging van de nationale veiligheid, waaronder het tegengaan risicovolle strategische afhankelijkheden. Het kabinet kan geen uitspraken doen over specifieke casuïstiek van de afgelopen twee jaar vanwege het vertrouwelijke karakter daarvan.
Wat betreft kritieke grondstoffen, vormt de Nationale Grondstoffenstrategie het kader, waarbinnen ook aandacht is voor het van de grond krijgen van strategische projecten om de leveringszekerheid te versterken.
Bij welke Europese voorstellen voor steviger optreden op handelsgebied heeft Nederland het afgelopen jaar terughoudendheid bepleit, en op welke gronden? Bent u bereid die opstelling tegen het licht te houden nu de WRR concludeert dat niets doen eveneens een hoge prijs kent?
Zoals beschreven in de Minzet het kabinet in op een actief handelsbeleid. Zo sporen we de Europese Commissie aan tot het sluiten van nieuwe handels- en investeringsverdragen met derde landen, inclusief afspraken over toegang tot grondstoffen, omdat diversificatie van handelspartners onze weerbaarheid vergroot. Daarnaast bevorderen we een internationaal gelijk speelveld, het liefst in multilateraal kader, waar handelsmaatregelen tegen concurrentievervalsing en marktverstorende praktijken onderdeel van zijn. Nederland is dus juist niet terughoudend op handelsgebied, en stemt in EU-verband regelmatig vóór bescherming van de industrie. Hierbij vindt wel per geval een afweging plaats tussen de belangen van producenten, van importeurs of de verwerkende industrie en van de eindgebruikers, waaronder de consument. Uw Kamer zal separaat een kabinetsreactie op het genoemde WRR rapport ontvangen.
Welke gevolgen hebben de Chinese antidumpingheffingen op Europees varkensvlees en zuivel gehad voor de Nederlandse export, en hoe weegt het kabinet dit soort tegenmaatregelen mee bij zijn positiebepaling over toekomstige Europese maatregelen? Welke opvang is er voor sectoren die als vergelding worden geraakt?
Zoals reeds aangegeven in het Commissiedebat Raad Buitenlandse Zaken Handel van 19 november 20258 betreurt het kabinet de instelling van antidumping- en antisubsidieheffingen tegen de Europese en dus ook Nederlandse varkens- en zuivelsector door China. Het kabinet is zich ervan bewust dat deze heffingen zwaarwegende gevolgen hebben voor sommige bedrijven. Omdat er meerdere factoren meespelen die de omzet van bedrijven bepalen, kan het kabinet, gezien de complexiteit hiervan, geen uitspraken doen over concrete economische gevolgen. Het kabinet zet zich daarom samen met de Europese Commissie ervoor in om de situatie te verbeteren. Zo hebben zowel de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking als de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur hun zorgen over de heffingen uitgesproken tijdens de bezoeken aan China afgelopen juli en mei. Dit laat onverlet dat het kabinet niet overgaat tot compenserende maatregelen voor deze of andere sectoren die te maken krijgen met antidumping- of antisubsidieheffingen. Het kabinet zal, zoals gebruikelijk, voorstellen voor nieuwe Europese maatregelen op hun eigen merites beoordelen en daarbij een zorgvuldige afweging maken tussen de betrokken belangen, waaronder die van producenten, verwerkers en eindgebruikers.
Hoe weegt het kabinet de recente escalatie van het handelsconflict tussen de Verenigde Staten en Canada, en de oproep van premier Carney tot samenwerking tussen middenmachten? Welke concrete stappen zet Nederland richting landen als Canada, Japan, Zuid-Korea en de Zuid-Amerikaanse grondstoffenlanden?
Voor Nederland is het van belang dat internationale handelsregels gerespecteerd en nageleefd worden, aangezien dit voor stabiliteit en voorspelbaarheid in onze handelsrelaties zorgt. Om die internationale handelsregels te bestendigen versterkt Nederland, via de EU, ook de samenwerking met andere landen, waaronder nadrukkelijk ook middenmachten.
Concreet werkt Nederland al op verschillende manieren samen met een aantal van de genoemde grondstoffenlanden. Zo is er met Zuid-Korea sinds 2023 een jaarlijks bilaterale dialoog over ketenmonitoring van kritieke grondstoffen. Met de Canadese provincie Québec bestaat sinds 2025 een brede samenwerking op het gebied van waardeketenintegratie, onderzoek en circulariteit. Verder wordt met Chili samengewerkt onder het EU-Chili Memorandum of Understanding (MoU) op kritieke grondstoffen, zie voor meer informatie hierover het antwoord op vraag 7.
Zoals toegelicht in de Kamerbrief Kabinetsinzet Nationale Grondstoffenstrategie die uw Kamer op 7 juli jl. heeft ontvangen, hebben de bilaterale partnerschappen die Nederland heeft opgezet slechts beperkt resultaat gehad. Het kabinet zal daarom de focus leggen op prioritaire ketens en samenwerking in coalitieverband om meer impact te hebben op de diversificatie van grondstoffenketens.
Wanneer ontvangt de Kamer de kabinetsreactie op het WRR-rapport, en kunt u toezeggen dat deze voor de begrotingsbehandeling naar de Kamer komt?
We streven ernaar om de kabinetsreactie zo vroeg mogelijk in 2027 aan uw Kamer te sturen. Dit is ook een gebruikelijke reactietermijn voor een WRR-rapport. De WRR heeft een belangrijk rapport geschreven waarbij fundamentele vragen worden gesteld over het handels- en industriebeleid.
Kunt u deze vragen elk afzonderlijk en binnen de gebruikelijke termijn beantwoorden, en daarbij niet volstaan met een verwijzing naar de nog te verschijnen kabinetsreactie, aangezien de vragen zien op feiten en op de uitvoering van staand beleid?
Ja.
Het bericht 'Palestijnen uit Gaza na maanden toch met Nederlandse hulp geland op Schiphol' |
|
Martin de Beer (VVD), Ulysse Ellian (VVD) |
|
Bart van den Brink (CDA), Letschert , Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Palestijnen uit Gaza na maanden toch met Nederlandse hulp geland op Schiphol»?1
Ja, ik ben bekend met de berichtgeving hierover.
Welke ondersteuning hebben verschillende ministeries geboden aan de 42 Gazanen om van Gaza naar Jordanië te reizen?
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken gaf, conform de uitspraken van de voorzieningenrechter, uitvoering aan getroffen voorlopige voorzieningen die de Minister van Buitenlandse Zaken opdragen zich in te spannen om ervoor te zorgen dat de verzoekers Gaza kunnen verlaten om de machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) op te halen.
In dat kader waren de Israëlische autoriteiten verzocht toestemming te verlenen voor de uitreis van betrokkenen uit de Gazastrook. Omdat een van de voorwaarden van de Israëlische autoriteiten voor de uitreis van betrokkenen was dat transport naar Jordanië zou worden geregeld, heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor busvervoer gezorgd. Verder zijn in het kader van reguliere consulaire dienstverlening de mvv-stickers van betrokkenen op de Nederlandse ambassade in Amman afgegeven.
Hoe verhoudt deze ondersteuning zich tot de uitspraak van de Raad van State van 19 maart 2026 waarin de Minister slechts verplicht wordt om een geringe inspanning te verrichten?
Een van de voorwaarden van de Israëlische autoriteiten voor de uitreis van betrokkenen was dat transport naar Jordanië zou worden geregeld. Met een beperkte inspanning kon aan die voorwaarde worden voldaan. De ondernomen inspanning is daarom in lijn met de voorlopige voorziening. Zie ook het antwoord op vraag 2
Waarom is er niet gewacht met het bieden van ondersteuning aan de rest van de groep van 42 Gazanen totdat er een uitspraak in de bodemprocedure ligt?
Een uitspraak in een voorlopige voorziening is bindend. Het niet uitvoeren van een voorlopige voorziening is niet mogelijk.
Welke ondersteuning hebben verschillende ministeries geboden aan de 42 Gazanen om van Jordanië naar Nederland te reizen?
De betrokkenen en referenten waren zelf verantwoordelijk voor het regelen en betalen van de doorreis vanuit Jordanië naar Nederland. Daarbij zijn betrokkenen – waar strikt noodzakelijk – ondersteund, zoals rondom de mvv-afgifte op de Nederlandse ambassade in Amman en op het vliegveld in Amman.
Hoe verklaart u dat er naast 21 Gazaanse studenten ook 18 meereizende gezinsleden naar Nederland zijn gekomen? Op grond van welke rechterlijke uitspraak heeft Nederland de plicht om deze meereizende gezinsleden ondersteuning te bieden?
Migranten die met een verblijfsvergunning gerelateerd aan studie of werk naar Nederland komen, kunnen – onder voorwaarden – leden van hun kerngezin mee naar Nederland nemen. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken gaf, conform de uitspraken van de voorzieningenrechter, uitvoering aan getroffen voorlopige voorzieningen die de Minister van Buitenlandse Zaken opdragen zich in te spannen om ervoor te zorgen dat de verzoekers Gaza kunnen verlaten om de machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) op te halen. Deze voorlopige voorzieningen zijn ook getroffen voor meereizende gezinsleden met een mvv-inwilliging.
Hoe verklaart u dat de verhouding studenten versus meereizende gezinsleden bijna 1 op 1 is? Hoe verhoudt zich dit tot het gemiddelde aantal gezinsleden dat meereist met migranten met een studievisum?
Migranten die met een verblijfsvergunning gerelateerd aan studie of werk naar Nederland komen, kunnen, onder voorwaarden, leden van hun kerngezin mee naar Nederland nemen. Jaarlijks maakt een beperkt deel van de studenten van buiten de EER van deze mogelijkheid gebruik. In de meeste gevallen gaat het daarbij om één meereizend gezinslid.
Klopt het dat Gazaanse studenten tijdens het verblijf de meereizende gezinsleden financieel moeten onderhouden? In hoeverre is dit mogelijk gezien de levensstandaard in Gaza en het feit dat deze Gazanen naar Nederland komen om te studeren?
Een belangrijke voorwaarde voor het mee kunnen nemen van gezinsleden is dat de hoofdaanvrager aantoonbaar voldoende middelen van bestaan heeft om in het onderhoud te kunnen voorzien over de gehele periode van verblijf voor zichzelf en voor de gezinsleden. Deze middelen kunnen bestaan uit verleende beurzen, sponsorgelden, of eigen middelen. De IND toetst of het inkomen zelfstandig, duurzaam en voldoende is. Deze inkomensnormen zijn geënt op de Nederlandse levensstandaard en zijn niet afhankelijk van de situatie in het land van herkomst van de aanvrager.
Klopt het dat deze meereizende gezinsleden geen zelfstandig verblijfsrecht hebben en Nederland dus moeten verlaten zodra de gezinsband wordt verbroken?
Dat is juist.
Hoe groot schat u de kans in dat deze meereizende gezinsleden daadwerkelijk Nederland zullen verlaten en zullen terugkeren naar Gaza indien de gezinsband wordt verbroken?
Ik heb uw Kamer recent geïnformeerd over de aantallen migranten die na inreis met een verblijfsvergunning voor reguliere verblijfsdoelen (o.a. werk en studie) een asielaanvraag indienen.2 Op basis van deze cijfers zie ik geen aanleiding het beleid aan te passen. Ik heb de IND gevraagd om de situatie nauwlettend in het oog te houden.
Bij het verbreken van de gezinsband vervalt het verblijfsrecht en staat de mogelijkheid open om een andere verblijfsvergunning aan te vragen. Deze verblijfsvergunning wordt enkel verstrekt als de persoon aan de voorwaarden voldoet. Indien er geen vergunning wordt verleend, eindigt het rechtmatig verblijf en geldt de vertrekplicht: betrokkene moet Nederland binnen de gestelde vertrektermijn verlaten. Vrijwillige terugkeer kan met ondersteuning; bij uitblijven van vertrek kunnen terugkeer- of verwijderingsmaatregelen volgen.
Op basis waarvan bepalen universiteiten welke buitenlandse studenten zij toelaten tot hun universiteit?
Het staat buitenlandse studenten vrij om een studie aan Nederlandse universiteiten te volgen als zij aan de daaraan gestelde voorwaarden voldoen. Voor alle aspirant-studenten, zowel van binnen als buiten de EER, gelden de reguliere toelatings- en diplomaeisen. De toelatingseisen verschillen per opleiding. Aan de hand van het diploma van de aspirant-student en de toelatingseisen van een opleiding beoordeelt een instelling of een aspirant-student toelaatbaar is. Instellingen kunnen daarbij voor de diplomawaardering gebruikmaken van de diensten van Nuffic, dat door de overheid is aangewezen om een vergelijking te maken tussen een buitenlands diploma en een Nederlands diploma, zowel in het hoger als het voortgezet onderwijs. Daarnaast moeten studenten die niet uit de EER of Zwitserland komen voor toelating voldoen aan de voorwaarden voor een verblijfsvergunning voor studie.
Welke ondersteuning hebben universiteiten geboden om deze studenten van Jordanië naar Nederland te laten reizen? Hebben zij bijvoorbeeld één of meerdere overnachtingen in Jordanië en de vliegtickets betaald?
De koepelorganisatie van Universiteiten van Nederland (UNL) geeft aan dat universiteiten studenten in enkele gevallen hebben ondersteund bij hun reis naar Nederland, onder meer door hulp te bieden bij de visumaanvraag, bij te dragen aan de kosten van vliegtickets, of door studenten op te halen van Schiphol. In de bij UNL bekende gevallen is dit betaald met middelen van buiten de Rijksbijdrage.
Hoe komen de Nederlandse universiteiten aan het geld om deze Gazaanse studenten te ondersteunen?
Studenten van buiten de EER betalen instellingscollegegeld; Gazaanse studenten zijn hier geen uitzondering op. Het instellingscollegegeld kan per onderwijsinstelling en per opleiding verschillen. Instellingen bepalen zelf de hoogte van het instellingscollegegeld, maar uitgangspunt is dat dit tarief in totaal kostendekkend is. Voor het ondersteunen van deze Gazaanse studenten is voor zover UNL bekend geen gebruik gemaakt van middelen die vanuit de Rijksoverheid aan de universiteiten worden verstrekt.
Naar aanleiding van eerdere vragen heeft de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken, uw Kamer geïnformeerd3 over de wijze waarop Wageningen Universiteit (WUR) bijvoorbeeld een fonds heeft ingericht, waaruit zij jaarlijks twee beurzen verstrekt aan studenten uit conflictgebieden. De middelen voor dit fonds worden uit de inkomsten uit instellingscollegegeld van niet-EER studenten gehaald. Het is aan de universiteiten om te zorgen dat zij hun middelen binnen de kaders van de wet besteden. Zij rapporteren over hun bestedingen in hun jaarverslag.
Welke ondersteuning bieden universiteiten aan deze studenten tijdens hun verblijf in Nederland? Valt onder deze ondersteuning ook huisvesting?
Alle studenten kunnen een beroep doen op dezelfde bestaande universiteitsbrede voorzieningen voor ondersteuning; Gazaanse studenten zijn hier geen uitzondering op. Dit betekent dat ook deze studenten zich met studievoortgangsvragen kunnen wenden tot studentenadviseurs, voor mentaal welzijn kunnen studenten terecht bij studentendecanen en studentenpsychologen en voor kortdurende, financiële nood kunnen studenten een beroep doen op bestaande regelingen. Welke ondersteuning wordt geboden, hangt af van de individuele situatie van de student. De studenten komen verder in aanmerking voor reguliere ondersteuning bij onboarding op de universiteit. Zo kan ondersteuning worden geboden bij zaken als het afsluiten van een ziektekostenverzekering, inschrijven bij de gemeente of het openen van een bankrekening. Deze ondersteuning is beschikbaar voor alle (internationale) studenten die daar behoefte aan hebben.
Studenten met bijzondere omstandigheden die hun studie beïnvloeden kunnen een beroep doen op ondersteuning vanuit de universiteit of externe partners. Dit gaat gewoonlijk in overleg met de studentendecanen. Voor studenten die worden getroffen door oorlog, gewapende conflicten of andere humanitaire crises kan extra, specifieke ondersteuning worden geboden. Mogelijke vormen van financiële ondersteuning zijn onder meer bestaande beursprogramma's voor internationale studenten, universitaire noodfondsen voor acute noodsituaties en studentenondersteuningsfondsen.
Alle studenten kunnen gebruikmaken van dezelfde ondersteuningsstructuren voor het vinden van huisvesting. Indien geen huisvesting wordt aangeboden aan internationale studenten, geldt dit eveneens voor Gazaanse studenten. Wanneer universiteiten huisvesting hebben gereserveerd voor specifieke doelgroepen, zoals beursstudenten of non-EER-studenten, kunnen ook deze studenten hiervoor in aanmerking komen.
Hoe verhoudt deze ondersteuning zich tot de ondersteuning die Nederlandse studenten krijgen van universiteiten in hun zoektocht naar een studentenkamer, indien universiteiten inderdaad huisvesting aan deze groep bieden?
Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen Gazaanse studenten en andere internationale studenten met betrekking tot ondersteuning bij het zoeken naar huisvesting. Internationale studenten hebben ten opzichte van Nederlandse studenten vaak een informatieachterstand met betrekking tot de woningmarkt voor studenten. Om deze achterstand te verkleinen voorzien universiteiten vaak in informatie die specifiek gericht is aan internationale studenten. Internationale studenten die in Nederland komen studeren mogen vaak tijdelijk gebruikmaken van short stay huisvesting. Dit proces ziet er anders uit voor Nederlandse studenten.
Hoe verhoudt het toelaten van deze Gazaanse studenten zich tot het kabinetsvoornemen om het aantrekken van internationale studenten zo veel als kan te beperken tot internationaal toptalent? Is daar hier sprake van?
Het kabinet heeft de ambitie om zeker te stellen dat er voldoende talent beschikbaar is voor de economische en maatschappelijke opgaven in Nederland en geeft hier vorm en uitvoering aan middels de talentstrategie. Uw Kamer is hier onlangs over geïnformeerd.4 Binnen de talentstrategie wordt niet gericht op het aantrekken dan wel afwijzen van studenten of vakmensen op basis van het gebied waar zij vandaan zijn gekomen. Het selecteren op nationaliteit is ook niet toegestaan.
Hoe verhoudt het toelaten van deze Gazaanse studenten zich voorts tot de ambitie uit het regeerakkoord om te zorgen voor genoeg vakmensen in de sectoren waar de uitdagingen het grootst zijn? Is daar hier sprake van?
Zie antwoord vraag 16.
Hoe past het toelaten van deze Gazaanse studenten in de huidige bestuurlijke afspraken met onderwijsinstellingen over de capaciteit van anderstalige opleidingen dan wel de regionale draagkracht?
Er zijn geen signalen dat het toelaten van deze studenten in strijd zou zijn met de zelfregieafspraken die universiteiten en hogescholen onderling hebben gesloten. Met de onderling bindende afspraken hebben universiteiten en hogescholen zelf maatregelen genomen om de internationalisering in het hoger onderwijs meer in balans te brengen; deze afspraken heeft de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap onlangs bekrachtigd in bestuurlijke afspraken. De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft toegezegd uw Kamer na de zomer van 2027 te informeren over de afspraken die zij gemaakt heeft en het vervolg van de wetgeving. Een deel van deze afspraken ziet toe op het beheersen van de internationale bachelorinstroom, waarbij rekening gehouden is met krimpregio’s, grensregio’s en tekortsectoren. Dit betekent niet dat er geen enkele internationale instroom meer mogelijk is in de andere sectoren of regio’s, zolang het geheel zich binnen de afgesproken streefcijfers begeeft.
Welke ondersteuning bieden universiteiten aan de meereizende gezinsleden?
Voor zover bekend hebben universiteiten geen specifieke ondersteuning geboden aan meereizende gezinsleden. Wel kunnen zij (indirect) profiteren van eventuele ondersteuning die geboden is aan individuele studenten, zoals bijvoorbeeld de hulp bij visumaanvraag, het vervoer vanaf Schiphol of bij het inschrijven bij een gemeente.
Wat zijn de totale kosten voor de universiteiten om deze Gazaanse studenten in Nederland te laten studeren?
Het kabinet heeft geen overzicht van de kosten specifiek voor deze groep niet-EER-studenten die aan verschillende instellingen toegelaten zijn. Zoals aangeven in antwoord op vraag 13 betalen deze studenten, net als andere studenten van buiten de EER, instellingscollegegeld. Het uitgangspunt is dat dit tarief kostendekkend is.
Deelt u de mening dat het volstrekt onwenselijk is dat universiteiten actief ondersteuning bieden bij het naar Nederland halen van studenten en hun gezinsleden uit oorlogsgebieden?
De door instellingen verleende ondersteuning valt onder de handelingsvrijheid die instellingen hebben binnen onze wet. De Wet Hoger Onderwijs en Wetenschap (WHW) geeft een instelling ruimte om voorzieningen te treffen voor de (financiële) ondersteuning van een internationale student die rechtmatig in Nederland mag verblijven. Instellingen gaan zelf over de invulling die zij hieraan geven en hebben de ruimte voor individueel maatwerk. De mogelijkheid voor maatwerk die deze instellingsautonomie biedt, vindt het kabinet een groot goed.
Het met hulp van de Nederlandse overheid overbrengen van Palestijnen uit Gaza naar Nederland |
|
Marina Vondeling (PVV), Geert Wilders (PVV) |
|
Bart van den Brink (CDA), Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht dat 42 Palestijnen uit Gaza met actieve hulp van de Nederlandse overheid naar Nederland zijn overgebracht1?
Ja, ik ben bekend met de berichtgeving hierover.
Waarom acht u het uw taak om Palestijnen uit Gaza naar Nederland te halen, terwijl Nederland al kampt met een ongekende asiel- en migratiecrisis?
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken gaf, conform de uitspraken van de voorzieningenrechter, uitvoering aan getroffen voorlopige voorzieningen die de Minister van Buitenlandse Zaken opdragen zich in te spannen om ervoor te zorgen dat de verzoekers Gaza kunnen verlaten om de machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) op te halen. In alle gevallen gaat het om personen die reeds beschikken over een mvv-inwilliging. Het kabinet is niet van mening dat het gehouden is om consulaire bijstand te verlenen aan personen met een mvv-inwilliging uit Gaza. De Minister van Buitenlandse Zaken draagt dit standpunt dan ook uit in de juridische procedures over deze kwestie.
Wie heeft aangedrongen op het overbrengen van Palestijnen uit Gaza naar Nederland? Welke non-gouvernementele organisaties (ngo), universiteiten, actiegroepen, ambtenaren, internationale organisaties en andere belanghebbenden hebben hierbij een rol gespeeld en welke kosten zijn er gemaakt?
Het kabinet beschikt niet over een overzicht van partijen die hebben aangedrongen op het overbrengen van personen met een mvv-inwilliging uit Gaza naar Nederland en de kosten die daarbij zouden zijn gemaakt.
Waarom staat u het toe dat complete gezinnen meekomen terwijl de verleende visa bedoeld zijn voor studie of werk van individuele personen?
Migranten die met een verblijfsvergunning gerelateerd aan studie of werk naar Nederland komen, kunnen conform staand beleid leden van hun kerngezin mee naar Nederland nemen. Dit is gebonden aan bepaalde voorwaarden. Zo mag de vreemdeling onder andere geen gevaar vormen voor de openbare orde in Nederland en moeten de student en zijn gezinsleden samenwonen. Een andere belangrijke voorwaarde voor het mee kunnen nemen van gezinsleden is dat de hoofdaanvrager aantoonbaar voldoende middelen van bestaan heeft om in het onderhoud te kunnen voorzien over de gehele periode van verblijf voor zichzelf en voor de gezinsleden. Deze middelen kunnen bestaan uit verleende beurzen, sponsorgelden, of eigen middelen. De IND toetst of het inkomen zelfstandig, duurzaam en voldoende is. Deze inkomensnormen zijn geënt op de Nederlandse levensstandaard en zijn niet afhankelijk van de situatie in het land van herkomst van de aanvrager.
Binnen welke termijn moeten de eerste Palestijnen Nederland weer verlaten? Welke concrete maatregelen worden genomen als zij weigeren terug te keren?
Verblijfsvergunningen gerelateerd aan studie of werk zijn wat betreft geldigheid gekoppeld aan de duur van de studie of arbeidscontract. Als de studie of het arbeidscontract is beëindigd, eindigt ook het verblijfsrecht. Aanvragers dienen ofwel terug te keren, ofwel tijdig een nieuwe verblijfsvergunning op andere gronden aan te vragen. Indien zij zonder geldige verblijfsvergunning in Nederland blijven, is hun verblijf onrechtmatig en gelden dezelfde regels en procedures als voor alle andere onrechtmatig in Nederland verblijvende mensen.
Welke harde garanties bestaan er dat alle 42 Palestijnen Nederland daadwerkelijk verlaten zodra hun visum eindigt?
Voor alle migranten die voor reguliere verblijfsdoelen naar Nederland komen, geldt het uitgangspunt dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor hun vertrek naar hun land van herkomst op het moment dat hun verblijfsvergunning eindigt. Eventueel kunnen zij een nieuwe verblijfsvergunning aanvragen. Zo zien we in de praktijk dat veel internationale studenten na hun studie in Nederland een verblijfsvergunning aanvragen voor een zoekjaar voor hoogopgeleiden of als kennismigrant in Nederland aan de slag gaan.
Indien migranten na het verlopen van hun verblijfsvergunning hun verblijf op onrechtmatige wijze in Nederland voortzetten, gelden dezelfde regels en procedures als voor alle andere in Nederland onrechtmatig verblijvende vreemdelingen. Er geldt dan de vertrekplicht: betrokkene moet Nederland binnen de gestelde vertrektermijn verlaten. Vrijwillige terugkeer kan met ondersteuning; bij uitblijven van vertrek volgen de bekende terugkeer- of verwijderingsmaatregelen.
Kunt u garanderen dat geen van deze Palestijnen na afloop van hun visum een asielaanvraag zal indienen om alsnog permanent verblijf in Nederland af te dwingen? Zo nee, waarom niet?
Nee, dat is niet mogelijk. Nederland kan mensen die om bescherming vragen niet verhinderen een asielaanvraag in te dienen. Ik heb uw Kamer recent geïnformeerd over de aantallen migranten die na inreis met een verblijfsvergunning voor reguliere verblijfsdoelen (o.a. werk en studie) een asielaanvraag indienen.2 Ik heb de IND gevraagd om de situatie nauwlettend in het oog te houden.
Erkent u dat het binnenhalen van personen uit een door Hamas bestuurd gebied enorme veiligheidsrisico’s met zich kan brengen? Zo ja, waarom brengt u Nederlanders bewust in gevaar door onze grens open te zetten voor personen uit Gaza?
Alle vreemdelingen die een verblijfsaanvraag doen in Nederland, moeten naast het overleggen van verklaringen, documenten en bewijsstukken in de verblijfsaanvraag een antecedentenverklaring ondertekenen. Ook wordt bij de beoordeling van de verblijfsaanvraag door de IND de diverse justitiële- en politiesystemen en signaleringssystemen (nationaal en Europees) geraadpleegd, om te beoordelen of de aanvrager een bedreiging voor de openbare orde in Nederland kan vormen. Voor de beoordeling van een verblijfsaanvraag geldt dat gevaar voor de openbare orde of nationale veiligheid een grond kan zijn om een verblijfsvergunning te weigeren. Ook na verlening van een verblijfsvergunning kan informatie over openbare orde of nationale veiligheid, afhankelijk van de feiten en omstandigheden en de toepasselijke wettelijke voorwaarden, aanleiding zijn om te beoordelen of er gevolgen zijn voor het verblijfsrecht. Dit kan in voorkomende gevallen leiden tot intrekking van een verblijfsvergunning.
Zijn alle Palestijnen individueel en uitgebreid gescreend op veiligheidsrisico’s, radicalisering, banden met terroristische organisaties, extremistische activiteiten en identiteitsfraude? Hoeveel van deze personen beschikken niet over volledige of verifieerbare identiteitsdocumenten?
Zie antwoord vraag 8.
Bent u bereid per direct te stoppen met het actief faciliteren van de komst van Palestijnen naar Nederland en ook geen nieuwe visa meer te verstrekken aan personen uit Gaza? Zo nee, waarom niet?
Zoals onder antwoord 2 toegelicht, gaf het Ministerie van Buitenlandse Zaken, conform de uitspraken van de voorzieningenrechter, uitvoering aan getroffen voorlopige voorzieningen die de Minister van Buitenlandse Zaken opdragen zich in te spannen om ervoor te zorgen dat de verzoekers Gaza kunnen verlaten om de machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) op te halen.
Als de persoon aan alle voorwaarden voldoet, dan moet een aanvraag worden ingewilligd.
Wilt u al deze Palestijnen samen met alle andere Palestijnen die in Nederland verblijven direct naar Jordanië sturen, de enige echte legitieme Palestijnse Staat en het verzet vanuit het Hashemitische Koninkrijk de prullenbak in gooien? Zo nee, waarom niet?
Het kabinet gaat niet in op evident ongrondwettelijke en anti-rechtsstatelijke voorstellen.
De jaarlijkse stemming in de Algemene Vergadering van de VN over het embargo tegen Cuba |
|
Kati Piri (GroenLinks-PvdA) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Klopt het dat Nederland zich op 28 oktober 2026 in de Algemene Vergadering van de VN heeft onthouden van stemming over de jaarlijkse resolutie over het embargo tegen Cuba?
Klopt het dat Nederland sinds 1996 altijd voor de betreffende resolutie heeft gestemd?
Klopt het dat de resolutie van dit jaar exact dezelfde tekst bevat als de resolutie van 2025?
Waarom is Nederland dit jaar afgeweken van de positie die het al drie decennia inneemt?
Is er druk uitgeoefend vanuit de VS om van het Nederlandse consistente standpunt sinds 1996 nu opeens af te wijken?
Vindt u het Amerikaanse embargo een legitiem instrument binnen het internationaal recht? Zo ja, waarom?
Vindt u dat het Amerikaanse embargo een grote bijdrage levert aan de nijpende humanitaire situatie in Cuba? Zo nee, waarom niet?
Heeft u bezwaren tegen het Amerikaanse embargo, zoals eerder verwoord door uw voorganger?1 Zo nee, waarom niet?
Bent u nog steeds van mening dat het Nederlandse Cuba-beleid met name vorm krijgt binnen de Europese Unie, zoals verwoord door uw voorganger? Zo ja, bent u het dan eens met het statement van de EU-ambassadeur bij de VN dat het embargo internationale handelsregels overtreedt?2
Bent u het met de EU-ambassadeur eens dat niet een embargo, maar een diplomatieke oplossing ingebed in internationaal recht de beste manier is om de humanitaire noden in Cuba te verhelpen en de politieke repressie te beëindigen? Zo nee, waarom niet?
Het bericht ‘Staatssecretaris Boswijk over aankoop Israëlische wapensystemen: ‘We zitten in een overgangsscenario’’ |
|
Wimar Bolhuis (GroenLinks-PvdA), Michelle Jagtenberg (D66) |
|
Derk Boswijk (CDA) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Staatssecretaris Boswijk over aankoop Israëlische wapensystemen: «We zitten in een overgangsscenario»»?1
Overwegende dat het kabinet expliciet spreekt over een «overgangsscenario» richting Europese inkoop, heeft u een plan van aanpak uitgewerkt voor het afbouwen van afhankelijkheden van de Israëlische wapenindustrie en het overstappen op Europese alternatieven? Zo ja, kunt u dat plan met de Kamer delen? Zo niet, hoe gaat er dan wel expliciet werk gemaakt worden van de genoemde overgang?
Overwegende dat er een aangenomen Kamermotie ligt die om het afbouwen van afhankelijkheden van de Israëlische wapenindustrie vraagt en er Europese alternatieven zijn voor het SmartShooter-systeem (zoals het Belgische FN Herstal of het Zweedse AimPoint), wanneer stapt Defensie over op een Europees C-UAS-systeem? (Kamerstuk 22 054, nr. 478)
Overwegende dat er Europese alternatieven zijn voor het antitankwapen SPIKE (zoals Akeron MP van MBDA Frankrijk), wanneer stapt Defensie over op een Europees alternatief?
Overwegende dat er Europese alternatieven worden ontwikkeld voor PULS-raketartillerie-systeem (zoals door Safran en MBDA), is Defensie al aangesloten op deze ontwikkelingen?
Overwegende dat er deze kabinetsperiode 10% van het defensiebudget is aangewezen voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën en industriële opschaling, hoeveel budget wordt er vrijgemaakt om onderzoek, ontwikkeling en opschaling van Nederlandse zelfbescherming aan te jagen om een alternatief voor de Israëlische zelfbeschermingsproducten te bewerkstelligen?
Overwegende dat er meerdere Europese marktpartijen zijn die de Israëlische scherfvesten zouden kunnen vervangen en dat er een strategische samenwerking vormgegeven kan worden waar de Nederlandse supervezels ook in meegenomen worden, welke stappen onderneemt Defensie hier nu voor?
Op welke manieren is de rijksoverheid betrokken bij de organisatie, financiering of het op een andere manier mogelijk maken van de NIDV Exhibition Defence & Security (NEDS)?
Hoe legt u uit dat Israëlische bedrijven nog steeds mogen deelnemen aan de defensiebeurs NEDS (19 november aanstaande) die (in)direct mogelijk gemaakt wordt door de rijksoverheid?
Kunt u de vragen afzonderlijk van elkaar en voor 19 november 2026 beantwoorden?
Het bericht ‘Europa speelt met vuur: ruzie over uitstel methaanregels splijt lidstaten tot op het bot’ |
|
Alisha Müller (VVD) |
|
Stientje van Veldhoven (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Europa speelt met vuur: ruzie over uitstel methaanregels splijt lidstaten tot op het bot»?1
Klopt het dat u zich in de Energieraad aan het blok met Frankrijk en Spanje heeft verbonden dat wilde vasthouden aan het voorstel van de Commissie om bepaalde verplichtingen uit de methaanverordening met één jaar uit te stellen? Waarom?
Kunt u toelichten waarom u er niet voor heeft gekozen om bij landen als Polen en Tsjechië aan te sluiten die hebben gepleit voor een uitstel van drie jaar?
Erkent u dat het voor de leveringszekerheid van de Europese energievoorziening beter is als bepaalde verplichtingen uit de methaanverordening langer dan één jaar worden uitgesteld?
Kunt u kort reflecteren op de positie die het Europees Parlement heeft ingenomen?
Klopt het dat er in de Raad gewerkt wordt aan een compromisvoorstel van een uitstel van bepaalde verplichtingen van twee jaar? Is het kabinet voornemens dat voorstel te steunen? Waarom wel of niet?
Wanneer gaat de Raad over haar positie stemmen?
Kunt u deze vragen beantwoorden voor de begrotingsbehandeling op 4 november?
Het 'Enquêterapport VFS Global' |
|
Queeny Rajkowski (VVD), Songül Mutluer (GroenLinks-PvdA), Jan Schoonis (D66) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Heeft u kennisgenomen van het «Enquêterapport VFS Global» van de Stichting Nederlanders Buiten Nederland (SNBN), van oktober jl.1, alsmede de artikelen die eerder over VFS Global zijn verschenen in Politico («How a company turned visas to Europe into big business»)2 en LightHouseReports («The Visa Empire: Borders as a Business»)?3
Wat is uw reactie op de resultaten van de enquête van de SNBN, waaruit onder andere blijkt dat Nederlanders buiten Nederland stelselmatig te maken hebben met onduidelijke regels, lange wachttijden (zowel voor afspraken als voor de uitvoering van de taken die VFS zegt op zich te nemen), onverwachte en onvrijwillige plotse bijbetalingen, vaak niet-werkende websites, ondeskundig personeel, een onveilige omgeving voor wat betreft persoonsgegevens en zelfs corruptie in de zin van onderhandse verkoop van afspraken?
Welke taken heeft de Nederlandse overheid precies uitbesteed aan VFS Global, per wanneer, waar, onder wat voor soort contract, met wat voor termijn, en onder welke toezichtsvoorwaarden? Waarom is voor deze constructie gekozen?
Waarom vertrouwt de Nederlandse overheid de persoonsgegevens van haar onderdanen in het buitenland aan een buitenlands bedrijf toe, dat bovendien overduidelijk onzorgvuldig met deze gegevens omgaat?
Hoe gaat u de gerapporteerde problemen aanpakken, hetzij door een betere aansturing van de bestaande dienstverlener VFS Global, hetzij door de keuze voor een andere aanbieder, hetzij door nog andere veranderingen, om de Nederlanders buiten Nederland nu te ondersteunen?
Welke concrete maatregelen gaat u nemen om te voorkomen dat deze situatie zich in de toekomst opnieuw voordoet en de diensten voor de Nederlanders buiten Nederland betrouwbaar en voorspelbaar te krijgen?
Het bericht dat tientallen Ethiopische christenen gedood zijn |
|
Chris Stoffer (SGP), Diederik van Dijk (SGP) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met het artikel uit het Reformatorisch Dagblad (27 oktober) waarin gesteld wordt dat 60 christenen omgebracht zijn bij twee aanvallen in de regio Oromia?1
Kunt u op basis van eigen diplomatieke informatie of internationale bronnen beoordelen of het Oromo Bevrijdingsleger (OLA), of een daaraan gelieerde (lokale) rebellengroep, verantwoordelijk is voor deze aanslagen?
Kunt u het verband duiden tussen deze aanvallen en de eerdere aanslagen in Arsi, waaronder in oktober en november vorig jaar?
Hoe beoordeelt u in algemene zin het gevaar dat uitgaat van de combinatie van «Oromo-nationalisme met een vorm van moslimfundamentalisme», waarnaar verwezen wordt in het Algemeen ambtsbericht Ethiopië?2 Zijn er aanwijzingen dat ook bij recente aanslagen sprake was van een dergelijke samenhang?
Kunt u aangeven welke boodschap de Nederlandse ambassadeur overbrengt, of al heeft overgebracht, aan de nationale regering in Addis Abeba en de regionale regering van Oromia? Hoe heeft Nederland zijn medeleven geuit en hoe krijgt het contact met de Ethiopisch-Orthodoxe Tewahedo Kerk vorm?
Geven de recente aanslagen aanleiding om de eerdere terughoudendheid ten aanzien van gerichte EU-sancties, zoals verwoord in de beantwoording van de schriftelijke vragen van het lid Kahraman, te heroverwegen?3 Zo nee, waarom niet? Welke aanvullende informatie of bewijsvoering acht u nodig om te komen tot gerichte sancties tegen de verantwoordelijken, waaronder mogelijk het Oromo Bevrijdingsleger?
Heeft de Mensenrechtenambassadeur het aangekondigde bezoek aan Ethiopië inmiddels gebracht?4 Zo ja, welke concrete afspraken of toezeggingen zijn daarbij gemaakt die bijdragen aan de bescherming van (Orthodoxe) christenen in de regio Oromia? Zo nee, wanneer wordt dit bezoek alsnog voorzien?
De inhuur van influencers voor wervingscampagnes voor Defensie |
|
Sarah Dobbe (SP) |
|
Dilan Yeşilgöz-Zegerius (VVD) |
|
|
|
|
Kunt u bevestigen dat Defensie tussen 2021 en 2023 ongeveer 265.000 euro uittrok voor het inhuren van influencers om betaalde content te maken voor wervingscampagnes voor werken bij Defensie?1
Zijn in het antwoord op het WOO-verzoek over het inhuren van influencers door Defensie alle betaalde samenwerkingen van Defensie met influencers genoemd?2 Zijn dit alle commerciële samenwerkingen die het ministerie in deze periode met influencers heeft gesloten of zijn er samenwerkingen die buiten de reikwijdte van dit WOO-verzoek vallen?
In hoeveel van deze gevallen hebben influencers bij het publiceren van content aangegeven dat deze gemaakt is in opdracht van Defensie en dat zij hiervoor betaald zijn door Defensie?
Wie heeft het script geschreven? Zien we hier het script van Defensie of van de influencer zelf?
Is het onderdeel van de contracten om berichten op te volgen wanneer daar (negatieve) reacties op komen? Wanneer een influencer, na reacties op een Defensiefilmpje op Instagram, schrijft dat «Defensie veel meer is dan oorlog» en zij «keuzemogelijkheden voor de vrouw benadrukt,» spreekt hier dan de influencer of het Ministerie van Defensie?3 Deelt u de opvatting dat deze scheidslijn hier vaag is?
Kunt u garanderen dat alle contracten met influencers voldoen aan de wet- en regelgeving en het overheidsbeleid rond sluikreclame en de reclameregels voor sociale media?4 Is er bijvoorbeeld in al deze gevallen voldaan aan de regels rond reclame, sponsoring en productplaatsing?5
Wat is de hoofdboodschap die Defensie in deze campagne wil meegeven? Hoe wordt er omgegaan met de mogelijk minder aantrekkelijke kanten van het werken bij Defensie in de voorlichting en hoe wordt voorkomen dat jongeren een onrealistisch beeld wordt geschetst?
Kunt u de bedragen noemen die Defensie heeft uitgegeven aan de inhuur van influencers in 2024, 2025 en 2026, en het aantal contracten?
Zijn er meer van deze campagnes met influencers voorzien? Welk bedrag is hiervoor gereserveerd? Met welk deel op de Defensiebegroting van 2027 tot 2030 corresponderen deze budgetten?
Hoe vaak is de door Defensie gepromote content bekeken?
Hoe evalueert u de effectiviteit van deze campagne? Wat is er bijvoorbeeld bekend over het bereik en het extra aantal mensen dat geworven is dankzij deze campagne? Wat is er bekend over het effect op imagoverbetering van Defensie?
Wat zegt het feit dat wervingscampagnes gecamoufleerd via influencers moeten worden gedaan over het draagvlak voor het promoten van Defensie en voor uitgaven aan promotiecampagnes van Defensie in het bijzonder?
Het FTM-artikel 'Palantir heeft ‘gevaarlijke’ grip op cruciale Europese infrastructuur' |
|
Laurens Dassen (Volt) |
|
David van Weel (VVD), Derk Boswijk (CDA) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het FTM-artikel «Palantir heeft «gevaarlijke» grip op cruciale Europese infrastructuur» van 15 oktober 2026?1
Klopt het dat Defensie al langere tijd een pilot aan het draaien is om de aankoop van MAVEN Smart Systems te onderzoeken? Zo ja, waarom is de Kamer hier niet over geïnformeerd toen er meerdere vragen over gesteld werden op 11 juli 2025, 28 april en 29 april 2026?2, 3, 4
Hoeveel andere pilots worden door Defensie gedraaid om het gebruik en eventuele aanschaf van Palantir te toetsen?
Op welke manier maken de AIVD en de MIVD gebruik van software van Palantir en/of hebben zij in het verleden hier gebruik van gemaakt? Over welke periode wordt/werd hiervan gebruikt gemaakt?
Zijn hierbij ook gegevens van Nederlanders verwerkt?
Indien de AIVD en/of de MIVD inderdaad met het gebruik van Palantir zijn gestopt, wat waren hier de overwegingen om hiermee te stoppen?
Klopt het daarnaast ook dat het commando Lucht- en Ruimtestrijdkrachten eerder dit jaar een «tijdelijke» overeenkomst sloot met Palantir? Zo ja, waar dient dit contract voor en waarom is de Kamer hier niet over geïnformeerd toen er vragen over gesteld werden op 28 april en 29 april 2026?5, 6
Hoe rijmt de verkennende pilot bij Defensie en de overeenkomst met het commando Lucht- en Ruimtestrijdkrachten met de ambitie om binnen twee jaar Palantir-gebruik binnen de overheid volledig afgebouwd te hebben, ofwel het tweesporenbeleid?
Hoeveel kosten al deze nieuwe (tijdelijke) contracten en pilots?
Waarom zei u dat alleen de politie gebruik maakt van Palantir in de «Raffinaderij», terwijl nu blijkt dat dit geen compleet beeld is van de huidige situatie?
Eerder zei u dat de politie gebruik maakt van Palantir in de raffinaderij om terrorisme en «zware misdaad» te bestrijden; wat is de juridische definitie die de politie hanteert voor «zware misdaad»?
Acht u het nog steeds wenselijk om Palantir volledig af te bouwen, zodat we binnen onze overheid op geen enkele manier meer gebruik maken van Palantir? Zo nee, waarom bent u van gedachte veranderd?
Kunt u uitleggen waarom u het een goede keuze vindt om gebruik te blijven maken van de software van een bedrijf dat onder andere gebruikt wordt voor de doeleinden van ICE en de oorlog in Iran?
Bent u ervan bewust dat, na het eerste FTM-bericht over de samenwerking tussen Palantir en de Marechaussee en de situatie omtrent de onbehandelde aangiftes, dit de derde keer is dat u de Kamer verkeerd geïnformeerd heeft? Kunt u daarop reflecteren?7, 8
Kunt u deze vragen apart van elkaar en zo snel mogelijk beantwoorden?
Het bericht dat Israël de Westelijke Jordaanoever volledig gaat afsluiten |
|
Sarah Dobbe (SP) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Wat is uw reactie op bericht van vandaag dat de Israëlische regering de Westelijke Jordaanoever volledig gaat afsluiten?1
Bent u bereid het afsluiten van de Westelijke Jordaanoever te veroordelen? Graag een toelichting.
Wat zijn de te verwachten gevolgen voor de humanitaire situatie van de Palestijnen die wonen op de Westelijke Jordaanoever door de afsluiting door de Israëlische regering?
Erkent u dat de situatie voor Palestijnen die wonen in de Westelijke Jordaanoever de afgelopen periode aanzienlijk is verslechterd?
Klopt het dat op dit moment geen nieuw ambtsbericht gepland is op basis waarvan het landenbeleid inzake de Palestijnse gebieden geüpdatet zal worden?
Bent u bereid te zorgen dat het landenbeleid inzake de Palestijnse gebieden wordt geüpdate? Graag een toelichting.
De nucleaire samenwerking met Frankrijk |
|
Sarah Dobbe (SP) |
|
Dilan Yeşilgöz-Zegerius (VVD) |
|
|
|
|
Kunt u aangeven wat de vergaderagenda was van het gesprek vorige week met Frankrijk over samenwerking op het gebied van kernwapens?1 Zo nee, waarom niet?
Wat was de inbreng van Nederland in dit gesprek over samenwerking met Frankrijk op het gebied van kernwapens? Bent u bereid deze inbreng met de Kamer te delen?
Aangezien volgens een bericht op het Ministerie van Defensie de mogelijkheden voor verdere versterking van de Europese dimensie van nucleaire afschrikking zijn besproken, kunt u aangeven welke concrete opties aan de orde zijn gekomen? Zo nee, waarom niet?
Welke (voorlopige) besluiten zijn genomen? Zijn er besluiten genomen rond nauwere samenwerking in trainen en oefenen, doelstellingen waar u op de wekelijkse persconferentie naar verwijst?2
Klopt het dat begin december verder gepraat wordt met Frankrijk hierover, door de premier?3 Wat staat er dan op de agenda? Worden er besluiten voor die vergadering voorbereid? Zo ja, welke?
Wat wordt de inbreng van Nederland tijdens het gesprek begin december? Bent u bereid deze inbreng vooraf met de Kamer delen?
Kunt u uitsluiten dat Franse kernwapens op Nederlandse bodem worden geplaatst? Zo nee, waarom noemt u dit in de wekelijke persconferentie dan «helemaal niet aan de orde»?4
Kunt u uitsluiten dat Nederland gaat deelnemen aan nucleaire proeven? Zo nee, waarom niet?
Waarom hecht u er belang aan de nucleaire samenwerking met Frankrijk in de persconferentie herhaaldelijk historisch te noemen? Verandert de beoogde samenwerking bijvoorbeeld iets aan het bestaande Nederlandse kernwapenbeleid?
Wat is het einddoel van de gesprekken met Frankrijk?
Hoe verhouden de gesprekken over deelname van Nederland aan het Franse kernwapenprogramma zich tot tot het door Nederland ondertekende non-proliferatieverdrag?
Waarom heeft u over de door u ontraden motie Dobbe cs,5 die verzocht de Kamer te informeren over de nucleaire samenwerking met Frankrijk, gezegd dat die «naar allerlei zaken vraagt waar gewoon helemaal geen sprake van is», terwijl het Ministerie van Defensie nu meedeelt dat er stappen gezet zijn in een beoogde (nucleaire) samenwerking met Frankijk? Waarin en waarom verschilt uw lezing van de motie van de communicatie van uw eigen ministerie?
Vindt u dat de Tweede Kamer zijn controlerende taak moet kunnen uitoefenen met betrekking tot de nucleaire samenwerking met Frankrijk op het gebied van kernwapens? Zo ja, welke ontwikkelingen rond kernwapens zijn volgens u belangrijk genoeg om de Kamer wél over te informeren?
Bent u bereid deze vragen afzonderlijk te beantwoorden?
Mogelijke Nederlandse toetreding tot het Common Armoured Vehicle System (CAVS)-programma. |
|
Maes van Lanschot (CDA) |
|
Derk Boswijk (CDA) |
|
|
|
|
Wat is de huidige stand van zaken van de gesprekken die u voert met meerdere Europese landen over toetreding tot het Common Armoured Vehicle System (CAVS)-programma?1
Kunt u uiteenzetten wat volgens u de voor- en nadelen (kunnen) zijn van toetreden tot het CAVS-programma?
Kunt u aangeven aan welke voorwaarden Nederland zou moeten voldoen om te kunnen toetreden tot het CAVS-programma?
Op welke termijn verwacht u een besluit te kunnen nemen over al dan niet Nederlandse toetreding tot het CAVS-programma?
Wanneer is het volgens u op zijn vroegst mogelijk om formeel toe te treden tot het CAVS-programma en eventueel over te gaan tot aanschaf? Wanneer zouden de eerste voertuigen vervolgens aan Nederland geleverd kunnen worden?
Wat zou toetreding tot het CAVS-programma betekenen voor de huidige Nederlandse pantservoertuigen? Welke voertuigen zouden mogelijk worden vervangen en hoe verhoudt dit zich tot lopende en geplande investeringen in deze voertuigen?
Welke mogelijkheden zijn er volgens u voor betrokkenheid van de Nederlandse defensie-industrie bij het CAVS-programma? Bent u bereid om, in samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken, hierover al tijdens de toetredingsgesprekken afspraken te maken, bijvoorbeeld over productie, onderhoud en technologieoverdracht?
Bent u bereid de Kamer uiterlijk in het eerste kwartaal van 2027 te informeren over de mogelijkheden voor Nederlandse toetreding tot het CAVS-programma, inclusief een concreet tijdpad, de financiële gevolgen, de gevolgen voor bestaande materieelprojecten en de kansen voor de Nederlandse defensie-industrie?
De Franse staatsschuld en de risico’s voor financiële stabiliteit in het eurogebied |
|
Inge van Dijk (CDA), Erik van der Maas (VVD), Henk-Jan Oosterhuis (D66) |
|
Eelco Heinen (VVD) |
|
|
|
|
Kunt u in kaart brengen hoe de Franse staatsschuld, de rente op staatsobligaties en de spread met Duitse obligaties de afgelopen jaren zijn gestegen?
Via welke kanalen kunnen bovenstaande ontwikkelingen effect hebben op de Nederlandse economie en de financiële markten? Welke effecten zijn hiervan momenteel al zichtbaar?
Is er momenteel sprake van een sovereign-bank nexus, waarbij Franse banken blootgesteld zijn aan Franse staatsobligaties? In hoeverre zijn de effecten hiervan nu al zichtbaar, en wat laten de meest recente stresstesten zien?
Hoe kijkt u naar de bovengenoemde risico’s voor de situatie in Italië, waar de staatsschuld en rente op staatsobligaties ook blijft oplopen?
Met welke andere scenario’s houdt u rekening voor de gevolgen voor het eurogebied en Nederland, gegeven het feit dat Frankrijk de op één na grootste economie van de Europese Unie is? Kunt u daarbij in ieder geval ingaan op de wisselkoers van de euro, de gevolgen voor financiële stabiliteit en de bredere macro-economische effecten?
In hoeverre verschilt de situatie nu met de situatie van Griekenland tussen 2012 en 2015?
Het grootste Nederlandse pensioenfonds ABP gaf recent het belang van Franse staatsobligaties in haar portefeuille af te bouwen. Zijn er signalen van meer Nederlandse beleggers die hun afhankelijkheden van Frankrijk momenteel afbouwen?
Kunt u toelichten welke mogelijkheden voor hervormingen u ziet om de Franse staatsschuld te stabiliseren en de financiële markten te kalmeren?
Kun u beschrijven hoe de EU en Eurogroep een actieve rol kunnen spelen in de noodzakelijke Franse economische hervormingen? Welke instrumenten zijn er om druk te zetten op Frankrijk bij de verschillende Europese instellingen? En waar zitten juist risico’s omdat handelingsperspectief (nog) ontbreekt? Welke concrete stappen gaat u de komende tijd nemen om bij te dragen aan dit proces?
Hoe zorgelijk is het dat Italië het ESM-verdrag tot op heden nog niet heeft geratificeerd? Welke stappen zijn er nodig om dit op korte termijn voor elkaar te krijgen?
Hoe kijkt u naar de recente speculaties over het mogelijke ingrijpen van de ECB om Frankrijk te ondersteunen, bijvoorbeeld door TPI in te zetten of de verkoop van staatsobligaties uit eerdere aankoopprogramma’s te pauzeren? Welke concrete stappen gaat u de komende tijd zetten om te voorkomen dat de ECB haar geloofwaardigheid verliest door in te grijpen, en om hervormingen af te dwingen via marktprikkels (hogere rentes)?
Kunt u reflecteren op hoe marktwerking – hervorming van begroting onder druk van oplopende rentes op staatsobligaties – zou moeten functioneren in het eurogebied? Hoe kijkt u daarbij naar de verstorende rol van hedgefunds, die profiteren van hogere yields op Franse staatsobligaties in zogenaamde «carry trades» en daarbij heftige koersschommelingen veroorzaken?1 Welke maatregelen zijn denkbaar om dit speculatiegedrag van hedgefunds te mitigeren?
Kunt u de Kamer regelmatig informeren over de economische en financiële risico’s van de situatie in het eurogebied?
Het bericht dat 1000 ASML-collega’s de Koning en de premier om hulp vragen om Omar Elshal terug te halen |
|
Kati Piri (GroenLinks-PvdA), Stephan van Baarle (DENK) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «1000 ASML-collega’s vragen Koning en premier om hulp om Omar terug te halen»?1
Wat is uw reactie op het verzoek om premier Jetten en de Koning een persoonlijke rol te laten spelen om op te komen voor de belangen van Omar Elshal?
Is de regering bereid, in lijn met de aangenomen motie waarin de regering wordt verzocht om de zaak van Omar Elshal op het hoogste diplomatieke en politieke niveau aan te kaarten bij de Egyptische regering (Kamerstuk 32 735, nr. 437), een mogelijkheid te creëren zodat premier Jetten de zaak van Omar Elshal persoonlijk bij de Egyptische autoriteiten kan aankaarten? Zo ja, wanneer zal premier Jetten dit doen? Zo nee, waarom niet?
Wat kunt u mededelen over de mogelijkheid dat de Koning in diplomatiek verband een persoonlijke rol kan spelen om de zaak van Omar Elshal op te brengen bij de Egyptische autoriteiten?
Heeft u in uw gesprek op 12 oktober 2026 met uw Egyptische collega de zaak van Omar Elshal opgebracht? Zo ja, wat heeft u opgebracht? Zo nee, waarom niet?
Klopt het dat er een nieuwe zitting gepland staat op 26 oktober? Zo ja, doet Nederland er alles aan om ervoor te zorgen dat er nu wel sprake is van ongehinderde toegang van Elshal tot zijn zitting en zal Nederlands ambassadepersoneel ter zitting aanwezig zijn om consulaire toegang te krijgen?
Heeft u reeds in Europees verband contact gehad over de zaak van Omar Elshal en kunt u aangeven of de vertegenwoordiging van de EU in Egypte de zaak van Elshal inmiddels ook opbrengt in de contacten die zij heeft met Egyptische autoriteiten?
Bent u bereid om, vanwege de zittingsdatum, deze vragen zo spoedig mogelijk te beantwoorden?
De vermissing van de Nederlandse staatsburger Rodney Leysner in Suriname |
|
Don Ceder (CU) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Heeft u kennisgenomen van de vermissing van de Nederlandse staatsburger Rodney Leysner, die sinds 15 augustus 2026 wordt vermist in Suriname? Welke informatie heeft u over de huidige stand van zaken in deze zaak?1
Vanaf welk moment heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken contact onderhouden met de Surinaamse regering, de familie en andere direct betrokkenen?
Welke concrete consulaire en diplomatieke inspanningen heeft de Nederlandse regering sinds de melding van de vermissing geleverd om de mogelijke verblijfplaats van Rodney Leysner te achterhalen en zijn familie te ondersteunen?
Welke contacten heeft de Nederlandse regering over deze zaak onderhouden met de Surinaamse regering, de Surinaamse politie en het Openbaar Ministerie? Heeft u op politiek of diplomatiek niveau aangedrongen op maximale inzet om Rodney Leysner te vinden en de toedracht van zijn verdwijning op te helderen?
Is door Nederland aan Suriname concrete ondersteuning aangeboden bij de zoektocht en het onderzoek, bijvoorbeeld in de vorm van specialistische zoekteams, forensische expertise, informatie-uitwisseling of andere operationele bijstand? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid om in gesprek te gaan met de Surinaamse autoriteiten en waar nodig en op verzoek van de bevoegde autoriteiten aanvullende ondersteuning aan te bieden?
Kunt u toelichten welke rol de Nederlandse ambassade in Paramaribo speelt bij de coördinatie van de Nederlandse inzet?
Bent u bekend met de berichtgeving dat een verdachte wordt gezocht in verband met de vermissing van Rodney Leysner? Hoe wordt hier, bijvoorbeeld in samenwerking met Interpol, invulling aan gegeven?
Welke mogelijkheden bestaan er om, in overleg met de Surinaamse regering, aanvullende internationale samenwerking te bevorderen, bijvoorbeeld via rechtshulpverzoeken, internationale opsporingskanalen of samenwerking met andere landen indien het onderzoek daartoe aanleiding geeft?
Welke ondersteuning kan de Nederlandse overheid de familie van Rodney Leysner bieden, naast de reguliere consulaire bijstand, bijvoorbeeld bij het verkrijgen van informatie over het onderzoek, of het leggen van contacten met lokale autoriteiten? Bent u bereid de familie actief te informeren over de beschikbare mogelijkheden en te bezien waar aanvullende ondersteuning nodig is?
Het FT-artikel US threatens European companies over Starlink restrictions |
|
Laurens Dassen (Volt) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met het FT-artikel «US threatens European companies over Starlink restrictions»?1
Kunt u reflecteren op de uitspraak van Andrew Puzder waarin hij stelt dat de Europese Unie (EU) «voorzichtig moeten zijn en dat het vernietigend uit gaat pakken voor Europese bedrijven» als de Europese Commissie hun plan doorzet om meer ruimte te reserveren voor Europese bedrijven waardoor Chinese en Amerikaanse bedrijven beperktere toegang krijgen?
Erkent u dat de uitspraak van de Amerikaanse ambassadeur bij de EU juist een reden is om technologische soevereiniteit na te streven? Zo niet, waarom niet?
Deelt u de opvatting dat de Verenigde Staten (VS) zich op deze manier gedragen als een onbetrouwbare partner en dat we nu alle zeilen bij moeten zetten om onafhankelijk te worden van hen? Zo niet, waarom niet? Zo ja, welke maatregelen zouden dan genomen moeten worden om dit zo snel mogelijk te bereiken?
Erkent u dat de afhankelijkheid van Starlink problematisch is voor Oekraïne en daarmee ook voor de rest van Europa? Zijn er signalen dat de VS deze afhankelijkheid inzet om andere zaken – zoals minder strenge wet- en regelgeving in de DSA of DMA – af te dwingen?
Bent u bereid om de Amerikaanse ambassadeur te ontbieden en hem duidelijk te maken dat deze uitspraken niet geaccepteerd worden?
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Het nieuws dat 500.000 Palestijnen in Gaza voedselhulp verliezen wegens geldproblemen bij het Wereldvoedselprogramma |
|
Christine Teunissen (PvdD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met de nieuwsberichten «Wereldvoedselprogramma schroeft noodhulp in Gaza terug: half miljoen mensen verliezen voedselhulp» en «500.000 Palestijnen in Gaza voortaan zonder noodhulp van Wereldvoedselprogramma»?1, 2
Wat is uw reactie op deze berichten? Wat vindt u ervan dat hierdoor 500.000 Palestijnen zonder voedselhulp komen te zitten?
Kunt u bevestigen dat een groot deel van de Palestijnen lijdt onder acute voedselonzekerheid of erger, en dat de komende winter ook nog eens extra risico’s met zich meebrengt voor de mensen aldaar?
Bent u bereid om, eventueel samen met andere bereidwillige landen, incidenteel dit financieringstekort van het Wereldvoedselprogramma op te lossen, zodat 500.000 Palestijnen niet zonder voedselhulp zitten de komende winter? Zo ja, hoe gaat u hier invulling aan geven? Zo nee, waarom niet?
Bent u ermee bekend dat ook de financiering voor voedselhulp aan de Westelijke Jordaanoever drastisch is geslonken?
Bent u ook bereid om te kijken wat Nederland hierin, samen met bereidwillige partners, kan betekenen? Zo ja, hoe gaat u hier invulling aan geven? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid om in VN-verband te onderzoeken hoe er voorzien kan worden in extra structurele financiering voor het Wereldvoedselprogramma, in het bijzonder voor de hulp aan Palestijnen? Zo ja, hoe gaat u hier invulling aan geven? Zo nee, waarom niet?
Hoeveel heeft Nederland in 2024, 2025 en 2026 bijgedragen aan het Wereldvoedselprogramma, zowel vrij besteedbaar als specifiek voor de Palestijnse Gebieden? En hoeveel is Nederland van plan bij te dragen in 2027 en 2028? Kunt u hier een overzicht van geven?
Welke landen hebben hun bijdrage aan het Wereldvoedselprogramma voor Palestina in 2026 verlaagd? En welke landen hebben hun bijdrage verhoogd?
Hoeveel geld voor extra noodhulp in 2026 is op dit moment nog niet uitgegeven?
Kunt u bevestigen dat veel noodhulp Palestijnen niet bereikt omdat veel hulpgoederen bij de grens worden tegengehouden, waardoor talloze vrachtwagens met hulpgoederen voor de grens staan te wachten? Hoe spant u zich in, zowel nationaal als binnen EU- en VN-verband, om hier verandering in te brengen?
Kunt u bevestigen dat door de Israëlische blokkades de kosten voor de VN oplopen? Zo nee, waarom niet?
Is de herstelde bijdrage van Nederland aan UNRWA naar 19 miljoen euro per jaar inmiddels volledig overgemaakt? Zo nee, waarom niet, en wanneer gebeurt dit?
Bent u van mening dat Israël schuldig is aan de honger van Palestijnen? Zo ja, vertelt u dit de Israëlische regering, en welke sancties past u op hen toe? Zo nee, kunt u onderbouwen waarom u dit niet vindt?
Hoeveel controles zijn er sinds het ingaan van het nationale verbod op de invoer, aankoop en verkoop van goederen uit onrechtmatige Israëlische nederzettingen uitgevoerd? Hoeveel overtredingen zijn vastgesteld? Hoeveel capaciteit hebben de douane en de NVWA hiervoor?
Bent u bekend met het nieuwsbericht «Gewonden bij aanval kolonisten op olijfboomgaard Westelijke Jordaanoever»?3
Bent u van mening dat de continue bedreigingen en geweldplegingen van Israëlische kolonisten aan de Palestijnen daar onacceptabel zijn en zo snel mogelijk moeten stoppen? Zo nee, waarom niet?
Ziet u ook dat Israël systematisch het leven van Palestijnen in Gaza en de Westelijke Jordaanoever onmogelijk maakt, zo bezig is om de gebieden etnisch te zuiveren, en dat er dus sprake is van genocide? Zo nee, waarom niet?
Wat kan Nederland volgens u nog meer doen om het geweld op de Westelijke Jordaanoever door Israëlische kolonisten te voorkomen? Bent u bereid deze maatregelen te nemen?
Hoeveel landbouwgrond is er in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever vernietigd in de afgelopen jaren? Bent u bereid hierover cijfers op te vragen bij de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties?
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden voor het debat over de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken?
De Nederlandse inzet voor de 31e Conferentie van Partijen van het VN-Klimaatverdrag (COP31) |
|
Christine Teunissen (PvdD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Stientje van Veldhoven (D66) |
|
|
|
|
Kunt u in meer detail dan in uw brief van 23 september 2026 toelichten1 hoe Nederland op de COP31 meer expliciet aandacht wil vragen voor de afbouw van fossiele brandstoffendeze?
Is Nederland bereid op de COP31 expliciet steun te geven aan de Braziliaanse roadmap voor uitfasering van fossiele brandstoffen, zodat het onderwerp op de UNFCCC-agenda blijft?
Deelt u de opvatting dat concrete einddata en afspraken in een nationaal uitfaseerplan essentieel zijn om te zorgen dat de Nederlandse klimaatambities waargemaakt kunnen worden, maar ook om geloofwaardig internationaal op te treden als voorloper op dit onderwerp?
Bent u het ermee eens dat het uitfaseerplan voor fossiele brandstoffen van een rijk land met hoge historische uitstoot ten minste de volgende elementen zou moeten omvatten: concrete einddata voor de verschillende fossiele brandstoffen, geen nieuwe gasexploratie en productie, verdere afbouw van fossiele subsidies een beperking van reclame voor fossiele producten, een verplichting voor bedrijven om hun plannen in lijn te brengen met het 1,5°C-doel? Bent u bereid om deze elementen alsnog uit te werken in het Nederlandse uitfaseerplan? Zo nee, waarom niet, en kunt u dan toezeggen dat er zo snel mogelijk concrete einddata komen voor elke soort fossiele brandstof?
Bent u bereid om in het Nederlandse uitfaseerplan in het NPE een einddatum op te nemen voor kolen in 2030, voor gas in 2035 en voor olie in 2040? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid actief te pleiten voor het opnemen van deze einddata in de nog uit te werken Europese roadmap om fossiel uit te faseren2?
Hoe gaat u de plannen voor nieuwe gasexploratie, zoals onder het nieuwe verdrag met Duitsland voor exploitatie van gas onder de Noordzee, in lijn brengen met de uitfaseerplannen voor fossiele brandstoffen en hoe verenigt u deze stap met de anayse van het IEA dat in het scenario waarin de wereld in 2050 netto nul uitstoot bereikt, geen nieuwe langlopende olie- en gasprojecten nodig? Heeft u ook onafhankelijk onderzoek laten doen naar de lock-in risico’s van het openen van nieuwe gasproductievelden? Zo niet, bent u bereid deze risico’s in beeld te brengen?
Hoe waarborgt u dat de verdere uitwerking van adaptatie-indicatoren en de coördinatie richting COP32 leidt tot meer en betere adaptatiefinanciering, die voorspelbaar is, als gift wordt verstrekt en lokaal kan worden ingezet?
Kunt u toelichten welke afweging wordt gemaakt om de verantwoordelijkheid voor een groot deel van de internationale klimaatfinanciering over te laten aan de private sector, met name op het gebied van adaptatie, terwijl op adaptatie weinig winst kan worden gemaakt in tegenstelling tot groene energie?
Bent u bereid zich in het zetten voor heldere afspraken en meer duidelijkheid over de verdrievoudiging van adaptatiefinanciering, inclusief een helder basispad?
Hoe wordt de «fair share» van Nederland in klimaatfinanciering bepaald, en vindt u dat het huidige niveau van financiering volstaat, gezien er sterk wordt uitgegaan van private financiering, waarbij gebrek is aan perspectief op het terugverdienen van de investeringen op adaptatieprojecten?
Bent u bereid het Nederlandse aandeel in klimaatfinanciering op te schalen?
Hoe kijkt u naar de resultaten uit onderzoek van ActionAid3, waaruit blijkt dat de landen die het meest kwetsbaar zijn voor klimaatverandering vaak weinig actie in de vorm van adaptatie of mitigatie kunnen ondernemen, doordat de kosten van hun schulden te hoog zijn?
Bent u, gezien de druk van deze schulden, bereid om maatregelen op tafel te leggen bij de aanstaande COP31 om te verzekeren dat landen met een hoge staatsschuld ook mee kunnen doen aan klimaatmaatregelen en niet het slachtoffer worden van de effecten van de klimaatcrisis? Zo ja, welke maatregelen zal u hierbij bespreken?
Kunt u toelichten waarom een onafhankelijk Just Transition-mechanisme niet op Nederlandse steun kan rekenen, ondanks dat zo’n onafhankelijke instantie een formele rol voor sociale inclusie van minderheden kan verzekeren?
Deelt u de opvatting dat Nederland, als land dat gedurende de geschiedenis per persoon een relatief hoge uitstoot had, een extra verantwoordelijkheid heeft om zowel de Nederlandse uitstoot drastisch te verminderen, als ook de initiatieven in andere landen om hun uitstoot te verminderen moet ondersteunen?
Hoe rijmt u enerzijds de lof die Nederland ontvangt door de vooraanstaande positie in het organiseren van de TAFF-conferentie en anderzijds het Nederlandse plan rondom fossiele subsidies, waarbij weinig sprake is van afbouw?
Kunt u toezeggen dat er nieuwe stappen zullen worden gezet in de afbouw van fossiele subsidies? Zo nee, waarom niet? Kunt u een stappenplan of ander vooruitzicht opstellen om duidelijkheid te geven over dit proces?
Herinnert u zich dat Nederland tijdens de Santa Marta conferentie andere landen heeft aangespoord hun fossiele subsidies en voordelen in kaart te brengen volgens de methodologie van de internationale coalitie COFFIS en landen daarvoor uitgenodigd? Kunt u inzichtelijk maken wat de stand van zaken is?
Kunt u toezeggen dat Nederland zich op COP31 actief zal inzetten tegen klimaatobstructie, waaronder pogingen om wetenschappelijke conclusies te verzwakken, besluitvorming te vertragen of fossiele-uitfasering van de agenda te houden?
Kun u uiteenzetten of u zich herkent in de kritiek van India op de IPCC-methodologie dat rechtvaardigheid en de verschillen in verantwoordelijkheden en mogelijkheden tussen landen onvoldoende wordt meegenomen en bent u het met India eens dat gelijkheidsanalyses integraal mee moeten worden genomen in IPCC-rapporten?
Welke mogelijkheden ziet u om zowel deze gelijkheidsaspecten als ook de wetenschappelijke onafhankelijkheid van het IPCC beter te beschermen?
Kunt u verzekeren dat Nederland zich ondubbelzinnig uitspreekt voor een ambitieuze Methane Pledge en zich actief inzet voor bindende, meetbare en snel uitvoerbare methaanreducties?
Welke voedselgerelateerde initiatieven ondersteunt Nederland op COP31, bijvoorbeeld rondom duurzame voedselsystemen, vermindering van emissies uit de veehouderij, voedselzekerheid en vermindering van voedselverspilling?
Is Nederland bereid zich in te zetten voor internationale afspraken die de koppeling maken tussen voedselsystemen, methaanreductie, ontbossing en een rechtvaardige transitie?
Kunt u deze vragen één voor één en voorafgaand aan COP31 op 9 november beantwoorden?
De uitspraak van een Israëlische militaire commissies over herregistratie grond Tent of Nations |
|
Don Ceder (CU) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met het nieuws dat een militaire commissie de registratie van het land van de familie Nassar (Tent of Nations) op 8 oktober 2026 heeft afgewezen, ondanks dat het Israëlische Hooggerechtshof in 2006 reeds opdracht had gegeven tot registratie van het land? Hoe luidt uw reactie op dit nieuws?
Klopt het dat de militaire commissie als reden voor deze afwijzing geeft dat de familie niet alleen haar eigen grond (427 dunam, omgerekend circa 42 hectare) zou moeten registreren, maar ook de omliggende grond van andere eigenaren (in totaal ca. 1.000 dunam), en dat tot die tijd het land geclassificeerd blijft als «staatsland»? Deelt u de mening dat het een zeer onredelijke eis is om de familie te verplichten grond te registreren die niet haar eigendom is, te meer in het licht van de uitspraak van het Hooggerechtshof?
Welke juridische mogelijkheden staan verder open voor de familie Nassar na deze uitspraak?
Klopt het dat sinds de beantwoording van eerdere Kamervragen de bewegingsvrijheid van de familie op het eigen land nog verder is ingeperkt?1 Kunt u dit verder toelichten?
Ziet u positieve effecten van de Nederlandse inzet voor de situatie van de familie Nassar, haar land en haar gasten? Zo ja, welke? Zo nee, welke stappen bent u bereid extra te zetten?
Heeft het Israëlische besluit om de status van Nederlandse diplomaten in Ramallah in te trekken gevolgen voor de Nederlandse inzet voor de zaak van Tent of Nations? Zo ja, welke? Hoe wordt de Nederlandse inzet zo georganiseerd dat deze niet vermindert door het besluit van de Israëlische autoriteiten?
Bent u bereid om met spoed, zowel in bilateraal als in Europees verband, bij de Israëlische autoriteiten aan te dringen op de registratie en wettelijke erkenning van de 427 dunam grond, zonder dat de familie Nassar wordt verplicht om ook grond van andere eigenaren te registreren, oftewel naleving van de uitspraak van het Israëlische Hooggerechtshof en het beëindigen van de aanvullende voorwaarden die de uitvoering daarvan belemmeren? Zo nee, waarom niet?
Bent u tevens bereid om met spoed, zowel in bilateraal als in Europees verband, bij de Israëlische autoriteiten aan te dringen op het onmiddellijk opheffen van de beperkingen op de toegang tot en de bewerking van de grond van de familie, en het voorkomen van verdere inbreuken op haar eigendomsrechten? Zo nee, waarom niet?
Bent u ten slotte bereid om met spoed, zowel in bilateraal als in Europees verband, bij de Israëlische autoriteiten aan te dringen op de bescherming van de familie tegen intimidatie en verdere pogingen om haar land in bezit te nemen, zodat zij haar land vreedzaam kan blijven bewonen, onderhouden en ontwikkelen?
Kunt u deze vragen beantwoorden voor de begrotingsbehandeling van het Ministerie van Buitenlandse Zaken?
Bent u bekend met het bericht dat Israël een digitaal landregister heeft gelanceerd voor de bezette Westelijke Jordaanoever, waarmee het voor het eerst sinds 1967 zelf eigendom van grond in Area C vastlegt?1
Deelt u de zorg dat Israël hiermee op grote schaal Palestijnse grond onteigent, omdat veel Palestijnen hun eigendom niet op papier kunnen aantonen? Erkent u dat dit neerkomt op annexatie langs bureaucratische weg?2
Hoe verhoudt dit registratieproces zich tot het advies van het Internationaal Gerechtshof van 19 juli 2024, waarin het Hof oordeelde dat een bezettende macht geen soevereine bevoegdheden mag uitoefenen en dat onteigening en wetgeving gericht op inlijving van bezet gebied ongeldig zijn? Bent u bereid uitdrukkelijk te verklaren dat Nederland eigendomsregistraties die via dit proces tot stand komen niet erkent, en dit ook in EU-verband te bepleiten?
Bent u bekend met het besluit van een Israëlische militaire commissie van 8 oktober 2026 om de registratie van de grond van de Palestijnse familie Nassar (Tent of Nations, bij Bethlehem) af te wijzen, tenzij de familie ook de grond van haar buren registreert?3
Deelt u de opvatting dat dit een onmogelijke eis is, die bovendien ingaat tegen een uitspraak van het Israëlische Hooggerechtshof uit 2006? Ziet u deze zaak als voorbeeld van hoe registratie wordt ingezet om Palestijnse grond in te nemen, zelfs wanneer eigendom aantoonbaar is?
Bent u bereid deze zaak op te nemen met de Israëlische autoriteiten en aan te dringen op registratie van de grond van de familie, een einde aan de toegangsbeperkingen en bescherming tegen intimidatie? Bent u tevens bereid de Nederlandse vertegenwoordiging het terrein te laten bezoeken?
Kunt u deze vragen afzonderlijk beantwoorden?
Bent u bekend met het bericht «Politie Amsterdam neemt op Amerikaans verzoek server in beslag van linkse internetdienstverlener A/I: organisatie zou «antifa» faciliteren»?1
Wat is uw reactie op het Amerikaanse verzoek om de server van het Europese internetbedrijf Autistici/Inventati (A/I) om politieke redenen in beslag te nemen?
Moet een rechtshulpverzoek altijd worden ingewilligd? Op welke basis kan dit in Nederland en in de Europese Unie (EU) worden geweigerd?
Wat betekent het in beslag nemen van de servers voor andere Europese internetbedrijven, bijvoorbeeld bedrijven die diensten leveren aan het Internationaal Strafhof? Kunnen zij vrij en autonoom handelen als deze sancties boven het hoofd hangen en wetende dat deze ook nageleefd zullen worden?
Hoe vaak heeft de Amerikaanse regering de afgelopen twee jaar gevraagd om servers of gegevens van internetdienstverleners in beslag te nemen? Hoe vaak is Nederland daarop ingegaan en hoe vaak is het verzoek geweigerd?
In het geval de servers van Tweede Kamer zouden worden opgevraagd door de Amerikaanse regering, zou u het verzoek dan ook inwilligen? Om welke reden wel of niet?
Is Nederland wettelijk gehouden aan Amerikaanse rechtshulpverzoeken om servers in beslag te nemen? En welke mechanismen zijn er om de verzoeken niet in te willigen als deze ingaan tegen nationale- en Europese wetgeving?
Welke waarborgen zijn er dat Nederland niet meewerkt aan buitenlandse rechtshulpverzoeken die gericht zijn op organisaties vanwege hun politieke opvattingen?
Hoe verhoudt de inbeslagname zich tot netneutraliteit en de onafhankelijkheid van internetbedrijven?
Heeft de politie weerwoord geboden aan het Amerikaanse verzoek, uitgaande van netneutraliteit en de onafhankelijke positie van internetbedrijven? Waarom wel of niet?
Draagt Nederland, door een dergelijk verzoek uiteindelijk in te willigen, bij aan het schrikeffect van de Amerikaanse sancties die het kabinet zegt af te keuren?
Kunt u deze vragen, alsmede de eerder gestelde vragen van de leden Kathmann en El Boujdaini over Amerikaanse sancties tegen de Europese internetsector2, afzonderlijk van elkaar en zo spoedig mogelijk beantwoorden?
Het bericht van de premier op X bij de derde herdenking van 7 oktober |
|
Gidi Markuszower (PVV) |
|
Rob Jetten (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met uw eigen bericht op X van 7 oktober 2026 ter gelegenheid van de derde herdenking van de terreuraanval van Hamas op Israël?1
Is de tekst van dit bericht vooraf besproken in of voorgelegd aan de ministerraad? Zo nee, waarom niet, gezien de diplomatieke en politieke gevoeligheid van het onderwerp?
Is de tekst afgestemd met de Minister van Buitenlandse Zaken? Zo nee, waarom niet? Wie heeft het bericht opgesteld en welke rol had de Rijksvoorlichtingsdienst?
Moet dit bericht worden gezien als het standpunt van het kabinet? Zo nee, waarom niet, en hoe verhoudt een persoonlijke uiting zich tot uw functie als Minister-President? Bent u ermee bekend dat coalitiepartner VVD, bij monde van partijleider Yesilgöz, op dezelfde dag uitsluitend de slachtoffers van de terroristen van Hamas herdacht en het Israëlische optreden in Gaza niet noemde? Deelt u de opvatting van onze fractie dat het kabinet op deze dag niet met één mond sprak? Zo nee, waarom niet?2
Waarom schrijft u dat bijna 1.200 mensen «om het leven kwamen», terwijl zij doelbewust werden vermoord tijdens een geplande terreuraanval? Deelt u de opvatting van onze fractie dat deze formulering de aard van de aanslag verhult? Zo nee, waarom niet?
Waarom acht u het nodig om op de nationale herdenkingsdag van 7 oktober niet uitsluitend de slachtoffers van de terreur van Hamas en zijn bondgenoten te herdenken, maar in hetzelfde bericht ook de Palestijnse slachtoffers van Israëlisch militair optreden te noemen? Noemt u bij herdenkingen van andere terreuraanslagen, zoals 11 september, ook de slachtoffers van het militaire antwoord dat daarop volgde? Zo ja, kunt u voorbeelden geven? Zo nee, waarom bij deze herdenking wel?
Bent u ermee bekend dat van de 251 mensen die op 7 oktober 2023 naar Gaza werden ontvoerd, er 85 dood terugkwamen? Waarom ontbreken deze slachtoffers in uw bericht?3
Hoeveel van deze gijzelaars zijn levend ontvoerd en daarna in gevangenschap omgekomen? Hoeveel van hen zijn door hun ontvoerders van Hamas, Palestijnse Islamitische Jihad (PIJ) of andere groepen vermoord? Kunt u dit per oorzaak uitsplitsen?4
U schrijft dat «tienduizenden onschuldige Palestijnen» door het Israëlische leger zijn gedood. Op welke cijfers baseert u dit? Bent u ermee bekend dat het door Hamas geleide Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in Gaza geen onderscheid maakt tussen burgers en strijders? Zo ja, waarom gebruikt u dan toch het woord «onschuldig»?5
Hoeveel strijders van Hamas, PIJ en andere terreurgroepen zijn volgens de informatie van het kabinet sinds 7 oktober 2023 gedood? Waarom laat u hen in uw bericht onvermeld of rekent u hen kennelijk tot de «onschuldige Palestijnen»?
Bent u ermee bekend dat volgens het Israëlische leger alleen al in de eerste dagen van de oorlog circa 450 raketten van Hamas en PIJ in Gaza zelf neerkwamen, met doden en vernielingen onder de eigen bevolking tot gevolg? Heeft het kabinet een schatting van het aantal Palestijnen dat sinds 7 oktober 2023 door mislukte raketlanceringen van Palestijnse terreurgroepen is omgekomen? Zo nee, waarom niet?6, 7
Bent u bekend met het onderzoek van Amnesty International naar buitengerechtelijke executies door Hamas en daaraan gelieerde strijders, onder wie acht ongewapende leden van de familie Dughmush die op 13 oktober 2025 in het openbaar werden geëxecuteerd op beschuldiging van samenwerking met Israël? Waarom laat u deze slachtoffers in uw bericht buiten beschouwing?8
Bent u bekend met het IDF-rapport dat op 7 oktober naast 3.800 Nukhba-strijders circa 2.200 burgers en andere strijders uit Gaza Israël binnendrongen? Hoe beoordeelt u de rol van deze deelnemers aan de aanslag, en waarom ontbreekt dit in uw bericht?9
Bent u bekend met de officiële Israëlische cijfers, waaruit blijkt dat sinds 7 oktober 2023 1.318 Israëlische militairen en veiligheidsmensen zijn gesneuveld en 1.029 Israëlische burgers door terreur zijn vermoord, samen 2.347 doden?10, 11
Waarom noemt u wel de Palestijnse slachtoffers van Israëlisch militair optreden, maar niet de Israëlische militairen, politieagenten en andere veiligheidsmensen die sindsdien zijn gesneuveld, noch de Israëlische burgers die zijn gedood door raketten en drones uit Iran, Libanon en Jemen?
Bent u ermee bekend dat volgens dezelfde officiële cijfers ruim 7.150 nabestaanden zijn toegevoegd aan de kring van Israëlische rouwende families, onder wie 2.143 ouders die een kind verloren, 355 weduwen en 880 wezen? Waarom ontbreken zij in uw bericht?
Erkent u dat Hamas en zijn bondgenoten deze oorlog op 7 oktober 2023 zijn begonnen, de gijzelaars hebben vastgehouden, raketten zijn blijven afvuren en de eigen bevolking als menselijk schild hebben gebruikt? Zo ja, waarom komt dit in uw bericht niet terug? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de opvatting dat een bericht van de Minister-President op een herdenkingsdag voor een terreuraanslag de feiten volledig en zonder eenzijdige weglatingen hoort weer te geven? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de opvatting dat uw bericht, door de oorzaak van de oorlog weg te laten en het leed eenzijdig aan Israël toe te schrijven, in feite het narratief van Hamas overneemt? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de opvatting dat een dergelijk eenzijdig narratief van de Minister-President bijdraagt aan het legitimeren van Jodenhaat in Nederland? Zo nee, waarom niet?
Hoeveel antisemitische incidenten zijn in Nederland sinds 7 oktober 2023 geregistreerd, en hoe heeft dit aantal zich ontwikkeld ten opzichte van de jaren daarvoor?
Bent u zich ervan bewust dat uw bericht door veel Joodse Nederlanders als kwetsend is ervaren, juist op deze herdenkingsdag? Bent u bereid uw bericht te corrigeren of aan te vullen? Zo nee, waarom niet?
Wat zegt u tegen de vele Nederlanders die uw bericht beneden ieder peil vinden, het zien als heulen met terroristen, vinden dat het antisemitisme aanwakkert en ondersteunt en het een premier onwaardig achten? Bent u bereid om afstand te nemen van uw bericht en uw excuses aan te bieden aan de Joodse gemeenschap in Nederland? Zo nee, waarom niet?
Wilt u deze vragen afzonderlijk en binnen de gebruikelijke termijn beantwoorden?