Nr. 12 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG

Uit de vragen wordt andermaal duidelijk dat waar het de hulp aan (kwetsbare) mensen betreft, er sprake is van balanceren tussen enerzijds de erkenning van de noodzaak om deze mensen beter te kunnen helpen en anderzijds de zorg dat niet onnodig – gevoelige – persoonsgegevens worden gedeeld en het recht geen hulp te willen. De Wams geeft de instrumenten om hierin het juiste evenwicht te vinden, zodat bij de hulp, zorg en ondersteuning betrokken partijen beter van elkaar weten wat ze voor een persoon of gezin (kunnen) doen en die hulp dus beter op elkaar kan worden afgestemd, zónder dat nodeloos gegevens tussen deze partijen rondgaan.

Het kunnen doen van een onderzoek naar meervoudige problematiek en in het vervolg daarop kunnen aanbieden van een gecoördineerde aanpak, zal vooral mensen kunnen helpen die zelf met een hulpvraag komen. Ter illustratie: bij een verzoek om ondersteuning voor een kind met mogelijke gedragsproblemen, kan – in gesprek met de ouders – bijvoorbeeld blijken dat het gezin ook te kampen heeft met schulden en verslavingsproblematiek. Een ander voorbeeld: bij een aanvraag op grond van de Participatiewet kan in gesprek met de cliënt blijken dat hij/zij ook problemen heeft vanwege huurachterstanden en het niet lukt een opleiding af te ronden. In dit soort casus kan in samenspraak met de cliënten een onderzoek naar meervoudige problematiek worden gestart. In het laatste voorbeeld kan dan tijdens het onderzoek blijken dat de problemen met de opleiding verband houden met een chronische ziekte en dat de cliënt een beperkt sociaal netwerk heeft waardoor hij/zij een gebrek aan de voor hem/haar nodige steun heeft. De gecoördineerde aanpak zou dan kunnen bestaan uit een voorziening op grond van de Participatiewet, afspraken met de woningbouw over het inlopen van de huurachterstand, begeleiding bij de opleiding en ondersteuning vanuit sociaal werk.

Het wetsvoorstel voorziet in wettelijke grondslagen om voor zo’n onderzoek de noodzakelijke gegevens te kunnen verwerken. Wat noodzakelijk is hangt af van de casus en hangt samen met het beginsel van minimale gegevensverwerking. Door de regels van dit wetsvoorstel hebben betrokken partijen de handvatten om gegevens met het college van burgemeester en wethouders (hierna: college) te delen om tot goed op elkaar afgestemde en gecoördineerde hulp te komen, terwijl er ook een rem zit op het verwerken van gegevens die voor het inzetten van de juiste hulp niet ter zake doen.

De regels voor de verstrekking van gegevens zijn in het licht van de op grond van artikel 6 van de Algemene verordening gegevensbescherming (hierna: AVG) toegestane gronden voor verwerking, vormgegeven als wettelijke verstrekkingsplichten. Dat betekent niet dat die verstrekkingen ongeclausuleerd zijn. Integendeel. De vragende partij – dat is het college of de coördinator – heeft de verantwoordelijkheid alleen te vragen wat noodzakelijk is voor het onderzoek of de gecoördineerde aanpak, en de verstrekkende partij heeft de verantwoordelijkheid na te gaan of de gevraagde gegevens wel allemaal noodzakelijk zijn in het licht van het onderzoek of de gecoördineerde aanpak. Dat zal nooit een volledig dossier zijn of de inhoud van een vertrouwelijk gesprek. Het kan bijvoorbeeld in het onderzoek en de aanpak van de meervoudige problematiek noodzakelijk zijn te weten dat iemand fysieke of mentale beperkingen heeft, maar vaak zal het daarvoor niet nodig zijn om ook te weten wat de achterliggende diagnose is. Elke betrokken partij heeft zijn eigen verantwoordelijkheid om de beginselen van noodzakelijkheid en proportionaliteit in acht te nemen. De wettelijke regeling die met dit wetsvoorstel wordt voorgesteld maakt tegelijkertijd duidelijk dat samenwerking om mensen met meervoudige problematiek beter te kunnen helpen, niet vrijblijvend is. Langs elkaar heen werken omdat gegevens niet gedeeld mogen worden, kan dan plaats maken voor het op een verantwoorde manier samenwerken met de zekerheid dat dit wettelijk is geborgd.

Het wetsvoorstel voorziet ook in de mogelijkheid om een onderzoek te starten bij ernstige meervoudige problematiek, een vorm van bemoeizorg. De praktijk leert dat mensen met meerdere ernstige problemen doorgaans niet om hulp vragen, of hooguit selectief. Deze groep van zgn. zorgmijders overlapt vermoedelijk met de groep mensen met verward of onbegrepen gedrag. Partijen die bij deze mensen betrokken zijn, weten niet altijd welke andere partijen bij een persoon betrokken zijn, zodat de geboden hulp minder effect heeft. Een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek kan dan helpen om tot een gecoördineerde aanpak te komen.

Omdat een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek kan worden gestart zonder dat de cliënt zelf met een hulpvraag is gekomen, zijn de waarborgen in de wet streng. Aan alle voorwaarden voor ernstige meervoudige problematiek moet zijn voldaan (artikel 2.3a.4, eerste lid, onderdeel a) en daarnaast moet een gecoördineerde aanpak kunnen bijdragen aan het oplossen of verminderen van de problematiek (artikel 2.3a.4, eerste lid, onderdeel b). Dit betekent niet dat voor de betrokken partij die een verzoek doet voor een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek en voor het college alles honderd procent zeker moet vaststaan, maar het verzoek en het starten van het onderzoek moeten wel onderbouwd zijn. Daarbij kan het college ook tot de conclusie komen dat het gezien de situatie passender is de cliënt aan te melden bij het Zorg- en Veiligheidshuis1. Met een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek wordt het mogelijk om bepaalde mensen met verward of onbegrepen gedrag die nog in zekere mate aanspreekbaar lijken te zijn, met een gecoördineerde aanpak hulp te kunnen bieden zodat de situatie niet verder escaleert, en de situatie van deze cliënt en zijn omgeving weer kan verbeteren.

Het wetsvoorstel regelt ook het wettelijk kader voor de meldpunten niet-acuut waar een ieder met zorgen over zichzelf of een ander die zorgen kan bespreken en een melding kan doen. Die melding kan leiden tot bemoeizorg vanuit de oggz-taak van gemeenten.

Een bemoeizorg-team kan dan voorzichtig contact gaan leggen, vertrouwen winnen en proberen of iemand naar de juiste hulp geleid kan worden. Er is geen directe koppeling met een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek. Zo’n onderzoek kan alleen – zoals hierboven is beschreven – worden gestart op basis van een onderbouwde aanvraag van een betrokken partij.

Al met al biedt dit wetsvoorstel een gebalanceerd kader om – vaak kwetsbare mensen en gezinnen – die te kampen hebben met meervoudige problematiek, beter te kunnen helpen. Dit wetsvoorstel werd al aangekondigd in november 2018.2 Het zou in het belang van de mensen die hiermee geholpen kunnen worden, en de professionals die de juiste zorg en ondersteuning voor deze mensen willen inzetten, goed zijn als de Wams zo spoedig mogelijk in werking treedt.

Naast het verder brengen van dit wetsvoorstel, is het van belang verdere stappen te gaan zetten in het versterken van de praktijk rondom bemoeizorg. Mede naar aanleiding van het verzoek van uw Kamer om concrete kaders te delen over de invulling van een wettelijke verankering van de bemoeizorg in de Wmo 2015, het onderzoek van Movisie naar de huidige praktijk rond bemoeizorg, en het voornemen in het regeerakkoord om bemoeizorg verder te versterken, onderzoek ik momenteel samen met gemeenten en andere partijen welke beleidsopties daarvoor zijn. In de voortgangsbrief van de interdepartementale aanpak verward en onbegrepen gedrag, die u rond de zomer zult ontvangen, zal het kabinet u hierover nader informeren.

Tegelijk met het aanbieden van deze nota naar aanleiding van het nader verslag, start ik de internetconsulatie van de algemene maatregel van bestuur (amvb). Het concept van deze amvb heb ik als bijlage aan deze nota naar aanleiding van het nader verslag toegevoegd.

Bij de beantwoording is de volgorde van het verslag aangehouden. De vragen zijn in een cursief lettertype geplaatst. De beantwoording van de vragen staat in gewone typografie.

In de context van dit wetsvoorstel, dat beoogt een belangrijk knelpunt inzake gegevensuitwisseling en privacy binnen het sociaal domein weg te nemen, wordt de gemeentelijke taak in het kader van de openbare geestelijke gezondheidszorg weer in de wet geëxpliciteerd. Dit gebeurt op nadrukkelijk verzoek van gemeenten en GGD GHOR Nederland. GGD’en moeten bij de uitoefening van hun werk in de gelegenheid zijn gegevens te verwerken, met inachtneming van de bepalingen van de AVG, zonder daarbij allerlei belemmeringen te ervaren.

In het onderhavige wetsvoorstel is gekozen voor een definitie die tot uitdrukking brengt waarop de oggz is gericht, namelijk het bereiken en toeleiden naar zorg en/of ondersteuning van kwetsbare groepen en personen die niet vrijwillig en uit zichzelf om deze zorg en ondersteuning vragen. De doelgroep is breed en divers. Denk aan: eenzame ouderen, daklozen, woningvervuilers, verslaafden aan drugs of alcohol en mensen met psychiatrische problematiek.

De gemeentelijke verantwoordelijkheid om deze personen toe te geleiden naar de juiste zorg of ondersteuning betreft zowel signalering als interventie: de gemeente identificeert een persoon die hulp nodig heeft maar zich niet zelf met een hulpvraag meldt, legt contact met hem, inventariseert welke vormen van zorg en ondersteuning hem zouden kunnen helpen en tracht hem ervan te overtuigen hulp te aanvaarden.

Ook wordt in dit wetsvoorstel de taak en daaraan gekoppeld de gegevensverwerking door meldpunten niet acute zorg wettelijk verankerd. Via het meldpunt kunnen mensen waarover zorgen bestaan worden doorgeleid naar bemoeizorg.

Ten slotte is in dit wetsvoorstel geregeld dat partijen die betrokken zijn bij iemand met ernstige meervoudige problematiek bij het college een verzoek kunnen doen voor een onderzoek naar deze problematiek met als doel deze persoon met een gecoördineerde aanpak te kunnen gaan helpen. Dit is een specifieke vorm van bemoeizorg die niet voor elke zorgmijder geschikt zal zijn.

De leden van de VVD-fractie geven met deze vraag precies het dilemma weer dat speelt bij de vraag of en hoe in uitzonderlijke gevallen een wettelijke grondslag moet worden geboden om zonder toestemming van de cliënt het beroepsgeheim te kunnen doorbreken.

Bij het beantwoorden van deze vraag is van belang de oggz-taak van gemeenten te onderscheiden van de bevoegdheid van het college die in artikel 2.3a.4, wordt geïntroduceerd. Dit betreft de taak van het college om een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek te doen met het oog op het tot stand brengen van een gecoördineerde aanpak die kan bijdragen aan het oplossen of verminderen van de problematiek.

Zoals uiteen is gezet in pararaaf 1.3 van de memorie van toelichting wordt de oggz-taak weer expliciet opgenomen in de Wmo 2015, en wordt in dat kader met dit wetsvoorstel de taak verankerd voor gemeenten om zorg te dragen voor een meldpunt voor inwoners en professionals die zich zorgen maken over iemand in hun omgeving. In artikel 2.2.5 van het wetsvoorstel zijn de taken van het meldpunt opgenomen en in de nieuwe voorgestelde paragraaf 5 van hoofdstuk 5 (artikelen 5.5.1 e.v.) zijn de regels opgenomen die daarbij gelden voor de verwerking van gegevens. Voor het uitvoeren van triage door het meldpunt, hebben partijen op grond van artikel 5.5.3 een grondslag om gegevens te verstrekken. Voor hulpverleners met een wettelijk beroepsgeheim geldt dan dat zij gegevens kunnen verstrekken op basis van toestemming – dat kan ook toestemming van een wettelijk vertegenwoordiger zijn –, op basis van een wettelijke verstrekkingsgrondslag, of met een beroep op een conflict van plichten.

Een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek op grond van artikel 2.3a.4 is een specifieke vorm van bemoeizorg die kan worden gestart zonder instemming van de cliënt en vormt daarmee een inbreuk op de privacy. Zoals is toegelicht in paragraaf 4.3.2 van de memorie van toelichting mag een dergelijk onderzoek niet lichtvaardig worden gestart. Aan alle punten genoemd in artikel 2.3a.4, eerste lid, moet zijn voldaan om zo’n onderzoek te doen. Daarbij past grote terughoudendheid voor het verstrekken van gegevens door zorgverleners met een (medisch) beroepsgeheim.

De bepaling zoals die nu is opgenomen in de nota van wijziging, zal er in bepaalde gevallen toe kunnen leiden dat een bij de cliënt betrokken zorgverlener geen grondslag heeft om informatie te delen, omdat aan de cliënt geen toestemming kan worden gevraagd, er geen andere wettelijke grondslag van toepassing is om gegevens te verstrekken en de situatie naar het oordeel van de zorgverlener niet zodanig is dat een beroep op het conflict van plichten kan worden gedaan.

Het wegnemen van handelingsverlegenheid in het kader van de oggz, behelst echter meer dan een wettelijk kader voor het doorbreken van het wettelijk beroepsgeheim. Het gaat ook om afspraken en richtlijnen van partijen over wanneer en hoe te handelen bij onbegrepen of verward gedrag of zorg mijden, en over breder kijken dan het eigen vakgebied door bijvoorbeeld het anoniem bespreken van zorgen met andere partijen.

Het kunnen uitvoeren van een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek en het op grond van dat onderzoek voorstellen en uitvoeren van een gecoördineerde aanpak, is een vorm van bemoeizorg die in bepaalde gevallen zal kunnen bijdragen aan het voorkomen van ontsporend gedrag, hinder en maatschappelijke teloorgang. Zo’n onderzoek kan alleen worden gestart als aan alle gronden voor het beoordelen of er mogelijk sprake is van ernstige meervoudige problematiek wordt voldaan (art. 2.3a.4, eerst lid, onderdeel a) én geoordeeld wordt dat voor de persoon die het betreft een gecoördineerde aanpak kan bijdragen aan het oplossen of verminderen van die problematiek (art. 2.3a.4, eerste lid, onderdeel b). De inschatting van betrokken partijen moet dus zijn dat deze persoon uiteindelijk te overreden is om daaraan medewerking te verlenen en de geboden hulp te aanvaarden. De cliënt, en indien deze er is zijn vertegenwoordiger, worden over het onderzoek geïnformeerd en zo mogelijk daarbij betrokken (art. 2.3a.4, derde lid) en zij worden na afronding geïnformeerd over de uitkomsten en over een mogelijke gecoördineerde aanpak (zie art. 2.3a.4, zevende lid, en artikel 2.3a.2, eerste lid). Uiteindelijk zal de cliënt bereid moeten zijn om mee te werken aan de gecoördineerde aanpak.

Deze aanpak van ernstige meervoudige problematiek biedt dus een mogelijkheid om iemand met verward of onbegrepen gedrag op een betere manier gecoördineerde hulp aan te kunnen bieden. Zoals is aangegeven bij het antwoord op de voorgaande vraag, zal het voor hulpverleners met een wettelijk beroepsgeheim bij cliënten met ernstige meervoudige problematiek kunnen ontbreken aan een grondslag om gegevens te verstrekken omdat de cliënt daarvoor geen toestemming geeft. In dergelijke gevallen is het soms wel mogelijk dat een wettelijk vertegenwoordiger toestemming geeft.

Mede naar aanleiding van het verzoek van uw Kamer om concrete kaders te delen over de invulling van een wettelijke verankering van de bemoeizorg in de Wmo 2015, het onderzoek van Movisie naar de huidige praktijk rond bemoeizorg, en het voornemen in het regeerakkoord om bemoeizorg te versterken, onderzoekt het kabinet momenteel samen met gemeenten en andere partijen, wat er nog meer nodig is om genoeg effectief te kunnen handelen bij verward/onbegrepen gedrag. In de voortgangsbrief van de interdepartementale aanpak verward en onbegrepen gedrag, die u rond de zomer zult ontvangen, zal het kabinet u hierover nader informeren.

Uit het antwoord op de voorgaande vraag blijkt dat in sommige gevallen het uitvoeren van een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek beperkt kan worden als betrokken zorgverleners geen gegevens kunnen delen over de betrokkene. Ook kan een partij met een wettelijk beroepsgeheim beperkt worden om informatie te delen in het kader van een triage door het meldpunt naar aanleiding van een melding van zorgen over een persoon.

Dat neemt niet weg dat bemoeizorg en het middel om te komen tot een gecoördineerde aanpak voor een cliënt met ernstige meervoudige problematiek nog steeds kan worden ingezet. Ook is het zo dat dit wetsvoorstel in hoofdzaak is gericht op mensen met «gewone» meervoudige problematiek die zelf met een hulpvraag naar de gemeente komen en waarvoor op grond van artikel 2.3a.1 een onderzoek zal worden uitgevoerd.

Bij lastige situaties waar soms weinig of geen ervaring mee is – in dit wetsvoorstel gaat het dan om ernstige meervoudige problematiek – betreft het doorgaans zorgmijdende mensen, die vaak geen toestemming zullen geven om gegevens te verstrekken. Dit betreft een klein deel van de cliënten waarop dit wetsvoorstel betrekking heeft. Door in dit wetsvoorstel geen extra wettelijke doorbrekingsgrond van het (medisch) beroepsgeheim te regelen, zijn partijen met een dergelijk beroepsgeheim beperkter in hun mogelijkheden om bij cliënten met ernstige meervoudige problematiek bij het college een verzoek te doen om een onderzoek te starten zodat er mogelijk een gecoördineerde aanpak van de grond kan komen. Ook de mogelijkheden om deel te nemen aan een casusoverleg (bij een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek of bij een lopende gecoördineerde aanpak) zullen beperkter zijn. Deze professionals kunnen – als zij geen toestemming hebben van hun cliënt – louter informatie delen met een beroep op het leerstuk «conflict van plichten» of zo mogelijk na overleg met een wettelijk vertegenwoordiger indien de cliënt ter zake wilsonbekwaam is.

Toch moet het effect hiervan op de uitvoerbaarheid van het onderhavige wetsvoorstel niet worden overschat. Graag benadruk ik hier, dat de grootste doelgroep van dit wetsvoorstel mensen met meervoudige problematiek zijn, die zelf met een hulpvraag komen en met wie in samenspraak een onderzoek wordt gedaan om uit te zoeken of zij geholpen kunnen worden met een gecoördineerde aanpak. Voor zover voor dit onderzoek medische gegevens noodzakelijk zouden zijn, geldt dat die sowieso alleen verstrekt kunnen worden als de cliënt daarvoor toestemming geeft. Ook kan voor mensen met ernstige meervoudige problematiek, waarvoor een gecoördineerde aanpak kan bijdragen aan het oplossen of verminderen van deze problematiek, door betrokken partijen waarvoor geen wettelijk medisch beroepsgeheim geldt, een onderzoek worden gevraagd. Bijvoorbeeld door de woningbouwvereniging, de wijkagent of een betrokken maatschappelijk werker. Het is mogelijk om voor dit onderzoek een casusoverleg te houden, waarvoor een betrokken zorgverlener wordt uitgenodigd. Deze zorgverlener kan dan in overleg met de desbetreffende cliënt aansluiten als toehoorder, en daarna de cliënt wellicht verder overreden om een voorstel voor een gecoördineerde aanpak te aanvaarden.

Al met al acht ik dit wetsvoorstel goed uitvoerbaar, en is het voor wat betreft de uitvoerbaarheid bij ernstige meervoudige problematiek vooral ook van belang dat de beroepsgroepen met een wettelijk medisch beroepsgeheim met handreikingen komen waarmee professionals in de praktijk meer houvast krijgen voor het handelen bij een eventueel conflict van plichten en het betrekken van wettelijk vertegenwoordigers van de cliënt.

Het klopt dat artikel 5.4.2, tweede lid, alleen van toepassing is op partijen met genoemde wettelijke beroepsgeheimen. Voor andere partijen gelden bij verstrekking van gegevens de waarborgen van artikel 5.4.2, eerste lid. Overigens was dit ook al zo in de versie van artikel 5.4.2, voor de nota van wijziging.

Bij toepassing van artikel 5.4.2, eerste lid, geldt dat als het college vraagt om gegevens te verstrekken voor een onderzoek naar meervoudige problematiek, het college zal moeten aangeven waarom die gegevens noodzakelijk zijn. De verstrekkende partij moet vervolgens ook zelf die noodzaak beoordelen. Wat noodzakelijk is hangt af van de casus en hangt samen met het beginsel van minimale gegevensverwerking. De uitkomst van die beoordeling door de verstrekkende partij kan zijn dat er wel noodzaak is om enige gegevens te verstrekken, maar niet alle gegevens die het college vraagt. Daarnaast toetst een partij aan wie op grond van artikel 5.4.2, eerste lid, gegevens worden gevraagd, of er geen zwaarwegende redenen zijn die zich tegen verstrekking verzetten. Dit kan de vertrouwensrelatie met de cliënt zijn, bijvoorbeeld als de hulpverlener van oordeel is dat de net opgebouwde vertrouwensrelatie met de cliënt onder druk zou komen te staan en de hulpverlening daardoor (weer) zou kunnen vastlopen. Ook bij verstrekking op grond van artikel 5.4.2, eerste lid, gelden zodoende voldoende waarborgen voor partijen die werken op basis van een beroepscode.

Bij een gecoördineerde aanpak die mogelijk volgt uit het onderzoek kan het – juist ook in het kader van het oplossen of verminderen van de problemen – gewenst zijn dat de burgemeester één van de in artikel 5.4.4 genoemde bevoegdheden met betrekking tot openbare ordehandhaving inzet. Aangezien het om discretionaire bevoegdheden van de burgemeester gaat, is de mogelijkheid tot het inzetten van die bevoegdheden verder niet geclausuleerd.

Het kan voorkomen dat een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek uiteindelijk niet leidt tot een gecoördineerde aanpak. Bijvoorbeeld in geval van zorgmijding zal het niet altijd lukken de cliënt te overtuigen aan een gecoördineerde aanpak mee te werken. De regering is van mening dat een burgemeester in dit soort situaties overeenkomstig zijn bevoegdheden de afweging moet kunnen maken, dat het ter bescherming van de openbare orde of de veiligheid in de omgeving noodzakelijk is de in artikel 5.4.4 genoemde bevoegdheden in te zetten. Hierbij weegt de burgemeester de mogelijk nadelige gevolgen voor de persoon die de maatregel betreft af tegen de nadelige gevolgen voor zijn omgeving.

Op het moment dat er al veiligheidsproblemen spelen waarbij ook criminogene factoren een rol spelen, ligt de inzet van een Zorg- en Veiligheidshuis, zoals geregeld in de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden, meer voor de hand.

Ik verwijs u in dit verband ook naar het coalitieakkoord «Aan de slag»3 waarin is aangekondigd meer mogelijkheden voor burgemeesters te creëren om door middel van bemoeizorg in te grijpen en meer crisisplekken te realiseren. Bestuurders van gemeenten ervaren de huidige wettelijke kaders als ontoereikend voor effectief ingrijpen bij (overlastgevende) zorgmijders met complexe en multiproblematiek, waarbij de gedwongen zorgwetten nog niet van toepassing zijn. In het kader van de Parlementaire verkenning Verward/onbegrepen gedrag en Veiligheid heeft ook uw Kamer deze conclusie getrokken en van een aanbeveling voorzien. Deze aanbeveling wordt betrokken in de verkenning van oplossingen, die het kabinet in de Kamerbrief van 11 december 2025 heeft aangekondigd. Tegelijkertijd zijn er ook signalen dat er vanuit bestaande bevoegdheden reeds handelingsperspectief aanwezig is, maar dat het bijvoorbeeld ontbreekt aan voldoende woon(zorg-)voorzieningen, aan adequate samenwerking en afstemming tussen de diverse domeinen (zorg, veiligheid, wonen) en aan een wettelijke grondslag voor gegevensuitwisseling voor vroegtijdige samenwerking. Het is dus van belang om het vraagstuk van handelingsperspectief en bevoegdheden van de burgemeester in deze samenhang te bezien, zoals dit ook met de brede aanpak verward/onbegrepen gedrag wordt beoogd.

Voor deze twee groepen gelden niet dezelfde (wettelijke) kaders. Dat is ook nu het geval, en dat geldt ook voor de bepalingen zoals voorgesteld in artikel 5.4.2.

De vertrouwensrelatie tussen zorg- en hulpverleners met een wettelijk geregeld beroepsgeheim is van zo’n fundamenteel belang geacht voor de vrije toegang tot zorg, dat daaraan door de wetgever een wettelijke geheimhoudingsplicht is verbonden. Mensen moeten in vertrouwen naar een arts kunnen gaan, zodat risico’s voor zowel de patiënt als de samenleving (bijv. i.v.m. besmettelijke ziektes) kunnen worden beperkt of voorkomen. Daarom zijn deze wettelijk geregelde beroepsgeheimen wezenlijk en praktisch anders. Het belang van deze wettelijk geregelde beroepsgeheimen, wordt met dit wetsvoorstel onderschreven. Tegelijkertijd is dit wetsvoorstel met het oog op het kunnen bieden van beter op elkaar afgestemde hulp en zorg aan mensen met meervoudige problematiek, zodanig vormgegeven dat de benodigde samenwerking wel van de grond kan komen. Daarom is op de meeste partijen het bepaalde in artikel 5.4.2, eerste lid, van toepassing. Betrokken partijen moeten in zekere mate de urgentie voelen om samen te werken, waarbij voor álle partijen – met of zonder (wettelijk) beroepsgeheim – voor het verstrekken van gegevens de beginselen van noodzakelijkheid en minimale gegevensverwerking, gelden.

Met dit wetsvoorstel wordt aangesloten bij het bestaande onderscheid en er geldt daarom een specifieke regeling voor partijen met een wettelijk geregeld beroepsgeheim.

Dat wil niet zeggen dat er voor partijen met een beroepsgeheim op basis van een beroepscode en hun cliënten en patiënten geen waarborgen gelden. Voor deze partijen geldt het voorgestelde artikel 5.4.2, eerste lid, waarvoor in het antwoord bij de voorgaande vraag is toegelicht, welke waarborgen gelden bij de toepassing hiervan.

Zoals toegelicht in het antwoord op de vorige vraag, is de bescherming die het medisch beroepsgeheim biedt, in de eerst plaats bedoeld ter bescherming van de cliënt. Omdat soms andere belangen moeten prevaleren, zijn beroepsgeheimen nooit absoluut. Dat geldt ook bij het verschoningsrecht. In welke mate daarop een beroep kan worden gedaan is ter beoordeling van het OM en de rechter.

Dit wetsvoorstel is er als geheel op gericht om duidelijke en proportionele kaders te bieden om mensen met meervoudige problematiek beter te kunnen helpen dan nu vaak lukt. Bij het antwoord op vraag 10 is toegelicht welke waarborgen van toepassing zijn bij de verstrekking van gegevens op grond van het voorgestelde artikel 5.4.2, eerste lid. Zoals gezegd biedt artikel 5.4.2, eerste lid, de ruimte aan zorg- en hulpverleners om gegevens niet te verstrekken indien zij van oordeel zijn dat zwaarwegende redenen zich daartegen verzetten. Dit kan zijn het te veel schaden van het vertrouwen van de cliënt. Ook zullen professionals niet verstrekken indien het college dat om informatie verzoekt, dit verzoek onvoldoende heeft onderbouwd of vraagt om te veel informatie. Van zowel de vragende als de verstrekkende kant, moet steeds worden getoetst aan de vraag of de gegevens noodzakelijk zijn.

Bij mensen die zorg mijden is vaak sprake van een complexe combinatie van factoren, waarvan moeilijk is vast te stellen of het bestaan van wettelijke verstrekkingsplichten daar van invloed op is. Verder is het van belang dat het voorgestelde artikel 5.4.2, eerste lid, geen absolute verstrekkingsplicht inhoudt én dat een onderzoek naar meervoudige problematiek en een voorstel voor een gecoördineerde aanpak bedoeld zijn om iemand beter te kunnen helpen en de problematiek te verminderen of op te lossen.

Voor een verstrekking op grond van artikel 5.4.2, eerste lid, geldt ten eerste dat het college dat om informatie vraagt, daartoe een gemotiveerd verzoek doet. De vraag kan dan niet zijn: geef alle gegevens van deze cliënt omdat we een onderzoek naar meervoudige problematiek doen. Uit het informatieverzoek zal duidelijk moeten blijken voor welke hulpvraag die informatie nodig is, zodat de verstrekkende partij op grond van die vraag kan beoordelen welke informatie noodzakelijk is om te verstrekken. Er is geen grondslag om gegevens te verstrekken die niet noodzakelijk zijn.

Een gewoon onderzoek naar meervoudige problematiek op grond van het voorgestelde artikel 2.3a.1, gebeurt in samenspraak met de cliënt. Daar begint al de afbakening van de hulpvragen en de reikwijdte van het onderzoek. Een cliënt mag ervoor kiezen bepaalde problematiek niet in het onderzoek te willen betrekken. Ten tweede heeft een professional op grond van het voorgestelde artikel 5.4.2, eerste lid, de ruimte om de informatie niet of maar gedeeltelijk te verstrekken. Omdat hij van oordeel is dat de gevraagde informatie in het kader van het onderzoek niet noodzakelijk is, of indien hij van oordeel is dat zwaarwegende redenen zich daartegen verzetten, zoals een net opgebouwde vertrouwensband. Professionals aan wie informatie wordt gevraagd, hebben daarmee voldoende ruimte om binnen de verstrekkingsplicht de vertrouwensband te bewaken en te handelen vanuit hun eigen professionele oordeel.

Artikel 5.4.3, is bij nota van wijziging aangepast om te verduidelijken dat partijen die deelnemen aan een casusoverleg voor de verwerking van gegevens een wettelijke taak hebben. Zo wordt duidelijk dat deelnemen aan het casusoverleg leidt tot een rechtmatige verwerking van gegevens als bedoeld in artikel 6, eerste lid, onderdeel c, van de AVG. De AVG kent namelijk geen bevoegdheid tot verstrekking en met het deelnemen door een professional aan een casusoverleg is op grond van de AVG al sprake van de verwerking van persoonsgegevens omdat enkel door deel te nemen voor andere deelnemende partijen duidelijk wordt dat hij bekend is met de cliënt. Juridisch gezien bestaat er niet zoiets als een versterkte verstrekkingsplicht en dat is dus ook niet het doel van de aanpassing van artikel 5.4.3 in de nota van wijziging.

Artikel 5.4.3, geeft voor alle aan een casusoverleg deelnemende professionals een heldere en evenwichtige structuur voor een casusoverleg en daarmee alle noodzakelijke waarborgen voor het verwerken en verstrekken van gegevens. Allereerst worden partijen door het college of de coördinator uitgenodigd om deel te nemen. Een partij kan dan besluiten – bijvoorbeeld vanwege de net met een cliënt opgebouwde en nog precaire band – niet deel te nemen. In diezelfde omstandigheid kan een partij ook afwegen wél deel te nemen omdat dit behulpzaam kan zijn om de situatie van zijn cliënt te verbeteren. Iedere deelnemer maakt bij het casusoverleg op grond van het bepaalde in artikel 5.4.3, tweede lid, zelf de afweging welke gegevens naar zijn oordeel noodzakelijk zijn door hem te verstrekken voor het doel van dat casusoverleg. Die professionele afweging ligt volledig bij de deelnemende partij zelf. De betrokken partij heeft door de zinsnede «indien die gegevens naar zijn oordeel noodzakelijk zijn» de ruimte om de balans te zoeken tussen de afweging bepaalde gegevens te delen omdat die informatie belangrijk is om de (ernstige) meervoudige problematiek van de cliënt én zijn gezinsleden te kunnen verbeteren of oplossen enerzijds, en de afweging van het belang dat wordt beoogd te beschermen met het beroepsgeheim op basis van de beroepscode.

Vooropgesteld, bij dit wetsvoorstel gaat het niet zozeer om extra gegevensverwerking, maar juist om wettelijke kaders voor de gegevensverwerking die noodzakelijk is om mensen met meervoudige problematiek beter te kunnen helpen. De Wams beoogt tegemoet te komen aan een specifiek knelpunt in de wetgeving rond de verwerking van gegevens, zodat de aanpak van meervoudige problematiek beter van de grond kan komen. Voor de benodigde afstemming en samenwerking met betrokken partijen is het nodig dat er duidelijke kaders zijn voor de verwerking van de daarvoor noodzakelijke gegevens. Deze regels over gegevensverwerking dragen ook bij aan het verminderen van de handelingsverlegenheid van professionals. Het wetsvoorstel geeft hiervoor de benodigde handvatten als het gaat om criteria en bevoegdheden, zodat goede afstemming tussen betrokken partijen mogelijk is om hulp te kunnen bieden, terwijl de verwerking van persoonsgegevens daarbij juist ook duidelijk is begrensd. De regering verwacht dat dit wetsvoorstel een substantiële bijdrage kan leveren aan de verdere ontwikkeling van het integraal werken in het sociaal domein en het zo beter kunnen helpen van mensen met meervoudige problematiek.

Het gaat bij dit wetsvoorstel niet zozeer om extra gegevensverwerking, maar juist om kaders voor de noodzakelijke gegevensverwerking. Dat is geen verstrekkend instrument maar een noodzakelijk instrument om mensen die te kampen hebben met meervoudige problematiek en soms met langs elkaar werkende hulpverleners, beter te kunnen helpen. Dit blijkt ook uit de definitie van een gecoördineerde aanpak, zoals dit wetsvoorstel die geeft: een aanpak waarbij de dienstverlening en interventies van het college en partijen in het sociaal domein en zo nodig aanpalende domeinen, zo goed mogelijk op elkaar zijn afgestemd en zo nodig worden bijgesteld, om zodoende de problemen van de cliënt en betrokken gezinsleden binnen deze domeinen te verminderen of op te lossen en hen te ondersteunen bij het verbeteren van de zelfredzaamheid en participatie.

Ik ben het met de leden van de PVV-fractie eens dat ook andere knelpunten aandacht vragen, maar dat neemt niet weg dat het van groot belang is om met deze wet voor de hulp aan mensen met meervoudige problematiek een stap voorwaarts te kunnen zetten.

Het draait bij dit wetsvoorstel om het beter kunnen helpen van mensen met meervoudige problematiek. Wat in deze wet wordt verstaan onder meervoudige problematiek is gedefinieerd, namelijk «meerdere samenhangende problemen van een persoon of meerdere samenhangende problemen van gezinsleden die betrekking hebben op verschillende aspecten van het sociaal domein, of het sociaal domein en aanpalende domeinen.» Op basis van dat onderzoek kan aan de cliënt een gecoördineerde aanpak worden voorgesteld. Er wordt dan een coördinator aangesteld die «als spin in het web» voor alle betrokken partijen het aanspreekpunt is en in de gaten houdt of de aanpak werkt of moet worden bijgestuurd.

Ter illustratie geef ik hier een aantal voorbeeldsituaties die onder deze wet zouden kunnen vallen:

• • De gemeente wordt benaderd in het kader van jeugdhulp in verband met gedrags- en ontwikkelingsproblemen van de kinderen. Er blijkt sprake te zijn van onderliggende problemen zoals opvoedingsproblemen bij de ouders, een beperkt sociaal netwerk en schulden.

• • De gemeente wordt benaderd met een verzoek om inkomensondersteuning op grond van de Participatiewet. Er blijkt ook sprake van verslavingsproblemen en schulden.

• • Een inwoner verzoekt de gemeente om huishoudelijke hulp, en daarbij blijkt dat de woning vanwege een handicap ongeschikt is voor deze persoon en er sprake is van eenzaamheid.

• • Een gezin heeft vanwege lichamelijke beperkingen van een of meerdere gezinsleden behoefte aan hulp vanuit verschillende domeinen. Het gaat dan bijvoorbeeld om een combinatie van verpleging vanuit de Zorgverzekeringswet, hulpmiddelen vanuit de Wmo 2015 zoals een rolstoel of traplift, logeeropvang en hulp bij psychische problemen vanuit de Jeugdwet. Het gezin vraagt de gemeente om de benodigde hulp in kaart te brengen en te coördineren.

• • Bij het uitvoeren van de brede intake van een inburgeraar door de gemeente wordt duidelijk dat er sprake is fysieke en mentale problematiek die samenhangen met de mogelijkheden om in te burgeren.

Voorkomen moet worden dat een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek te lichtvaardig wordt gestart, juist vanwege de mogelijke inbreuken op de privacy van de cliënt.

Daarom is het voorgestelde artikel 2.3a.4 in het kader van de beoordeling of mogelijk sprake in van ernstige meervoudige problematiek in wezen vormgegeven als een tweetrapsraket. De eerste trap is dat een onderzoek op grond van deze bepaling kan alleen starten als een partij daartoe een gemotiveerd verzoek doet bij het college. Die partij moet dus een onderbouwing kunnen geven – op basis van de criteria in het eerste lid – dat bij de desbetreffende persoon mogelijk sprake is van ernstige meervoudige problematiek én dat een gecoördineerde aanpak kan bijdragen aan het oplossen of verminderen van die problematiek. Dit laatste criterium is van belang, omdat het bij een gecoördineerde aanpak in de kern gaat om vrijwillige hulp.

Als vooraf de inschatting van de betrokken professionals is dat iemand zodanig ernstig verward is dat hij of zij niet vatbaar is om in te stemmen een gecoördineerde aanpak en de aangeboden hulp te aanvaarden, dan is het waarschijnlijk niet zinvol om een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek te starten.

De tweede trap is dat het college het verzoek beoordeelt. Ook het college zal dus aan de hand van de criteria van artikel 2.3a.4, eerste lid, met de motivering van de verzoekende partij, moeten beoordelen of er voldoende grond is om een onderzoek te starten. Vanwege de nauw omschreven criteria en de opzet van de start van een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek is moeilijk voorstelbaar dat hier een te ruime toepassing aan zal worden gegeven. Daar komt bij dat op grond van artikel 2.3a.4, derde lid de cliënt en, indien deze er zijn, zijn vertegenwoordiger en mantelzorger over het uitvoeren van een onderzoek moeten worden geïnformeerd en zij moeten zo mogelijk bij het uitvoeren van het onderzoek worden betrokken. Het college moet in dat verband ook wijzen op de mogelijkheid gebruik te maken van gratis cliëntondersteuning. Op grond van artikel 2.3a.4, zevende lid, wordt de cliënt, en indien deze er is, de vertegenwoordiger van de cliënt, geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek en de voorgestelde gecoördineerde aanpak. De cliënt kan niet worden gedwongen daaraan mee te werken.

Op grond van de AVG moet het verder verwerken van gegevens expliciet bij wet worden geregeld, als het een verdere verwerking betreft voor een ander doel dan waarvoor de gegevens aanvankelijk zijn verwerkt. In artikel 5.4.4 van het wetsvoorstel is verdere verwerking van gegevens uit een onderzoek strikt ingekaderd.

Bij de formulering van artikel 5.4.4, eerste lid, onderdeel a, bleek echter dat de verwijzing naar interventies ruimer kon worden opgevat dan bij het ontwerpen van het wetsvoorstel beoogd was. Met interventies wordt in dit wetvoorstel – in overeenstemming met normaal spraakgebruik – de inzet van gesloten jeugdhulp, jeugdreclassering en de inburgeringsplicht bedoeld. Interventies zijn bedoeld om de situatie te verbeteren en zijn dus echt iets anders dan een sanctie. Toch bleken daar – met name waar het de uitvoering van de Participatiewet betreft – vragen over te zijn. Artikel 5.4.4, eerste lid, onderdeel a, is bij nota van wijziging zodanig aangepast dat de grondslag om gegevens verder te verwerken voor interventies is beperkt tot de Jeugdwet en de Wet inburgering 2021. Het gaat dan om een verzoek tot onderzoek bij de Raad voor de Kinderbescherming, het uitvoeren van een kinderbeschermingsmaatregel of het voldoen aan de inburgeringsplicht. Verdere verwerking van gegevens uit een onderzoek naar meervoudige problematiek door het college is daarnaast toegestaan voor het verstrekken van diensten op grond van de in artikel 5.4.4, eerste lid, onderdeel a, genoemde wetten. De aanpassing heeft tot doel om verdere verwerking nog duidelijker af te bakenen zodat zeker is dat sancties op grond van bijvoorbeeld de Participatiewet niet zijn toegestaan.

Voor verstrekking van gegevens door professionals met een beroepsgeheim op basis van een beroepscode geldt het voorgestelde artikel 5.4.2, eerste lid. Ook hier geldt dat alleen noodzakelijke gegevens mogen worden verstrekt. Door zowel de vragende als de verstrekkende kant, moet steeds worden getoetst aan de vraag of de gegevens noodzakelijk zijn. Er is immers geen grondslag om gegevens te verstrekken die niet noodzakelijk zijn.

Een regulier onderzoek naar meervoudige problematiek op grond van het voorgestelde artikel 2.3a.1, gebeurt in samenspraak met de cliënt. Daar begint al de afbakening van de hulpvragen en de reikwijdte van het onderzoek. Een cliënt mag ervoor kiezen bepaalde problematiek niet in het onderzoek te betrekken. Daarnaast heeft een professional op grond van het voorgestelde artikel 5.4.2, eerste lid, de ruimte om de informatie niet of maar gedeeltelijk te verstrekken. Omdat hij van oordeel is dat de gevraagde informatie in het kader van het onderzoek niet noodzakelijk is, of indien hij van oordeel is dat zwaarwegende redenen zich daartegen verzetten, zoals een net opgebouwde vertrouwensband. Op deze manier hebben professionals aan wie informatie wordt gevraagd, voldoende ruimte om bij verstrekkingen op grond van artikel 5.4.2, eerste lid, de vertrouwensband te bewaken en te handelen vanuit hun eigen professionele oordeel.

Het bovenstaande over het informeren van cliënten en over het behandelen van vragen en klachten, en het registeren van verzoeken in het dossier, is ook van toepassing op partijen die gegevens verstrekken op grond van dit eerste lid.

26. De leden van de PVV-fractie blijven daarnaast kritisch op de keuze om de kring van betrokken partijen via algemene maatregel van bestuur (amvb) nader vorm te geven. Waarom kiest de regering op dit wezenlijke punt, namelijk welke partijen toegang kunnen krijgen tot gevoelige persoonsgegevens, niet voor maximale vastlegging in de wet zelf?

Kan de regering toezeggen dat de Kamer de uiteindelijke amvb tijdig ontvangt vóór inwerkingtreding van deze wet?

Het concept van deze amvb is inmiddels gereed en de internetconsultatie wordt gestart. De concept-amvb heb ik als bijlage bij deze nota n.a.v. het nader verslag gevoegd. Uiteindelijk zal de amvb tegelijk met de wet in werking moeten treden.

In het antwoord op vraag 13 in de nota naar aanleiding van het verslag7 is toegelicht waarom de regering de partijen die betrokken kunnen worden bij een onderzoek naar (ernstige) meervoudige problematiek en bij een gecoördineerde aanpak van meervoudige problematiek, bij algemene maatregel van bestuur wil aanwijzen. Daarbij is het van belang te realiseren dat de partijen die worden genoemd in de amvb daarmee niet zomaar toegang kunnen krijgen tot gevoelige persoonsgegevens. Bij een onderzoek naar meervoudige problematiek kan het college bij een in de amvb genoemde partij om gegevens vragen, maar alleen voor zover die noodzakelijk zijn voor het onderzoek. Die partij krijgt daarmee geen toegang tot andere gegevens die ten behoeve van het onderzoek door het college worden verwerkt. Ten behoeve van het onderzoek kan ook een casusoverleg worden gehouden. In artikel 5.4.3 zijn duidelijke regels opgenomen voor gegevensverwerking tijdens en na een casusoverleg. Zo mag een partij alleen gegevens verwerken uit een casusoverleg voor zover die noodzakelijk zijn voor zijn eigen taak binnen een gecoördineerde aanpak en moet de partij waarvan de gegevens afkomstig zijn daarmee instemmen. Tijdens de gecoördineerde aanpak is de coördinator degene die eventueel noodzakelijke gegevens aan een bij die aanpak betrokken partij kan verstrekken. Er is geen sprake van een gezamenlijke gegevensverwerking waar alle bij een gecoördineerde aanpak betrokken partijen toegang toe hebben.

27. De leden van de PVV-fractie lezen dat het wetsvoorstel mede ziet op mensen die geen hulp vragen of zorg mijden en dat daarom ook de taak rond OGGZ en meldpunten wordt verduidelijkt. Deze leden vragen welke concrete drempel geldt voordat signalen of meldingen daadwerkelijk leiden tot onderzoek of gegevensverwerking over een burger die zelf geen hulpvraag heeft gesteld.

Hoe wordt voorkomen dat meldpunten in de praktijk een laagdrempelige route worden om dossiers op te bouwen over burgers op basis van zorgen, vermoedens of subjectieve meldingen van derden?

28. De leden van de PVV-fractie lezen dat het wetsvoorstel mede ziet op mensen die geen hulp vragen of zorg mijden en dat daarom ook de taak rond OGGZ en meldpunten wordt verduidelijkt.

Deze leden vragen welke concrete drempel geldt voordat signalen of meldingen daadwerkelijk leiden tot onderzoek of gegevensverwerking over een burger die zelf geen hulpvraag heeft gesteld.

Hoe wordt voorkomen dat meldpunten in de praktijk een laagdrempelige route worden om dossiers op te bouwen over burgers op basis van zorgen, vermoedens of subjectieve meldingen van derden?

Alle gemeenten beschikken over een lokaal of regionaal meldpunt voor niet-acute meldingen, dat veelal is ondergebracht bij de GGD. De dienstverlening uit hoofde van deze meldpunten past in de ruime verantwoordelijkheid voor oggz die gemeenten sinds jaar en dag hebben. Meldpunten zijn laagdrempelige voorzieningen voor het melden en in ontvangst nemen van niet acute meldingen van een ieder, die zich zorgen maakt over een ander of over zichzelf. Doel ervan is problemen vroegtijdig te signaleren en escalatie te voorkomen. De meldpunten niet-acuut hebben tot taak om meldingen te beoordelen, de beller handelingsperspectief te bieden en mensen met een behoefte aan ondersteuning door te geleiden naar de instantie die passende ondersteuning kan bieden.

Soms is een telefonisch advies voldoende, waarna de beller zich gesterkt kan voelen in het zelfstandig benaderen van de persoon over wie hij zich zorgen maakt. Is dat niet het geval, dan wordt voor passende opvolging gezorgd door de melding naar de juiste instantie door te geleiden of naar het gemeentelijk loket voor bemoeizorg. Het inzetten van bemoeizorg is dus een mogelijke uitkomst van het meldproces, niet een onderdeel ervan.

Voor wat betreft de oggz en de meldpunten, is daarop al ingegaan bij het antwoord op de vorige vraag. Het kunnen melden van zorgen en het kunnen opstarten van hulp aan kwetsbare mensen die anders buiten beeld dreigen te raken is noodzakelijk en proportioneel. Het gaat om mensen die de weg naar hulp vaak zelf niet meer weten te vinden en die door wat voor reden dan ook in een isolement zijn geraakt. De taken van het meldpunt en de daarbij gestelde regels voor de verwerking van gegevens voldoen aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit.

Het wetsvoorstel regelt ook het kunnen doen van een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek. Ook hierbij betreft het mensen die zelf geen hulp vragen. Dit onderzoek kan niet zomaar worden opgestart. Zowel de professionele partij die een verzoek doet voor zo’n onderzoek, als het college dat het onderzoek kan starten, moeten motiveren dat mogelijk sprake is van ernstige meervoudige problematiek op grond van de in artikel 2.3a.4, eerste lid, gegeven criteria én dat een gecoördineerde aanpak kan bijdragen van het oplossen of verminderen van de problematiek. Daarmee zijn voor wat betreft de noodzakelijkheid, proportionaliteit en subsidiariteit, in het wetsvoorstel duidelijke kaders gegeven.

Beide mogelijkheden kunnen eerste stappen zijn om kwetsbare mensen beter te kunnen helpen. Ik ben van mening dat daarvoor geen minder ingrijpende alternatieven zijn.

Als het onderzoek naar meervoudige problematiek bijvoorbeeld een gezin met een alleenstaande ouder betreft, waarbij sprake is van schoolverzuim door de kinderen, de mogelijkheid tot het inzetten van jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning voor de ouder, en de ouder aangeeft dat er op het gebied van inkomen en schulden geen problemen spelen, dan zijn gegevens over inkomen of uitkering in dit geval geen noodzakelijke gegevens.

De regering meent met deze wet heel duidelijke kaders te stellen om betere gecoördineerde hulp bij meervoudige problematiek mogelijk te maken, zonder dat partijen die daarbij betrokken worden onnodig met elkaar gegevens delen.

Het begrip «zwaarwegende redenen» geeft ruimte voor een eigen beoordeling door de verstrekkende partij, maar «zwaarwegende» geeft daarbij aan dat het om een serieus oordeel gaat over de reden die aan de gevraagde verstrekking in de weg zou staan. Die reden zal vaak terug te voeren zijn op de vertrouwensrelatie met de cliënt, bijvoorbeeld als de hulpverlener van oordeel is dat de net opgebouwde vertrouwensrelatie met de cliënt onder druk zou komen te staan en de hulpverlening daardoor (weer) zou kunnen vastlopen. Of als voor een gezin een onderzoek naar meervoudige problematiek is gestart, en een ouder uit dat gezin voor een bepaald probleem hulp heeft gezocht terwijl de andere ouder daar geen weet van heeft.

Bij de aanpak van meervoudige problematiek gaat het om een casuïstische aanpak, en van de betrokken professionals mag verwacht worden dat zij handelen en oordelen in het belang van het geven van goede hulp en zorg aan cliënten. In die context lijkt «zwaarwegende redenen» een passend begrip om in bepaalde situaties van verstrekking af te zien.

De voornoemde motie verzoekt de regering om de wettelijke verankering van bemoeizorg in de Wmo 2015. Ook in de voortgangsbrief aanpak verward/onbegrepen gedrag wordt het expliciet wettelijk verankeren van bemoeizorg genoemd.

Zoals toegelicht in paragraaf 5.1 van de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel wordt de openbare geestelijke gezondheidszorg weer expliciet opgenomen als onderdeel van de gemeentelijke taak in de Wmo 2015 tot het bieden van maatschappelijke ondersteuning. Oggz is gedefinieerd als de inzet ten behoeve van kwetsbare personen die niet uit eigen beweging hulp vragen of die hulp mijden terwijl vanwege de aard of complexiteit van hun problemen, maatschappelijke teloorgang of een lage kwaliteit van leven en welzijn dreigt of al aan de orde is, met het oog op het bieden van hulp aan of het laten aanvaarden van hulp door deze personen.

Zoals blijkt uit paragaaf 5 van de memorie van toelichting heeft de regering na aanhoudende vragen over de gemeentelijke oggz-taak, voorgesteld het begrip oggz weer op te nemen in de wet. In het onderhavige wetsvoorstel is gekozen voor een definitie die tot uitdrukking brengt waarop de oggz is gericht, namelijk het bereiken en toeleiden naar zorg en/of ondersteuning van kwetsbare groepen en personen die niet vrijwillig en uit zichzelf om deze zorg en ondersteuning vragen. De doelgroep is breed en divers. Denk aan: eenzame ouderen, daklozen, woningvervuilers, verslaafden aan drugs of alcohol en mensen met psychiatrische problematiek. De gemeentelijke verantwoordelijkheid om deze personen toe te geleiden naar de juiste zorg of ondersteuning betreft zowel signalering als interventie: de gemeente identificeert een persoon die hulp nodig heeft maar zich niet zelf met een hulpvraag meldt, legt contact met hem, inventariseert welke vormen van zorg en ondersteuning hem zouden kunnen helpen en tracht hem ervan te overtuigen hulp te aanvaarden.

Ook wordt in dit wetsvoorstel de taak en daaraan gekoppeld de gegevensverwerking door meldpunten niet acute zorg wettelijk verankerd. Via het meldpunt kunnen mensen waarover zorgen bestaan worden doorgeleid naar bemoeizorg.

Ten slotte is in dit wetsvoorstel geregeld dat partijen die betrokken zijn bij iemand met ernstige meervoudige problematiek bij het college een verzoek kunnen doen voor een onderzoek naar deze problematiek met als doel deze persoon met een gecoördineerde aanpak te kunnen gaan helpen. Dit is een specifieke vorm van bemoeizorg die niet voor elke zorgmijder geschikt zal zijn.

Een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek op grond van artikel 2.3a.4, is inderdaad een vorm van bemoeizorg. Verder is in dit wetvoorstel – zoals in het antwoord op de voorgaande vraag al is aangegeven – met een definitie van oggz de taak van gemeenten voor bemoeizorg weer expliciet wettelijk verankerd en zijn de taak en grondslagen voor gegevensverwerking voor de meldpunten niet-acuut voorzien van een wettelijke regeling.

Of en wat er verder nog meer nodig is aan concrete kaders voor bemoeizorg en in het verlengde daarvan aan wettelijke verankering, zal gaan blijken uit het genoemde onderzoek in het antwoord op vraag.

Partijen die betrokken kunnen worden bij een onderzoek naar (ernstige) meervoudige problematiek en bij een gecoördineerde aanpak, zullen worden genoemd in de amvb op grond van artikel 2.3a.5 van het wetsvoorstel. Het concept van deze amvb, die gereed is voor internetconsultatie, is bijgevoegd bij deze nota naar aanleiding van het nader verslag.

Woningcorporaties (Toegelaten instellingen als bedoeld in artikel 19, eerste lid, van de Woningwet) zijn hierin opgenomen en ook het CIZ. Zij kunnen bijdragen aan het vaststellen van de noodzakelijke hulp en aan passende huisvesting. Als bij de meervoudige problematiek schulden een rol spelen, dan kunnen die in beeld komen via de schuldhulpverlening. Als in het kader van de Wgs wordt geconcludeerd dat het CJIB een rol moet krijgen in de Zorg- en Veiligheidshuizen, ligt het voor de hand om het CJIB ook een rol te geven bij een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek en op te nemen in de amvb.

De leden van de SGP-fractie vinden het goed dat de regering heeft toegezegd een invoeringstoets uit te zullen voeren.

40. Wel vragen zij om een nadere toelichting waarom de regering er niet voor gekozen heeft om voorafgaand aan de inwerkingtreding een uitvoeringstoets te laten opstellen, waar diverse fracties om hebben gevraagd.

Deze organisaties hebben ten aanzien van het wetsvoorstel adviezen uitgebracht: het Openbaar Ministerie, de Politie, Toezicht Sociaal Domein, de Autoriteit Persoonsgegevens en de Nationale ombudsman.

Ook zijn er uitvoeringstoetsen gedaan door:

• – gemeenten: de VNG heeft impactanalyses verricht (deel 1 en 2).

• – Regeldruk professionals en burgers: Adviescollege toetsing regeldruk.

• – Gegevensbeschermings-effectbeoordeling (DPIA: data protection impact assessment).

De impact voor gemeenten en uitvoeringsorganisaties is via uitvoeringstoetsen in kaart gebracht.12 De VNG heeft de organisatorische en financiële gevolgen van dit wetsvoorstel voor gemeenten getoetst alsmede een aparte toets uitgevoerd t.a.v. de meldpunten niet acuut. Volgens de onderzoekers geeft de impactanalyse per saldo het beeld dat er geen extra structurele middelen nodig zijn voor de uitvoering van de Wams. De eenmalige implementatiekosten hebben betrekking op het bredere vraagstuk van het versterken van de uitvoeringskracht van gemeenten in het sociaal domein. Ten aanzien van de inschatting van de uitvoeringskosten (saldo baten en kosten) geldt dat vanwege grote verschillen tussen gemeenten het volgens de onderzoekers niet goed mogelijk is om hiervan een algemeen beeld te schetsen.

De uitvoeringstoets over de meldpunten niet-acuut is uitgevoerd bij twaalf gemeentelijke GGD-en. Het rapport leidt tot de conclusie dat invoering van het wetsvoorstel niet leidt tot extra kosten.

Aan de behoefte aan duidelijke handreikingen wordt tegemoet gekomen door de reeds bestaande handreikingen voor de meldpunten «Handreiking meldpunten niet-acuut» en «Handreiking gegevensdeling en privacy meldpunten niet-acuut» te actualiseren op basis van het wetsvoorstel.

41. De leden van de SGP-fractie zijn bezorgd over de beantwoording van de regering ten aanzien van het «wat» en het «hoe» (vraag en antwoord 37) van de ondersteuning voor mensen met ernstige meervoudige problematiek. Zij leiden hieruit af dat de wetgever gemeenten inderdaad een stevige verplichting gaat voorschrijven ten aanzien van het «hoe».

De leden van de SGP-fractie vragen of handelingsverlegenheid van gemeenten ook zou kunnen worden opgelost met andere maatregelen dan aanscherping van de wet.

In het antwoord waaraan de leden van de SGP-fractie refereren is uiteengezet hoe in dit wetsvoorstel de balans is gezocht om voldoende duidelijke wettelijke kaders te schetsen enerzijds om handelingsverlegenheid bij de aanpak van meervoudige problematiek te voorkomen, en anderzijds aan gemeenten voldoende ruimte te bieden om hieraan binnen de eigen gemeentelijke praktijk vorm te geven. De regering is van mening dat het «hoe» daarbij de gewenste en noodzakelijke houvast geeft om mensen met meervoudige problematiek beter te kunnen helpen. Daarbij gaat het om een casuïstische aanpak, waarbij niet zomaar van iedereen die om hulp vraagt standaard veel te breed wordt uitgevraagd.

In paragraaf 3 van de memorie van toelichting is weergegeven welke knelpunten er op dit moment bestaan rondom de integrale aanpak van meervoudige problematiek en in paragraaf 4 is toegelicht hoe deze aanpak met de voorgestelde regels verbeterd kan worden. Dit wetvoorstel is nodig om mensen met meervoudige problematiek beter te kunnen helpen. Hulp die zonder dit wettelijk kader nu vaak niet goed van de grond komt.

De Autoriteit Persoonsgegevens constateerde in 2016 dat een overkoepelende wettelijke regeling voor domeinoverstijgende verwerking van persoonsgegevens in het sociaal domein ontbreekt.

De Autoriteit Persoonsgegevens13 wees erop dat de gegevensverwerking, die nodig is om bij meervoudige problematiek tot een gecoördineerde aanpak te komen, niet op een van de in de AVG genoemde rechtsgrondslagen kan worden gebaseerd. De huidige sociaal domeinwetten zijn voor wat betreft de gegevensverwerking verkokerd geregeld, wat in de weg staat aan het tot stand brengen en kunnen coördineren van een integrale aanpak bij meervoudige problematiek (volgens het adagium «één gezin, één plan, één regisseur»). Bij het ontbreken van een duidelijke wettelijke grondslag voor gegevensverwerking kan hierbij ook geen beroep worden gedaan op eventuele «toestemming» van cliënt als rechtsgrondslag omdat toestemming vanwege de afhankelijkheidsrelatie met de overheid niet vrijelijk kan worden gegeven.

Onduidelijkheid draagt in de praktijk bij aan handelingsverlegenheid bij organisaties en professionals om informatie te delen, ook in gevallen waarin dit, gezien de aard van de problematiek, wel geboden is.

De regering achtte onduidelijkheid over wettelijke grondslagen voor de aanpak van meervoudige problematiek onwenselijk en heeft in verschillende brieven maatregelen aangekondigd, die moesten leiden tot betere invulling van de ondersteuning van burgers met meervoudige problematiek. Zo kondigde de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in dit verband aan14 dat het noodzakelijk is om tot wetgeving te komen. Vervolgens is Uw Kamer geïnformeerd15 over de uitgangspunten die ten grondslag liggen aan dit wetsvoorstel: de gecoördineerde aanpak vraagt om maatwerk; de hulpvraag van de cliënt en de aard van de problematiek zijn leidend en het college handelt zo veel mogelijk in samenspraak met de cliënt en zijn gezin.

De inhoud van de bepalingen gaat verder dan het enkel expliciteren van de gegevensverwerking die nodig is om te komen tot een gecoördineerde aanpak. Hiervoor is gekozen om inwoners waarborgen te bieden tegen een mogelijk te ruime gegevensverwerking. Het wetsvoorstel beoogt gemeenten, en de partners met wie zij werkt, houvast te bieden bij de gecoördineerde aanpak van meervoudige problematiek én burgers het vertrouwen te bieden dat gemeenten zorgvuldig en daadkrachtig kunnen optreden.

Gelet op de AVG zijn duidelijke wettelijk geregelde grondslagen voor gegevensverwerking nodig. Het vastleggen van duidelijke taken voorkomt daarbij een te ruime verwerking van gegevens. De taken zijn daarmee de kapstok voor het verwerken van de noodzakelijke gegevens. Handreikingen kunnen betrokken partijen daarnaast helpen met concrete handvatten voor de dagelijkse praktijk.

Inderdaad is het Convenant stevige lokale teams recent ondertekend.16 In het convenant hebben gemeenten, het Rijk en uitvoeringspartners afgesproken om de werkwijze van lokale teams meer te uniformeren en te versterken. Het moet het voor inwoners duidelijker worden wat zij van een lokaal team kunnen verwachten. Het lokale team is het eerste aanspreekpunt voor jeugdigen en gezinnen. Het team kijkt met een brede blik naar wat er speelt in het gezin en helpt onderliggende problemen aan te pakken. Waar nodig werken zij samen met andere domeinen als onderwijs en schuldhulpverlening. De teams zijn aanwezig in de wijk of op scholen. Het convenant vertaalt bestaande uitgangspunten naar concrete afspraken over samenwerking en organisatie, zodat ondersteuning toegankelijker, samenhangender en minder afhankelijk van de woonplaats wordt. Het tot stand komen van het convenant was een afspraak uit de Hervormingsagenda Jeugd.

De afspraken in deze versie zijn dan ook primair gericht op de situatie van jeugdigen en gezinnen.

De regering kent het gezamenlijke statement over de Wet aanpak meervoudige problematiek in het sociaal domein, waarin wordt aangegeven dat dit wetsvoorstel een grote stap vooruit is ten opzichte van de huidige praktijk, maar waarin ook zorgen worden geuit over de uitvoerbaarheid van de oggz. Uit nadere lezing blijkt dat die zorgen niet zozeer gaan om de uitvoerbaarheid van oggz als geheel – de bemoeizorg als gemeentelijke taak – maar dat die zorgen zich toespitsen op het voorstel van artikel 5.4.2, tweede lid, over het verstrekken van gegevens waarop een wettelijk geregeld beroepsgeheim rust.

Met dit wetsvoorstel wordt een duidelijk kader gegeven voor de taken en verantwoordelijkheden bij de aanpak van meervoudige problematiek, met de nodige waarborgen voor de verwerking van de daarvoor noodzakelijke gegevens. Graag benadruk ik dat de grootste groep mensen met meervoudige problematiek geholpen kan worden met een onderzoek op grond van artikel 2.3a.1 dat naar aanleiding van een hulpvraag in samenspraak met de cliënt of het gezin wordt gedaan. Voor zover daarbij gegevens nodig zijn van een hulpverlener met een wettelijk beroepsgeheim, zullen voor deze groep noodzakelijke gegevens kunnen worden verstrekt, als de cliënt daarvoor toestemming heeft gegeven. Daarbij zijn zowel het college dat verzoekt om gegevens, als de verstrekkende hulpverlener verantwoordelijk voor het verwerken en verstrekken van alleen die noodzakelijke gegevens voor het desbetreffende onderzoek. De duidelijke kaders en grondslagen die het wetsvoorstel geeft voor dit onderzoek naar meervoudige problematiek en het kunnen bieden van een gecoördineerde aanpak, neemt naar verwachting al veel handelingsverlegenheid weg.

In het kader van de oggz speelt enerzijds het kunnen opstarten van bemoeizorg na een melding bij het meldpunt niet acute zorg (artikel 2.2.5 van het wetsvoorstel) en anderzijds het doen van een verzoek aan het college voor een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek (artikel 2.3a.4 van het wetsvoorstel). In het voornoemde statement wordt voorgesteld de doorbrekingsgrond van goed hulpverlenerschap (weer) in het wetsvoorstel op te nemen. De Afdeling advisering van de Raad van State oordeelde in zijn advies dat enkel het criterium van goed hulpverlenerschap om te beoordelen of het beroepsgeheim zou kunnen worden doorbroken, aan hulpverleners onvoldoende houvast geeft, en dat in plaats daarvan doelcriteria opgenomen zouden moeten worden. Op basis van dat advies werden in artikel 5.4.2, tweede lid, doelcriteria opgenomen, namelijk toetsing aan de criteria voor ernstige meervoudige problematiek. Ter aanvulling werd daarbij in art. 5.4.2, tweede lid, het goed hulpverlenerschap als ijkpunt genoemd. Zoals aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag hebben diverse overleggen plaatsgevonden over artikel 5.4.2, tweede lid, naar aanleiding naar bezwaren tegen deze bepaling zoals die in het wetsvoorstel was opgenomen. Naar aanleiding van de bezwaren zijn meerdere gesprekken gevoerd. Dit heeft niet geleid tot het formuleren van criteria die in de praktijk wel bruikbaar zouden zijn.

In feite hield de bepaling van artikel 5.4.2, tweede lid, zoals die luidde een meldrecht in. Uit de voornoemde gesprekken bleek dat ook een meldrecht niet de voorkeur te hebben.

Wel kwam uit die gesprekken voort dat het goed zou zijn om met zorgpartijen en de partijen die voornoemd statement hebben uitgebracht om tafel te gaan om met kwaliteitsstandaarden en beroepsrichtlijnen nadere invulling te geven aan mogelijkheden als het inzetten van wettelijk vertegenwoordigers en het beroep doen op het leerstuk van conflict van plichten. Dit zal bijdragen aan het wegnemen van handelingsverlegenheid bij zorgpartijen met een beroepsgeheim.

Zoals aangegeven in het antwoord op de voorgaande vraag, hield de oorspronkelijke bepaling van artikel 5.4.2, tweede lid, zoals die bij uw Kamer was ingediend, in feite een meldrecht in.

Deze bepaling, die doorbreking van het (medisch) beroepsgeheim in beperkte mate mogelijk maakte, bleek op veel weerstand te stuiten. Zoals in de antwoorden onder andere bij de vragen 80, 81, 92, 93 in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven, zijn naar aanleiding van de brief van veldpartijen en deze vragen in het verslag, diverse overleggen met betrokken partijen geweest. Geprobeerd is om tot een gedeelde visie te komen en een voorstel voor een aangepaste bepaling om tegemoet te komen aan deze bezwaren enerzijds, en anderzijds toch enige wettelijke ruimte te kunnen bieden aan partijen met een wettelijk beroepsgeheim om in geval van ernstige meervoudige problematiek gegevens te kunnen delen, terwijl aan de persoon die het betreft – op dat moment – geen toestemming is of kan worden gevraagd. Dit is niet gelukt, en daarom is bij nota van wijziging een bepaling opgenomen die voor partijen met een wettelijk geregeld beroepsgeheim de huidige situatie in stand houdt.

Uit de voornoemde gesprekken bleek ook dat partijen met een wettelijk geregeld beroepsgeheim wel mogelijkheden zien om met handreikingen meer handvatten te geven welke speelruimte zorg- en hulpverleners hebben. Bijvoorbeeld het inzetten van een wettelijk vertegenwoordiger en meer kennis over de inzet van het leerstuk van conflict van plichten.

Openbare geestelijke gezondheidszorg (oggz) behoort al vele jaren tot de gemeentelijke taken. In de Wmo 2015 is dit alleen, anders dan in de Wmo (2007), niet geëxpliciteerd.

Zoals blijkt uit paragaaf 5 van de memorie van toelichting heeft de regering naar aanhoudende vragen over de gemeentelijke oggz-taak, voorgesteld het begrip oggz weer op te nemen in de wet. In het onderhavige wetsvoorstel is gekozen voor een definitie die tot uitdrukking brengt waarop de oggz is gericht, namelijk het bereiken en toeleiden naar zorg en/of ondersteuning van kwetsbare groepen en personen die niet vrijwillig en uit zichzelf om deze zorg en ondersteuning vragen. De doelgroep is breed en divers: eenzame ouderen, daklozen, woningvervuilers, verslaafden aan drugs of alcohol en mensen met psychiatrische problematiek. De gemeentelijke verantwoordelijkheid om deze personen toe te geleiden naar de juiste zorg of ondersteuning betreft zowel signalering als interventie: de gemeente identificeert een persoon die hulp nodig heeft maar zich niet zelf met een hulpvraag meldt, legt contact met hem, inventariseert welke vormen van zorg en ondersteuning hem zouden kunnen helpen en tracht hem ervan te overtuigen hulp te aanvaarden.

Ook wordt in dit wetsvoorstel de taak en daaraan gekoppeld de gegevensverwerking door meldpunten niet acute zorg wettelijk verankerd. Via het meldpunt kunnen mensen waarover zorgen bestaan worden doorgeleid naar bemoeizorg.

Ten slotte is in dit wetsvoorstel geregeld dat partijen die betrokken zijn bij iemand met ernstige meervoudige problematiek bij het college een verzoek kunnen doen voor een onderzoek naar deze problematiek met als doel deze persoon met een gecoördineerde aanpak te kunnen gaan helpen. Dit is een specifieke vorm van bemoeizorg die niet voor elke zorgmijder geschikt zal zijn.

De definitie van oggz geeft op hoofdlijnen weer wat bemoeizorg is, maar geeft verder geen concrete kaders voor de invulling van deze bemoeizorgtaak.

Mede naar aanleiding van het verzoek van uw Kamer om concrete kaders te delen over de invulling van een wettelijke verankering van de bemoeizorg in de Wmo 2015 en het onderzoek van Movisie naar de huidige praktijk rond bemoeizorg, onderzoekt het kabinet momenteel samen met gemeenten en andere partijen welke beleidsopties er zijn om bemoeizorg te versterken. In de voortgangsbrief van de interdepartementale aanpak verward en onbegrepen gedrag, die u rond de zomer zult ontvangen, zal het kabinet u hierover nader informeren.

Voor deze twee groepen gelden niet dezelfde (wettelijke) kaders. Dat is ook nu het geval, en dat geldt ook voor de bepalingen zoals voorgesteld in artikel 5.4.2.

De vertrouwensrelatie tussen zorg- en hulpverleners met een wettelijk geregeld beroepsgeheim is van zo’n fundamenteel belang geacht voor de vrije toegang tot zorg, dat daaraan door de wetgever een wettelijke geheimhoudingsplicht is verbonden. Mensen moeten in vertrouwen naar een arts kunnen gaan, zodat risico’s voor zowel de patiënt als de samenleving (bijv. i.v.m. besmettelijke ziektes) kunnen worden beperkt of voorkomen. Daarom zijn de wettelijk geregelde beroepsgeheimen wezenlijk anders. Het belang van deze wettelijk geregelde beroepsgeheimen, wordt met dit wetsvoorstel onderschreven. Tegelijkertijd is dit wetsvoorstel met het oog op het kunnen bieden van beter op elkaar afgestemde hulp en zorg aan mensen met meervoudige problematiek, zodanig vormgegeven dat de benodigde samenwerking wel van de grond kan komen. Daarom is op de meeste partijen het bepaalde in artikel 5.4.2, eerste lid, van toepassing. Betrokken partijen moeten in zekere mate de urgentie voelen om samen te werken, waarbij voor álle partijen – met of zonder (wettelijk) beroepsgeheim – voor het verstrekken van gegevens de beginselen van noodzakelijkheid en minimale gegevensverwerking, gelden.

Met dit wetsvoorstel wordt aangesloten bij het bestaande onderscheid en geldt daarom een specifieke regeling voor partijen met een wettelijk geregeld beroepsgeheim.

Dat wil niet zeggen dat er voor partijen met een beroepsgeheim op basis van een beroepscode en hun cliënten en patiënten geen waarborgen gelden. Voor deze partijen geldt het voorgestelde artikel 5.4.2, eerste lid, waarin ook waarborgen zijn opgenomen. Bij toepassing van artikel 5.4.2, eerste lid, geldt dat als het college vraagt om gegevens te verstrekken voor een onderzoek naar meervoudige problematiek, het college zal moeten aangeven waarom die gegevens noodzakelijk zijn. De verstrekkende partij moet vervolgens ook zelf die noodzaak beoordelen. Wat noodzakelijk is hangt af van de casus en moet voldoen aan het beginsel van minimale gegevensverwerking. De uitkomst van die beoordeling door de verstrekkende partij kan zijn dat er wel noodzaak is om enige gegevens te verstrekken, maar niet alle gegevens die het college vraagt. Daarnaast toetst een partij aan wie op grond van artikel 5.4.2, eerste lid, gegevens worden gevraagd, of er geen zwaarwegende redenen zijn die zich tegen verstrekking verzetten.

De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel en de bijbehorende stukken. Zij hebben hier nog enkele aanvullende vragen en opmerkingen over.

52. De leden van de SP-fractie constateren dat er met dit wetsvoorstel zowel grondslagen worden gecreëerd voor gegevensdeling die is gericht op het verbeteren van de zorg en ondersteuning van mensen als op het beschermen van de openbare orde en veiligheid. Hoe weegt de regering de risico’s van de vermenging daarvan, zoals mogelijke zorgmijding vanwege de angst voor de inzet van interventies uit het veiligheidsdomein?

Bij het onderzoek naar de meervoudige problematiek, kunnen op grond van het voorgestelde 5.4.2, vierde lid, gegevens op het terrein van de openbare orde, waarover de burgemeester beschikt, worden betrokken als die gegevens noodzakelijk zijn voor het onderzoek. Die gegevens kunnen noodzakelijk zijn om een goed beeld te krijgen van de problematiek en te komen tot een passend plan voor een gecoördineerde aanpak. In de nota van wijziging wordt met onderdeel C en onderdeel F benadrukt dat een onderzoek zich richt op de problematiek die speelt en dat voorstellen voor de inzet van diensten, afspraken en interventies binnen de gecoördineerde aanpak, gericht zijn op het verminderen en wegnemen van de problemen die spelen. De inzet daarvan kan alleen plaatsvinden binnen een gecoördineerde aanpak die alleen van de grond kan komen, als de cliënt de voorgestelde aanpak aanvaard. In onderdeel L van de nota van wijziging wordt duidelijk afgebakend dat het college op grond van het onderzoek naar (ernstige) meervoudige problematiek alleen de gegevens verder kan verwerken ten behoeve van interventies op grond van de Jeugdwet of de Wet inburgering 2021. Ook is het mogelijk dat de Reclassering of de wijkagent betrokken zijn bij een gecoördineerde aanpak, maar dan gaat het om eventuele verplichtingen voor de cliënt die binnen de gecoördineerde aanpak zijn afgesproken en die dus kenbaar zijn voor de cliënt.

Op grond van het voorgestelde artikel 2.3a.4, tweede lid, onderdeel e, kan een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek alleen gericht zijn op de mogelijke inzet van een gecoördineerde aanpak. Uit de definitie van een gecoördineerde aanpak zoals die opgenomen in het wetsvoorstel blijkt dat die aanpak tot doel heeft de problemen van de cliënt binnen het sociaal domein en eventueel aanpalende domeinen te verminderen of op te lossen en hen te ondersteunen bij het verbeteren van de zelfredzaamheid en participatie. Een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek mag dus niet worden ingezet enkel ter bescherming van de openbare orde en veiligheid. Uiteindelijk kan de bescherming van de openbare orde en veiligheid wel een onderdeel vormen van de gecoördineerde aanpak.

Het kan ook voorkomen dat een onderzoek naar meervoudige problematiek uiteindelijk niet leidt tot een gecoördineerde aanpak. Zeker bij ernstige meervoudige problematiek zal het niet altijd lukken de cliënt te overtuigen daaraan mee te werken. De regering is van mening dat een burgemeester in dit soort situaties overeenkomstig zijn bevoegdheden de afweging moet kunnen maken, dat het ter bescherming van de openbare orde of de veiligheid in de omgeving noodzakelijk is de in artikel 5.4.4 genoemde bevoegdheden in te zetten. Hierbij weegt de burgemeester de mogelijk nadelige gevolgen voor de persoon die de maatregel betreft af tegen de nadelige gevolgen voor zijn omgeving.

Bemoeizorg en onvrijwillige zorg moeten van elkaar worden onderscheiden. Voor onvrijwillige zorg gelden de aparte wettelijke kaders van de Wvggz en Wzd.

Bemoeizorg, ofwel openbare geestelijke gezondheidszorg (oggz) behoort al vele jaren tot de gemeentelijke taken. In de Wmo 2015 is dit alleen, anders dan in de Wmo (2007), niet geëxpliciteerd. Zoals blijkt uit paragaaf 5 van de memorie van toelichting heeft de regering na aanhoudende vragen over de gemeentelijke oggz-taak, voorgesteld het begrip oggz weer op te nemen in de wet. In het onderhavige wetsvoorstel is gekozen voor een definitie die tot uitdrukking brengt waarop de oggz is gericht, namelijk het bereiken en toeleiden naar zorg en/of ondersteuning van (kwetsbare) groepen en personen die niet vrijwillig en uit zichzelf om deze zorg en ondersteuning vragen en bijvoorbeeld de gevolgen van hun handelen (al dan niet gedeeltelijk) niet goed kunnen overzien. De doelgroep is breed en divers: daklozen, woningvervuilers of verzamelaars waarbij gevaar voor henzelf of de omgeving een rol speelt, verslaafden aan drugs of alcohol en (afhankelijk van de omstandigheden) mensen met psychiatrische problematiek. De gemeentelijke verantwoordelijkheid om deze personen toe te geleiden naar de juiste zorg of ondersteuning betreft zowel signalering als interventie: de gemeente identificeert een persoon die hulp nodig heeft maar zich niet zelf met een hulpvraag meldt, legt contact met hem, inventariseert welke vormen van zorg en ondersteuning hem zouden kunnen helpen en tracht hem ervan te overtuigen hulp te aanvaarden.

Ook wordt in dit wetsvoorstel de taak en daaraan gekoppeld de gegevensverwerking door meldpunten niet acute zorg wettelijk verankerd. Via het meldpunt kunnen mensen over wie zorgen bestaan (afhankelijk van de omstandigheden) worden doorgeleid naar bemoeizorg.

Ten slotte is in dit wetsvoorstel geregeld dat partijen die betrokken zijn bij iemand met ernstige meervoudige problematiek bij het college een verzoek kunnen doen voor een onderzoek naar deze problematiek met als doel deze persoon met een gecoördineerde aanpak te kunnen gaan helpen. Dit is een specifieke vorm van bemoeizorg die niet voor elke zorgmijder geschikt zal zijn.

55. De leden van de SP-fractie zien dat er met dit wetsvoorstel oplossingen worden geprobeerd te vinden voor mensen met complexe zorgvragen. Tegelijkertijd lopen zorgverleners er in de praktijk tegenaan dat er vaak een tekort is aan passende zorgplekken voor juist deze groep.

Er is dus naast dit wetsvoorstel ook een verbetering van het specialistische zorgaanbod nodig. Is de regering ook van plan om hier ook stappen op te gaan zetten?

De leden van de Groep Markuszower hebben kennisgenomen van de beantwoording van de regering inzake onderhavig wetsvoorstel en hebben daarover nog enkele aanvullende vragen.

De leden van de Groep Markuszower lezen in de beantwoording van de regering dat sinds het voorjaar van 2021 alle gemeenten beschikken over een meldpunt voor inwoners en professionals die zich zorgen maken over iemand in hun omgeving waarbij sprake is van meervoudige problematiek, maar niet uit zichzelf met een hulpvraag komt. Tussen 1 juli 2020 en 1 januari 2026 zijn bijna 56.500 telefoongesprekken doorgezet naar lokaal of regionaal meldpunt niet-acuut.

1. De gegevensverwerking op grond van hoofdstuk 5, paragraaf 4 en 5 van de wet, door het college, de partijen genoemd in bijlage I of een coördinator als bedoeld in artikel 2.3a.3, eerste lid, van de wet, voldoet aan de laatste uitgave van NEN-ISO-IEC 27001 en NEN-ISO-IEC 27002, NEN 7510, de Baseline Informatiebeveiliging Overheid of daaraan gelijkwaardige normen.

2. De gegevensuitwisseling op grond van hoofdstuk 5, paragraaf 4 en 5 van de wet, door het college, de partijen genoemd in bijlage I en een coördinator als bedoeld in artikel 2.3a.3, eerste lid, van wet, voldoet aan de laatste uitgave van NTA 7516.

Artikel 4:2, eerste lid, van het Besluit politiegegevens wordt als volgt gewijzigd:

1. In onderdeel i wordt na «2.4, eerste lid, van de Jeugdwet,» ingevoegd «en de artikelen 2.2.5, eerste lid en tweede lid, onderdelen a en b, 2.3a.1, vierde lid, en zevende lid, onderdeel b, en 2.3a.4, tweede en vierde lid, van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015,».

2. Na onderdeel n wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:

Aan artikel 5.7 van het Besluit SUWI wordt, onder vervanging van de punt aan het slot van onderdeel g door een puntkomma, een onderdeel toegevoegd, luidende:

h. aan colleges van burgemeester en wethouders de gegevens die noodzakelijk zijn voor het verzoek, bedoeld in artikel 2.3a.4, eerste lid, van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015.