Gepubliceerd: 15 april 2020
Indiener(s): Eric Wiebes (minister economische zaken) (VVD)
Onderwerpen: begroting financiƫn werk werkgelegenheid
Bron: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-35438-2.html
ID: 35438-2

Nr. 2 MEMORIE VAN TOELICHTING

A. ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikelen 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2020 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.

De Minister van Economische Zaken en Klimaat, E.D. Wiebes

B. ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

1. Leeswijzer

Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen

Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)

< 50

1

2

=> 50 en < 200

2

4

=> 200 < 1000

5

10

=> 1000

10

20

2. Beleidsartikelen

2.1 Beleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei

Tabel 1 Budgettaire gevolgen van beleid incidentele suppletoire begroting (ISB) (bedragen x € 1.000)
 

Stand ontwerpbegroting 2020 incl. NvW en ISB

Mutaties 2e ISB

Stand 2e ISB

Mutatie 2021

Mutatie 2022

Mutatie 2023

Mutatie 2024

VERPLICHTINGEN

3.802.632

10.430.000

14.232.632

0

0

0

0

Waarvan garantieverplichtingen

2.350.000

9.235.000

11.585.000

0

0

0

0

Waarvan overige verplichtingen

1.452.632

1.195.000

2.647.632

0

0

0

0

               

UITGAVEN

1.684.493

2.375.000

4.059.493

0

0

0

0

Waarvan juridisch verplicht

87%

 

87%

       
               

Subsidies

686.011

1.195.000

1.881.011

0

0

0

0

Lucht- en Ruimtevaart

0

 

0

0

0

0

0

MKB-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)

39.131

 

39.131

0

0

0

0

Eurostars

18.132

 

18.132

0

0

0

0

Bevorderen Ondernemerschap

21.390

 

21.390

0

0

0

0

Groene Groei en Biobased Economy

0

 

0

0

0

0

0

Cofinanciering EFRO, inclusief INTERREG

22.361

 

22.361

0

0

0

0

Bijdrage aan ROM's

6.161

 

6.161

0

0

0

0

Verduurzaming industrie

61.400

 

61.400

0

0

0

0

Startup-beleid

14.400

 

14.400

0

0

0

0

Urgendamaatregelen industrie

21.000

 

21.000

0

0

0

0

Noodloket (TOGS)

475.000

1.170.000

1.645.000

0

0

0

0

Qredits

6.000

25.000

31.000

0

0

0

0

Overige subsidies

1.036

 

1.036

0

0

0

0

               

Garanties

155.211

1.180.000

1.335.211

0

0

0

0

BMKB

59.744

180.000

239.744

0

0

0

0

Groeifaciliteit

8.722

 

8.722

0

0

0

0

Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)

86.745

 

86.745

0

0

0

0

Garantie Ondernemingsfinanciering Corona

0

1.000.000

1.000.000

0

0

0

0

Garanties MKB Financiering

0

 

0

0

0

0

0

               

Opdrachten

10.561

0

10.561

0

0

0

0

Onderzoek en opdrachten

4.134

 

4.134

0

0

0

0

Caribisch Nederland

1.056

 

1.056

0

0

0

0

ICT beleid

0

 

0

0

0

0

0

Regeldruk

2.206

 

2.206

0

0

0

0

Regiekosten regionale functie

665

 

665

0

0

0

0

Invest-NL in opbouw

0

 

0

0

0

0

0

Cybersecurity

0

 

0

0

0

0

0

Small Business Innovation Research

2.500

 

2.500

0

0

0

0

               

Bijdragen aan agentschappen

123.235

0

123.235

0

0

0

0

Bijdrage RVO.nl

112.448

 

112.448

0

0

0

0

Bijdrage Agentschap Telecom

516

 

516

0

0

0

0

Bijdrage Logius

0

 

0

0

0

0

0

Invest-NL

10.271

 

10.271

0

0

0

0

               

Bijdragen aan ZBO's/RWT’s

316.624

0

316.624

0

0

0

0

Bijdrage aan TNO

170.860

 

170.860

0

0

0

0

Kamer van Koophandel

121.757

 

121.757

0

0

0

0

Bijdrage aan NWO-TTW

24.007

 

24.007

0

0

0

0

               

Bijdragen aan medeoverheden

6.800

0

6.800

0

0

0

0

Sterke Regio's en Nota Ruimte

6.800

 

6.800

0

0

0

0

               

Bijdragen aan (inter-)nationale organisaties

386.051

0

386.051

0

0

0

0

Internationaal Innoveren

40.851

 

40.851

0

0

0

0

PPS-toeslag (voorheen TKI-toeslag)

165.059

 

165.059

0

0

0

0

TO2 (Deltares, MARIN en NLR)

50.121

 

50.121

0

0

0

0

Topsectoren overig

10.834

 

10.834

0

0

0

0

Ruimtevaart (ESA)

96.430

 

96.430

0

0

0

0

Bijdrage NBTC

9.536

 

9.536

0

0

0

0

Bijdragen organisaties

5.720

 

5.720

0

0

0

0

Economische ontwikkeling en technologie

7.500

 

7.500

0

0

0

0

               

Stortingen begrotingsreserve

0

0

0

0

0

0

0

Storting reserve BMKB

0

 

0

0

0

0

0

Storting reserve Groeifaciliteit

0

 

0

0

0

0

0

Storting reserve GO

0

 

0

0

0

0

0

Storting reserve Garanties MKB Financiering

0

 

0

0

0

0

0

               

ONTVANGSTEN

129.867

0

129.867

0

0

0

0

BMKB

33.000

 

33.000

0

0

0

0

Groeifaciliteit

8.000

 

8.000

0

0

0

0

Garantie Ondernemings-financiering (GO)

13.000

 

13.000

0

0

0

0

MKB Financiering

0

 

0

0

0

0

0

Luchtvaartkrediet-regeling

6.116

 

6.116

0

0

0

0

Rijksoctrooiwet

36.012

 

36.012

0

0

0

0

Eurostars

5.094

 

5.094

0

0

0

0

F-35

7.000

 

7.000

0

0

0

0

Diverse ontvangsten

21.645

 

21.645

0

0

0

0

Toelichting

Verplichtingen

Met de Garantie Ondernemersfinanciering (GO) helpt EZK zowel het mkb als (middel)grote bedrijven door middel van een garantie op bankleningen en bankgaranties. Recent is het garantiebudget van de GO verhoogd van € 400 mln naar € 1,5 mld en tevens de GO-faciliteit per onderneming verhoogd van € 50 mln naar € 150 mln. Echter, in de huidige extreme omstandigheden is de GO, met een garantiepercentage van 50% en een garantieplafond van € 1,5 mld, niet toereikend om de kredietverlening van de banken aan (middel) grote bedrijven op gang te houden. Het kabinet heeft daarom besloten tijdelijk een corona-module voor garantie op bankleningen aan de GO-regeling (GO-C) toe te voegen. Dit in lijn met de ruimte die het tijdelijk staatssteunkader (TSSK) van de Europese Commissie daarvoor biedt. Het garantiepercentage van GO-C zal 80% (voor grootbedrijf met omzet vanaf € 50 mln), respectievelijk 90% (voor mkb-ondernemingen met omzet tot € 50 mln) bedragen en het totale garantieplafond voor de GO wordt verhoogd naar € 10 mld. Door deze regeling ontstaat er in totaal € 11,2 mld extra liquiditeit in de markt.

Daarnaast wordt op basis van de verwachte benutting van de BMKB het garantiebudget van de BMKB verhoogd van de beschikbare € 765 mln naar € 1,5 mld.

Uitgaven

Subsidies

In de incidentele aanvullende begroting van 18 maart jl. is € 475 mln gealloceerd voor de Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren (TOGS), voorheen noodloket genoemd. De TOGS is een tegemoetkoming in de vorm van een belastingvrije gift van € 4.000 voor ondernemers die een dominant effect zien op hun bedrijfsvoering door het wegblijven van de consument als direct gevolg van de kabinetsmaatregelen. Bij de oprichting is aangegeven dat indien blijkt dat deze maatregel niet toereikend is, in een latere fase besloten kan worden om meer sectoren voor de eenmalige tegemoetkoming in aanmerking te laten komen.

In eerste instantie is bij het bepalen van de doelgroep gekeken naar sectoren die direct getroffen waren door de volgende drie overheidsmaatregelen: gedwongen sluiting van bepaalde bedrijven, het verbod op het organiseren van bijeenkomsten en evenementen en het negatieve reisadvies van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Na analyse van de sinds vrijdag 27 maart gedane aanvragen voor de TOGS en de recente acute, negatieve ontwikkelingen van de winkelomzetten, heeft het kabinet zaterdag 28 maart 2020 aangekondigd dat ondernemers in de non-food retail ook aanspraak kunnen maken op de eenmalige tegemoetkoming, mits ze aan de overige gestelde vereisten voldoen. De uitgaven voor deze sector worden geraamd op € 170 mln.

Hiernaast wordt voorzien in een aanvulling met een aantal sectoren waarvan gegeven de huidige economische ontwikkelingen aannemelijk is dat deze ook direct door de kabinetsmaatregelen zijn getroffen, zoals kampeerterreinen, monumentenzorg (uitbating van monumentale panden), vervoer per taxi, dierentuinen en fysiotherapeuten. Naast deze uitbreidingen van de sectoren, wordt een aanpassing doorgevoerd op het punt van de vestigingsvereiste. Dit vereiste houdt in dat de onderneming op een ander adres staat ingeschreven dan het huisadres, aangezien de TOGS is bedoeld als tegemoetkoming van omvangrijke vaste lasten, anders dan personeelslasten. De aanpassing houdt in dat ondernemers in bepaalde sectoren – waar sprake is van omvangrijke vaste lasten in verband met een fysieke vestiging of fysieke productiemiddelen – in aanmerking komen voor de TOGS, ook als de onderneming staat ingeschreven op het huisadres. Dit waar nodig in combinatie met een aanvullende verklaring van de ondernemer. De nieuwe SBI-codes van deze sectoren worden toegevoegd aan de beleidsregel en worden ook gepubliceerd op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). De uitbreiding van de lijst met ondernemingen in sectoren die voor tegemoetkoming in aanmerking komen zorgt naar verwachting voor een toename van het benodigde budget met circa € 1 mld ten opzichte van de oorspronkelijke beleidsregel (d.d. 27 maart 2020) en de bovenstaande toevoeging van non-food retail (d.d. 28 maart jl.).

Het kabinet hecht er zeer aan dat de tegemoetkoming bij de ondernemers terecht komt die er recht op hebben. Daarom zal er achteraf gecontroleerd worden of er geen misbruik van de regelingen is geweest.

Qredits verstrekt kredieten tot € 250.000 aan kleine bedrijven die niet bij een bank terecht kunnen. In de Kamerbrief over het noodpakket voor banen en de economie van 17 maart jl. heeft het kabinet aangekondigd Qredits financieel te ondersteunen, zodat Qredits uitstel van aflossing kan verstrekken met rentekorting aan kleine ondernemers die door de coronacrisis zijn geraakt. Qredits wil haar doelgroep ook voorzien van een overbruggingskrediet tegen een lagere rente. Hiervoor wordt aan Qredits een aanvullende bijdrage van € 25 mln beschikbaar gesteld.

Garanties

Als gevolg van de verruiming van het garantiebudget van de Garantie Ondernemingsfinanciering naar € 10 mld ten behoeve van de Coronamodule en de aanname van een jaarlijks schadepercentage van 4% is een minimale kasbuffer van € 1 mld noodzakelijk en beschikbaar gesteld voor het opvangen van verliesdeclaraties.

Het kabinet heeft besloten om de premie voor de verruiming van de BMKB ten behoeve van door de uitbraak van het Coronavirus getroffen ondernemingen te verlagen van 3,9% naar 2%, waarbij rekening is gehouden met staatssteunregels en de maximale hoogte van het leenbedrag. Die bepalen mede of de staatssteun onder de zogenaamde toegestane de-minimisdrempel blijft. Met deze verlaging wordt financiering toegankelijker voor ondernemers. Samenhangend met de verhoging van het garantiebudget van de BMKB naar € 1,5 mld en inclusief de gevolgen van de premieverlaging wordt aanvullend in totaal € 180 mln euro ter beschikking gesteld voor het opvangen van de verwachte verliesdeclaraties. Omdat tegenover de verlaging van de garantiepremie mogelijk een hoger dan aanvankelijk geraamde benutting aan de orde is, wordt vooralsnog geen mutatie in de ontvangstenraming doorgevoerd.

Het kabinet monitort voortdurend hoe het pakket van generieke crisismaatregelen voor diverse economische actoren uitwerkt en of het pakket nog adequaat is. Als de schade van onder meer de garanties onverhoopt meer is dan uit de huidige ramingen blijkt, zal dit generaal worden gecompenseerd. Bij onderuitputting na definitieve beëindiging van de crisismaatregelen vloeien de middelen terug naar het algemene beeld.

2.2 Beleidsartikel 3 Toekomstfonds

Tabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid incidentele suppletoire begroting (ISB) (bedragen x € 1.000)
 

Stand ontwerpbegroting 2020 incl. NvW en ISB

Mutaties 2e ISB

Stand 2e ISB

Mutatie 2021

Mutatie 2022

Mutatie 2023

Mutatie 2024

Verplichtingen

142.952

100.000

242.952

0

0

0

0

Waarvan garantieverplichtingen

0

 

0

0

0

0

0

Waarvan overige verplichtingen

142.952

100.000

242.952

0

0

0

0

               

Uitgaven

184.452

100.000

284.452

0

0

0

0

Waarvan juridisch verplicht

76%

 

76%

       
               

Subsidies

999

0

999

0

0

0

0

Smart Industry

199

 

199

0

0

0

0

Haalbaaarheidsstudies STW

800

 

800

0

0

0

0

Thematische Technology Transfer

0

 

0

0

0

0

0

               

Leningen

175.147

100.000

275.147

0

0

0

0

Startups / MKB financiering

             

Volledig revolverend

             

Fund to Fund

35.733

 

35.733

0

0

0

0

ROM's

0

100.000

100.000

0

0

0

0

Co-investment venture capital instrument / EIF

10.154

 

10.154

0

0

0

0

Deels revolverend

             

Innovatiekrediet

55.205

 

55.205

0

0

0

0

Risicokapitaal Seed Capital

46.823

 

46.823

0

0

0

0

Vroegefasefinanciering / informal investors

13.702

 

13.702

0

0

0

0

Startups / MKB

5.186

 

5.186

0

0

0

0

NL-Califonië Duurzaam E-mobility fund

0

 

0

0

0

0

0

Investeringen in fundamenteel en toegepast onderzoek

             

Met vermogensbehoud

             

Fundamenteel en toegepast onderzoek

5.500

 

5.500

0

0

0

0

Onco research

2.500

 

2.500

0

0

0

0

Smart Industry

344

 

344

0

0

0

0

Thematische Technology Transfer

0

 

0

0

0

0

0

               

Bijdrage aan agentschappen

8.306

0

8.306

0

0

0

0

Bijdrage RVO.nl

8.306

 

8.306

0

0

0

0

               

Ontvangsten

34.600

0

34.600

0

0

0

0

Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen

0

 

0

0

0

0

0

Fund to Fund

8.050

 

8.050

0

0

0

0

Investeringen in fundamenteel en toegepast onderzoek

0

 

0

0

0

0

0

Innovatiekrediet

17.000

 

17.000

0

0

0

0

Seed Capital

9.400

 

9.400

0

0

0

0

DVI II

150

 

150

0

0

0

0

Toelichting

Verplichtingen

Een brede groep bedrijven wordt met eigen vermogen of risicodragend vermogen gefinancierd. Dat zijn onder andere startups en scale-ups, waarbij de verwachting is dat naast de behoefte aan overbruggingskrediet ook eigen vermogen een rol zal spelen. Daarnaast er is ook veel non bancair gefinancierd mkb dat over jaren gefinancierd is door bijvoorbeeld ingehouden winst. Deze bedrijven hebben doorgaans wel een gezonde balans, maar hebben geen bankrelatie en kunnen momenteel – als gevolg van de coronacrisis – moeilijk bij de bank terecht voor een overbruggingskrediet omdat banken zich nu richten op bestaande klanten. Het kabinet zal overbruggingskredieten toegankelijk maken voor deze door de coronacrisis getroffen bedrijven. De Regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) zullen op verzoek van het kabinet deze kredieten verstrekken. Het kabinet stelt hiervoor als eerste tranche € 100 mln ter beschikking.

Uitgaven

Subsidies

Ten behoeven van overbruggingskredieten voor het non bancair gefinancierd mkb stelt het kabinet als eerste tranche € 100 mln ter beschikking (zie ook toelichting bij de verplichtingen).