Gepubliceerd: 25 mei 2022
Indiener(s): Hanke Bruins Slot (minister binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties) (CDA)
Onderwerpen: begroting financiƫn
Bron: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-36120-B-2.html
ID: 36120-B-2

Nr. 2 MEMORIE VAN TOELICHTING

Vergaderjaar 2021‒2022

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikel 1 

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2022 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat voor het gemeentefonds.

Het in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).

Wetsartikel 3 

Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben de gemeenten gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen.

De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in deze memorie van toelichting.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,H.G.J.Bruins Slot

De Staatssecretaris van Financiën,M.L.A.van Rij

B. BEGROTINGSTOELICHTING

1 Leeswijzer

De eerste suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de begroting 2022. De stand van de eerste suppletoire begroting wordt opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting 2022.

Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij gemeenten. Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het gemeentefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de tabel met belangrijkste mutaties worden de mutaties groter dan € 30,0 mln. weergegeven.

In onderstaande extracomptabele tabel is een overzicht opgenomen van de coronagerelateerde uitgaven die vanuit de begroting van het gemeentefonds worden gedaan in 2022.

Tabel 1 Overzicht coronagerelateerde uitgaven (bedragen x € 1 mln.)

Maatregel

Verplichtingen 2022

Uitgaven 2022

Relevante Kamerstukken

Bijzondere bijstand

15

15

Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 207 en Kamerstukken II 2021/22, 35925 B, nr. 2

Gemeentelijk schuldenbeleid

30

30

Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 207 en Kamerstukken II 2021/22, 35925 B, nr. 2

Re-integratie

15

15

Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 207 en Kamerstukken II 2021/22, 35925 B, nr. 2

Additionele impuls re-integratie

43

43

Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 207 en Kamerstukken II 2021/22, 35925 B, nr. 2

Gemeenteraadsverkiezingen 2022

30

30

Kamerstukken II 2021/22, 35420, nr. 466 en Kamerstukken II 2021/22, 35925 B, nr. 15

Crisisdienstverlening

33

33

Kamerstukken II 2020/21, 35570 VIII, nr. 185 en Kamerstukken 2021/22, 36120 B, nr. 2

Inkomstenderving 2020

152

152

Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 207 en Kamerstukken II 2021/22, 36120 B, nr. 2

2 Beleid

2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties

Tabel 2 Belangrijkste suppletoire uitgaven- en ontvangstenmutaties 2022 (eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
  
 

Uitgaven 2022

  

Vastgestelde begroting 20221

36.480.495

  

Belangrijkste suppletoire mutaties

 
  

1) Aanpassing accres 2022

1 008 105

2) Afrekening ruimte onder plafond BCF 2021

119.490

3) Crisisdienstverlening jeugdwerkloosheid (covid-19)

33 110

4) Uitvoeringskosten klimaatakkoord

112.591

5) Inkomstenderving 2020 (covid-19)

151.794

6) Brede aanpak dak- en thuisloosheid

61.900

7) Loon- en prijsbijstelling 2022 Beschermd wonen

54.278

8) Loon- en prijsbijstelling 2022 Participatie

66.595

9) Energietoeslag

175.000

10) Wijziging betalingsverloop algemene uitkering

251.073

11) Overige mutaties

121.720

  

Stand 1e suppletoire begroting 2022

38.636.151

X Noot
1

Inclusief NvW's: Kamerstukken II 2021/22, 35925 B, nr. 6, Kamerstukken II 2021/22, 35925 B, nr. 13 en Kamerstukken II 2021/22, 35295 B, nr. 15.

Toelichting

1. Aanpassing accres 2022

Het accres 2022 is onderdeel van de normeringssystematiek. Als gevolg van mutaties in de accres relevante uitgaven (ARU) wordt het accres 2022, ten opzichte van de stand Miljoenennota 2022, verhoogd met € 1.008,1 mln.

2. Afrekening ruimte onder plafond BCF 2021

De ontwikkeling van het BTW compensatiefonds (BCF) en het bijbehorende plafond leiden, conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG/IPO, met ingang van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de fondsen. Bij Miljoenennota 2022 werd de ruimte onder het plafond voor 2021 geraamd op € 243,2 mln., waarvan € 216,0 mln. voor de gemeenten. Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte te zijn toegenomen met € 135,0 mln. Dit overschot wordt toegevoegd aan het gemeentefonds en provinciefonds. Het aandeel van de gemeenten daarin bedraagt € 119,5 mln.

3. Crisisdienstverlening jeugdwerkloosheid (Covid-19)

In 2022 wordt € 33,1 mln. beschikbaar gesteld aan gemeenten voor crisisdienstverlening. De uitkering is bestemd voor de 35 centrumgemeenten voor de aanpak van jeugdwerkloosheid.

4. Uitvoeringskosten klimaatakkoord

Om de uitvoering van het bestaande klimaatbeleid in 2022 te kunnen voortzetten, ontvangen gemeenten € 112,6 mln.

5. Inkomstenderving 2020 (Covid-19)

Gemeenten hebben in 2020 een voorschot ontvangen ter compensatie van inkomstenderving over 2020 als gevolg van corona. Daarbij is afgesproken dat gemeenten op een later moment, na het verschijnen van de jaarverslagen 2020, reële compensatie zouden ontvangen voor de gederfde inkomsten over 2020. In de tweede suppletoire begroting 2021 is voor 282 gemeenten de compensatie over 2020 volledig afgerond. Voor 48 gemeenten was op dat moment sprake van gedeeltelijke compensatie. Voor 25 gemeenten kon de reële compensatie op dat moment nog niet worden bepaald. De compensatie van deze gemeenten vindt grotendeels nu plaats. Van de 48 gemeenten met gedeeltelijke compensatie wordt nu voor 46 gemeenten de compensatie definitief gemaakt en ontvangt 1 gemeente een aanvullend voorschot. Van de 25 gemeenten zonder compensatie in 2021 wordt nu voor 24 gemeenten de compensatie definitief gemaakt. Voor de resterende 3 gemeenten volgt definitieve afrekening later dit jaar. Er wordt nu € 151,8 mln. uitgekeerd voor inkomstenderving 2020.

6. Brede aanpak dak- en thuisloosheid

Het kabinet zet in op het voorkomen van dakloosheid, vernieuwing van de maatschappelijke opvang en het realiseren van woonplekken met passende ondersteuning voor (dreigend) dakloze mensen. Het kabinet stelt daarom voor 2022 € 61,9 mln. beschikbaar aan gemeenten.

7. Loon- en prijsbijstelling 2022 Beschermd wonen

Deze € 54,3 mln. betreft de loon- en prijsbijstelling voor het jaar 2022 voor de integratie-uitkering Beschermd wonen.

8. Loon- en prijsbijstelling 2022 Participatie

Deze € 66,6 mln. betreft de loon- en prijsbijstelling voor het jaar 2022 voor de integratie-uitkering participatie.

9. Energietoeslag

Gemeenten zullen dit jaar via categoriale bijzondere bijstand een eenmalige tegemoetkoming voor de gestegen energieprijzen toekennen aan huishoudens met een laag inkomen. Voor de uitvoering en uitgifte van de eenmalige aanvullende tegemoetkoming – voor huishoudens met een laag inkomen - stelt het kabinet aanvullend € 175 mln. beschikbaar, bovenop het eerder beschikbaar gestelde bedrag van € 679 mln. (Kamerstukken II 2021/22, 36065, nr. 2).

10. Wijziging betalingsverloop algemene uitkering

Bij Slotwet 2021 is vastgesteld hoe de in 2021 gerealiseerde uitbetalingen voor de algemene uitkering aan de gemeenten zich verhouden tot het bedrag dat bij de tweede suppletoire begroting 2021 voor de uitbetalingen is geraamd. Daarbij is gebleken dat er bij de algemene uitkering lagere uitbetalingen zijn gedaan dan bij tweede suppletoire begroting 2021 werd verwacht. Deze verschillen kunnen ontstaan doordat op het moment van uitbetaling nog niet alle gegevens van de verdeelmaatstaven definitief zijn. Het gaat hierbij om een verschil van € 251,1 mln. Dit bedrag wordt, conform de bestaande systematiek, toegevoegd aan het uitgavenbudget voor 2022, zodat de betalingen aan gemeenten in 2022 plaats kunnen vinden.

3 Beleidsartikelen

3.1 Artikel 1 gemeentefonds

In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het gemeentefonds weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een adequate omvang van het gemeentefonds en het nastreven van een adequate verdeling van de middelen over de gemeenten) inzichtelijk gemaakt.

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 3 Budgettaire gevolgen van beleid Artikel 1 gemeentefonds (bedragen x € 1.000)
 

Ontwerp-begroting (1)

Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)1

Vastgestelde begroting (3=1+2)

Mutaties 1e suppletoire begroting (4)

Stand 1e suppletoire begroting (5=3+4)

Mutatie 2023

Mutatie 2024

Mutatie 2025

Mutatie 2026

Verplichtingen

35.597.115

883.380

36.480.495

1.894.208

38.374.703

2.830.350

1.513.404

1.555.082

691.874

          

Uitgaven

35.597.115

883.380

36.480.495

2.155.656

38.636.151

2.830.350

1.513.404

1.555.082

691.874

          

Financiering gemeenten

         

Bijdrage aan medeoverheden

         

Algemene uitkering en de aanvullende uitkeringen

30.515.140

838.000

31.353.140

1.545.495

32.898.635

2.598.479

1.283.479

1.328.479

487.126

Decentralisatie-uitkeringen

939.948

45.380

985.328

441.783

1.427.111

29.378

29.378

28.000

8.000

Integratie-uitkering Voogdij 18+

745.391

0

745.391

26.668

772.059

26.668

26.668

26.668

26.668

Integratie-uitkering Beschermd wonen

1.425.741

0

1.425.741

69.734

1.495.475

106.527

106.527

106.527

106.527

Integratie-uitkering Participatie

1.888.667

0

1.888.667

66.596

1.955.263

64.737

62.858

60.982

59.127

Integratie-uitkeringen Overig

80.717

0

80.717

5.081

85.798

4.561

4.494

4.426

4.426

          

Kosten Financiële verhoudingswet

         

Opdrachten

         

Onderzoeken verdeelsystematiek

911

0

911

299

1.210

0

0

0

0

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

         

Onderzoeken verdeelsystematiek

600

0

600

0

600

0

0

0

0

          

Ontvangsten

35.597.115

883.380

36.480.495

2.155.656

38.636.151

2.830.350

1.513.404

1.555.082

691.874

X Noot
1

Inclusief NvW's: Kamerstukken II 2021/22, 35925 B, nr. 6, Kamerstukken II 2021/22, 35925 B, nr. 13 en Kamerstukken II 2021/22, 35295 B, nr. 15.

Toelichting

Algemeen

Het aandeel juridisch verplicht bedraagt bij het gemeentefonds 100%.

Bijdragen aan medeoverheden

Algemene uitkering en de aanvullende uitkeringen

Dit betreft de uitkering aan alle gemeenten, die ten goede komt aan de algemene middelen van de gemeenten. De uitkering is gebaseerd op de artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1..

Integratie-uitkeringen

Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als rechtstreekse overheveling van middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De uitkering is gebaseerd op artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1. Een overzicht van de integratie-uitkeringen is opgenomen in paragraaf 4.1.

Decentralisatie-uitkeringen

Naast de algemene uitkering en de integratie-uitkering bestaat in het gemeentefonds ook de decentralisatie-uitkering. De verdeling van de decentralisatie-uitkering volgt evenmin als de integratie-uitkering de regels van de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Een toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1. Een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen is opgenomen in paragraaf 4.2.

Opdrachten en Bijdragen aan ZBO's/RWT's

Onderzoeken verdeelsystematiek

Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het gemeentefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.

4 Bijlagen

4.1 Overzicht integratie-uitkeringen

Tabel 4 Integratie-uitkeringen (bedragen x € 1.000)
  

Omschrijving

Uitgaven 2022

Voogdij 18+

772.059

Beschermd wonen

1.495.475

Participatie

1.955.262

Verhoging raadsledenvergoeding kleine gemeenten

9.776

Uitvoeringskosten inburgering

76.021

Wijziging betalingsverloop integratie uitkeringen 2021

2

Totaal

4.308.595

4.2 Overzicht decentralisatie-uitkeringen

Tabel 5 Decentralisatie-uitkeringen (bedragen x € 1.000)
  

Omschrijving

Uitgaven 2022

Aanpak laaggeletterdheid

6.050

Aanpak lerarentekort G4

4.000

Beeldende kunst en vormgeving

13.500

Bodembescherming

8.583

Brede aanpak Dak- en thuisloosheid

61.900

BRP centralisering inschrijving vergunninghouders

4.731

Buurtsportcoaches

75.005

Correctie Waterschapswegen (Knelpunten verdeelproblematiek)

3.867

Crisisdienstverlening (Jeugdwerkloosheid)

33.110

Duurzame polder

250

Einde lening inburgeringsplichtig

2.625

Erfgoeddeal

1.738

Experiment centrale stemopneming

535

Experiment gesloten coffeeshopketen

1.378

Extra capaciteit BOA's

13.000

Gemeengteraadsverkiezingen 2022 (covid-19)

30.380

Gezond in de stad

25.744

Handhaving quarantaine (covid-19)

300

Informele scholing

150

Inkomstenderving 2020 (covid-19)

151.794

Jeugd

21.700

Jeugdhulp aan kinderen in een AZC

5.100

Kansen voor alle kinderen

85.000

LHBTI beleid regenboogsteden

1.423

Maatschappelijke opvang

385.057

Mantelzorgbeleid

1.500

Ondersteuning RES proces

8.803

Online weerbaarheid

163

Slavernijverleden

958

Uitstapprogramma prostituees

4.000

Uitvoeringskosten klimaatakkoord

112.591

Veilige steden

520

Veiligheidshuizen

7.699

Versterking arbeidsmarktregio's

14.541

Versterking dienstverlening gemeenten: personen met verward gedrag

10.000

Versterking dienstverlening gemeenten: systeemleren

5.000

Versterking omgevingsveiligheidsdiensten

3.825

Voorschoolse voorziening peuters

30.000

Vrouwenopvang

231.728

VTH-taken

46.700

Windpark N33

1.790

Wijziging betalingsverloop decentralisatie uitkeringen

10.373

Totaal

1.427.111