Kamervraag 2023Z05596

Het bericht 'Afschaffing btw op groente en fruit dreigt te sneuvelen'

Ingediend 30 maart 2023
Beantwoord 19 september 2023 (na 173 dagen)
Indieners Pieter Grinwis (CU), Romke de Jong (D66)
Beantwoord door Mark Rutte (minister-president , minister algemene zaken) (VVD), Marnix van Rij (staatssecretaris financiën) (CDA)
Onderwerpen belasting financiën
Bron vraag https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kv-tk-2023Z05596.html
Bron antwoord https://zoek.officielebekendmakingen.nl/ah-tk-20232024-11.html
1. https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/politiek/artikel/5374623/schrappen-bt…
2. «ICT van Belastingdienst kan verlaging btw groenten en fruit wél aan» (fd.nl).
  • Vraag 1
    Bent u bekend met het artikel «Afschaffing btw op groente en fruit dreigt te sneuvelen»?1

    Ja.

  • Vraag 2
    Bent u bekend met de uitspraak van de Minister-President in de Eerste Kamer dat «het niet zo is dat de Belastingdienst een nultarief niet zou kunnen uitvoeren door ICT-problemen», maar dat het probleem zit in het «vormgeven en afbakenen van wat groente en fruit is»?2

    Ja.

  • Vraag 3
    Waarom twijfelt u dan over het introduceren van een nultarief voor groente en fruit, terwijl er blijkens de afspraak in het coalitieakkoord en uitspraken van de Kamer breed politiek draagvlak is voor de introductie van een nultarief in de btw op groente en fruit, én de Belastingdienst – zoals blijkt uit de uitspraken van de Minister-President – het nultarief kan uitvoeren?

    Er heeft nog geen besluitvorming plaatsgevonden over het al dan niet invoeren van een btw-nultarief op groente en fruit en/of alternatieve gezondheidsmaatregelen. Besluitvorming hierover is aan een volgend kabinet. Hierop kan niet vooruit worden gelopen. Dat geldt ook voor wat betreft de reden(en) waarom eventueel van de maatregel zal worden afgezien.

  • Vraag 4
    Klopt het dat de oorzaak van deze twijfel ligt in de gedachte dat dit voor de Belastingdienst «leidt tot veel juridisch getouwtrek van producenten die vinden dat ze ook onder het nultarief moeten vallen»?

    Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 3.

  • Vraag 5
    Waarom zijn dergelijke juridische procedures een probleem voor de Belastingdienst? Is de Belastingdienst inmiddels niet buitengewoon bedreven in het voeren van dit soort procedures? Is het niet zo dat in het verleden, bijvoorbeeld bij de differentiatie tussen het hoge en het lage btw-tarief, ook sprake was van «juridisch getouwtrek»? Zo ja, waarom was dit destijds geen bezwaar om tot invoering over te gaan, maar nu bij het nultarief op de btw op groente en fruit wel?

    In tegenstelling tot de andere producten waarvoor het verlaagde btw-tarief geldt, zoals geneesmiddelen, is voor groente en fruit geen afbakening op basis van bestaande wetgeving mogelijk. Het verlaagde btw-tarief op geneesmiddelen is bijvoorbeeld slechts van toepassing op geneesmiddelen waarvoor een handelsvergunning is verleend op grond van de Geneesmiddelenwet. Desondanks worden op dit moment nog altijd tientallen procedures gevoerd waarbij ook deze scherpe afbakening wordt aangevochten op basis van het neutraliteitsbeginsel. Bij een btw-nultarief op groente en fruit is een dergelijke wettelijke verankering niet mogelijk waardoor ondergraving door toepassing van het neutraliteitsbeginsel nog eerder aan de orde is.
    Indien sprake is van een niet juridisch-houdbare definitie levert dit niet alleen problemen op voor de Belastingdienst. Een btw-nultarief voor groente en fruit vraagt om een wettelijk onderscheid tussen groente en fruit enerzijds en andere voedingsmiddelen anderzijds. Voor andere voedingsmiddelen dan groente en fruit geldt het verlaagde btw-tarief van 9%. Het Unierechtelijke neutraliteitsbeginsel in de btw brengt mee dat op goederen en diensten die in de ogen van de «modale consument» met elkaar concurreren hetzelfde btw-tarief moet worden toegepast. Verschillen in btw-tarieven mogen, met andere woorden, geen concurrentieverstoring teweegbrengen. Als niet onder het nultarief vallende producten door de modale consument potentieel als vergelijkbaar worden gezien met producten die als groente en fruit zijn aangemerkt, kunnen verkopers van die producten ervoor kiezen om een juridische procedure te starten. Als de rechter ze gelijk geeft, zal dan op de door hen verkochte producten ook het nultarief kunnen worden toegepast. Deze producten concurreren op hun beurt weer met andere producten, die dan ook weer onder het nultarief zouden kunnen gaan vallen. Deze procedures zijn niet eenmalig, maar zullen zich blijven voortzetten omdat door elke procedure de afbakening van «groente en fruit» verandert. Dit levert rechtsonzekerheid op voor ondernemers. Er ontstaat dan bovendien olievlekwerking, waardoor er steeds meer ongezonde producten onder het btw-nultarief gaan vallen, waardoor het doel van het nultarief steeds meer verloren gaat, de maatregel ondoelmatiger wordt en de kosten van de maatregel steeds verder oplopen.
    Verder verwacht de Belastingdienst juridische procedures over de toepassing van de zogeheten «eenheid-van-prestatie-leer». Deze leer bepaalt welk btw-tarief van toepassing is wanneer groente en fruit worden gecombineerd met andere prestaties (zoals toevoegingen aan groenten en fruit en samenstellingen van groente en fruit met andere voedingsmiddelen).
    De bereidheid bij belastingplichtigen om te procederen wordt versterkt door het directe financiële voordeel dat zij bij een gewonnen procedure behalen. De door de consument betaalde btw hoeven zij dan niet af te dragen (of krijgen zij terug van de Belastingdienst) en is direct winst, omdat er geen plicht is om dit voordeel aan de consument door te geven. Dit voordeel is met name aanzienlijk bij grootwinkelbedrijven en loopt op met het verstrijken van de tijd. Procederen is in feite een loterij zonder nieten, omdat bij verlies geen extra heffing plaatsvindt en de consument de btw al heeft betaald.

  • Vraag 6
    Klopt het dat het afschaffen van de btw op groenten en fruit, afhankelijk van de vormgeving en afbakening waar de Minister-President aan refereerde, tussen de 550 en 950 miljoen euro kost? Welke dekkingsopties hebt u hierbij in gedachten?

    Ja, dat klopt. Besluitvorming over eventuele invoering van deze maatregel en/of alternatieve gezondheidsmaatregelen, alsmede de dekking daarvoor, is aan een volgend kabinet.

  • Vraag 7
    Is het nog steeds mogelijk om de btw op groenten en fruit per 1 januari 2024 af te schaffen?

    De Belastingdienst is ICT-technisch in staat om het btw-nultarief in te voeren, maar gelet op het feit dat afbakeningen juridisch onhoudbaar zijn is invoering per 1 januari 2024 niet verstandig voor zowel de handhaving als het bedrijfsleven. Besluitvorming door het demissionaire kabinet lijkt bovendien niet realistisch, gezien de datum van de verkiezingen.

  • Mededeling - 20 april 2023

    Hierbij berichten wij u dat we de door de leden Grinwis (ChristenUnie) en De Jong (D66) gestelde vragen over het bericht «Afschaffing btw op groente en fruit dreigt te sneuvelen» (ingezonden op 30 maart 2023, met kenmerk 2023Z05596) niet binnen de gestelde termijn kunnen beantwoorden. Datzelfde geldt voor de vragen die het lid Van Haga (Groep Van Haga) heeft gesteld over de problemen bij het afschaffen van de btw op groente en fruit (ingezonden op 30 maart 2023, met kenmerk 2023Z05598) en voor de vragen die het lid Inge van Dijk (CDA) heeft gesteld naar aanleiding van het bericht «Beleidsmakers en wetenschappers: afschaffen btw op groente en fruit is «effectief en uitvoerbaar»» (ingezonden op 7 april met kenmerk 2023Z06276). De reden van het uitstel is dat meer tijd voor afstemming nodig is. Voor de zomer komt het kabinet met een kabinetsreactie op het door SEO opgeleverde onderzoeksrapport «Een btw-nultarief voor groente en fruit» en zullen wij tevens de gestelde vragen beantwoorden.


Kamervraag document nummer: kv-tk-2023Z05596
Volledige titel: Het bericht 'Afschaffing btw op groente en fruit dreigt te sneuvelen'
Kamerantwoord document nummer: ah-tk-20232024-11
Volledige titel: Antwoord op vragen van de leden Grinwis en Romke de Jong (D66) over het bericht 'Afschaffing btw op groente en fruit dreigt te sneuvelen'