Vraag 1

Bent u bekend met het bericht van het Rode Kruis «Rode Kruis luidt noodklok: steeds minder hulpgoederen bereiken Gaza»1 en de waarschuwing dat hierdoor een steeds grotere medische crisis ontstaat?

Vraag 2

Hoe beoordeelt u de cijfers waaruit blijkt dat in augustus slechts 93 pallets hulpgoederen de Palestijnse Rode Halve Maan bereikten, tegenover ruim 1.500 pallets in november vorig jaar, terwijl de afgesproken capaciteit van 600 vrachtwagens per dag structureel niet wordt gehaald?

Vraag 3

Deelt u de zorgen van de VN dat er onvoldoende onderdak en noodzakelijke materialen beschikbaar zijn om de komende winter het hoofd te bieden2? Welke concrete stappen zet Nederland om ervoor te zorgen dat broodnodige humanitaire hulp Gaza wél tijdig bereikt?

Vraag 4

Deelt u de constatering dat de sterk afgenomen humanitaire hulp, de groeiende medische crisis en de naderende winter aanleiding geven om de druk op Israël om humanitaire hulp Gaza binnen te laten aanzienlijk verder op te voeren? Welke aanvullende druk gaat het kabinet concreet uitoefenen?

Vraag 5

Is het kabinet, gezien de gezamenlijke verklaring3 die Nederland op 8 juni 2026 samen met 21 andere landen en de Europese Commissie aflegde dat humanitaire toegang tot Gaza «non-negotiable» is, van oordeel dat de oproepen aan Israël om humanitaire hulp toe te laten effect hebben gehad? Waaruit blijkt dat? Zo nee, welke conclusies trekt het kabinet daaruit voor de wijze waarop het de druk op Israël de komende periode zal opvoeren?

Vraag 6

Voldoet Israël, gelet op de hiervoor genoemde beperkingen op de toegang van humanitaire hulp tot Gaza, naar het oordeel van het kabinet aan de verplichtingen die voortvloeien uit Artikel 2 van het EU-Israël Associatieakkoord? Zo ja, waarop baseert het kabinet dit oordeel?

Vraag 7

Is het kabinet bereid, eventueel samen met de andere ondertekenaars van de gezamenlijke verklaring van 8 juni, publiekelijk op te roepen tot snelle opschorting van het handelshoofdstuk van het EU-Israël Associatieakkoord? Zo nee, waarom niet?

Vraag 8

Bent u bereid binnen de EU te pleiten voor verdere concrete maatregelen tegen Israël zolang de verwoesting, verdrijving en het blokkeren van hulp in Gaza voortduren?

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het artikel «Van «juweel» van de overheid tot «beerput van ellende»» over de ontwikkeling van de Belastingdienst?1

Vraag 2

Denkt u dat de Belastingdienst weer in staat is de voorlopersrol te kunnen gaan pakken?

Vraag 3

Welke lessen uit eerdere reorganisaties worden aantoonbaar toegepast bij de huidige veranderopgaven van de Belastingdienst?

Vraag 4

In hoeverre zijn volgens u bij de verschillende reorganisaties bij de Belastingdienst concrete en meetbare doelen gesteld, zodat tussentijds kon worden getoetst of bijgestuurd?

Vraag 5

In hoeverre is dat volgens u bij de huidige opgave het geval?

Vraag 6

Wat zeggen de huidige tegenvallers in de ICT-modernisering, zoals beschreven in de recente voortgangsbrief, volgens u over de kwaliteit en voorspelbaarheid van de totale ICT-planning?

Vraag 7

In hoeverre gaat het om incidentele tegenvallers binnen afzonderlijke projecten en in hoeverre is sprake van een structurele onderschatting van de totale moderniseringsopgave?

Vraag 8

In hoeverre worden de tegenvallers volgens u veroorzaakt door technische vertragingen en/of inschattingsfouten, en in welke mate door politieke wensen en/of hersteloperaties?

Vraag 9

Deelt u de mening dat een toekomstbestendige Belastingdienst niet alleen vraagt om keuzes binnen de Belastingdienst, maar ook om meer voorspelbaarheid vanuit kabinet en Kamer?

Vraag 10

Hoe kunnen politiek en uitvoering eerder en structureler met elkaar in gesprek over wat uitvoerbaar is, welke veranderingen prioriteit moeten krijgen en welke beleidsrust daarvoor nodig is?

Vraag 11

Wanneer is volgens u de moderniseringsopgave (grotendeels) afgerond, zodat er weer meer ruimte en flexibiliteit ontstaat voor ad hoc aanpassingen anders dan parameters en nieuwe grotere wetgevingstrajecten?

Vraag 12

Zou het volgens u meerwaarde hebben om gezamenlijk tot een meerjarige agenda te besluiten op basis van beschikbare verandercapaciteit met een beperkt aantal prioriteiten, waaronder enerzijds noodzakelijke modernisering en anderzijds noodzakelijke maar ook gewenste nieuwe wetgeving, zoals hervormingen in de fiscaliteit?

Vraag 13

Welke afspraken zouden kabinet en Kamer volgens u met elkaar moeten maken om te voorkomen dat we over enkele jaren opnieuw constateren dat achterstallig onderhoud, ICT-problematiek en een stapeling van politieke wensen noodzakelijke verbeteringen in de weg staan?

Vraag 1

Wat is uw reactie op het bericht dat massadonor Simon al bijna tien jaar bekend is bij instanties, maar dat niemand ingreep?1

Het kabinet betreurt het feit dat in 2017 een signaal over donor S. bij het Ministerie van VWS bekend werd, maar dat pas in 2025 kon worden vastgesteld dat bij deze specifieke donor sprake was van een overschrijding van het maximumaantal nakomelingen bij vrouwen die in fertiliteitsklinieken behandelingen met zijn sperma hebben ondergaan. Dit kon toen pas worden vastgesteld omdat per 1 april 2025 een wijziging van de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting (Wdkb) in werking trad en een systeem van centrale monitoring werd ingevoerd. Nadat werd vastgesteld dat donor S. een overschrijdingsdonor is – een donor die vaker dan toegestaan is ingezet voor fertiliteitsbehandelingen in klinieken – zijn de moeders die in die klinieken behandelingen met zijn donorsperma hadden ondergaan hierover geïnformeerd (zonder bekendmaking van de identiteit van de donor). Donor S. wordt niet meer ingezet in klinieken voor nieuwe behandelingen4.
In de beantwoording op de Kamervragen hieronder wordt zo goed mogelijk gereconstrueerd welke informatie over deze donor op welk moment beschikbaar was en hoe de besluitvorming is verlopen binnen het Ministerie van VWS.

Vraag 2

Kunt u uitleggen hoe dit heeft kunnen gebeuren, ondanks dat meerdere instanties van deze situatie al in 2017 op de hoogte waren en hierover acuut overlegd hebben, en de wet stelt dat een donor binnen klinieken bij maximaal 12 gezinnen mag doneren en dat daarvoor een maximum van 25 kinderen per donor gold?

Met de hierboven geschetste passages is zo goed mogelijk gereconstrueerd welke informatie over deze donor op welk moment beschikbaar was en hoe de besluitvorming is verlopen binnen het Ministerie van VWS. Het kabinet betreurt het feit dat de betrokken ouders zo lang in onwetendheid en onzekerheid hebben verkeerd.

Vraag 3

Op welke wijze is bij uw ministerie in 2017 bekend geworden dat deze persoon een massadonor was?

Zie antwoord vraag 2.

Vraag 4

Klopt het dat uw ministerie overwoog om naar aanleiding van de signalen groter onderzoek te doen naar massadonoren die bij meerdere klinieken hebben gedoneerd? Zo ja, kunt u uitleggen waarom hier vanaf is gezien ondanks het zwaarwegende belang voor donorkinderen en moeders?

Het signaal over donor S. kwam kort na het eerste signaal over donor Jonathan M. Zoals bij het antwoord op vraag 2 en 3 is toegelicht, ontving het Ministerie van VWS in de zomer van 2017 achtereenvolgens 3 signalen over 3 donoren van wie werd vermoed dat zij de toenmalige norm van 25 donorkinderen overschreden hadden. Naar aanleiding van de eerste twee signalen is destijds een analyse van het aantal geregistreerde zwangerschappen uitgevoerd. Een van die signalen betrof Jonathan M. en hij bleek inderdaad het destijds geldende maximumaantal van 25 donorkinderen te hebben overschreden. De andere donor bleek het maximum niet te hebben overschreden. De (wens)moeders zijn destijds via de klinieken geïnformeerd over Jonathan M.
Naar aanleiding van het derde signaal, over donor S., is overwogen om een algehele analyse uit te voeren van het aantal geregistreerde behandelingen. Die analyse is niet uitgevoerd vanwege het feit dat inmiddels was gebleken dat er geen wettelijke grondslag was voor het uitvoeren van die analyse. Het kabinet betreurt het feit dat de betrokken ouders zo lang in onwetendheid en onzekerheid hebben verkeerd.

Vraag 5

Hoe kan het dat deze massadonor ondanks deze informatie in 2019 lid kon zijn van een evaluatiecommissie van de donorwet? Is hierover contact geweest tussen het ministerie en ZonMw?

ZonMw stelt dergelijke commissies zelfstandig samen. Er is destijds geen contact geweest tussen ZonMw en het Ministerie van VWS over de samenstelling van de begeleidingscommissie. Het signaal over donor S. was destijds niet bekend bij ZonMw. Helaas kan niet meer worden achterhaald waarom het Ministerie van VWS destijds niet heeft gehandeld om te voorkomen dat deze persoon in de begeleidingscommissie kon komen. Het kabinet betreurt dit. Ook ZonMw betreurt de deelname van donor S. aan de begeleidingscommissie van de wetsevaluatie van de Wdkb.

Vraag 6

Klopt het dat deze persoon als lid van deze commissie heeft gepleit voor het loslaten of versoepelen van het maximumaantal? In hoeverre is deze inbreng overgenomen door de evaluatiecommissie en heeft het de uitkomsten beïnvloed?

ZonMw heeft laten weten dat uit de beschikbare stukken blijkt dat donor S. in de begeleidingscommissie heeft gepleit voor het loslaten van het maximumaantal nakomelingen. Dit voorstel is niet overgenomen in de conclusies of aanbevelingen van de wetsevaluatie. In begeleidingscommissies van ZonMw geldt dat de inbreng van individuele commissieleden met andere leden moet worden besproken en gewogen. Ook is van belang dat een begeleidingscommissie niet treedt in de onafhankelijke uitvoering van het onderzoek door de evaluatoren van de wet. Het trekken van onafhankelijke, wetenschappelijk verantwoorde conclusies blijft te allen tijde de verantwoordelijkheid van de onderzoekers. Dat laat onverlet dat zowel het kabinet als ZonMw de deelname van donor S. aan deze begeleidingscommissie betreuren. Het kabinet is van mening dat deelname aan een begeleidingscommissie van een wetsevaluatie van de Wdkb door donoren zoals donor S. in de toekomst moet worden voorkomen. Het Ministerie van VWS heeft dit onder de aandacht gebracht bij ZonMw. ZonMw zal bij de samenstelling van commissies in de toekomst alert zijn bij de selectie.

Vraag 7

Klopt het dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) ook al in 2017 op de hoogte was van deze situatie? Zo ja, wat heeft de IGJ met deze informatie gedaan?

Het klopt dat de IGJ (destijds nog IGZ) het signaal net als de beroepsgroep voor gynaecologen (NVOG) op 22 augustus 2017 ontving. De IGJ houdt toezicht op de naleving van de Wdkb door fertiliteitsklinieken en ziet er dus op toe dat zij zich houden aan de daarin opgenomen regels die massadonatie via klinieken moeten voorkomen. Sinds 1 april 2025 is wettelijk vastgelegd dat het sperma van één donor in Nederland bij maximaal twaalf vrouwen mag worden gebruikt. Het Cdkb monitort dit in de landelijke registratie. De IGJ houdt toezicht op de correcte registratie van donoren bij de klinieken. Momenteel bezoekt de IGJ fertiliteitsklinieken en zij richt zich daarbij onder meer op de zorgvuldigheid van de registratie van moeder- en donorcodes.
Daarnaast heeft de IGJ een signalerende functie ten aanzien van risico’s. Zo heeft de IGJ in 2016 gewezen op het ontbreken van een landelijke mogelijkheid om te controleren of een donor bij meerdere klinieken actief was, wat uiteindelijk heeft geleid tot aanpassing van de Wdkb. Spermadonatie in de privésfeer valt buiten de reikwijdte van de Wdkb. De IGJ houdt hier dan ook geen toezicht op.

Vraag 8

Welke rol heeft het IGJ in het toezicht op massadonoren, zowel via klinieken als in de privésfeer?

Zie antwoord vraag 7.

Vraag 9

Zijn alle betrokken ouders ervan op de hoogte dat zij een of meerdere kinderen van deze massadonor hebben? Zo nee, hoe worden zij op de hoogte gesteld en wat is uw rol hierbij?

Vrouwen die in Nederlandse fertiliteitsklinieken een fertiliteitsbehandeling hebben ondergaan met het sperma van een van de 85 overschrijdingsdonoren, waaronder donor S., hebben in 2025 een brief gekregen van hun fertiliteitskliniek met de informatie dat hun donor een overschrijdingsdonor bleek te zijn. Hierbij is het recht op niet-weten in acht genomen. Als vrouwen informatie wilden ontvangen (over het aantal nakomelingen van de donor), konden zij contact opnemen met de kliniek.
Op verzoek van de beroepsgroep van gynaecologen (NVOG) heeft het Ministerie van VWS de afgelopen weken meegedacht over het informeren van betrokkenen over het nieuwe signaal met betrekking tot de veelvuldige donaties in de privésfeer door donor S. Het Ministerie van VWS heeft de beroepsgroep geïnformeerd over de mogelijkheden die klinieken hebben om moeders te informeren6.

Vraag 10

Deelt u dat dit nieuws een grote impact heeft op de betrokken ouders en donorkinderen, zeker als zij (nog) niet wisten van het feit dat deze persoon een massadonor is? Zo ja, hoe heeft u hier aandacht voor?

Ja, de recente media-aandacht voor spermadonor S. heeft opnieuw duidelijk gemaakt dat donorconceptie diep kan ingrijpen in de levens van donorkinderen, ouders en andere betrokkenen. Het kabinet realiseert zich dat het nieuws veel emoties kan oproepen en onzekerheid met zich meebrengt voor de direct betrokkenen: ouders en donorkinderen. Ik ben graag bereid te bezien hoe ik met de betrokken ouders in gesprek kan gaan over hun ervaringen en over wat zij nodig hebben. Ik heb hiertoe reeds contact gelegd met Fiom.
Voor informatie, ondersteuning en een luisterend oor kunnen ouders en donorkinderen terecht bij Fiom, dat per doelgroep (donorkinderen, ouders en donoren) informatie en handreikingen aanbiedt. Tevens biedt Fiom één of twee gesprekken aan voor het beantwoorden van vragen over de impact van een groot verwantschapsnetwerk op een kind, het gezin of andere betrokkenen en voor emotionele ondersteuning. Indien behoefte bestaat aan meer langdurige hulp of behandeling, kan Fiom doorverwijzen naar reguliere hulpverlening of de GGZ.
Daarnaast is Fiom dit jaar gestart met de voorbereidingen voor nader onderzoek naar grote verwantschapsnetwerken en de psychosociale gevolgen daarvan voor donorkinderen. Fiom verwacht dat de eerste resultaten in 2028 beschikbaar komen.

Vraag 11

Hoe staat het met het voornemen om in internationaal verband te werken aan maatregelen om te voorkomen dat donorzaad van dezelfde donor in meerdere landen wordt gebruikt?

Nederland zet zich actief in voor internationale afspraken om grote internationale verwantschapsnetwerken als gevolg van grensoverschrijdende donorconceptie tegen te gaan. Nederland pleit in Europese gremia voor een Europees maximum voor het gebruik van het sperma van één donor. Bij de totstandkoming van de Europese SoHO-verordening7 bleek hiervoor in het verleden onvoldoende draagvlak. Recentelijk is de aandacht voor dit onderwerp in Europa echter toegenomen en is er meer draagvlak ontstaan voor het onderzoeken van een Europees maximumaantal nakomelingen per spermadonor. Nederland neemt deel aan de hiervoor ingestelde Europese werkgroep. De eventuele ontwikkeling van een Europees maximum, en een systeem voor toezicht daarop, zal echter nog geruime tijd vergen.

Vraag 12

Deelt u dat inzet op internationale maatregelen onvoldoende is, omdat hiermee geen zicht is op donatie in de privésfeer? Zo ja, welke aanvullende maatregelen wilt u nemen?

Het klopt dat ook met internationale maatregelen niet kan worden voorkomen dat misstanden rond donatie in de privésfeer ontstaan. Donaties in de privésfeer vallen immers buiten de reikwijdte van de Wdkb en buiten het zicht van de overheid en klinieken.
Het kabinet drukt wensouders op het hart zich goed te laten informeren voorafgaand aan de keuze voor donorconceptie, en daarbij de belangen van het toekomstige kind voorop te stellen. Het kabinet vindt het bovendien belangrijk dat wensouders goede afspraken maken met donoren. (Wens)ouders moeten toegang hebben tot betrouwbare informatie over de implicaties en risico’s van donorconceptie – of dat nou plaatsvindt met een bekende («eigen») donor, een donor van een buitenlandse spermabank, of een donor die zichzelf op internet aanbiedt. Voor deze informatie kan iedereen terecht bij het Landelijk Informatiepunt Donorconceptie (LIDC) en bij Fiom.
Als gekozen wordt voor donatie in de privésfeer, verdient het aanbeveling om als wensouder(s) goede afspraken te maken met de donor. Afspraken tussen wensouders en een donor kunnen privaatrechtelijk worden vastgelegd in een donorcontract, zo nodig gecombineerd met een boetebeding, om te voorkomen dat een donor (vaker dan afgesproken) elders gaat doneren. Als de donor het contract schendt, kunnen wensouders privaatrechtelijke stappen tegen de donor overwegen.

Vraag 13

Acht u het stellen van een maximum aan het aantal donaties in de privésfeer nog steeds een te ingrijpende maatregel in relatie tot geboortebeperking, ondanks dat telkens nieuwe gevallen opduiken van personen willens en wetens honderden kinderen verwekken via zaadceldonatie?

Het reguleren van spermadonaties in de privésfeer door donoren die het binnen de klinieken toegestane maximum hebben overschreden, is helaas niet mogelijk en wenselijk. Deze vorm van donorconceptie in de privésfeer valt buiten de reikwijdte van de Wdkb en het zicht van de overheid. Dat betekent dat er geen toezicht kan worden gehouden op (bijvoorbeeld) het aantal nakomelingen per donor.

Vraag 14

Hoe weegt u hiertegenover de impact op de persoonlijke levenssfeer van ouders en kinderen, die bijvoorbeeld te maken hebben met grote verwantschapsnetwerken en psychische belasting?

Het kabinet realiseert zich dat grote verwantschapsnetwerken voor donorkinderen en hun ouders ingrijpende gevolgen kunnen hebben. Uit sociaalwetenschappelijk onderzoek blijkt dat het aangaan en onderhouden van contact met grote aantallen halfbroers en -zussen tijd en emotionele energie kan kosten. De voortdurende uitbreiding van een verwantschapsnetwerk (als er meer halfbroers en -zussen bekend worden) kan daarnaast stress en onzekerheid met zich meebrengen.8
Spermadonaties die in de privésfeer worden gedaan zijn niet wettelijk gereguleerd. Het strafbaar stellen van spermadonaties in de privésfeer door donoren die het binnen de klinieken toegestane maximum hebben overschreden, zou een vorm van geboortebeperking zijn die diep ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer van de betrokkenen. Dergelijke maatregelen moeten niet alleen noodzakelijk en proportioneel zijn, maar ook handhaafbaar. Toezicht op spermadonaties in de privésfeer is niet mogelijk.
Als wensouders kiezen voor een privédonor, verdient het aanbeveling goede afspraken te maken met de donor. Afspraken tussen wensouders en een donor kunnen privaatrechtelijk worden vastgelegd in een donorcontract, zo nodig gecombineerd met een boetebeding, om te voorkomen dat een donor (vaker dan afgesproken) elders gaat doneren. Als de donor het contract schendt, kunnen wensouders privaatrechtelijke stappen tegen de donor overwegen.
Afhankelijk van de specifieke omstandigheden van het geval kan er bij misleiding van wensouders door donoren sprake zijn van een strafbaar feit. Dat is aan de politie en het Openbaar Ministerie om te beoordelen. Het kabinet ziet geen aanvullende mogelijkheden om het strafrecht of andere wetgeving aan te passen.

Vraag 15

Welke mogelijkheden ziet u om via wet- en regelgeving, bijvoorbeeld het strafrecht, grenzen te stellen aan zaadceldonatie in de privésfeer en de aansprakelijkheid bij de donor te leggen?

Zie antwoord vraag 14.

Vraag 1

Kan de Kamer een tabel krijgen, vanaf het jaar 2000, met daarin, per jaar, de (door het CPB) in de Miljoenennota voorspelde economische groei voor het desbetreffende begrotingsjaar en de (iets meer dan een jaar later terugkijkend) daadwerkelijk gerealiseerde economische groei in dat (begrotings)jaar?

2,5
4,2
4
2,3
2
0,2
1,5
0,1
1
2
1,5
2
2,5
3,5
3
3,9
2,5
2,1
1,25
– 3,7
0
1,3
1,5
1,8
1
– 1
0,75
0
0,5
1,6
1,25
2,1
2,4
2,4
1,7
2,8
2,5
2,3
2,6
2,3
1,5
– 3,9
3,5
6,3
3,5
5
1,5
– 0,6
1,5
1,1
1,4
1,6
Bron: CPB-raming (de macro-economische verkenning) zoals opgenomen in de Miljoenennota van het betreffende begrotingsjaar; realisatiecijfers CBS.

Vraag 1

Wat is uw visie op de conclusies van de evaluatie van de «PNR-wet»1 dat: «Hoewel de input van passagiersgegevens die ten behoeve van het onderzoek worden verstrekt bekend is, ontbreekt informatie over de resulterende output. Tot op zekere hoogte is de vraag naar passagiersgegevens van de bevoegde instanties een indicator voor het gebruik ervan, maar het zegt niets over de resultaten en effecten ervan bij de bestrijding van terroristische misdrijven en ernstige criminaliteit.» en «De mate van doeltreffendheid kan echter niet worden gespecificeerd mede ook ten gevolge van de korte tijd dat de PNR-wet in werking is.»?2, 3

Vraag 2

Wat is uw visie op de conclusie van de evaluatie Wet herziening partneralimentatie: «Het is op dit moment echter nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken over het effect van de wetswijziging. Voor de meeste alimentatieregelingen die na 2020 zijn gestart is de wettelijk verkorte maximumduur van vijf jaar immers nog niet verstreken.»4

Vraag 3

Wat is uw visie op de conclusie van de evaluatie Wet homologatie onderhands akkoord (WHOA): «Bij dit alles moet worden opgemerkt dat dit rapport in zekere zin een tussenstand geeft. De evaluatie komt eigenlijk te vroeg. De WHOA schrijft een evaluatie binnen drie jaar na de inwerkingtreding voor, maar de praktijk moet nog vorm krijgen.»?5

Vraag 4

Wat is uw visie op de constatering van de onderzoekers in de evaluatie wetswijziging Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp): «De korte tijd sinds de invoering van de wetswijziging maakt het nog niet mogelijk om echte effecten te identificeren. De eerste trajecten lopen nu pas af en het is nog onbekend hoe de cijfers zich in de komende jaren zullen ontwikkelen. Respondenten bevestigen dat het nog te vroeg is om te spreken van effecten en dat er nog niet met elke wijziging ervaring is opgedaan. Om deze reden richt dit onderzoek zich op het identificeren van mogelijke effecten.»6

Vraag 5

Wat is uw visie op de conclusie van de tussentijdse evaluatie inzake de wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het inroepen van een bedenktijd door het bestuur van een beursvennootschap dat: «De onderzoekers concluderen dat het, gezien de kleine aantallen in de empirische onderzoeken en de korte termijn die is verstreken sinds de invoering van de wet, de vraag blijft of het terecht is om de bedenktijd te relateren aan het investerings- en vestigingsklimaat.»7

Vraag 6

Wat is uw visie op de conclusie van de evaluatie Wet kansspelen op afstand (Wet Koa): «Er is geen sprake van een eenduidige nulmeting van voor de Wet Koa, waardoor het in deze evaluatie ook niet mogelijk is om de huidige situatie te vergelijken met de situatie die er zou zijn geweest zonder de Wet Koa.»?8

Vraag 7

Hoe verhoudt het feit dat de evaluatie van de Wet Koa in november 2024 aan de Staten-Generaal is aangeboden zich tot artikel VIII van die wet, waarin is bepaald dat binnen drie jaar na de inwerkingtreding op 1 april 2021 verslag wordt gedaan van de doeltreffendheid en effecten van de wet in de praktijk? Kunt u toelichten hoe naar uw oordeel invulling is gegeven aan deze evaluatiebepaling?

Vraag 8

Hoe verhouden deze conclusies met betrekking tot a) het plaatsvinden van een evaluatie nadat eigenlijk te weinig tijd is verstreken, b) het ontbreken van een bruikbare nulmeting of c) het niet beschikbaar zijn van de data/gegevens die noodzakelijk zijn om vragen over de effectiviteit van beleid te beantwoorden zich in uw ogen tot een gedegen beleidsvorming en -evaluatie?

Vraag 9

Deelt u de mening dat gedegen wetsevaluaties onontbeerlijk zijn voor het ontwikkelen en verbeteren van wetgeving en voor het functioneren van onze democratie?

Vraag 10

Kunt u aangeven welke stappen er ten aanzien van het ontwikkelen van een handreiking specifiek voor wetsevaluaties zijn gezet naar aanleiding van bijvoorbeeld het onderzoek in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum uit 2016, waaruit bleek dat er geen handreiking bestaat specifiek voor wetsevaluaties?9

Vraag 11

Waarom hebben de bestaande waarborgen voor wetsevaluaties niet kunnen voorkomen dat bij verschillende evaluaties onvoldoende gegevens beschikbaar waren, een adequate nulmeting ontbrak of onvoldoende praktijkervaring was opgedaan om de effecten van de wet te kunnen vaststellen? Kunt u tevens aangeven wie vóór indiening van een wetsvoorstel toetst of de voorgestelde evaluatieopzet, evaluatietermijn en gegevensverzameling daadwerkelijk toereikend en uitvoerbaar zijn?

Vraag 12

Bent u bereid om te werken aan een uitgebreider en doeltreffender kader voor evaluatiebepalingen in het wetgevingsproces om situaties zoals voornoemde te helpen voorkomen?

Vraag 13

Welke rol dient het expliciteren van de aan beleid ten grondslag liggende beleids- of verandertheorie hierbij naar uw mening te spelen?

Vraag 14

Deelt u de mening dat bij het opnemen van een evaluatiebepaling vooraf ten minste moet worden bepaald welke doelstellingen en indicatoren worden geëvalueerd, welke nulmeting nodig is, welke gegevens vanaf inwerkingtreding noodzakelijk en proportioneel moeten worden verzameld, op welk moment zinvolle effectmeting mogelijk is en wie verantwoordelijk is voor de uitvoering van de evaluatie?

Vraag 15

Hoe kijkt u naar de ontwikkeling van «overkoepelende» experimenteer- en evaluatiewetgeving, om het wetgevingsproces meer «evidence-based» in te kunnen richten?

Vraag 16

Hoe kijkt u in dat opzicht naar de toegevoegde waarde van een A/B-test als onderdeel van dergelijk experimenteerinstrumentarium?

Vraag 17

Acht u het bestaande wettelijke instrumentarium toereikend en, zo niet, welke concrete tekortkomingen rechtvaardigen aanvullende wetgeving?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Tienduizenden psychiatrische patiënten na behandeling uit zicht hulpverleners»?1

Vraag 2

Wat is uw reactie op de constatering dat naar schatting minstens 60.000 mensen met een ernstige psychiatrische aandoening buiten beeld van de zorg zijn geraakt, ongeveer een kwart van deze groep?

Vraag 3

Hoe verklaart u dat mensen met ernstige psychiatrische problematiek na behandeling uit beeld van de hulpverlening kunnen raken? Wie is volgens u verantwoordelijk voor de continuïteit van zorg en begeleiding bij en na ontslag uit een ggz-instelling?

Vraag 4

Deelt u de zorg dat het ontbreken van passende begeleiding na ontslag kan leiden tot terugval, crisissituaties, heropnames en dakloosheid? Welke concrete maatregelen neemt u om deze draaideur te doorbreken?

Vraag 5

Hoeveel mensen verlaten jaarlijks een ggz-instelling zonder dat passende vervolgzorg, begeleiding of huisvesting daadwerkelijk is geregeld? Indien u niet over cijfers beschikt, bent u dan bereid dit inzichtelijk te maken?

Vraag 6

Klopt het dat zorgverleners in bepaalde gevallen niet worden vergoed voor het actief zoeken naar patiënten die uit beeld zijn geraakt en dat financiering pas mogelijk is wanneer daadwerkelijk contact met de patiënt is gelegd? Zo ja, acht u dit wenselijk en bent u bereid deze financiering aan te passen?

Vraag 7

Hoe beoordeelt u het feit dat de openbare geestelijke gezondheidszorg (OGGZ), waaronder bemoeizorg, sinds de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015 niet meer expliciet in de wet is opgenomen, terwijl deze zorg volgens de regering wel tot de gemeentelijke taken op grond van de Wmo 2015 behoort?

Vraag 8

Deelt u de zorg dat verschillen tussen gemeenten in de beschikbaarheid en organisatie van bemoeizorg ertoe kunnen leiden dat mensen met ernstige psychiatrische problematiek niet overal op dezelfde ondersteuning kunnen rekenen? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?

Vraag 9

Wat is de actuele stand van zaken van de expliciete wettelijke verankering van de openbare geestelijke gezondheidszorg in de Wmo 2015 via de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams)? Hoe wordt daarbij uitvoering gegeven aan de aangenomen motie-Krul/Bikker over de wettelijke verankering van bemoeizorg en wanneer verwacht u dat deze wettelijke verankering in werking treedt?

Vraag 10

Hoe gaat u uitvoering geven aan de aangenomen moties die ertoe strekken bemoeizorg wettelijk te verankeren en de beschikbaarheid van passende zorg voor mensen met verward of onbegrepen gedrag te verbeteren?

Vraag 11

Deelt u de mening dat voorkomen moet worden dat mensen met ernstige psychiatrische problematiek na ontslag uit een instelling zonder passende vervolgzorg, begeleiding of huisvesting op straat terechtkomen? Zo ja, hoe gaat u dit concreet borgen?

Vraag 12

Welke concrete maatregelen gaat u nemen om het aantal mensen met ernstige psychiatrische problematiek dat buiten beeld van de zorg raakt terug te dringen en binnen welke termijn verwacht u hiervan resultaat?

Vraag 1

Kunt u, omdat u tijdens het commissiedebat Visserij en Landbouw- en Visserijraad van 16 juni 2026 geen duidelijk antwoord kon geven op deze vraag en toezegde hierop schriftelijk terug te komen, nu alsnog precies uiteenzetten op basis van welke ornithologische en juridische criteria Nederland verplicht zou zijn de Hollandse kust als Vogelrustgebied aan te wijzen en welke ruimte Nederland daarbij zelf nog heeft?

Vraag 2

Bent u bekend met het bericht van Rijkswaterstaat waaruit blijkt dat in Zeeland al verschillende strandjes en dijktrajecten zijn afgesloten ten behoeve van kustbroedvogels? Deelt u de zorg dat wat in Zeeland gebeurt, straks ook langs de Hollandse kust kan gebeuren? Zo nee, waarom niet?1

Vraag 3

Kunt u nog steeds ondubbelzinnig uitsluiten dat de aanwijzing van de Hollandse kust als Vogelrustgebied ertoe leidt dat stranden of andere recreatiegebieden geheel, gedeeltelijk of gedurende bepaalde perioden worden afgesloten?

Vraag 1

Bent u bekend met de recente berichtgeving waaruit blijkt dat zowel AVROTROS als Omroep MAX geen verantwoordelijkheid willen nemen voor de Nederlandse deelname aan het Eurovisie Songfestival 2027 en dat ook andere publieke omroepen terughoudend zijn?1 2

Ja.

Vraag 2

Deelt u de opvatting dat het opmerkelijk is dat meerdere publiek gefinancierde omroepen weigeren aan een evenement deel te nemen waarvoor Nederland internationaal rechten bezit en dat op de evenementenlijst van het Mediabesluit 2008 staat vermeld?

Als Minister heb ik hierin geen rol, de Nederlandse Publieke Omroep gaat over de eigen programmatische afwegingen. Inmiddels heeft de NPO laten weten dat de NOS de uitzending zal verzorgen. De redactionele onafhankelijkheid van de omroepen is vastgelegd in de Mediawet 2008 en de persvrijheid volgt uit de grondwettelijke vrijheid van meningsuiting. Het is dan ook aan de omroepen zelf of zij de uitzending en mogelijke deelname willen verzorgen. Het Eurovisie Songfestival staat in de evenementenlijst van het Mediabesluit 2008, maar hierin is alleen bepaald hoe het televisieprogramma moet worden verspreid áls het wordt uitgezonden. Evenementen op de evenementenlijst moeten via een open kanaal toegankelijk zijn wat betekent dat ze niet achter een betaalmuur mogen vallen. De NPO is echter niet verplicht het evenement uit te zenden of deel te nemen.

Vraag 3

Klopt het dat het voor de NPO onduidelijk is of de komende editie überhaupt zal worden uitgezonden? Zo ja, hoe reflecteert u daarop? Houdt de NPO zich wel aan haar wettelijke taak? Zo ja, waarom wel? Zo nee, welke sanctie legt u op?

De NPO heeft de NOS gevraagd verslag te doen van het Songfestival en het uit te zenden. De Mediawet 2008 noch de evenementenlijst uit het Mediabesluit 2008 verplicht de NPO of een afzonderlijke omroep het evenement uit te zenden of deel te nemen. Van schending van wettelijk taken is hier dus geen sprake.

Vraag 4

Klopt het dat de finale van het Eurovisie Songfestival op grond van de evenementenlijst voor een breed publiek beschikbaar moet zijn? Zo ja, hoe wordt aan die verplichting voldaan indien Nederland niet deelneemt?

De evenementenlijst eist niet dat een bepaald evenement voor een breed publiek beschikbaar moet zijn. Voor de evenementen uit de evenementenlijst geldt alleen dat als het evenement als televisieprogramma wordt verspreid, dit op een op een open kanaal moet gebeuren.

Vraag 5

Vindt u dat politieke en/of geopolitieke overwegingen onderdeel zijn van de taakomschrijving van een publieke omroep c.q. omroepvereniging? Zo ja, waar baseert u dat op? Zo nee, welke consequentie verbindt u daaraan?

De verschillende omroepen binnen het publieke bestel vertegenwoordigen hun eigen stromingen om zo vanuit verschillende perspectieven aanbod te maken. De beslissing over de deelname van Nederland aan het Eurovisie Songfestival is een keuze van de betreffende redactie en ligt op basis van de redactionele autonomie bij de betrokken omroeporganisatie. Omroepen maken voortdurend afwegingen over welke programma’s zij wel of niet willen maken. De overwegingen die zij daaraan ten grondslag leggen, zijn aan henzelf.

Vraag 6

Deelt u de mening dat het besluit van AVROTROS om deelname te weigeren vanwege de aanwezigheid van Israël in feite een politieke stellingname betreft en niet primair een programmatische afweging? Zo nee, waar ligt volgens u de grens tussen redactionele onafhankelijkheid enerzijds en politieke activistische keuzes anderzijds?

Zie mijn antwoord op vraag 5.

Vraag 7

Bent u van mening dat belastingbetalers mogen verwachten dat publieke omroepen hun wettelijke en publieke taken uitvoeren ongeacht hun eigen politieke voorkeuren of opvattingen over internationale conflicten?

Omroepen zijn autonoom in het maken van hun eigen redactionele en journalistieke keuzes.

Vraag 8

Klopt het dat de NPO als lid van de European Broadcasting Union (EBU) uiteindelijk verantwoordelijk blijft voor de Nederlandse positie binnen het Eurovisie Songfestival, ongeacht welke omroep de uitvoering verzorgt?

Het is aan de NPO als lid van de EBU om invulling te geven aan het Eurovisie Songfestival binnen de publieke omroep. Maar nogmaals: er is geen verplichting tot uitzending of deelname dus de verantwoordelijkheid van de NPO strekt daar niet toe.

Vraag 9

Welke concrete stappen heeft de NPO sinds het besluit van AVROTROS genomen om te voorkomen dat Nederland ook in 2027 afwezig is op het Eurovisie Songfestival?

Zie mijn antwoord op vraag 3.

Vraag 10

Kunt u bevestigen dat Talpa Network publiekelijk heeft aangeboden mee te denken over een Nederlandse deelname indien de publieke omroep daartoe niet in staat blijkt?

Talpa Network heeft dit inderdaad publiekelijk aangeboden. EBU is echter een samenwerkingsverband tussen publieke omroepen en enkel zij kunnen het Eurovisie Songfestival uitzenden en zijn verantwoordelijk voor een eventuele Nederlandse inzending.

Vraag 11

Bent u bereid met de NPO in gesprek te gaan over scenario’s waarbij commerciële partijen een ondersteunende of uitvoerende rol kunnen vervullen indien geen publieke omroep bereid blijkt de Nederlandse deelname te organiseren?

Dat is aan de NPO zelf; zie mijn antwoord op vraag 10.

Vraag 12

Bent u bereid te onderzoeken of de Nederlandse rechten op deelname en organisatie, indien publieke omroepen daar structureel geen gebruik van wensen te maken, via de NPO kunnen worden ondergebracht bij commerciële mediapartijen of gedeeld kunnen worden? Zo nee, waarom niet?

Als Minister ga ik hier niet over, dat is aan de EBU.

Vraag 13

Bent u bereid hierover in overleg te treden met de NPO, commerciële media en de EBU, zodat wordt voorkomen dat Nederland door interne politieke discussies binnen het publieke bestel opnieuw afwezig blijft op het Eurovisie Songfestival?

Dat is niet mijn rol als Minister; zoals ik eerder heb toegelicht zijn omroepen autonoom in het maken van hun eigen redactionele en journalistieke keuzes.

Vraag 14

Deelt u de mening dat het moeilijk uitlegbaar is dat commerciële partijen zich bereid tonen mee te denken over Nederlandse deelname, terwijl publieke omroepen die hiervoor belastinggeld ontvangen zich juist terugtrekken?

De NPO ontvangt belastinggeld voor uitvoeren van hun wettelijke taak. Voor het Eurovisie Songfestival ontvangt de NPO geen specifieke bekostiging.

Vraag 15

Welke gevolgen hebben volgens u het herhaaldelijk afzien van deelname door Nederlandse publieke omroepen voor de internationale positie van Nederland binnen de EBU?

De EBU is een Europees samenwerkingsverband tussen publieke omroepen en reikt verder dan enkel het Eurovisie Songfestival. Een besluit over eventuele deelname staat los van de positie van de NPO binnen de EBU.

Vraag 16

Wanneer is de deadline voor het kiezen van een liedje plus vertolker zodat met voldoende voorbereiding Nederland weer meedoet aan het Eurovisie Songfestival?

De NPO heeft bekendgemaakt dat een speciaal opgericht team zich verder zal bezighouden met de deelname van 2027. Ik heb geen zicht op welke deadlines of planningen daar precies bij horen.

Vraag 17

Voelt u zich als hoeder van het stelsel verantwoordelijk om dit laatste te bewerkstelligen?

Nee. Zie mijn antwoord op vraag 2.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Gezin in jeugdzorg kost Westerwolde bijna 1,5 miljoen euro», waaruit blijkt dat drie kinderen zonder hun ouders op een vakantiepark verblijven, daar 24 uur per dag door twee personen worden begeleid en waarvoor de gemeente dit jaar bijna 1,5 miljoen euro betaalt?1

Ja.

Vraag 2

Waren deze drie kinderen opgenomen in de nulmeting Zicht op Jeugd, waarin op peildatum 1 mei 2026 768 jeugdigen in een één-op-éénplaatsing zijn geteld? Zo ja, sinds wanneer was hun situatie bij de betrokken jeugdregio en bij uw ministerie bekend?

Uit contact met de gemeente Westerwolde verneem ik dat deze jeugdigen zijn opgenomen in de nulmeting «Zicht op Jeugd», met peildatum 1 mei 2026.
Mijn ministerie beschikt niet over gegevens m.b.t. de inhoudelijke omstandigheden van de 768 jeugdigen die in een één-op-één plaatsing verblijven.

Vraag 3

Indien deze kinderen niet in de nulmeting zijn opgenomen, wat is daarvan de reden en wat zegt dit volgens u over de volledigheid van het genoemde aantal van 768 jeugdigen?

Zoals ik hierboven heb aangegeven, zijn deze jeugdigen opgenomen in de nulmeting.
Met betrekking tot de volledigheid van het genoemde aantal van 768 jeugdigen, wil ik benadrukken dat het OZJ in haar rapportage aangeeft dat deze aantallen met de nodige voorzichtigheid moeten worden geïnterpreteerd. Dit houdt ook in dat er geen garantie is dat deze aantallen volledig zijn.

Vraag 4

Hoe verhoudt deze casus zich tot uw eerdere aankondiging dat gemeenten, gecertificeerde instellingen en regionale expertteams gezamenlijk zicht moeten krijgen op deze jongeren, hun veiligheid, de passendheid van de zorg en de hulp die zij nodig hebben, en dat bij niet-passende zorg moet worden toegewerkt naar passende zorg?

In verband met privacy kan ik niet ingaan op deze specifieke casus.
Ik heb vernomen van de gemeente Westerwolde dat deze jeugdigen zijn meegenomen in de nulmeting, omdat de casus valt onder de meegegeven definitie van één-op-één plaatsingen2.
In algemene zin wil ik benadrukken dat het voor de hand ligt dat een gemeente – wanneer een casus past binnen de definitie van een één-op-één plaatsing – deze jeugdigen in beeld brengt, en daarbij kijkt naar hun veiligheid en de passendheid van zorg. En dat zij – bij niet passende zorg – onderzoeken hoe kan worden toegewerkt naar passende hulp en zorg voor dit gezin.

Vraag 5

Welke rol hebben de betrokken gecertificeerde instelling en het regionale expertteam in deze specifieke casus gespeeld bij het vinden van passende zorg en waarom is het tot op heden niet gelukt om voor deze drie kinderen een passende structurele plek te realiseren?

In verband met privacy kan ik niet ingaan op deze specifieke casus.
In algemene zin kan ik zeggen dat ik het van groot belang vindt dat – wanneer er jeugdigen zijn die in een één-op-één setting verblijven – de gemeente, de gecertificeerde instelling (GI; indien deze betrokken is) en het regionaal expertteam (RET), gezamenlijk op zoek gaan naar het vinden van passende hulp voor jeugdigen. Ook wanneer sprake is van complexe problematiek.

Vraag 6

Hoe verhoudt het langdurige verblijf van deze kinderen op een vakantiepark zich tot uw eerdere uitgangspunt dat een één-op-éénplaatsing slechts in het directe en aantoonbare belang van een jeugdige of als tijdelijke overbrugging naar geschikt aanbod zou moeten plaatsvinden? Wanneer is volgens u nog sprake van een tijdelijke overbrugging?

Zoals ik reeds in mijn brief van 15 april jl.3 schreef, vind ik één-op-één plaatsingen in principe niet wenselijk. Tegelijkertijd is het niet aan mij om te beoordelen of er in deze casus sprake is van niet-passende hulp. Dit is aan de gemeente Westerwolde, in samenspraak met de betrokken GI en het RET. Ook is het aan hen om – als de gemeente Westerwolde concludeert dat er geen sprake is van veilige en/of passende hulp -te komen tot een geschikt aanbod.
Een één-op-één plaatsing kan in sommige gevallen echter wel passend zijn. Bijvoorbeeld wanneer dit in het directe en aantoonbare belang van de jongere is en daarmee onderdeel is van het behandelplan. Ook in een crisissituatie kan een één-op-één plaatsing het minst schadelijk zijn voor de jongere ter overbrugging naar geschikt aanbod in de eigen regio. Het is hierbij zeer lastig om vast te leggen wanneer er sprake is van een tijdelijke overbrugging, en hoe lang een dergelijke plaatsing passend is. Dit is afhankelijk van de omstandigheden van de jeugdige en diens gezin.

Vraag 7

Hoe verklaart u dat binnen het huidige jeugdzorgstelsel bijna 1,5 miljoen euro per jaar kan worden besteed aan deze noodconstructie, terwijl voor deze drie kinderen kennelijk geen passende structurele zorgplek beschikbaar is? Waar zit in deze casus concreet de blokkade?

In verband met privacy kan ik niet ingaan op deze specifieke casus.
In algemene zin benadruk ik dat ik één-op-één plaatsingen onwenselijk vindt, omdat het veelal gaat om een oplossing die (meestal) niet bijdraagt aan het verhelpen van de complexe problematiek waar de jeugdige en diens gezin mee te maken hebben. En die ook nog eens zeer kostbaar kan zijn.

Vraag 8

Kunt u aangeven hoeveel jeugdigen op dit moment daadwerkelijk verblijven in vakantiehuisjes, appartementen of vergelijkbare noodconstructies – gegeven het feit dat uit Zicht op Jeugd blijkt dat regio's de feitelijke verblijfssetting en mate van individuele begeleiding niet altijd registreren en dat de uitkomsten slechts als een eerste voorzichtige indicatie kunnen worden beschouwd? Indien u dat niet kunt, hoe en wanneer u ervoor zorgt dat dit wel inzichtelijk wordt?

Nee, dat kan ik niet aangeven. Zoals u aangeeft, wordt de feitelijke verblijfplaats over het algemeen niet geregistreerd door gemeenten.
Op dit moment ben ik in overleg met VNG en gemeenten voor een vervolg uitvraag om te kunnen volgen hoe het aantal plaatsingen zich ontwikkelt. Daarbij bekijk ik met hen wat nodig is om structureel beter inzicht te krijgen. Zo verkennen we welke structurele aanpassingen in informatiesystemen nodig zijn om bijvoorbeeld wel de feitelijke verblijfplaats te kunnen registeren. Ik blijf de komende tijd in nauw overleg met jeugdregio’s over de stappen die zij zetten.
Daarnaast werk ik met VNG, gemeenten en de bovenregionale expertisenetwerken een doorbraakaanpak uit om voor deze jongeren tot passende zorg te komen, bij voorkeur in de eigen regio. Ik vraag het Ondersteuningsteam Zorg voor Jeugd om deze aanpak samen met jeugdregio’s te organiseren.

Vraag 9

Bent u bereid deze casus expliciet te betrekken bij het bestuurlijk overleg van 10 september met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en brancheorganisaties over het terugdringen van één-op-éénplaatsingen en het realiseren van voldoende passende jeugdhulp?

Alhoewel deze casus niet expliciet is besproken in het bestuurlijk overleg, heb ik – samen met de VNG en de Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd (BGZJ) – afgesproken dat we het aantal één-op-één plaatsingen willen terugdringen en voldoende passende hulp te realiseren voor jeugdigen met complexe problematiek.
Om dit te bereiken werk ik samen met gemeenten en de bovenregionale expertisenetwerken een doorbraakaanpak uit om voor deze jongeren tot passende zorg te komen, bij voorkeur in de eigen regio. Ik vraag het Ondersteuningsteam Zorg voor Jeugd om deze aanpak samen met jeugdregio’s te organiseren. Het startpunt hierbij is dat jeugdregio’s samen met gecertificeerde instellingen (GI’s) de komende maanden, zoveel als mogelijk met bestaande steunstructuren als de regionale expertteams (RETs), gaan zoeken naar oplossingen voor deze kinderen en jongeren. Daar worden de mogelijkheden voor onderwijs in betrokken. Waar nodig kunnen de bovenregionale expertisenetwerken de RETs hierbij ondersteunen.

Vraag 10

Bent u bereid de Kamer bij de toegezegde terugkoppeling na dit bestuurlijk overleg tevens te informeren hoeveel van de 768 jeugdigen inmiddels zijn doorgestroomd naar passende zorg, hoeveel nog in een één-op-éénplaatsing verblijven en wat de belangrijkste oorzaken zijn waardoor passende zorg voor deze jeugdigen niet beschikbaar komt?

Bij de uitvraag voor dit eerste landelijk beeld zijn gemeenten gevraagd om het aantal jeugdigen dat op peildatum 1 mei 2026 verbleef in een één-op-één setting (of buitencontractueel, buitenregionaal aanbod) in beeld te brengen. Gemeenten en jeugdregio’s hebben hiervoor onderzoek gedaan binnen hun systemen, onder andere door het berichtenverkeer te raadplegen, en hebben waar nodig dossiers bekeken. Er is geen dashboard, waaruit dagelijks een actueel beeld kan worden opgevraagd. Reden hiervoor is dat de gevraagde informatie niet op een dergelijke manier wordt geregistreerd door gemeenten. Gemeenten registreren over het algemeen voornamelijk datgene wat nodig is voor betaling van facturen (met name startdatum beschikking en hoofdaannemer).
Zoals ik in de beantwoording van vraag 8 reeds aangaf, wordt op dit moment gewerkt aan een verdiepingsslag op dit eerste landelijke beeld, om de jeugdigen die verblijven in een één-op-één setting (of buitencontractueel, buitenregionaal aanbod) nog beter in zicht te krijgen. Ik zal uw Kamer begin 2027 informeren over de voortgang.

Vraag 1

Klopt het dat een deel van de Kamer, waaronder fractievoorzitter(s) van de coalitie, door het kabinet op de hoogte is gebracht van de budgettaire wijzigingen ten opzichte van het coalitieakkoord?

In het kader van de begrotingsvoorbereiding hebben gesprekken plaatsgevonden met fractievoorzitters en financieel woordvoerders van diverse partijen; ook van de coalitiepartijen. Deze gesprekken hebben bijgedragen aan de vormgeving van de Miljoenennota, de ontwerpbegrotingen en het Belastingplan. Deze liggen op dit moment ter advisering voor bij de Raad van State. Ik kan op dit moment niet ingaan op specifieke maatregelen die in de media worden genoemd, aangezien ik daarmee maatregelen zou bevestigen of ontkennen. Zoals toegelicht in de Kamerbrief van de Minister van Financiën van 2 september 2026 ontvangt uw Kamer de Miljoenennota, de ontwerpbegrotingen en het Belastingplan, zoals gebruikelijk2, in aanloop naar Prinsjesdag op vrijdag 11 september onder embargo.

Vraag 2

Erkent u dat sommige journalisten op de hoogte zijn van de budgettaire wijzigingen ten opzichte van het coalitieakkoord, waaronder journalisten van RTL?1

Zie antwoord vraag 1.

Vraag 3

Erkent u dat de wetsbehandeling van de Wet Werkelijk Rendement Box 3 bij de Eerste Kamer ligt en dat er dus geen enkele reden is waarom het kabinet geheim zou moeten houden wat hierover is besloten?

Op 19 juni 2026 is uw Kamer door de Staatssecretaris van Financiën geïnformeerd over het proces om het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 te verbeteren.3 Uw Kamer zal in lijn met deze Kamerbrief op Prinsjesdag nader worden geïnformeerd.

Vraag 4

Klopt het dat het kabinet voornemens is om informatie te geven inzake budgettaire wijzigingen van het coalitieakkoord aan Kamerleden die voorafgaand aan Prinsjesdag met het kabinet in gesprek gaan?

Zie het antwoord op vragen 1 en 2.

Vraag 5

Klopt het dat het kabinet juridisch is toegestaan om informatie inzake budgettaire wijzigingen van het coalitieakkoord te delen met de hele Kamer? Zo niet, hoe verhoudt dit zich tot de antwoorden bij vraag 1 en vraag 4?

Er is strikt genomen geen verbod om informatie te delen met de hele Kamer over budgettaire wijzigingen. Tegelijkertijd betekent het samenspel van artikel 65 en 105 van de Grondwet, het streven naar ordelijke besluitvormingsmomenten ten aanzien van de overheidsfinanciën en naar een ordelijk wetgevingsproces, waarin ook de Afdeling advisering van de Raad van State adviseert over de Miljoenennota, de ontwerpbegrotingen en het Belastingplan, dat hieraan feitelijk geen gevolg kan worden gegeven zonder dat deze waarden worden ondergraven. Hierom houdt het kabinet vast aan de bestaande afspraken ten aanzien van de verstrekking onder embargo de vrijdag voorafgaand aan Prinsjesdag. Zie voorts het antwoord op vraag 6.

Vraag 6

Wat bedoelde u precies met uw uitspraak bij de wekelijkse persconferentie (vrijdag 21 augustus 2026) dat het embargo eigenlijk steeds minder waarde heeft?

Het is onmiskenbaar dat ieder jaar (delen) van de uitkomsten van de augustusbesluitvorming voortijdig uitlekken. Dit staat een goed debat over de kabinetsplannen, integraal en in samenhang, soms in de weg. Zoals ik ook in mijn persconferentie op 4 september 2026 heb aangegeven ga ik graag na de Algemene Politieke Beschouwingen met de voorzitter van de Tweede Kamer in gesprek over de wijze waarop de Kamer – los van de huidige begroting – in aanloop naar Prinsjesdag goed geïnformeerd kan worden over de begrotingsbesluitvorming.

Vraag 7

Kunt u gelet op bovenstaande antwoorden zo snel mogelijk voldoen aan het verzoek van een Kamermeerderheid om de budgettaire wijzigingen van het coalitieakkoord (dus niet de daadwerkelijke begrotingswetten en Miljoenennota) alsnog met de hele Kamer te delen?

Zie antwoord vragen 1 en 2.

Vraag 8

Kunt u deze vragen een voor een beantwoorden uiterlijk maandag 7 september om 17:00?

De vragen zijn zo spoedig mogelijk beantwoord.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Verband tussen maatschappelijke zorgen en het hebben van een psychische aandoening» en de resultaten van de tweede meting van NEMESIS-3 van het Trimbos-instituut?1

Ja, ik ben hiermee bekend.

Vraag 2

Hoe beoordeelt u de uitkomst dat volwassenen die zich veel zorgen maken over maatschappelijke problemen, waaronder internationale spanningen, energievoorziening en de kosten van het dagelijks leven, vaker een psychische aandoening hebben dan mensen die hierover geen of weinig zorgen hebben?

De resultaten laten een verband zien tussen maatschappelijke zorgen en het hebben van psychische aandoeningen. Wel is het belangrijk om voorzichtig te zijn met de interpretatie van de gevonden resultaten. Uit de resultaten van het onderzoek kan geen rechtstreeks verband worden afgeleid dat maatschappelijke zorgen leiden tot psychische aandoeningen. Het Trimbos Instituut benadrukt daarbij dat niet kan worden vastgesteld wat oorzaak en gevolg is. Het is mogelijk dat mensen die zich meer zorgen maken over maatschappelijke ontwikkelingen een groter risico hebben op een psychische aandoening, maar het kan ook zijn dat mensen met een psychische aandoening zich juist meer zorgen maken over maatschappelijke ontwikkelingen.
Ondanks deze nuancering onderstrepen de uitkomsten het belang van een brede blik op mentale gezondheid. Het is daarbij belangrijk om niet alleen te kijken naar psychische klachten, maar ook naar de omstandigheden waarin mensen leven. Psychische problemen staan immers niet altijd op zichzelf en kunnen samengaan met zorgen of problemen op andere leefgebieden. Door de leefwereld van mensen centraal te stellen en ondersteuning en zorg waar nodig in samenhang te organiseren, kan beter worden aangesloten bij wat mensen nodig hebben om hun mentale gezondheid te versterken en te herstellen.
Over de aanvullende inzet van het kabinet voor mentale gezondheid en GGZ wordt de Kamer geïnformeerd in de Toekomstbrief mentale gezondheid en GGZ, die voorafgaand aan de VWS-begrotingsbehandeling wordt toegezonden.

Vraag 3

Hoe beoordeelt u specifiek de uitkomst dat 28 procent van de mensen die zich veel zorgen maken over de kosten van het dagelijks leven een psychische aandoening heeft, en dat bij deze groep stemmings- en angststoornissen vaker voorkomen?

In 2023 publiceerde het Trimbos Instituut de factsheet «Financiële situatie van mensen met ernstige psychische aandoeningen».2 Hierin benoemt het Trimbos Instituut dat uit onderzoek blijkt dat het hebben van financiële problemen (sterk) samenhangt met psychische klachten. Zo zorgen blijvende financiële problemen vaak voor stress en kunnen ze bijvoorbeeld de mate waarin mensen angst- en depressieklachten ervaren versterken. Volgens het Trimbos Instituut wijst onderzoek ook op de tweezijdigheid van deze relatie: financiële problemen verhogen de kans op psychische problemen en mensen met psychische problemen hebben meer kans op financiële problemen.
Tegen die achtergrond is het niet verrassend dat ook uit het NEMESIS-onderzoek blijkt dat er een verband bestaat tussen het hebben van veel zorgen over de kosten van het dagelijks leven en het hebben van een psychische aandoening. Echter, zoals bij de beantwoording van de vorige vraag aangegeven, is niet duidelijk wat oorzaak en wat gevolg is.
Wel onderstreept deze uitkomst dat het belangrijk is om zowel bij preventie als bij ondersteuning en zorg voor mentale problemen, oog te hebben voor financiële en andere maatschappelijke omstandigheden van mensen en de zorgen die zij daarover ervaren. Het kabinet stimuleert dan ook dat mentale gezondheid zo goed mogelijk wordt meegenomen in alle andere beleidsterreinen. In het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) zijn afspraken gemaakt om samenwerking tussen partijen op het snijvlak van (eerstelijns)zorgdomein en sociaal domein te versterken. Zo wordt vanuit het AZWA onder meer ingezet op het versterken van sociaal verwijzen. Sociaal verwijzen bevordert passende en tijdige ondersteuning op de juiste plek, voor (jong)volwassenen met psychosociale problemen die een sociaal-maatschappelijke oorzaak hebben. Middels de basisfunctionaliteit sociaal verwijzen wordt bevorderd dat inwoners vanuit de eerstelijnszorg naar het sociaal domein worden verwezen en vandaaruit passende ondersteuning krijgen, wanneer (enkel) (para)medisch aanbod geen oplossing biedt.

Vraag 4

Wat is uw reactie op de bevinding dat juist jongvolwassenen van 21 tot en met 27 jaar vaker veel zorgen hebben over de kosten van het dagelijks leven?

Het kabinet neemt deze zorgen serieus. Deze groep staat in een belangrijke fase in hun leven: ze studeren, starten op de arbeidsmarkt, bouwen aan hun toekomst en hebben vaak nog beperkte financiële buffers. Een stabiel inkomen, passend werk en betaalbare huisvesting dragen bij aan mentale gezondheid.
Begin oktober 2026 ontvangt de Tweede Kamer de Toekomstbrief mentale gezondheid en ggz, waarin het kabinet ingaat op het belang van «mentale gezondheid in alle beleidsterreinen».

Vraag 5

Welke betekenis geeft u aan deze onderzoeksresultaten voor het huidige beleid gericht op de mentale gezondheid van jongvolwassenen, mede gezien het feit dat ook uit andere landelijke cijfers blijkt dat mentale problematiek relatief vaak voorkomt onder jongvolwassenen?

Het kabinet vindt het zorgelijk dat de mentale gezondheid van jongvolwassenen onder druk staat. Het onderzoek laat zien dat mentale gezondheid samenhangt met verschillende factoren, zoals zorgen over de woningmarkt of de kosten van het dagelijks leven. Hoewel deze zorgen niet specifiek zijn voor jongvolwassenen, blijkt uit het onderzoek dat zorgen over de kosten van het dagelijks leven bij deze groep relatief vaak een rol spelen. De bevindingen bevestigen het belang van de huidige brede aanpak van mentale gezondheid, zoals toegelicht bij vraag 3. Deze richt zich onder meer op het bespreekbaar maken van mentale gezondheid en het versterken van mentale vaardigheden, die het kabinet ondersteunt met instrumenten zoals het platform In je Bol3 en Checkers4. Daarnaast zet het kabinet in op mentaal gezonde leefomgevingen, onder meer in het onderwijs en op het werk5 en heeft het aandacht voor bredere factoren die van invloed zijn op de mentale gezondheid, zoals bestaanszekerheid. Begin oktober 2026 komt het kabinet met de Toekomstbrief mentale gezondheid en ggz waarin het kabinet met aanvullende maatregelen komt om met een brede aanpak de mentale gezondheid van (jong)volwassenen in Nederland te versterken.

Vraag 6

Wordt binnen NEMESIS-3 vervolgonderzoek gedaan waarmee meer inzicht kan worden verkregen in de relatie of maatschappelijke zorgen het risico op een psychische aandoening vergroten, of dat mensen met een psychische aandoening zich sneller zorgen maken over maatschappelijke ontwikkelingen? Zo nee, bent u bereid dit te laten onderzoeken?

Het Trimbos Instituut geeft aan dat de opzet van NEMESIS-3 in principe de mogelijkheid biedt om vervolgonderzoek te doen naar de richting van het verband tussen maatschappelijke zorgen en psychische aandoeningen. Dat kan wanneer de gegevens van de derde meting beschikbaar zijn. De derde meting van NEMESIS-3 loopt momenteel en wordt naar verwachting eind 2027 afgerond. Te zijner tijd zal met het Trimbos Instituut in gesprek gegaan worden over eventuele uitwerking van dit onderwerp.
Omdat NEMESIS-3 een observationeel onderzoek is, kunnen de gegevens overigens geen definitief causaal verband aantonen.

Vraag 7

De hoofdonderzoeker stelt dat het goed is om te kijken of maatschappelijke zorgen een rol spelen wanneer mensen hulp zoeken. In hoeverre worden financiële zorgen en andere maatschappelijke problemen momenteel daadwerkelijk betrokken bij de beoordeling en ondersteuning van mensen die hulp zoeken vanwege mentale klachten?

Hier heeft het kabinet geen zicht op; dit gebeurt immers in de vertrouwelijkheid van de spreekkamer. Het is aan professionals in zorg en sociaal domein om een zo goed mogelijk beeld te krijgen van iemands hulpvraag, en de vervolgstappen ten aanzien van ondersteuning of behandeling hierop aan te laten sluiten. Maatschappelijke zorgen kunnen zeker onderdeel zijn van het gesprek wanneer iemand kampt met mentale klachten.
In AZWA zijn afspraken gemaakt over (door)ontwikkeling van mentale gezondheidsnetwerken, en daarbinnen het «verkennend gesprek». Bij een verkennend gesprek gaan een ggz-behandelaar en een medewerker van het sociaal domein samen in gesprek met de patiënt, om zo te onderzoeken wat precies de hulpvraag is, en welke hulp of zorg daar het beste bij aansluit. Het verkennend gesprek heeft een brede insteek, waarbij ook financiële zorgen en zorgen over andere maatschappelijke problemen kunnen worden meegenomen.

Vraag 8

Welke concrete beleidsconsequenties verbindt u aan de resultaten van dit onderzoek, dat in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport wordt uitgevoerd, en bent u bereid de Kamer hierover te informeren?

Zoals toegelicht bij vraag 3 en 5, bevestigen de resultaten het belang van een brede aanpak van mentale gezondheid, met daarbij aandacht voor maatschappelijke factoren die van invloed zijn op de mentale gezondheid. Begin oktober 2026 komt het kabinet met de Toekomstbrief mentale gezondheid en ggz. Daarmee wordt de Kamer geïnformeerd over de verdere beleidsinzet voor de mentale gezondheid van (jong) volwassenen en ggz in Nederland.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht van 15 juli in het FD «Ambtenaren Financiën adviseerden negatief over afspraken met Tata Steel»?1

Vraag 2

Kunt u bevestigen dat dit advies is opgesteld ter voorbereiding van het overleg van bewindspersonen op 26 september, en kunt u de volledige beslisnota (ongelakt, voor zover de wet dit toestaat) alsnog aan de Kamer doen toekomen?

Vraag 3

Aangezien de eerste, en daarmee waarschijnlijk de voornaamste reden, waarom er negatief geadviseerd wordt volledig is weggelakt, en dit het ingewikkeld voor de Kamer maakt om de overheid goed te kunnen controleren, kunt u minstens deze zin alsnog delen met de Kamer (in het kader van Artikel 68 van de Grondwet) of op zijn minst openbaar maken over welk onderwerp die zin gaat?

Vraag 4

Ben u bereid daarnaast de Kamer (in het kader van Artikel 68 van de Grondwet) te informeren over het volledige besluitvormingsproces, inclusief de missende passages uit de Woo-documenten die inhoudelijk relevant zijn?

Vraag 5

Er wordt aangegeven dat meningen van de verschillende bewindspersonen over het tekenen van de Joint Letter of Intent (JLoI) niet gedeeld kunnen worden. Het is echter wel van belang om te weten welke redenen bewindspersonen hadden die niet wilde tekenen; ging dit bijvoorbeeld om de staatskas, economie, gezondheid en/of milieu?

Vraag 6

Wat was de precieze aard van het risico dat ambtenaren aanduidden als «subsidiefuik»? En hoe beoordeelt u de vrees dat steun aan Tata Steel hierdoor structureel van karakter zou kunnen worden in plaats van eenmalig? Op welke onafhankelijke en recente bronnen baseert u uw mening?

Vraag 7

Welke aannames over toekomstige staalprijzen en energiekosten lagen ten grondslag aan de business case voor de JLoI, en op welke bronnen en scenario's waren deze aannames precies gebaseerd?

Vraag 8

Kunt u toelichten waarom de aannames van ambtenaren als onvoldoende onderbouwd werden bestempeld, en bent u bereid deze aannames extern te laten valideren voordat een definitieve maatwerkafspraak wordt gesloten? Zo nee, waarom niet en op welke onafhankelijke bronnen baseert u uw mening?

Vraag 9

Hoe verhoudt de door het kabinet voorgenomen maatwerkafspraak met Tata Steel zich tot de PWC-conclusie dat DRI-installaties op zowel waterstof als gas in centraal Europa, en dus ook Nederland, niet kunnen concurreren met productie van ijzer uit ijzererts in andere delen van de wereld, ook na inachtneming van CBAM?2 Kunt u dat met recente en onafhankelijke bronnen onderbouwen?

Vraag 10

Op basis van welke concrete, door het kabinet onafhankelijk getoetste scenario’s en prijsaannames voor CO2, energie en grondstoffen acht het kabinet het verantwoord om met een maatwerkafspraak te investeren in een fabrieksconcept dat volgens PwC structureel niet kan concurreren, en door welke onafhankelijke partij zijn deze scenario’s en aannames getoetst?

Vraag 11

Heeft het kabinet doorgerekend wat de langetermijngevolgen zijn voor werkgelegenheid, staatssteunrisico’s en de kans op «stranded assets» voor de verschillende scenario’s voor Tata Steel in Nederland, en door welke onafhankelijke partij zijn deze gevolgen getoetst?

Vraag 12

Kan de Minister van KGG reflecteren op het feit dat onder andere milieuorganisaties, omwonenden, de AMVI en de Expertgroep Gezondheid onvoldoende garanties zien voor gezondheidswinst, maar haar voorganger als één van de belangrijke redenen om te tekenen de gezondheidswinst benoemde? Op welke onafhankelijke bronnen en toetsing baseert u uw mening?

Vraag 13

Hoe staat het met de uitvoering van motie Oosterhout en Kostić om juridische consequenties en risico’s voor de staat extern juridisch te toetsen en wanneer kan de Kamer een analyse van de juridische consequenties en risico’s verwachten?3

Vraag 14

Waarom staat in de beslisnota dikgedrukt dat een totaalverbod op staalslakken grote impact heeft op Tata Steel, en niet dat het schade brengt aan het milieu? Waarom weegt de eventuele schade aan het Indiase bedrijf Tata Steel zwaarder dan de schade aan omwonenden, de leefomgeving en de gehele samenleving?

Vraag 15

Vindt u het de taak van de overheid om zich zorgen te maken over de businesscase van Tata Steel wanneer giftige staalslakken niet meer klakkeloos door het hele land kunnen worden verspreid, of moet de nadruk van de overheid liggen om zo snel mogelijk deze afvalstof niet meer de leefomgeving te laten vervuilen?

Vraag 16

Kunt u reflecteren op het statement «in een krappe arbeidsmarkt is het argument voor behoud van werkgelegenheid minder relevant», en waarom het kabinet werkgelegenheid dan toch als argument aandraagt als reden om de maatwerkafspraken te sluiten?

Vraag 17

Aangezien in de brief staat dat waterstof te duur is en biomethaan gebruikt zal worden, hoe groot wordt bij doorvoering van de plannen de vraag van Tata Steel naar biomethaan, en is er voldoende biomethaan beschikbaar om Tata Steel hierin te voorzien? Zijn deze cijfers onafhankelijk gevalideerd en zo niet, bent u bereid deze cijfers alsnog te laten valideren?

Vraag 18

Kunt u schetsen en onderbouwen in welke mate de biomethaan zal komen uit de vee-industrie en hoe u het gevaar van een lock-in dan beoordeelt?

Vraag 19

Hoe groot is de klimaatwinst nog wanneer de overstap naar biomethaan wordt gemaakt, wanneer ook wordt gekeken naar de bredere klimaatimpact van onder andere de afhankelijkheid van de bio-industrie die wordt gecreëerd door een enorme vraag naar biomethaan?

Vraag 20

Aangezien wordt aangegeven dat stukken die gaan over een standpunt van een organisatie wat betreft biomethaan niet gedeeld kunnen worden, kunt u aan deze organisatie vragen of de gegevens uit de brief die ze hebben gestuurd alsnog openbaar mag worden gemaakt in het belang van de besluitvorming door de Kamer? Zo nee, waarom niet?

Vraag 21

Aangezien Tata Steel ook door wetgeving, zoals rond het EU-ETS, wordt aangezet tot het reduceren van zijn klimaatimpact, in hoeverre is de additionaliteit van de maatregelen onder de maatwerkafspraken vastgesteld en onafhankelijk getoetst? Hoeveel klimaatimpact wordt er gegarandeerd «bovenwettelijk» gereduceerd zoals steeds wordt gesteld?

Vraag 22

Welke andere maatregelen zijn overwogen om Tata Steel te laten verduurzamen, en waarom wordt hier niet gekozen voor normerend beleid, in plaats van het financieel belonen van slecht gedrag van een bedrijf dat jarenlang de regels overtreedt, niet op tijd heeft geïnvesteerd in onderhoud en door de toezichthouder «opportunistisch en calculerend» wordt genoemd?

Vraag 23

Aangezien in de JLoI is vastgelegd dat veranderingen aan de CO2-heffing een opzeggrond vormen voor Tata Steel, hoe groot schat u de risico’s dat dit en ander (klimaat, financiën, etc.) beleid negatief worden beïnvloed door eventuele maatwerkafspraken en in welke mate? Welk precedent schept dit voor afspraken met andere bedrijven of industrieën?

Vraag 24

Klopt het dat ambtenaren twijfels hebben geuit over de levensvatbaarheid van Tata Steel op langere termijn? Zo ja, welke concrete twijfels waren dit en in hoeverre wegen deze mee in de besluitvorming over de maatwerkafspraak?

Vraag 25

Waarom is, ondanks dit ambtelijk advies, toch besloten de intentieverklaring te ondertekenen? Welke afweging heeft daaraan ten grondslag gelegen?

Vraag 26

De Minister heeft ondertekend «op voorwaarde dat een aantal alternatieve scenario's zou worden onderzocht», dus kunt u exact aangeven welke scenario's dit zijn, door wie deze worden onderzocht en wanneer de resultaten daarvan met de Kamer worden gedeeld?

Vraag 27

Aangezien ambtenaren adviseerden deze scenario's door een extern, onafhankelijk bureau te laten uitvoeren, is dit advies overgenomen? Zo nee, waarom niet, en wie voert het onderzoek dan wel uit? Wanneer kan de Kamer een analyse van de scenario’s verwachten?

Vraag 28

Is er inmiddels een oplossing gevonden voor de saneringskosten van de grond indien Tata Steel op enig moment zou besluiten te vertrekken of de productie te staken? Zo nee, welk bedrag houdt het kabinet hiervoor aan, gegeven dat het eerdere rapport-Wijers sprak over een niet-onderbouwd bedrag tot € 12 miljard en het kabinet heeft toegegeven dat daar geen grondige berekeningen voor zijn?

Vraag 29

Bent u bereid, gelet op deze onzekerheid over saneringskosten, harde financiële waarborgen in de eventuele maatwerkafspraak op te nemen zodat Tata Steel deze kosten op zich moet nemen, ook gezien de uitspraak van het OM over sanering van 14 juli?

Vraag 30

Bent u bereid om, voordat een definitieve maatwerkafspraak eventueel wordt gesloten, deze eerst integraal aan de Kamer voor te leggen, zodat de Kamer zich kan uitspreken over de voorwaarden waaronder overheidsgeld richting Tata Steel gaat?

Vraag 31

Aangezien in de beslisnota duidelijk is gemaakt dat onder de JLoI uitgekomen kan worden zonder juridische of budgettaire gevolgen, overwegen de bewindspersonen dit nu gezien onder andere de strafzaak en andere ontwikkelingen rondom Tata Steel?

Vraag 32

Is er voor de beantwoording van deze vragen contact geweest met Tata Steel? Zo ja, welke informatie is precies gedeeld en in welke vragen en hoe is die informatie in de beantwoording verwerkt?

Vraag 33

Kunt u deze vragen één voor één, in het licht van Artikel 68 van de Grondwet en in ieder geval voor het volgende Tata Steel debat beantwoorden?

Vraag 1

Bent u bekend met de berichtgeving over het gezinshuis van zorgboerderij Buitengewoon, thans Hineni Zorg, in Feankleaster?1

Ja.

Vraag 2

Welke formele positie had de gezinshuisvader binnen de zorgorganisatie na zijn aanhouding op verdenking van seksueel misbruik van zijn minderjarige dochter en na zijn veroordeling daarvoor?

Na zijn aanhouding had de vader geen zorgtaken meer en was ook uitgeschreven als bestuurder van de zorgonderneming.

Vraag 3

Is na de verdenking, aanhouding en/of veroordeling opnieuw beoordeeld of de gezinshuisvader nog voldeed aan de eisen voor een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) en zo ja, wanneer en met welke uitkomst?

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft gesteld dat de gezinshuisvader na zijn detentie ook niet meer op het terrein mocht en geen contact mocht hebben met de jeugdigen.

Vraag 4

Kon de gezinshuisvader na zijn aanhouding en veroordeling nog in contact komen met in het gezinshuis geplaatste minderjarigen en zo ja, hoe acht u dat verenigbaar met de vereiste veiligheid binnen een gezinshuis?

Nee, zie mijn antwoord onder 2 en 3.

Vraag 5

Waarom zijn de veiligheid en geschiktheid van het gezinshuis na de aanhouding en vervolgens de veroordeling van de gezinshuisvader niet onmiddellijk integraal opnieuw beoordeeld en zijn de geplaatste kinderen niet direct elders ondergebracht?

De IGJ heeft na de melding van deze casus meegekeken met de jeugdhulpaanbieder en beoordeeld dat de aanbieder de situatie voldoende heeft laten onderzoeken en dat de continuïteit van de zorg voldoende is geborgd. Daarbij heeft de IGJ gesteld dat de gezinshuisvader geen contact mag hebben met cliënten en niet op het terrein aanwezig mag zijn. Er waren destijds geen andere signalen bekend bij de IGJ, anders dan de verdenking van de gezinshuisvader.

Vraag 6

Hoe beoordeelt u in het licht van deze zaak de constatering van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd dat meldingen en signalen bij gezinshuizen relatief vaak betrekking hebben op seksueel grensoverschrijdend gedrag, en acht u aanvullende maatregelen noodzakelijk?

De IGJ constateert dat meldingen over gezinshuizen vaker gaan over seksueel grensoverschrijdend gedrag (SGOG) ten opzichte van de meldingen over andere type jeugdhulp. Hierbij is de (vermoedelijke) pleger in meer dan de helft van de gevallen een jeugdige en in ongeveer een kwart van de gevallen een hulpverlener. De IGJ doet hiertoe ook gerichte aanbevelingen, zoals het nemen van preventieve maatregelen in de organisatie door scholing en duidelijke richtlijnen2, en het inzetten van interventies3 om passend te handelen bij grensoverschrijdend gedrag.

Vraag 7

Acht u het wenselijk dat landelijk wordt vastgelegd dat bij een verdenking of veroordeling wegens een zedendelict van een gezinshuisouder onmiddellijk een onafhankelijke veiligheidsbeoordeling plaatsvindt van alle in het gezinshuis verblijvende minderjarigen?

Nee. Als bij betrokkenen bekend wordt dat een gezinshuisouder verdacht wordt of veroordeeld is voor een zedendelict, dient er een veiligheidsbeoordeling plaats te vinden van alle in het gezinshuis verblijvende minderjarigen. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de plaatsende instantie, vaak een gecertificeerde instelling (GI), en de aanbieder of hoofdaannemer als zorgverantwoordelijke.

Vraag 8

Deelt u de mening dat deze zaak opnieuw de noodzaak onderstreept van frequente, bij voorkeur onaangekondigde inspectiebezoeken aan gezinshuizen en zorgboerderijen waar minderjarigen verblijven, en bent u bereid dit toezicht te intensiveren?

Deze zaak onderstreept de noodzaak om waarborgen in te bouwen voor de kwaliteit van gezinshuizen. In de Jeugdwet worden kwaliteitseisen gesteld aan aanbieders van jeugdhulp. Elke jeugdhulpaanbieder moet hieraan voldoen, dus ook (zelfstandige) gezinshuizen. De sector is verantwoordelijk voor de uitwerking van deze kwaliteitseisen. Gemeenten hebben verantwoordelijkheid voor de kwaliteit bij inkoop en plaatsing/verwijzing. Ik herken het signaal dat het van gemeenten veel vraagt om de kwaliteit van de geboden zorg goed in de gaten te houden, zeker waar het zelfstandige gezinshuizen betreft. Het is aan gemeenten om hier eisen in de inkoop aan te stellen. Ik ben met gemeenten en de gezinshuissector in gesprek over de wijze waarop we de kwaliteit en veiligheid van gezinshuizen verder kunnen verbeteren, ook/juist bij de zelfstandigen. Hierin is een belangrijke rol voor gemeenten weggelegd, bijvoorbeeld door sturing via contracten. Daarnaast heeft ook de IGJ als taak om toe te zien op de kwaliteit van jeugdhulpaanbieders. De IGJ gaat over haar eigen inzet. Daarbij wil ik opmerken dat toezicht fungeert als een sluitstuk op de rest van het stelsel.

Vraag 1

Kunt u, als u voorafgaand aan de betreffende persconferentie gesprekken of andere contacten heeft gehad met het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), dan aangeven wanneer deze contacten hebben plaatsgevonden, met wie is gesproken en wat daarbij is besproken?

Het PBL heeft in de periode dat het werkte aan de reflectie geen conceptteksten met mij of mijn ministerie gedeeld. Dit past bij de onafhankelijke rol en positie van het PBL. Daarbij hoort ook dat het PBL zelf bepaalt op welke manier en op welke wijze het PBL zijn rapporten naar buiten brengt. Dit gebeurt conform de Aanwijzingen voor de Planbureaus (Staatscourant 21-02-2012, 3200). Tijdens het constituerend beraad van het kabinet is besloten dat het PBL een officiële adviesrol heeft voor de Ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof.
Het rapport is op 2 september, de avond voor publicatie, ambtelijk met LVVN gedeeld. Er heeft op dat moment geen inhoudelijk contact met het PBL plaatsgevonden.

Vraag 2

Kunt u, indien u voorafgaand aan de betreffende persconferentie geen gesprekken of andere contacten met het PBL heeft gehad, dit dan expliciet bevestigen?

Ik neem aan dat u doelt op de vraag over mijn contacten met het PBL van het lid Kostić (PvdD), gesteld tijdens een ordedebat aan het begin van het commissiedebat. De heer Jansen heeft zich bij die vraag van het lid Kostić aangesloten. Ik heb tijdens het debat geantwoord dat het PBL een onafhankelijk instituut is en dat het PBL het ministerie heeft geïnformeerd dat dit hun werkwijze is. Daarnaast heb ik aangegeven dat het ongenoegen van Kamerleden over de werkwijze van het PBL zou worden overgebracht. Dit is inmiddels gebeurd.

Vraag 3

Kunt u daarbij ook aangeven wanneer u voor het eerst kennis heeft genomen van de informatie, conclusies of bevindingen die het PBL in het kader van de betreffende persconferentie naar buiten heeft gebracht?

Zie antwoord vraag 2.

Vraag 4

Kunt u toelichten waarom u tijdens het commissiedebat Ontwerp-Natuurplan van 3 september 2026 niet meer bent teruggekomen op de door het lid Chris Jansen gestelde vraag?

Zie antwoord vraag 2.

Vraag 5

Bent u bereid de Kamer alsnog volledig en concreet antwoord te geven op de oorspronkelijke vraag van het lid Chris Jansen, zodat deze tijdens het commissiedebat onbeantwoord gebleven vraag alsnog wordt beantwoord?

Ja, zie hierboven.

Vraag 6

Kunt u deze vragen voor komende week woensdag beantwoorden?

Tot mijn spijt is dit niet gelukt.

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht «Mogelijk 1300 bouwprojecten stilgelegd door schorsing van belangrijke controleur» en van de waarschuwing van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten over de gevolgen van de schorsing van kwaliteitsborgers door de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw (TloKB)?1

Vraag 2

Hoeveel lopende bouwprojecten worden momenteel geraakt door deze schorsing, bij hoeveel van deze projecten zijn de bouwwerkzaamheden daadwerkelijk stilgelegd of vertraagd en hoeveel woningen betreft dit?

Vraag 3

Zou u willen ingaan op de vraag of de bouw bij een dergelijke schorsing moet worden stilgelegd, gezien het feit dat de VNG stelt dat de bouw bij een geschorste kwaliteitsborger moet worden stilgelegd, terwijl de TloKB vermeldt dat een kwaliteitsborger bij schorsing geen nieuwe projecten mag aannemen maar lopende projecten mogen doorgaan?2

Vraag 4

Bent u bereid gemeenten, omgevingsdiensten, opdrachtgevers en bouwbedrijven op zeer korte termijn duidelijkheid te geven over de juridische gevolgen van een schorsing, zodat wordt voorkomen dat bouwprojecten onnodig worden stilgelegd?

Vraag 5

Welke mogelijkheden zijn er, indien een lopend project door een schorsing niet kan worden voortgezet, om de kwaliteitsborging snel door een andere bevoegde kwaliteitsborger te laten overnemen en vertraging van de bouw zo veel mogelijk te voorkomen?

Vraag 6

Hoe beoordeelt u dat vertraging en extra kosten als gevolg van een schorsing afhankelijk van de gemaakte contractuele afspraken terecht kunnen komen bij opdrachtgevers of aannemers die zelf geen aanleiding hebben gegeven voor de schorsing?3

Vraag 7

Welke gevolgen hebben deze stilleggingen en vertragingen voor kopers van woningen binnen de getroffen projecten en heeft u zicht op de financiële schade die zij hierdoor kunnen lijden?4

Vraag 8

Welke betekenis kent u aan deze schorsingen in het licht van de recente constatering van de TloKB dat de werkwijze van kwaliteitsborgers en het toezicht door instrumentaanbieders verbetering behoeven?

Vraag 9

Zijn er bij u of de TloKB signalen dat ook andere kwaliteitsborgers het risico lopen te worden geschorst of hun werkzaamheden te moeten staken, en wat zou dit betekenen voor de continuïteit en capaciteit van het stelsel van kwaliteitsborging?

Vraag 10

Welke concrete maatregelen gaat u naar aanleiding van deze schorsingen nemen, mede in het licht van uw uitspraak in het commissiedebat Bouwregelgeving van 1 juli 2026 dat u eerder in actie komt wanneer tussentijdse bevindingen daartoe aanleiding geven?

Vraag 11

Bent u bereid de evaluatie van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) te versnellen en daarbij de gevolgen van schorsingen, de kosten, de administratieve lasten en de duidelijkheid van verantwoordelijkheden binnen het stelsel te betrekken, nu de huidige planning pas eind 2027 voorziet in een totaalbeeld van het Wkb-stelsel?

Vraag 12

Welke actie onderneemt u om de afspraak uit het coalitieakkoord om onnodige en kostbare bouwregels te schrappen en het Besluit bouwwerken leefomgeving te vereenvoudigen ook te vertalen naar een eenvoudigere en minder kostbare manier van kwaliteitsborging?

Vraag 13

Bent u bereid, gezien de aanhoudende problemen met kosten, bureaucratie en onduidelijkheid en de nu gebleken kwetsbaarheid bij de schorsing van kwaliteitsborgers, op korte termijn een scenario uit te werken voor het stoppen met de huidige Wkb?

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het artikel «Kinderen uit Fries gezinshuis gehaald na veroordeling gezinshuisvader voor kindermisbruik»?1

Ja.

Vraag 2

Hoe kijkt u naar het feit dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft aangegeven geen veiligheidsrisico’s te zien voor kinderen die nog in het gezin verbleven zoals beschreven in bovenstaand artikel, terwijl de betrokken jeugdbeschermer hier – naar oordeel van de kinderrechter – terecht veel zorgen over had?

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft na de melding van deze casus meegekeken met de jeugdhulpaanbieder en beoordeeld dat de aanbieder de situatie voldoende heeft laten onderzoeken en daarnaast dat de continuïteit van de zorg voldoende is geborgd. Daarbij heeft de IGJ gesteld dat de gezinshuisvader, ook na zijn detentie, geen contact mag hebben met cliënten en niet op het terrein aanwezig mag zijn. Er waren destijds geen andere signalen bekend bij de IGJ, anders dan de verdenking van de gezinshuisvader.

Vraag 3

Onderschrijft u de oproep van onder andere de IGJ dat er beter toezicht moet komen op de inmiddels meer dan duizend gezinshuizen waar zorg wordt geboden aan kinderen die vaak zwaar getraumatiseerd zijn en ernstige opvoed- en/of gedragsproblemen hebben?

Ja.
In de Jeugdwet worden kwaliteitseisen gesteld aan aanbieders van jeugdhulp. Elke jeugdhulpaanbieder moet hieraan voldoen, dus ook (zelfstandige) gezinshuizen. De sector is verantwoordelijk voor de uitwerking van deze kwaliteitseisen: de aanbieders van gezinshuiszorg (hoofdaannemers, franchiseorganisaties en jeugdhulpaanbieders) hebben een belangrijke rol om de door de sector opgestelde kwaliteitseisen te bewaken. Gemeenten hebben verantwoordelijkheid voor de kwaliteit bij inkoop en plaatsing/verwijzing. Ik herken het signaal dat het van gemeenten veel vraagt om de kwaliteit van de geboden zorg goed in de gaten te houden, zeker waar het zelfstandige gezinshuizen betreft. Het is aan gemeenten om hier eisen in de inkoop aan te stellen.
Ik ben met gemeenten en de gezinshuissector in gesprek over de wijze waarop we de kwaliteit en veiligheid van gezinshuizen verder kunnen verbeteren, ook/juist bij de zelfstandigen. Hierin is een belangrijke rol voor gemeenten weggelegd, bijvoorbeeld door sturing via contracten. Daarnaast heeft ook de IGJ als taak om toe te zien op de kwaliteit van jeugdhulpaanbieders. De sector is zelf aanvullend aan de slag met een professionaliseringsslag, door het herzien en het steviger verankeren van de kwaliteitscriteria bij de gezinshuizen.
Daarbij wil ik opmerken dat toezicht fungeert als een sluitstuk op de rest van het stelsel. Er is op dit moment geen centrale registratie van gezinshuizen, waardoor toezicht houden lastig is op gezinshuizen die nog niet in beeld zijn bij de IGJ. Nieuwe aanbieders van gezinshuiszorg moeten zich op grond van de Wtza melden bij het CIBG als nieuwe toetreder. Daarnaast wordt er een wetsvoorstel voorbereid om een vergunningplicht voor jeugdhulpaanbieders in te voeren, die ook voor gezinshuizen zal gelden. Daarmee wordt de mogelijkheid beter zicht te houden op kwaliteit sterk verbeterd.

Vraag 4

Bent u het met de indiener eens dat de kwaliteitscriteria voor gezinshuizen minimaal zo streng, maar bij voorkeur nog strenger moeten zijn dan de kwaliteitscriteria voor pleegzorg, aangezien de complexiteit van de problematiek waar kinderen die in gezinshuizen worden opgevangen complexer is dan bij pleegzorg?

We hebben geconstateerd dat het kader in pleegzorg (meer) uniform is vastgelegd en wordt toegepast dan het kwaliteitskader voor gezinshuizen. Dit heeft onder meer te maken met het feit dat de pleegzorgsector met een meer uniform georganiseerd landschap te maken heeft dan de gezinshuissector. Onderdeel van de herziening van de kwaliteitscriteria gezinshuizen is daarom om uniformiteit steviger te verankeren en te zorgen voor daadwerkelijke implementatie van de kwaliteitscriteria. Ik heb geen reden om aan te nemen dat de huidige status van de kwaliteitscriteria ernstige veiligheidsrisico’s oplevert voor kinderen die op dit moment in gezinshuizen verblijven. Wel deel ik de wens om de kwaliteitscriteria aan te scherpen en steviger te verankeren.

Vraag 5

Hoe beoordeelt u de huidige situatie waarbij bovenstaande niet het geval is?

Zie antwoord vraag 4.

Vraag 6

Bent u het met de indiener eens dat dit ernstige veiligheidsrisico’s kan opleveren voor de kinderen die op dit moment in gezinshuizen verblijven?

Zie antwoord vraag 4.

Vraag 7

Kunt u toelichten of het klopt dat bij de screening van gezinshuisouders alleen een Verklaring Omtrent Gedrag opgevraagd kan worden, terwijl pleegouders een Verklaring van geen bezwaar moeten aanleveren, een zwaarder instrument waar ook onderzoeken zonder veroordelingen in staan?

Gezinshuisouders zijn professionals, voor hen gelden dezelfde eisen als voor andere jeugdhulpaanbieders. Zij moeten desgevraagd een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) kunnen overleggen. Voor pleeggezinnen gelden andere eisen.
Alle pleeggezinnen2 moeten beschikken over een door de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) afgegeven Verklaring van geen bezwaar (VGB). De RvdK doet een justitiële screening en beziet of er sprake is van bezwarende feiten of omstandigheden die het afgeven van een VGB in de weg staan. Hiervoor raadpleegt de RvdK zowel het Justitieel Documentatie Systeem (waar alleen veroordelingen in worden opgenomen) als het eigen systeem. Na deze justitiële screening voert de pleegzorgorganisatie vervolgens de inhoudelijke screening uit, waarbij deze beoordeelt of een pleeggezin geschikt is om een pleegkind te verzorgen en op te voeden.

Vraag 8

Hoe beoordeelt u de signalen over aspirant pleegouders die afgewezen worden vanwege een negatieve Verklaring van geen bezwaar, maar zij dus wel op een andere plek in Nederland door de screening van gezinshuisouder kunnen komen omdat ze wel een Verklaring Omtrent Gedrag kunnen voorleggen?

Ik ben niet bekend met signalen over aspirant pleegouders die afgewezen worden vanwege een negatieve VGB, maar zij wel op een andere plek in Nederland door de screening van gezinshuisouder kunnen komen omdat ze wel een VOG kunnen voorleggen. Ik kan deze signalen dan ook niet beoordelen.

Vraag 9

Bent u het met de indiener eens dat dit hoogst onwenselijk is en tot hoge veiligheidsrisico’s voor kinderen kan leiden?

Zie antwoord vraag 8.

Vraag 10

Wanneer verwacht u dat de herziening van de huidige kwaliteitscriteria voor gezinshuizen afgerond zal zijn en vanaf wanneer zullen deze herziene kwaliteitscriteria van kracht zijn?

De herziening van de huidige kwaliteitscriteria voor gezinshuizen loopt op dit moment. Er wordt gewerkt aan het bij elkaar brengen en wegen van de inbreng vanuit de sector. Ik verwacht in het najaar een update van de werkwijze en de planning waarmee tot hernieuwde kwaliteitscriteria gekomen wordt. De sector wordt bij de herziening begeleid door Kwaliteit en Blijvend Leren (KBL) en het Nederlands Jeugdinstituut (NJi). Ik volg dit proces nauwlettend en zal de Kamer voor het WGO van dit najaar informeren over de voortgang.

Vraag 11

Bent u het met de indiener eens dat de inzet gericht moet zijn op het strenger maken van deze kwaliteitscriteria, juist ook gezien de misstanden die aan het licht komen?

Ja, onderdeel van de herziening van de kwaliteitscriteria gezinshuizen is hoe deze steviger verankerd kunnen worden. De sector is hier zelf mee aan de slag gegaan, omdat zij de noodzaak en urgentie van een professionaliseringsslag delen.

Vraag 12

Kunt u garanderen dat in de kwaliteitscriteria die worden herzien minimaal wordt opgenomen dat vanaf de start van het gezinshuis een relevant hbo-diploma én een SKJ-registratie vereist is?

Zoals ik in mijn antwoord onder 10 aangaf, is de sector nu eerst aan zet voor de herziening van de kwaliteitscriteria. Over de voorgenomen inhoudelijke wijzigingen van de kwaliteitscriteria kan ik nu geen uitspraak doen.

Vraag 13

Bent u het met de indiener eens dat er in de herziening van de kwaliteitscriteria ook een maximumaantal kinderen vastgesteld moet worden die in een gezinshuis mogen verblijven?

Zie antwoord vraag 12.

Vraag 14

Kunt u aangeven hoeveel gezinshuizen momenteel meer dan zes kinderen (inclusief biologische kinderen) opvangen?

Het is niet bekend hoeveel gezinshuizen momenteel meer dan zes kinderen (inclusief biologische kinderen) opvangen.

Vraag 15

Hoe kijkt u naar de signalen dat er momenteel gezinshuizen zijn waar tien of meer kinderen worden opgevangen, soms zelfs allemaal vanuit een crisisplaatsing?

Ik ben niet bekend met signalen dat er momenteel gezinshuizen zijn waar tien of meer kinderen worden opgevangen, soms zelfs allemaal vanuit een crisisplaatsing. In de huidige kwaliteitscriteria gezinshuizen zijn overwegingen opgenomen voor het aantal in-huisgeplaatste kinderen in gezinshuizen. Hierin staat dat het totale aantal kinderen in een gezinshuis doorgaans niet groter is dan acht kinderen, inclusief de eigen kinderen. Daarbij wordt opgemerkt dat omstandigheden en samenstelling alsmede ruimte en organisatie per gezinshuis kunnen variëren. Het uitgangspunt hierbij is «pas toe of leg uit». Onderdeel van de herziening kwaliteitscriteria gezinshuizen is onder andere het gesprek over de overwegingen rondom het aantal in-huisgeplaatste kinderen in een gezinshuis. Over de voorgenomen inhoudelijke wijzigingen van de kwaliteitscriteria kan ik nu geen uitspraak doen.
De IGJ deed in 2025 een analyse over 33 bezochte gezinshuizen in 2023 en 2024.3 In 5 van de 33 bezochte gezinshuizen zijn zeven of meer jeugdigen woonachtig. De IGJ ziet dat gezinshuizen met zeven of meer jeugdigen over de breedte gezien lagere kwaliteit jeugdhulp bieden dan gezinshuizen met zes of minder jeugdigen. Een gezinshuis waar (te) veel jeugdigen wonen met complexe problematiek, is een risico voor de kwaliteit van de zorg. Bijvoorbeeld omdat er vrijheidsbeperkende maatregelen worden toegepast.
Wel wil ik opmerken dat gezinshuisouders vaak aanvullend hulp en expertise invliegen. Bijvoorbeeld een gedragswetenschapper, traumatherapie of hulp in het huishouden. Sommige aanbieders maken zelf onderscheid tussen gezinshuis en gezinsgroep, met meer kinderen en meer hulpverleners verbonden aan het «gezin».

Vraag 16

Op welke wijze kan kwalitatief goede zorg gegarandeerd worden door twee gezinshuisouders wanneer zij zorg dienen te leveren aan tien kinderen in crisis?

Zie antwoord vraag 15.

Vraag 17

Hoe beoordeelt u het feit dat we in de kinderopvang in de wet een beroepskracht-kindratio vastleggen en we momenteel geen beroepskracht-kindratio vastleggen voor gezinshuizen?

De sectoren kinderopvang en gezinshuiszorg verschillen dusdanig van elkaar dat het niet vanzelfsprekend is om ook een beroepskracht-kindratio vast te leggen. Gezinshuizen moeten zich houden aan de norm verantwoorde werktoedeling zoals uitgewerkt in het Kwaliteitskader Jeugd. Zoals in mijn antwoord onder 16 aangegeven, is onderdeel van de herziening kwaliteitscriteria gezinshuizen onder andere het gesprek over de overwegingen rondom het aantal in-huisgeplaatste kinderen in een gezinshuis. Over de voorgenomen inhoudelijke wijzigingen van de kwaliteitscriteria kan ik nu geen uitspraak doen.

Vraag 18

Bent u het met de indiener eens dat er grote risico’s bestaan in de bedragen die gezinshuisouders ontvangen voor de zorg voor deze kinderen waardoor ook foute aanbieders en criminelen aangetrokken worden die primair geld willen verdienen ten koste van kwetsbare kinderen?

Gezinshuizen bieden plek aan jeugdigen met een (vaak) zware zorgvraag, wat van gezinshuisouders veel inzet vraagt. Dat moeten we waarderen en behouden. Er bestaat een risico dat personen en/of aanbieders aangetrokken worden die primair geld willen verdienen. Het is daarom belangrijk dat gemeenten als inkopers hier goed op toe te zien. Ik ben met gemeenten en de gezinshuissector in gesprek over de wijze waarop we de kwaliteit en veiligheid van gezinshuizen verder kunnen verbeteren, bijvoorbeeld door sturing via contracten. Daarnaast heeft ook de IGJ als taak om toe te zien op de kwaliteit van jeugdhulpaanbieders.

Vraag 19

Bent u het met de indiener eens dat het wenselijk zou zijn om één erkend keurmerk en één landelijk kwaliteitsregister te hebben van gezinshuizen die aan kwaliteitscriteria voldoen?

Ik ben het ermee eens dat het is wenselijk om één erkend keurmerk en één landelijk kwaliteitsregister te hebben van gezinshuizen.
Gezinshuizen kunnen op dit moment al gebruik maken van het Keurmerk Gezinshuizen. Bij het Keurmerk Gezinshuizen zijn de bouwstenen van de landelijke kwaliteitscriteria uit 2019 vertaald naar 3 pijlers, de 3 hoofdprocessen van het gezinshuis. Het keurmerk maakt hierbij gebruik van de ISO 9001-systematiek.4 De herziening van de kwaliteitscriteria spelen hier een belangrijke rol in en kunnen worden benut als startpunt om te komen tot één erkend keurmerk. Ik vind het verder doorontwikkelen van het keurmerk een goede ontwikkeling.

Vraag 20

Bent u het met de indiener eens dat het onwenselijk zou zijn als deze toetsing op kwaliteit zou gebeuren door een branchevereniging die (ook financieel) baat heeft bij een stijging van het aantal gezinshuizen?

Nee, niet per se. Onder goede/strenge voorwaarden kan toetsing op kwaliteit door een branchevereniging geschieden, als dat als meest wenselijke optie naar voren komt. Dat is op dit moment niet aan de orde.

Vraag 21

Kunt u garanderen dat, ook in lijn met de eerder aangenomen motie Synhaeve c.s. om jeugdaanbieders en hun medewerkers altijd vooraf te screenen, ook voor gezinshuizen geldt?2

Nee, dit heeft te maken met de verschillende verschijningsvormen van gezinshuizen. Gezinshuizen in loondienst bij een jeugdhulpaanbieder worden door gescreend hen gescreend, in lijn met motie Synhaeve. Verschillende franchiseorganisaties screenen gezinshuisouders, variërend in intensiteit. Gemeenten stellen eisen aan gezinshuizen die zij inkopen, screening (door een aanbieder of franchiseorganisatie) kan daar een onderdeel van zijn.

Vraag 22

Kunt u garanderen dat deze screening wordt gedaan door een onafhankelijk instituut zoals de IGJ?

Nee.

Vraag 23

Kunt u deze vragen beantwoorden voorafgaand aan het Jeugddebat van 30 september aanstaande?

Ja.

Vraag 1

Kan de Minister aangeven hoeveel huurwoningen in Nederland met UF-schuim zijn geïsoleerd, en zo nee, is zij bereid dit landelijk in kaart te brengen?1

Vraag 2

Is de Minister bereid de locaties te noemen waar UF-schuim is gebruikt? Deelt de Minister de mening dat bewoners het recht hebben te weten of hun eigen woning ermee is geïsoleerd, en is zij bereid corporaties te verplichten hierover actief en transparant te communiceren?

Vraag 3

Is de Minister bekend met regio’s buiten die van het artikel waar UF-schuim door woningcorporaties werd toegepast? Zo ja, welke?

Vraag 4

Hoe verklaart de Minister dat de overheid tot april van dit jaar nog subsidie verstrekte voor isolatie met UF-schuim, terwijl de GGD in februari al met advies kwam om te stoppen?

Vraag 5

Wie draait er straks op voor de kosten van onderzoek, sanering en eventuele verwijdering van het schuim? Kan de Minister garanderen dat deze kosten niet via de huur worden afgewenteld op huurders?

Vraag 6

Welke stappen gaat de Minister zetten voor bewoners die nu al gezondheidsklachten hebben of zich zorgen maken?

Vraag 7

Is de Minister bereid om, in afwachting van de nieuwe RIVM-adviesnormen, een landelijk verbod op het gebruik van UF-schuim in te stellen?

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Gratis rechtshulp voor toeslagenouders ingeperkt»?1

Ja, ik ben bekend met dit bericht.

Vraag 2

Klopt het dat de voorwaarden voor kosteloze rechtsbijstand voor gedupeerde toeslagenouders zijn gewijzigd en dat procedures over de brede ondersteuning door gemeenten daardoor niet langer onder deze regeling vallen? Zo ja, wanneer is hiertoe besloten en op wiens initiatief?

De voorwaarden van de Subsidieregeling pakket rechtsbijstand herstelregelingen kinderopvangtoeslag 2026 (hierna: subsidieregeling) die zien op brede ondersteuning zijn niet gewijzigd. Rechtsbijstand in procedures over de brede ondersteuning hebben daar nooit onderdeel van uitgemaakt.

Vraag 3

Waarom kwalificeert u deze wijziging als een «verduidelijking» en niet als een versobering, terwijl het gevolg volgens Trouw is dat gedupeerde ouders bij dergelijke geschillen niet langer aanspraak kunnen maken op deze kosteloze rechtsbijstand?

Gedupeerde ouders houden recht op dezelfde rechtsbijstand in procedures die zij onder de vorige subsidieregeling hadden. Daarnaast is de subsidieregeling juist uitgebreid in de herijking van 1 mei jl. Aan de regeling is toegevoegd:
De herijkte subsidieregeling is daarmee geen versobering ten opzichte van de vorige versie.

Vraag 4

Klopt het dat een rechter eerder heeft geoordeeld dat een gedupeerde ouder in een geschil met een gemeente over brede ondersteuning aanspraak kon maken op kosteloze rechtsbijstand? Zo ja, welke rol heeft deze uitspraak gespeeld bij het wijzigen van de voorwaarden?

De rechtbank Gelderland heeft op 5 november 2024 uitspraak gedaan in een zaak waarin een advocaat om een toevoeging voor rechtsbijstand voor de brede ondersteuning had verzocht. De rechtbank oordeelde dat de subsidieregeling in artikel 2 ruimte biedt voor kosteloze rechtsbijstand in procedures over de brede ondersteuning. De raad voor rechtsbijstand is uitvoerder van de subsidieregeling en heeft tegen deze uitspraak – in overleg met mij en het Ministerie van Justitie en Veiligheid (als stelselverantwoordelijke voor rechtsbijstand) – hoger beroep ingediend. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft daarop op 1 juli 20262 uitspraak gedaan en geoordeeld dat de brede ondersteuning niet onder de subsidieregeling valt.
Beide uitspraken zagen op de vorige versie van de subsidieregeling, van vóór 1 mei 2026. Op 1 mei 2026 is de subsidieregeling namelijk herijkt. Bij gelegenheid van de herijking is gebruik gemaakt om (in artikel 2 te expliciteren dat de kosteloze rechtsbijstand uitsluitend geldt voor procedures die in artikel 4 van de subsidieregeling staan opgenomen (waar de brede ondersteuning niet in vermeld staat).

Vraag 5

Is bij het wijzigen van de voorwaarden bewust beoogd te voorkomen dat andere gedupeerde ouders zich bij geschillen over brede ondersteuning met succes op de regeling voor kosteloze rechtsbijstand kunnen beroepen? Zo nee, waarom zijn deze procedures dan expliciet uitgesloten?

De subsidieregeling richt zich vanaf het begin (maart 2021) op het bieden van kosteloze rechtsbijstand in procedures die gedupeerde ouders voeren over hun schadecompensatie. Op deze wijze is er ook met uw Kamer over gesproken in voortgangsrapportages en in wetsbehandeling.
Binnen de hersteloperatie is een veelheid aan regelingen om gedupeerde ouders en hun gezinnen te ondersteunen in hun herstel; de brede ondersteuning door gemeenten is daar een van. De brede ondersteuning wordt verleend door gemeenten, waar de subsidieregeling ziet op besluiten van de Dienst Toeslagen in het kader van de (aanvullende) schadecompensatie aan gedupeerde ouders. Daarom past het niet binnen de aard en het karakter van de subsidieregeling om kosteloze rechtsbijstand te bieden voor procedures tegen gemeenten. Rechtsbijstand die eventueel in procedures over de brede ondersteuning verleend wordt, valt onder het reguliere gesubsidieerde rechtsbijstandsstelsel, zoals dat ook voor andere burgers geldt voor geschillen met hun gemeente over de inzet van gemeentelijke voorzieningen.

Vraag 6

Hoe verhoudt deze wijziging zich tot de aanbeveling van de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening om de criteria voor gesubsidieerde rechtsbijstand juist te verruimen?

Voor de toegang tot het recht is het voor burgers met een kleine portemonnee van groot belang dat ze aanspraak kunnen maken op een sociaal advocaat. De subsidieregeling ziet op kosteloze rechtsbijstand en kent geen inkomenstoets of eigen bijdrage en is daarmee in lijn met de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening. De aanbeveling van de parlementaire enquêtecommissie is verder gevolgd doordat – naar aanleiding van het advies van de Commissie Van der Meer II – de verhogingen voor advocaten in het reguliere gesubsidieerde rechtsbijstandsstelsel ook verwerkt zijn in de herijkte subsidieregeling.

Vraag 7

Heeft de wens van het Rijk om meer financiële grip te krijgen op de hersteloperatie op enige wijze een rol gespeeld bij deze wijziging? Zo ja, welke financiële gevolgen of besparingen worden hiervan verwacht?

Het doel van de herijking was nadrukkelijk niet om te besparen op de rechtsbijstand aan gedupeerde ouders of hun nabestaanden. Zoals in het antwoord bij vraag 3 is beschreven, zijn de rechthebbenden van de subsidieregeling en het aantal procedures in die regeling juist uitgebreid tijdens de laatste herijking. De aanpassing aan artikel 2 van de subsidieregeling leidt dan ook niet tot een besparing.

Vraag 8

Welke bezwaren heeft de Werkgroep Toeslagenadvocaten tegen de gewijzigde voorwaarden ingebracht, welke daarvan zijn niet overgenomen en waarom niet?

De aangepaste subsidieregeling is in nauw en goed overleg met de werkgroep toeslagenadvocaten en de Raad voor Rechtsbijstand tot stand gekomen.
De werkgroep toeslagenadvocaten heeft verschillende wensen ingediend om te betrekken bij de herijking van de subsidieregeling. Vanaf medio 2025 heb ik regelmatig gesprekken gevoerd met de werkgroep en de raad voor rechtsbijstand.
Op verzoek van de advocaten is een aantal onderdelen toegevoegd, waaronder de inhuur van deskundigen, rechtsbijstand voor een poging tot mediation in beroep die niet tot een schikking leidt en rechtsbijstand aan aanvragers van kinderopvangtoeslag die zich na de wettelijke peildatum melden. Ook is in overleg met de werkgroep en de raad gekomen tot een puntenvaststelling voor de toevoegingen voor rechtsbijstand bij de aanvullende schadecompensatieroutes MijnHerstel en de individuele schadeberekening.
Daarnaast heeft de werkgroep verzocht om kosteloze rechtsbijstand te bieden aan de kinderen van gedupeerde ouders en bij de brede ondersteuning, een toevoeging voor een restcategorie op te nemen (voor werkzaamheden die niet onder de in de subsidieregeling opgenomen procedures vallen) en om de punten voor de toevoegingen op te hogen voor rechtsbijstand bij onder meer beroepsprocedures en complexe schadecompensatiezaken. De rechtsbijstand in de brede ondersteuning en aan jongeren past echter niet binnen de aard en het karakter van de subsidieregeling. Zowel jongeren als gedupeerde ouders kunnen een beroep doen op de reguliere gesubsidieerde rechtsbijstandsregeling.
Ten slotte hadden twee wensen van de werkgroep te maken met het aantal punten en het tarief per punt. Uit een tijdschrijfonderzoek van de raad voor rechtsbijstand bleek niet dat advocaten structureel meer tijd besteden aan de procedures in de subsidieregeling vermeld, dan waar de punten voor de toevoegingen op zien. Daarom zijn die punten niet opgehoogd. Eind 2026 zal de raad voor rechtsbijstand weer een tijdschrijfonderzoek doen. Mocht daaruit blijken dat er wel structureel meer tijd wordt besteed dan het maximum aantal punten per toevoeging, dan zal er weer een herijking plaatsvinden van die onderdelen van de subsidieregeling. Een dergelijke herijking zal met terugwerkende kracht plaatsvinden om te waarborgen dat advocaten die tijd hebben geschreven over de door hen verrichte werkzaamheden dat ook vergoed krijgen. De subsidieregeling is een aparte regeling binnen het stelsel van de gesubsidieerde rechtsbijstand, gebaseerd op de Wet op de rechtsbijstand. Daarom geldt onder meer hetzelfde tarief per punt voor de toevoegingen in de subsidieregeling en het reguliere gesubsidieerde rechtsbijstandsstelsel. Een restcategorie als aparte toevoeging bestaat niet binnen de gesubsidieerde rechtsbijstand en past dan ook niet binnen de subsidieregeling. Daarom is deze wens van de werkgroep toeslagenadvocaten evenmin overgenomen bij de herijking van de subsidieregeling.

Vraag 9

Acht u het rechtvaardig dat een gedupeerde ouder die meent dat een gemeente de toegezegde brede ondersteuning niet of onvoldoende biedt, mogelijk zelf kosten moet maken voor juridische bijstand om die ondersteuning af te dwingen, terwijl die brede ondersteuning onderdeel is van de hersteloperatie? De Rijksoverheid omschrijft brede ondersteuning zelf als een essentieel onderdeel van de hersteloperatie.

De voorwaarden die zien op rechtsbijstand in procedures over de brede ondersteuning zijn niet gewijzigd in de subsidieregeling. De subsidieregeling ziet specifiek op het bieden van kosteloze rechtsbijstand in procedures over de schadecompensatie van gedupeerde ouders. De brede ondersteuning richt zich op het ondersteunen van gedupeerde ouders en hun gezinnen om zelf hun leven weer op de rit te krijgen. Dat kent een ander karakter dan het bieden van financieel herstel aan gedupeerde ouders die onterechte terugvorderingen van de Belastingdienst hebben gekregen en als gevolg daarvan financiële problemen hebben ervaren. Procedures over de brede ondersteuning verleend door gemeenten zijn dan ook nooit onderdeel geweest van de subsidieregeling.
Een gedupeerde ouder kan desgewenst gesubsidieerde rechtsbijstand aanvragen onder het reguliere rechtsbijstandsstelsel, zoals dat ook voor andere burgers geldt voor geschillen met hun gemeente over de inzet van gemeentelijke voorzieningen.

Vraag 10

Bent u bereid de voorwaarden opnieuw te bezien en ervoor te zorgen dat gedupeerde ouders die moeten procederen over brede ondersteuning toegang houden tot kosteloze rechtsbijstand? Zo nee, waarom niet?

Zie antwoord vraag 9.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «KNVB wil internationale top in Nederland over FIFA-toekomst: «Infantino niet welkom»» en wat is daarop uw reactie?1

Ja, ik ben bekend met het bericht. Het is aan de KNVB zelf om te besluiten om een dergelijke top te organiseren en te bepalen wie daarvoor zal worden uitgenodigd.

Vraag 2

Deelt u de mening dat het positief is dat de KNVB als autonome sportorganisatie internationaal verantwoordelijkheid neemt voor de toekomst en het bestuur van het voetbal?

Die mening deel ik. Ik vind het goed dat de KNVB zijn nek uitsteekt en hierover in Amsterdam een top wil organiseren. Net als de andere initiatieven in de sport die ik omarm waar het gaat om verbeteringen in de sector, zoals het werken aan een integere sport.

Vraag 3

Deelt u de mening dat de KNVB onze steun verdient voor het initiatief van een nieuwe koers voor de FIFA? Zo ja, op welke wijze steunt het kabinet deze koers? Zo nee, waarom niet?

Het is aan de KNVB zelf om te bepalen hoe zij reageren en handelen richting de FIFA. Sportbonden zijn hierin autonoom. Als Minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport volg ik uiteraard de ontwikkelingen.

Vraag 4

Hoe kijkt u aan tegen het ingetrokken aandelenplan van Infantino? Waar ligt volgens u de grens wanneer de politiek in actie moet komen?2

Ik deel de mening van de KNVB dat de integriteit van het voetbal onder druk kan komen te staan als er geen sprake is van transparant en zorgvuldig handelen van (leden van) het bestuur van de FIFA. Het kabinet heeft geen stem of recht in wat de FIFA aan haar leden presenteert. Ik meng mij niet in de gang van zaken binnen het dagelijkse bestuur van de FIFA.

Vraag 5

Bent u bereid op korte termijn met de KNVB in gesprek te gaan over haar inzet en de vervolgstappen in dit proces?

Ik spreek regelmatig met de KNVB. Vervolgstappen en verdere inzet met betrekking tot deze kwestie zijn aan de KNVB zelf.

Vraag 6

Bent u bereid, vanuit de internationale positie en diplomatieke expertise van Nederland, mee te denken over hoe de internationale dialoog over goed bestuur en hervorming van de FIFA kan worden ondersteund?

Zoals ik eerder heb aangegeven, zijn zowel de KNVB als de FIFA autonome organisaties. Het is niet aan het kabinet om mee te denken over hoe de hervorming van FIFA moet worden ondersteund.

Vraag 7

Was u op de hoogte van de integriteitsissues rond Infantino ten tijde van uw kennismaking bij de WK-wedstrijd Nederland-Zweden? Zo ja, heeft u Infantino aangesproken op de integriteitskwesties? Zo nee, waarom niet?

Ik was destijds op de hoogte van de nieuwsberichten over de heer Infantino, maar zag het niet als mijn rol hem daarop aan te spreken. Die ligt immers bij de KNVB zelf. Ik heb op dezelfde tribune gezeten als de heer Infantino tijdens die wedstrijd, maar ik heb hem niet gesproken.

Vraag 8

Heeft u hier ook contact over met uw Europese collega’s? Zo ja, wat kwam er uit die gesprekken? Zo nee, waarom niet?

Nee, ik heb hier geen contact over met mijn Europese collega’s. Zoals ik hiervoor al aangaf, is dit een kwestie van de sport zelf.

Vraag 9

Hoe kijkt u aan tegen de ferme uitspraken van Andy Burnham en Mark Carney die zich publiekelijk uitspreken tegen Infantino?3 Waarom volgt u niet hun voorbeeld?

Het is aan Andy Burnham en Mark Carney zelf om hier een standpunt over in te nemen. Zoals ik eerder heb aangegeven laat ik deze kwestie aan de sport.

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van de uitzending van Buitenhof van zondag 30 augustus jongstleden waarin de burgemeester van Amsterdam de noodklok luidde over dakloosheid in de grote steden?

Ja.

Vraag 2

Hebt u er kennis van genomen dat ten minste Nijmegen, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Arnhem, Groningen en Almere nu de oproep van burgemeester Halsema hebben gesteund?

Ja.

Vraag 3

Wat is uw reactie op de constatering van de burgemeester van Amsterdam dat de leefbaarheid in de vier grote steden steeds verder onder druk komt te staan door de combinatie van toenemende dakloosheid, verloedering, crackgebruik en mensen met verward gedrag?

Het kabinet herkent en erkent de zorgen die gemeenten hebben over dakloosheid, de specifieke problematiek op straat en de leefbaarheid die daarmee in verschillende steden onder druk komt te staan. Het kabinet werkt daarom samen met gemeenten en zorgpartijen aan verschillende maatregelen die de problematiek tegen moeten gaan, zoals het Nationaal Actieplan Dakloosheid, dat preventie en huisvesting met passende ondersteuning centraal zet, en de interdepartementale aanpak voor verward en onbegrepen gedrag onder leiding van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Voor dakloze EU-(arbeids)migranten wordt doorgaans ingezet op terugkeer naar werk of land van herkomst, vanuit kortdurende opvang. In het antwoord op vraag 5 wordt de aanpak hierbij nader toegelicht.

Vraag 4

Kunt u reageren op de vaststelling van de burgemeester dat zij «al een aantal keer de noodklok richting Den Haag» heeft geluid, maar dat dit «te weinig beantwoord» wordt? Is het kabinet bereid op korte termijn in gesprek te gaan met de burgemeesters van de vier grote steden om te komen tot een gezamenlijke, structurele aanpak van dakloosheid en drugsoverlast? Zo ja, op welke termijn kan de Kamer hierover worden geïnformeerd? Zo nee, waarom niet?

Het kabinet spreekt met regelmaat met de VNG, de G4 en individuele gemeenten over problematiek die raakt aan dakloosheid, verward en onbegrepen gedrag, arbeidsmigratie en volkshuisvesting. In die overleggen wordt gezamenlijk met medeoverheden besproken welke stappen genomen kunnen worden en hoe gemeenten hierbij geholpen kunnen worden. Het kabinet zet deze overleggen graag voort en zal deze specifieke oproep daarin meenemen. Uw Kamer wordt jaarlijks geïnformeerd over de voortgang op het uitvoeren van de aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten en het Nationaal Actieplan Dakloosheid.

Vraag 5

Deelt u de analyse van de burgemeester dat het Rijk medeverantwoordelijk is voor deze problematiek en dat er ook vanuit het Rijk «grote maatregelen» nodig zijn? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke maatregelen worden er al genomen of bent u van plan te nemen?

Grote vraagstukken vragen een aanpak waarin verschillende overheden gezamenlijk optrekken, samen met sociale partners, maatschappelijk middenveld en andere betrokken partijen. Het Rijk is er daarbij onder andere verantwoordelijk voor dat de randvoorwaarden voor gemeenten in orde zijn om gericht beleid te kunnen voeren om deze problematiek tegen te gaan. Daarom werkt het kabinet op zowel wonen, zorg als arbeidsmigratie aan het verbeteren hiervan.
Het interdepartementale programma verward en onbegrepen gedrag waarin VWS, JenV, SZW, VRO en BZK samenwerken, richt zich op een groep mensen met diverse problematiek die de grip op hun leven kwijt is of dreigt te raken. Een deel van deze mensen verblijft op straat en veroorzaakt overlast. Specifiek richt de aanpak zich op het creëren van meer woningen en passende (woon)zorgvoorzieningen, het stimuleren van gegevensuitwisseling, standaardisering en uniformering van werkwijzen met ruimte voor lokaal maatwerk en het realiseren van voorspelbare en domeinoverstijgende financiering in de regio’s tussen de domeinen wonen, zorg en veiligheid. Eind september volgt een voortgangsbrief over deze aanpak. Daarin wordt een verkenning met de Nederlandse ggz en Aedes benoemd naar mogelijkheden om terreinen van ggz- en andere zorginstellingen te benutten voor passende woonvormen. Hierbij kan het gaan om prikkelarme en beschutte woonvormen, maar ook om reguliere woningen waarbij zorg en ondersteuning dichtbij beschikbaar zijn. De bereidheid van zorginstellingen om hun terreinen hiervoor te benutten biedt kansen om verschillende woon- en zorgvormen beter met elkaar te verbinden. Met het Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis (NAD) ondersteunt het kabinet gemeenten bij de beweging naar Wonen Eerst, waarbij een duurzame woonplek met passende begeleiding het startpunt is voor herstel. Het komende jaar hierbij ingezet op een versnelling hiervan.
Daarnaast is op 1 juli 2026 de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) in werking getreden. Hiermee worden gemeenten verplicht om in hun volkshuisvestingsprogramma inzicht te geven in de huisvestingsopgave voor aandachtsgroepen. Tot deze aandachtsgroepen behoren onder andere (dreigend) dak- en thuisloze mensen, mensen die uitstromen uit beschermd wonen, mensen die een ggz-kliniek verlaten en arbeidsmigranten. Daarnaast zijn gemeenten met de inwerkingtreding van de Wvrv verplicht om per 1 januari 2028 een huisvestingsverordening op te stellen, waarbij bepaalde groepen woningzoekenden verplicht urgentie krijgen op een sociale huurwoning. Dit geldt onder andere voor dakloze gezinnen met minderjarige kinderen. De regeling waarin de groepen verplicht urgenten worden gedefinieerd wordt momenteel verder uitgewerkt. Uit de Wvrv volgt tevens de verplichting om regionaal afspraken te maken over de verdeling van de verplicht urgent woningzoekenden. Dit heeft als doel om de spreiding van de verplicht urgent woningzoekenden over de verschillende gemeenten te verbeteren.
Verder geldt dat met de Wet goed verhuurderschap, die op 1 juli 2023 in werking is getreden, een landelijk geldende basisnorm is geïntroduceerd voor het gedrag dat een goed verhuurder betaamt. Deze normen omvatten onder andere een verbod op intimidatie en woondiscriminatie, regels over waarborgsommen en servicekosten, en de verplichting voor verhuurders om hun huurders te informeren over diens rechten en verplichtingen ten aanzien van het gehuurde. Hiermee is voor zowel huurders als verhuurders meer duidelijkheid gecreëerd over wat wel en niet mag. In aanvulling hierop bevat de wet in het geval van verhuur aan arbeidsmigranten nog de regel dat een huurovereenkomst en arbeidsovereenkomst in losse documenten moeten zijn vastgelegd, en dat arbeidsmigranten moeten worden geïnformeerd over hun rechten en plichten ten aanzien van het gehuurde in een taal die zij kunnen begrijpen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving van de bovengenoemde regels. Dit kan naar aanleiding van een melding, binnengekomen bij het meldpunt dat elke gemeente sinds 1 januari 2024 verplicht moet hebben ingesteld, maar ook proactief, dus zonder voorafgaande melding. In aanvulling op de handhaving van de algemene regels van goed verhuurderschap, kunnen gemeenten er bovendien nog voor kiezen om een verhuurvergunning in te stellen. Hieraan kunnen eveneens bepaalde, landelijk geüniformeerde, voorwaarden worden verbonden.
De Wet goed verhuurderschap is afgelopen zomer geëvalueerd. De uitkomsten van dit evaluatieonderzoek heb ik recentelijk aan uw Kamer aangeboden.
De burgemeester sprak ook over dakloze EU-arbeidsmigranten. Sinds 2023 is er specifiek ten aanzien van dakloze EU-burgers een Plan van Aanpak kwetsbare dakloze EU-burgers gelanceerd. Onderdeel daarvan is een landelijke aanpak voor kortdurende opvang en begeleiding van niet rechthebbende dakloze EU-burgers. Wanneer duurzaam verblijf en werk in Nederland niet haalbaar zijn, is terugkeerondersteuning een vast onderdeel van deze aanpak. Uitgangspunt hierbij is vrijwillig en zelfstandig vertrek. De ervaring leert dat terugkeer van EU-burgers het meest duurzaam is wanneer er perspectief bestaat in het herkomstland en het uitgangspunt is vrijwillig en zelfstandig vertrek. Gemeenten en Rijk werken hierbij samen met maatschappelijke organisaties, zoals Stichting Barka, het Leger des Heils en de Regenboog Groep, voor toegankelijke informatie, praktische hulp bij de reis en – waar mogelijk – een warme overdracht in het land van herkomst. Indien een EU-burger niet meewerkt aan zelfstandig vertrek, kan, binnen de geldende juridische kaders, gedwongen terugkeer door de Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) volgen.
Uw Kamer is verder op 10 september jl. geïnformeerd over het besluit van het kabinet om de inhoudingsmogelijkheid voor huisvestingskosten op het minimumloon af te schaffen. Het streven is om dit in samenhang met de inwerkingtreding van de Wet passende huurcontracten te regelen. De Wet passende huurcontracten heeft deze zomer in internetconsultatie gelegen. Het streven is dat de wet op 1 juli 2028 in werking treedt en daarmee ook het besluit om de inhoudingsmogelijkheid af te schaffen.

Vraag 6

In welke mate zijn wat u betreft werkgevers verantwoordelijk voor het feit dat arbeidsmigranten massaal op straat belanden? Wat bent u bereid hieraan te doen?

Er is niet één oorzaak van dakloosheid. In 2022 is in opdracht van de Ministeries van VWS, SZW en JenV door het IVO nader onderzoek gedaan naar oorzaken waarom arbeidsmigranten op straat terecht komen. In het onderzoek naar «Routes naar dakloosheid» worden 5 voorname redenen opgesomd waarom mensen dakloos raken: 1) werkverlies; 2) voortdurende kwetsbaarheden (opgelopen in het thuisland); 3) verbroken relatie en werkverlies; 4) direct dakloos na aankomst en 5) ernstige gezondheidsproblemen. Het valt in dit onderzoek op dat veel mensen op straat belanden door persoonlijke omstandigheden, onafhankelijk van de werk- en woonomstandigheden (inclusief de zogenaamde «package deals», wat inhoudt dat zowel werk, woning als zorgverzekering door dezelfde partij geregeld wordt). Behalve slechte en onzekere werk- en woonomstandigheden vergroten persoonlijke individuele factoren de kans op dakloosheid, zoals (problematisch) middelengebruik, psychische problematiek en de (nog) ontbrekende binding met Nederland. In het onderzoek blijkt dat 60% van de onderzochte populatie (N=42) vanwege deze persoonlijke omstandigheden op straat kwam. Dit is een belangrijk nuance op het beeld dat dakloosheid onder arbeidsmigranten voor het merendeel veroorzaakt wordt door slecht werkgeverschap en/of package deals.
Werkgevers kunnen wel een verantwoordelijkheid nemen op dit vraagstuk. Het kabinet ziet in de praktijk ook dat op verschillende plekken in Nederland werkgevers en huisvesters bijdragen aan oplossingen, bijvoorbeeld door het voorzien in tijdelijke opvang en/of begeleiding naar nieuw werk. Momenteel is het kabinet, in lijn met de motie van den Brink, aan het verkennen hoe dergelijke initiatieven breder ingezet kunnen worden. Tegelijkertijd is het zo dat een directe afhankelijkheid van de werkgever voor een woning sneller tot dakloosheid kan leiden bij een abrupt einde van de werkrelatie. De Minister van VRO werkt dan ook aan een wetsvoorstel om de huurbescherming van arbeidsmigranten te verbeteren. Zie daarvoor het antwoord op vraag 9.

Vraag 7

Hebt u kennisgenomen van de vorige maand aangekondigde maatregelen tegen dakloosheid van de Britse premier Burnham, waaronder nieuwe opvangmogelijkheden, praktische hulp voor mensen bij huisvesting, gezondheidszorg en andere behoeften, en een nationale top met verschillende actoren? Wat is het Nederlandse kabinet bereid te leren van deze aanpak?

Ja, het kabinet heeft kennisgenomen van de aangekondigde maatregelen in het Verenigd Koninkrijk. De nieuwe Britse maatregelen gaan uit van een combinatie van opvang, passende huisvesting en toegang tot zorg en ondersteuning. Dit sluit aan bij het Nationaal Actieplan Dakloosheid dat sinds 2022 de leidende aanpak is in Nederland. Op dit moment kent het kabinet een brede samenwerking met vertegenwoordigers van gemeenten, woningcorporaties, zorgpartijen en belangenbehartigers, zowel voor het Nationaal Actieplan Dakloosheid als voor het beleid rondom arbeidsmigratie en het versnellen van de woningbouw.

Vraag 8

Ziet het kabinet ook dat arbeidsmigranten een groot deel vormen van het aantal dakloze mensen (circa 1500 van de 3644 in beeld gebrachte dakloze mensen in Amsterdam)? Deelt het kabinet de constatering van de Amsterdamse burgemeester dat het toenemende aantal dakloze arbeidsmigranten samenhangt met gebrekkige huurbescherming, doordat arbeidsmigranten bij ontslag dakloos worden? Zo nee, waarom niet en waardoor komt dit dan wel volgens het kabinet?

Dakloosheid raakt een diverse groep aan mensen met verschillende problematiek en is vaak moeilijk te meten, omdat slechts een deel van de dakloze mensen op straat verblijft. Tellingen en schattingen van verschillende organisaties laten wel zien dat EU-arbeidsmigranten relatief oververtegenwoordigd zijn bij de dakloze mensen die op straat verblijven. Onder vraag 6 staat beschreven dat er diverse redenen aan dakloosheid ten grondslag kunnen liggen. Ontslag is daarmee niet de enige reden waarom EU-burgers op straat kunnen belanden. Wel is het zo dat arbeidsmigranten vaak zonder huurbescherming worden gehuisvest, waarmee zij huisvesting kunnen verliezen op het moment dat de arbeidsrelatie eindigt. De Minister van VRO werkt daarom aan een wetsvoorstel om de huurbescherming van arbeidsmigranten verbeteren. Zie hiervoor het antwoord op vraag 9.

Vraag 9

Herinnert u zich het voorstel van eind vorig jaar om in de wet een nieuwe opzeggingsgrond op te nemen dat een werkgever de huurovereenkomst mag opzeggen indien de arbeidsrelatie is beëindigd? Kunt u reageren op de kritiek van de Amsterdamse burgemeester en tal van maatschappelijke organisaties (waaronder de Woonbond, Dakloosheid Voorbij!, Valente, het Leger des Heils en de FNV) dat deze maatregel, die in strijd is met de aanbevelingen van de commissie-Roemer, zal leiden tot meer dakloosheid onder arbeidsmigranten?

Het kabinet heeft als doel onwenselijke situaties zonder huur(prijs)bescherming tegen te gaan en de huur(prijs)bescherming voor arbeidsmigranten en andere huurders te verbeteren en te verduidelijken. Daarom is deze zomer het wetvoorstel passende huurcontracten in internetconsultatie gebracht.
Waar in de sector wordt gesproken over huisvesting op basis van «short-stay» wordt binnen het huurrecht een beroep gedaan op de uitzondering in artikel 7:232, tweede lid, van het Burgerlijk Wetboek. Het huurrecht kent het begrip «short-stay»-contracten echter niet. Op grond van deze bepaling is Titel 4, Afdeling 5 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek niet van toepassing op huur welke een gebruik van woonruimte betreft dat «naar zijn aard slechts van korte duur is». Dit betekent kort gezegd dat de huurbescherming niet van toepassing is op deze vorm van huur en huurders makkelijk hun woonruimte kunnen verliezen. Dit draagt bij aan de kwetsbare situatie waarin veel arbeidsmigranten zich bevinden en kan ertoe leiden dat arbeidsmigranten hun woning verliezen op het moment dat hun werk stopt.
Het in internetconsultatie gebrachte wetsvoorstel passende huurcontracten bevat daarom het voorstel om de uitzondering huur van woonruimte «naar zijn aard van korte duur» te begrenzen tot maximaal 30 nachten. Dit betekent dat indien huisvesting langer duurt dan 30 nachten, er hoe-dan-ook sprake is van huurbescherming en ook huurprijsbescherming. Conform de Wet vaste huurcontracten komt dit in beginsel dan neer op een huurbescherming voor onbepaalde tijd.
Bij het opstellen van het genoemde wetsvoorstel heeft de Minister van VRO echter in overweging genomen dat een vast huurcontract niet altijd passend is in de uiteenlopende situaties waarin arbeidsmigranten worden gehuisvest. Huisvesting van arbeidsmigranten vindt geregeld plaats op het terrein van de werkgever en/of op locaties waar volgens het omgevingsplan geen permanente bewoning is toegestaan. Het in internetconsulatie gebrachte voorstel bevat daarom een aanvullende maatregel die het mogelijk moet maken om tijdelijke huurcontracten te gebruiken voor de huisvesting van arbeidsmigranten, waarbij de voorwaarde is dat het moet gaan om een woonruimte die voldoet aan bepaalde kwaliteitsnormen (de «Roemer-normen»). Ook bevat het voorstel de mogelijkheid om, indien er sprake is van huisvesting op het eigen terrein en iemand daar niet langer werkzaam is een vast huurcontract via de rechter te kunnen ontbinden. Dit vindt het kabinet gezien de aard en locatie van de huisvesting redelijk.
De Minister van VRO is zich ervan bewust dat het toestaan van een tijdelijk contract of het mogelijk maken om een vast contract te ontbinden, inhoudt dat de huisvesting van een arbeidsmigrant op een bepaald moment kan ophouden en daarmee dat deze voorstellen op gespannen voet kunnen staan met de uitgangspunten van de Wet vaste huurcontracten en de beleidsinzet om wonen en werken zoveel mogelijk te scheiden. Anderzijds is de voorgestelde situatie waarbij sprake is van een tijdelijk contract, met huurbescherming en huurprijsbescherming over een vooraf afgesproken periode, een wezenlijke verbetering ten opzichte van de bestaande situatie. Ook is het voorgestelde volgens het kabinet niet in strijd met het advies van de commissie Roemer. De commissie Roemer adviseerde voor de verhuur met huurbescherming aan arbeidsmigranten een opzegtermijn van 1 maand en adviseerde verhuur zonder huurbescherming voor een periode van 4 maanden toe te blijven staan. Het in internetconsultatie gebrachte voorstel is op verschillende punten strenger dan dat.
De internetconsultatie heeft ruim 140 reacties opgeleverd, die op dit moment door de Minister van VRO worden bestudeerd. Gelijktijdig met de internetconsultatie van de Wet passende huurcontracten heeft de Minister van VRO een bredere verkenning uitgevoerd naar het stelsel van tijdelijke huurcontracten. Deze verkenning is ook aan uw Kamer toegezegd. Onder andere op basis hiervan wordt met realisme gekeken waar het stelsel van vaste en tijdelijke huurcontracten knelt en of het in internetconsultatie gegeven wetsvoorstel passende huurcontracten aanpassing behoeft. De verwachting is dat uw Kamer dit najaar geïnformeerd wordt over het vervolg.

Vraag 10

Is het kabinet het eens dat het toestaan van tijdelijke huurcontracten voor arbeidsmigranten – zoals het kabinet momenteel voorstelt in het wetsvoorstel passende huurcontracten – het risico met zich meebrengt dat arbeidsmigranten sneller dakloos raken? En is het kabinet bereid om – mede naar aanleiding van de oproep van de burgemeester van Amsterdam – dit voorstel te herzien?

Zie het antwoord op vraag 9.

Vraag 11

Op welke wijze is het kabinet voornemens om de problemen van dakloze arbeidsmigranten op te lossen? Is het kabinet bereid om de aanbevelingen van de commissie-Roemer uit te voeren, ervoor te zorgen dat arbeidsmigranten dezelfde rechtspositie krijgen als andere werknemers, en de afhankelijkheid tussen arbeid en huisvesting te verminderen?

Op het thema arbeidsmigratie wordt binnen het interdepartementale projectteam arbeidsmigranten (IPA) gewerkt aan de uitvoering van de maatregelen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (Commissie Roemer). Dat wordt gezamenlijk gedaan met medeoverheden en sociale partners. Het Rijk helpt gemeenten met het inzichtelijk maken van de rechten en plichten die dakloze EU-burgers hebben. Ook wordt gewerkt aan preventieve maatregelen, zoals de inwerkingtreding van de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta) en aan verbetering van huurbescherming voor arbeidsmigranten. Dit kabinet heeft daarnaast besloten om een uitzendverbod in de vleessector in te voeren en de inhoudingsregeling op het Wettelijk minimumloon voor huisvesting af te schaffen.
Uw Kamer ontvangt jaarlijks een monitor over de voortgang van de uitvoering van de aanbevelingen van het Aanjaagteam, waarin ook de voortgang op de actie ten aanzien van dakloze arbeidsmigranten/EU-burgers is opgenomen. Uw Kamer ontvangt dit jaar voorafgaand aan het commissiedebat over arbeidsmigratie van 12 november van de Minister van SZW de volgende versie van deze monitor met bijgaand een brief waarin het kabinet de voortgang apprecieert.

Vraag 12

Is het kabinet bereid om de regeling waarmee werkgevers tot 25 procent van het minimumloon van arbeidsmigranten inhouden in ruil voor huisvesting alsnog zo snel mogelijk – zonder eerst het beperken van short stay af te wachten – af te bouwen, zoals was voorzien?

Uw Kamer is op 10 september geïnformeerd over het besluit van het kabinet om de inhoudingsmogelijkheid voor huisvestingskosten op het minimumloon af te schaffen. Het streven is om dit in samenhang met de inwerkingtreding van de Wet passende huurcontracten te regelen. De Wet passende huurcontracten heeft deze zomer in internetconsultatie gelegen. Het streven is dat de wet op 1 juli 2028 in werking treedt en daarmee ook het besluit om de inhoudingsmogelijkheid af te schaffen.

Vraag 13

Wat is volgens u de relatie tussen de massale short stayhuisvesting van arbeidsmigranten en de toegenomen dakloosheid van arbeidsmigranten?

Het huurrecht kent het begrip «short-stay»-contracten niet. Wel is het zo dat in de praktijk regelmatig gebruik wordt gemaakt van overeenkomsten waarbij een beroep wordt gedaan op deze uitzondering voor de huur van woonruimte «naar zijn aard van korte duur». Zoals in het antwoord op vraag 9 is toegelicht betekent dat onder meer dat huurders in die gevallen geen huur(prijs)bescherming genieten en makkelijk hun woonruimte kunnen verliezen. In het wetsvoorstel passende huurcontracten doet de Minister van VRO daarom het voorstel deze uitzondering voor de huur van woonruimte «naar zijn aard van korte duur» te begrenzen op maximaal 30 nachten. Voor huisvesting van langere duur dient de huurbescherming gerespecteerd te worden.

Vraag 14

Heeft Amsterdam het kabinet gevraagd om als pilot containerwoningen te mogen plaatsen voor dakloze moeders en kinderen? Bent u bereid deze ruimte te bieden, en zo ja, op welke termijn kan hierover duidelijkheid komen? Zo nee, waarom bent u hiertoe niet bereid?

In een gesprek tussen de wethouder van Amsterdam en de Minister van VRO met betrekking tot het huisvesten van deze doelgroep zijn «containerwoningen» als oplossingsrichting genoemd. De gemeente Amsterdam heeft, buiten de reguliere vormen van huisvesting, verschillende mogelijkheden om met subsidie woonruimte voor deze doelgroep te realiseren. Omdat containerwoningen een vorm van flexwonen kunnen zijn is daar ook subsidie voor mogelijk. Met de Stimuleringsregeling Flex- en Transformatiewoningen (SFT) en de Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA) kan Amsterdam woningen voor deze doelgroep realiseren, mits deze voldoen aan de voorwaarden van de regeling.