Het bericht ‘Hij werd weggestuurd bij het Cornelius Haga Lyceum, maar nu heeft Soner Atasoy vier islamitische scholen’ |
|
Annette Raijer (PVV), Geert Wilders (PVV) |
|
Judith Tielen (VVD) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht dat Soner Atasoy werd weggestuurd bij het Cornelius Haga Lyceum, maar nu helemaal terug is als schoolbestuurder van islamitische scholen en inmiddels een kwart van het islamitisch voortgezet onderwijs in Nederland in handen heeft op kosten van de belastingbetaler?1
Ik heb het nieuwsbericht gelezen.
Hoe heeft u kunnen toestaan dat iemand waar de AIVD in 2019 al voor waarschuwde vanwege vermeende contacten met salafistische groeperingen, na een ernstig conflict bij het Cornelius Haga Lyceum werd ontslagen en de behandeling van moslims vergeleek met de vervolging van Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog, zonder enige belemmering islamitische scholen kon oprichten van belastinggeld en welke integriteitscontroles zijn uitgevoerd om te voorkomen dat deze man zijn gang kan blijven gaan met het oprichten van islamitische scholen?
Het bestuur dat bekostiging voor een nieuwe school aanvraagt, moet aantonen dat aan een aantal objectieve criteria wordt voldaan. Deze criteria hebben ook betrekking op de bestuurders. De bestuurders moeten bijvoorbeeld een recente verklaring omtrent gedrag (VOG) overleggen. Ook wordt gecontroleerd of de bestuurders en toezichthouders in de afgelopen vijf jaar betrokken waren bij een schoolbestuur waaraan een onherroepelijke aanwijzing is gegeven of waarvan de bekostiging is beëindigd in verband met het oordeel «zeer zwak».
Daarnaast toetst de inspectie de te verwachten onderwijskwaliteit van nieuwe scholen. Een onderdeel hiervan is een toets op de beoogde invulling van het burgerschapsonderwijs. Omdat het onderwijs nog niet gaande is, kan de onderwijskwaliteit vanzelfsprekend niet worden beoordeeld. De inspectie houdt vervolgens vanaf het moment dat de school haar deuren opent toezicht op het onderwijs en de naleving van alle wettelijke eisen.
Volgens deze criteria heeft de inspectie de betreffende bestuurder en de betreffende aanvraag getoetst. Het oordeel van de inspectie was positief.
Deelt u de mening dat Artikel 23 van de Grondwet nooit mag worden gebruikt als vrijbrief om met Nederlands belastinggeld onderwijs te verzorgen waarin de Koran en de Soenna uiteindelijk zwaarder wegen dan gelijkwaardigheid, individuele vrijheid en de waarden van onze democratische rechtsstaat? Zo ja, waar ligt voor u de grens?
Alle scholen waaronder islamitische scholen moeten leerlingen onderwijzen in lijn met de basiswaarden van de democratische rechtsstaat, waaronder vrijheid en gelijkwaardigheid. Doen ze dit niet, dan handelen ze in strijd met de wettelijke burgerschapsopdracht. Daar ligt de grens. De inspectie ziet erop toe dat scholen en besturen de wet naleven. Bij iedere nieuwe school voert de inspectie al in het eerste jaar na de start van de school een kwaliteitsonderzoek uit.
Kunt u aangeven hoeveel belastinggeld deze scholen jaarlijks ontvangen, welke bestuurlijke, financiële en ideologische risico’s vooraf zijn onderzocht en hoe controleert de Inspectie van het Onderwijs daadwerkelijk wat leerlingen wordt bijgebracht over de Holocaust, antisemitisme, homoseksualiteit, gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen en de Nederlandse normen en waarden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u een volledig overzicht aan de Kamer sturen?
Alle middelbare scholen, ook deze vier middelbare scholen, krijgen jaarlijks een vaste voet van 286.094,38 euro en een bekostiging per leerling van 9.930,98 euro.2 De totale bedragen verschillen per school.
Bij wet is vastgelegd wat op een school aan leerlingen moet worden bijgebracht. De inspectie controleert of scholen aan deze wettelijke eisen voldoen. Dat doet de inspectie op basis van haar onderzoekskaders, die openbaar beschikbaar zijn. In het eerste jaar van een nieuwe school voert de inspectie een kwaliteitsonderzoek uit. Het burgerschapsonderwijs is hier onderdeel van. De inspectie controleert of de school de leerlingen kennis over en respect voor de basiswaarden van de democratische rechtsstaat bijbrengt. Bij een nieuw bestuur zijn altijd ook de financiën onderwerp van gesprek.
Bent u bereid om zo spoedig mogelijk een onafhankelijk onderzoek te laten doen naar de oprichter en het bestuur, geldstromen, personele en organisatorische verwevenheid, de ideologische koers en het daadwerkelijke burgerschapsonderwijs van alle scholen die onder Atasoy of aan hem verbonden stichtingen vallen? Zo nee, hoeveel rode vlaggen moeten er nog verschijnen voordat u eindelijk ingrijpt?
De inspectie ziet nu geen aanleiding voor een dergelijk onderzoek.
Klopt het dat Atasoy, naast de vestigingen in Tilburg, Almere, Breda en Gouda, plannen heeft om nog meer islamitische middelbare scholen te openen en om hoeveel aanvragen gaat het, in welke gemeenten, welke aanvragen zijn goedgekeurd en hoeveel publiek geld is daarmee gemoeid?
Stichting De Ozonlaag, waar de heer Atasoy bestuurder is, heeft dit jaar twee meldingen3 (in Gouda en Tilburg) gedaan voor basisonderwijs en zes meldingen (in Roosendaal, Gouda, Breda, Almere, ’s Hertogenbosch en Tilburg) voor voortgezet onderwijs. Het schoolbestuur kan die meldingen voor 1 november omzetten in een aanvraag tot bekostiging. Vervolgens toetsen DUO en de Inspectie voor het Onderwijs of de aanvragen voldoen aan de bekostigingscriteria: de belangstellingsmeting, de toets op de te verwachten onderwijskwaliteit, de uitnodiging aan lokale onderwijspartijen en de toets op de bestuurders en toezichthouders.
Bent u bereid alle islamitische scholen te sluiten? Zo nee, waarom niet?
Nieuwe scholen die aan de wettelijke vereisten en kwaliteitseisen voldoen, hebben het recht om onderwijs aan te bieden, ongeacht hun richting of levensovertuiging (art. 23 GW). Ik zie geen reden om alle islamitische scholen te sluiten.
Het artikel dat China Europa nu ook bestormt met medische apparaten |
|
Queeny Rajkowski (VVD), Hilde Wendel (VVD) |
|
Mirjam Sterk (CDA), Aerdts |
|
|
|
|
Bent u bekend met het artikel «China bestormt Europa nu ook met medische apparaten» naar aanleiding van de podcast Dagkoers van het Financieele Dagblad?1
Wordt er in Nederlandse ziekenhuizen momenteel gebruik gemaakt van Chinese medische technologie? Zo ja, om wat voor technologie gaat het en worden er ook gevoelige persoonsgegevens verwerkt, behandeld of opgeslagen? Wie voert de updates uit en doet het onderhoud van deze technologie?
Klopt het dat het St. Antonius Ziekenhuis gebruikmaakt van patiëntmonitoren van een Chinees bedrijf? Zo ja, wat vindt u hiervan, hoe wordt bescherming van patiëntgegevens gewaarborgd? Zijn er (Europese) alternatieven?
Op welke wijze is gewaarborgd dat medische gegevens van Nederlanders niet in handen komen van niet-Europese bedrijven of organisaties?
Deelt u de zorgen omtrent spionage, misbruik en privacy bij het gebruik van medische technologie van Chinese aanbieders? Zo nee, waarom niet?
Welke bevoegdheden hebt u om te garanderen dat medische informatie niet in Chinese handen komt te vallen? Als deze bevoegdheden onvoldoende zijn, aan welke mogelijkheden denkt u om dit wel te kunnen garanderen?
Deelt u de wens dat Nederland en Europa voor medische technologie niet te afhankelijk mogen worden van Chinese aanbieders? Zo ja, wat doet u hieraan? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de wens dat het goed zou zijn om waar mogelijk te investeren in Nederlandse en Europese alternatieven zodat zorginstellingen, zoals ziekenhuizen, kunnen kiezen voor veilige alternatieven? Zo nee, waarom niet?
Het instellen van een uitzondering voor de import van Russisch sabelbont bij de nieuwe EU-sanctieverordening tegen Rusland |
|
Christine Teunissen (PvdD) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Heeft u meegekregen dat de Europese Raad in zijn recent aangenomen nieuwe sanctieverordening tegen Rusland ((EU) 2026/1848), een uitzondering heeft gemaakt voor de import van Russisch sabelbont (van de sabelmarter) naar de Europese Unie (EU), terwijl deze import eerder wel verboden was?1
Ja.
Bent u bekend met de gruwelijke wijze waarop de sabelmarters in hele kleine kooitjes worden gehouden?2
Het kabinet is bekend met het feit dat dieren voor de pelsdierhouderij in kooien worden gehouden. Uit het nieuwsitem van de BBC over een Russische pelsdierhouderij blijkt dat de sabelmarters op de gefilmde locatie in kleine kooien worden gehouden.
Bent u ermee bekend dat er voor één bontjas 40 sabelmarters worden gedood?3
Dat blijkt inderdaad uit het nieuwsitem van de BBC.
Bent u ermee bekend dat uit onderzoek van Politico blijkt dat de International Fur Federation haar Europese beleidswerk heeft gefinancierd via een Liechtensteins trustfonds dat ook Russisch veilinggeld ontving?4 En bent u ermee bekend dat uit de jaarrekening van 2023 van de lobbyorganisatie blijkt dat 223 870 EUR afkomstig was van het Russische bontveilinghuis Sojoezpoesjnina, dat gevestigd is in Sint-Petersburg, en dat 216 000 EUR daarvan zou zijn gebruikt om de lobbyist van de International Fur Federation in Brussel te betalen?5
Ja.
Deelt u de mening dat lobbyorganisaties die Russische inkomsten ontvangen, geen invloed zouden mogen hebben op EU-beleid?
Het is van belang dat belangenorganisaties die invloed proberen uit te oefenen op het Europese beleid dit op transparante wijze doen en daarbij voldoende inzicht geven in de belangen die zij vertegenwoordigen en de wijze waarop zij worden gefinancierd. In het bijzonder gelet op de Russische agressie tegen Oekraïne acht het kabinet het van groot belang dat risico's op Russische beïnvloeding van EU-besluitvorming worden voorkomen en dat geldende transparantie- en lobbyregels strikt worden toegepast.
Wat vindt u ervan dat, met risico voor de Oekraïense en Europese veiligheid, op dit moment sancties op Rusland worden verlicht? Wat vindt u ervan dat dit dan specifiek ook nog eens sancties zijn die mogelijk dierenleed verminderen?
Het kabinet spant zich in om de sanctiedruk tegen Rusland over de hele linie te verzwaren en betreurt daarom deze vorm van sanctieverlichting. Tegelijkertijd constateert het kabinet dat het 21e pakket verregaande maatregelen tegen meer dan tweehonderd personen en bedrijven, meer dan honderd banken en financiële instellingen en 41 schepen bevat en daarmee per saldo een substantiële verzwaring van de Ruslandsancties vormt.
Kunt u bevestigen dat bepaalde EU-lidstaten hebben verzocht tot het invoeren van de uitzondering? Zo ja, welke lidstaten? Zo nee, kunt u bevestigen of dit een voorstel was van de Hoge Vertegenwoordiger en de Europese Commissie?
Het diplomatieke verkeer binnen de Raad is vertrouwelijk en het kabinet kan hier daarom helaas geen inzicht in verschaffen.
Hoe beoordeelt u het feit dat mogelijk bepaalde EU-lidstaten en bedrijven zich verzetten tegen sancties op Rusland vanwege belangen van de dieronvriendelijke luxe-industrie?
Wat het kabinet betreft zouden economische deelbelangen als die van de bontindustrie niet doorslaggevend mogen zijn in de vaststelling van de Ruslandsancties.
Heeft u zich tegen deze uitzondering expliciet verzet in Europees verband in de afgelopen maanden? Zo nee, waarom niet?
Het kabinet heeft zich tijdens de onderhandelingen voor het 21ste sanctiepakket expliciet uitgesproken tegen de introductie van nieuwe uitzonderingen zonder zwaarwegende redenen vanuit het perspectief van humanitaire belangen, leveringszekerheid of het voorkomen van onwenselijke neveneffecten.
Bent u bereid om het Nederlandse standpunt, «dat het op ethische gronden niet verantwoord is om dieren te houden enkel om hun pels» (Kamerstuk 22 112, nr. 4224), per brief bekend te maken aan andere lidstaten en de Europese Commissie? Zo nee, op welke andere wijze blijft u medelidstaten hierop wijzen?
Nederland heeft zijn standpunt over de pelsdierhouderij al meermaals duidelijk gemaakt aan andere lidstaten en de Europese Commissie, onder meer tijdens de Landbouw en Visserijraad. Zo heeft de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur zich uitgesproken voor een verbod op de pelsdierhouderij tijdens het overleg en marge van de Raad op 30 maart jl. met Eurocommissaris Várhelyi (Kamerstuk 21 501-32, nr. 175) en heeft de voormalige Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur hiertoe opgeroepen tijdens de Landbouw- en Visserijraad van 26 januari jl. (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1761).
Op welke momenten en in welke Europese gremia zal Nederland zich de komende periode concreet inzetten voor een EU-breed verbod op bont en het opheffen van deze uitzondering?
Het kabinet zal zich op daartoe aangewezen momenten bij monde van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur blijven uitspreken voor een EU-breed verbod op bont. De Europese Commissie heeft eerder aangegeven in het voorjaar van 2026 te komen met een nadere reactie op het burgerinitiatief Fur Free Europe, waarin wordt gepleit voor een Europees verbod op pelsdierhouderij en op het vermarkten van bontproducten. Het is niet duidelijk wanneer de Europese Commissie met haar nadere reactie komt. Het kabinet wacht deze reactie af voordat het een beslissing neemt over eventuele vervolgacties.
Kan de Staatssecretaris de Kamer per brief over de Nederlandse positie informeren zodra een voorstel over bont op de agenda staat van een Europees overleg?
Ja, wanneer de Europese Commissie met haar nadere reactie komt op het burgerinitiatief Fur Free Europe zal de Kamer door middel van een BNC-fiche worden geïnformeerd over kabinetspositie daarover.
Kunt u aangeven welke juridische en beleidsmatige mogelijkheden momenteel worden onderzocht om bont, dons van levend geplukte dieren, angorawol en kangoeroeleer uit Nederlandse winkels te weren, ter uitvoering van de aangenomen motie-Van Esch (Kamerstuk 36 254, nr. 16)?
Het kabinet onderzoekt momenteel op welke manier het beste invulling gegeven kan worden aan de motie-Van Esch. Ten aanzien van het weren van producten waarin bont verwerkt is heeft het kabinet een uitgesproken voorkeur om dit op Europees niveau te regelen. Dit is de meest effectieve wijze om bontproducten te weren, omdat een Europese aanpak zorgt voor een geharmoniseerd regelgevend kader binnen de interne markt. Het kabinet wacht daarom eerst de reactie van de Europese Commissie af.
Bent u bereid om in de Europese Raad aan te kaarten dat het voor Nederland onbestaanbaar is dat de oorlogskas van Vladimir Poetin gespekt wordt met geld uit deze walgelijke industrie? Zo nee, waarom niet?
Tijdens onderhandelingen over sancties tegen Rusland maakt Nederland op verschillende manieren en niveaus duidelijk dat economische deelbelangen geen obstakel mogen vormen om het Russische verdienvermogen verder te ondermijnen. Het kabinet zal dat ook in de toekomst blijven onderstrepen.
Bent u bereid om, als een Europees bontverbod uitblijft, dan wel als de uitzondering op de sancties tegen Rusland blijft bestaan, te onderzoeken welke nationale maatregelen juridisch mogelijk zijn om de verkoop en import van (Russisch) bont in Nederland alsnog te beperken? Zo nee, waarom niet?
Zoals reeds aangegeven geeft het kabinet met het oog op handhaafbaarheid en effectieve implementatie de uitgesproken voorkeur aan een verbod op Europees niveau.
Welk precedent schept het invoeren van deze uitzondering op sancties tegen Rusland volgens u voor de belangen van andere industrieën in Europa? Deelt u de mening dat door het toekennen van deze uitzondering een hellend vlak ontstaat en andere particuliere bedrijfsbelangen ook voorrang kunnen krijgen boven het belang van de Oekraïense en Europese veiligheid?
Het kabinet is tegen de introductie van nieuwe uitzonderingen op de Ruslandsancties zonder zwaarwegende motivering en ziet dit dan ook als een negatief precedent.
Hoe straalt deze uitzondering af volgens u op het imago van Europa, waar men zich erop voor laat staan dat regelgeving rechtvaardig moet zijn en niet corrupt? Wat denkt u dat dit doet met het vertrouwen van Europese burgers in Europees beleid en Europese beleidsmakers?
Transparantie en verantwoording over subsidies en belangenbehartiging zijn essentieel voor het vertrouwen van burgers in de Europese Unie. Wanneer onvoldoende duidelijkheid bestaat over de financiering of invloed van belangenorganisaties, kan dat vragen oproepen over de wijze waarop EU-besluitvorming tot stand komt en daarmee het vertrouwen van burgers in de Europese Unie aantasten. Het kabinet onderstreept daarom het belang van transparantie over belangenorganisaties en hun geldschieters, en strikte toepassing van transparantie-en lobbyregels.
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Ja.
Het bericht dat de genocidepleger en oorlogsmisdadiger Ratko Mladić met staatseer zou worden begraven |
|
Stephan van Baarle (DENK) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht ««Slager van de Balkan» Mladićkrijgt staatsbegrafenis»?1
Ja.
Heeft het kabinet er kennis van genomen dat de Servische Minister van Justitie Vujić heeft aangekondigd dat oorlogsmisdadiger Mladić met militaire eer en staatseer zou worden begraven?
Ja.
Deelt u de mening dat het met militaire eer en staatseer begraven van iemand die is veroordeeld wegens genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven volstrekt onaanvaardbaar is? Bent u bereid om een harde veroordeling hiervan over te brengen aan de Servische autoriteiten?
Ja. Het door de Servische regering gegeven eerbetoon rondom de uitvaart van Ratko Mladić vind ik zeer ongepast en bijzonder kwetsend voor de slachtoffers en nabestaanden, waaronder van de Srebrenica-genocide. Dit past niet bij wat wij van een EU kandidaat-lidstaat verwachten en druist sterk in tegen de gemeenschappelijke Europese waarden. Al voor de overbrenging van het lichaam van Mladić aan Servië heb ik duidelijk aan mijn Servische ambtsgenoot laten weten elke vorm van staats- of militair eerbetoon volstrekt onaanvaardbaar te vinden. Nederland heeft dit signaal ook in andere contacten met de Servische autoriteiten ondubbelzinnig overgebracht.
Deelt u de zorg dat het verlenen van militaire eer en staatseer aan oorlogsmisdadiger Mladić bijdraagt aan de verheerlijking en normalisering van een oorlogsmisdadiger en van genocide? Bent u bereid om een harde veroordeling hiervan over te brengen aan de Servische autoriteiten?
Zie het antwoord op vraag 3.
Deelt u de mening dat Nederland, mede gelet op de bijzondere historische betrokkenheid, een verantwoordelijkheid heeft om zich krachtig uit te spreken tegen het verlenen van staatseer aan Mladić? Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 3. Ik heb mij hier krachtig over uitgesproken en keur elke vorm van eerbetoon aan Mladić af, zowel in Servië als in Republika Srpska in Bosnië en Herzegovina of elders.
Bent u bereid de Servische ambassadeur in Nederland te ontbieden en aan de ambassadeur over te brengen dat het verlenen van militaire eer en staatseer aan de oorlogsmisdadiger Mladić door Nederland wordt veroordeeld en dat Nederland van Servië verwacht dat het, uit respect voor de uitspraken van internationale tribunalen en de slachtoffers, hiervan afziet? Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 3. Al voor de overbrenging van het lichaam van Mladić aan Servië heeft Nederland aan de Servische ambassadeur en de Servische autoriteiten in Belgrado duidelijk laten weten elke vorm van staats- of militair eerbetoon volstrekt onaanvaardbaar te vinden.
Bent u tevens bereid deze kwestie in Europees verband aan de orde te stellen en erop aan te dringen dat ook de Europese Unie duidelijk afstand neemt van dergelijke vormen van verheerlijking van veroordeelde oorlogsmisdadigers en ervoor te pleiten dat Servië hiervan gevolgen dient te ondervinden in de betrekkingen met de EU vanwege de duidelijke minachting van het internationaal recht waarvan Servië hiermee blijk geeft? Zo nee, waarom niet?
De Europese Unie heeft zich hier duidelijk over uitgesproken. Zo hebben Commissievoorzitter Von der Leyen, Eurocommissaris Kos (uitbreiding), Hoge Vertegenwoordiger Kallas en voorzitter van de Europese Raad Costa het eerbetoon aan Mladić veroordeeld. Het gegeven eerbetoon en het gebrek aan erkenning van het verleden en van het leed van de slachtoffers past niet bij wat van een EU kandidaat-lidstaat verwacht wordt. Servië heeft hiermee zijn eigen toetredingsperspectief geen dienst bewezen.
Bent u bereid om ook de uitingen van andere extremistische politici over deze kwestie, zoals de uitingen van Dodik, stellig te veroordelen? Zo neen, waarom niet?
Ja. Het kabinet keurt elke vorm van eerbetoon aan of verheerlijking van oorlogsmisdadigers af, ook wanneer dat plaatsvindt in Republika Srpska in Bosnië en Herzegovina of elders. Het is tevens betreurenswaardig dat het Bosnisch-Servische lid van het Presidentschap van Bosnië en Herzegovina Cvijanović en verschillende hooggeplaatste politici uit Republika Srpska bij de begrafenis aanwezig waren.
Bent u, gelet op de actualiteit, bereid deze vragen binnen enkele werkdagen te beantwoorden?
Ja.
Klopt het dat in uw antwoord op vraag 21 u aangeeft dat in de KNMI’23 klimaatscenario’s gebruik is gemaakt van het hoge emissiescenario SSP5–8.5 om een hoog klimaatscenario af te leiden als worst-case scenario voor de effecten van klimaatverandering met als argument dat «Dit hoge klimaatscenario is ook mogelijk bij lagere emissies als het klimaat gevoeliger blijkt te reageren op een toename in broeikasgassen dan gedacht en/of als terugkoppelingen in de koolstofcyclus de CO2 concentratie sneller doet toenemen dan gedacht.», waarmee aangetoond is dat het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) ondanks dat nationaal en internationaal onderzoekers al bijna tien jaar waarschuwen dat het RCP8.5-scenario onwaarschijnlijk is en niet meer gebruikt zou moeten worden voor beleidsdoeleinden, toch nog dit onwaarschijnlijke scenario?
De KNMI’23 klimaatscenario’s geven de hoekpunten aan waarbinnen het klimaat zich zal ontwikkelen, afhankelijk van zowel een range in uitstoot als een range in klimaateffecten. De geciteerde uitleg geeft context bij het hoge scenario, dat nog steeds relevant is als worst case scenario. Voor meer informatie zie het artikel hierover op de KNMI website2.
Kunt u als dat klopt dan aangeven op welke wetenschappelijke literatuur het KNMI baseert dat er versterkende effecten in het klimaat kunnen zitten waardoor het klimaat nog heftiger kan gaan reageren op een toename van CO2?
Dit is gebaseerd op bevindingen van het IPCC. De klimaatscenario’s gaan uit van de middenwaarde van de klimaatgevoeligheid. Versterkende terugkoppelingen in het klimaatsysteem kunnen echter betekenen dat de daadwerkelijke klimaatgevoeligheid hoger is. Schattingen van de klimaatgevoeligheid hebben dan ook een «zeer waarschijnlijke» range van 2 tot 5 graden, zo werd geconcludeerd in het meest recente IPCC rapport.
Klopt het dat het KNMI zonder wetenschappelijke onderbouwing nieuwe klimaatscenario’s draait waarbij het probeert aan te tonen dat je zelfs met veel lagere emissies toch die hoge opwarming kunt krijgen en dus geen afstand wil nemen van de hoge opwarming en snelle zeespiegelstijging in hun Hoge scenario?
Nee, dat klopt niet. Zie ook het antwoord op vraag 2.
Deelt u de mening en zo nee waarom niet dat in de «KNMI-klimaatscenario’s 2023» er wel wordt gehint dat RCP8.5 niet langer plausibel zou zijn maar toch omschrijft het KNMI in het antwoord op vraag 2 het gebruik van RCP8.5 als een worst-case scenario terwijl die omschrijving in het 66 pagina’s tellende rapport van het KNMI helemaal niet voorkomt en het KNMI en PBL het RCP8.5 scenario in 2014 dus wel degelijk opvoerden als een business-as-usual scenario?
Nee, de KNMI’23 klimaatscenario’s voeren het hoge scenario niet op als een business-as-usual scenario.
Deelt u de volgende mening: in vraag 26 vraag ik de Kamer met spoed een eerste inventarisatie te sturen van de projecten in Nederland die gebaseerd zijn op RCP8.5 en/of SSP5–8.5 zodat de Kamer kan zien hoe dit scenario heeft doorgewerkt in de samenleving en u antwoord dat u daarvoor onvoldoende aanleiding ziet en verwijst u naar de Kamerbrief «KNMI’23-klimaatscenario’s en doorwerking in Rijksbeleid» van 8 mei 20242 die een uitgebreid overzicht zou geven, maar die brief zelf noemt RCP8.5 of SSP5–8.5 niet expliciet maar geeft wel aan dat de overheid een scenario gebruikt dat vergelijkbaar is met een hoge-emissiewereld (SSP5–8.5-familie) als basis voor een groot aantal strategische investeringen en beleidsprogramma’s en de brief documenteert daarmee een brede institutionele doorwerking van dit type scenario in de Nederlandse samenleving?
Conform de beantwoording van eerdere vragen 6 en 274 wordt er niet overheidsbreed gewerkt met één enkel scenario. Er wordt bij programma’s en projecten gebruik gemaakt van de bandbreedte van mogelijke toekomstige ontwikkelingenen de keuze is gerelateerd aan onder meer de tijdshorizon van de investering.
Kunt u de projectlijsten van bijvoorbeeld (en niet limiterend) Rijkswaterstaat, Deltares, ProRail, IPO, Unie van Waterschappen en de provincies waarnaar is gevraagd alsnog aan de Kamer toesturen, ter aanvulling op de genoemde brief van Minister Harbers die weliswaar bewijst dat de beleidsmatige doorwerking groot is, maar nog geen inventarisatie van de feitelijke projectmatige doorwerking oplevert en alleen programma’s weergeeft?
Zoals eerder aangegeven ziet het kabinet daarvoor onvoldoende aanleiding. Zo’n breed overzicht is niet te geven en is niet zinvol, omdat, zoals aangegeven in de beantwoording van vraag 5, gekeken wordt naar een bandbreedte binnen de mogelijke scenario’s.
Het bericht ‘Voor sommigen lange vakantie in thuisland'; Migrerende werklozen krijgen straks 3 maanden extra WW mee’ |
|
Ingrid Michon (VVD) |
|
Hans Vijlbrief (D66) |
|
|
|
|
Wat is de stand van zaken in het besluitvormingsproces in de Europese Unie (EU) over de herziening van de Verordening 883/2004 inzake de export van Werkloosheidswet (WW-)uitkeringen?1
Zoals ik heb beschreven in mijn brief van 10 juni jl.2 heeft een grote meerderheid van lidstaten in de Coreper-vergadering van 29 april jl. aangegeven het voorlopig akkoord over de herziening van Verordening 883/2004 te kunnen steunen. Nederland heeft vanwege de uitbreiding van de export van werkloosheidsuitkeringen in die Coreper-vergadering tegen het voorlopig akkoord gestemd.
Op 7 juli jl. heeft het Europees Parlement met ruime meerderheid ingestemd met het voorlopig akkoord. De verwachting is dat het voorlopig akkoord op de Raad Landbouw en Visserij van 28 tot 29 september formeel wordt aangenomen. Nederland zal ook tegenstemmen in de Raad.
Zoals beschreven in mijn brief van 10 juni jl. wordt vervolgens wordt de wijzigingsverordening waarmee de bestaande Verordening 883/2004 wordt gewijzigd (hierna: wijzigingsverordening) gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU. De wijzigingsverordening treedt in werking op de eerste dag van de maand na de datum van publicatie. Naar verwachting zal de wijzigingsverordening in het najaar van 2026 in werking treden. De datum van toepassing van de meeste bepalingen uit de wijzigingsverordening is twee jaar na inwerkingtreding. Verreweg de meeste wijzigingen zullen daarom naar verwachting in het najaar van 2028 van toepassing zijn.
Welke beleidsruimte heeft Nederland binnen de voorgestelde EU-verordening om zelf invulling te geven aan de uitvoering van de nieuwe regels voor de export van WW-uitkeringen?
Verordening 883/2004 werkt rechtstreeks en laat in principe geen ruimte aan de uitvoeringsinstanties van de lidstaten om zelf invulling te geven aan de uitvoering van de (nieuwe) regels voor de export van werkloosheidsuitkeringen. Een uitzondering hierop geldt voor een verlenging van de exporttermijn van zes maanden tot aan de maximale uitkeringsduur wanneer een werkloze in een andere lidstaat naar werk zoekt. In het antwoord op vraag 4 wordt de beleidsruimte van de uitvoeringsinstantie op dit punt verder toegelicht.
Kunt u aangeven op welke termijn de beoogde verlenging van de maximale exportduur van de WW-uitkering van drie naar zes maanden zal ingaan?
De verlenging van de exportduur van werkloosheidsuitkeringen gaat in twee jaar na inwerkingtreding van de wijzigingsverordening. Dit zal naar verwachting in het najaar van 2028 zijn.
In de EU-verordening staat dat: «Under the amended text, an unemployed person will retain their entitlement to benefits for a period of six months from the date on which they ceased to be available to the employment services of the Member State they left, provided that the total period for which benefits are paid does not exceed the total period of benefits to which they are entitled under the legislation of that Member State. This period may be extended by the competent services or institutions until the expiry of the unemployed person's entitlement to benefits»; kunt u bevestigen dat lidstaten zelf mogen bepalen of de geëxporteerde WW-uitkering langer uitbetaald mag worden dan zes maanden? Indien dit het geval is, heeft u de intentie om dit te doen en zijn hier voorwaarden aan verbonden?
Het is juist dat lidstaten mogen bepalen of de geëxporteerde WW-uitkering langer wordt uitbetaald dan zes maanden wanneer iemand in een andere lidstaat naar werk zoekt. Het gaat om een bevoegdheid, niet om een verplichting. Bij het uitoefenen van die bevoegdheid dient UWV wel het vrij verkeer van werknemers te respecteren.
Ik acht een verlenging van de exporttermijn niet wenselijk. UWV zal daarom, net als onder de huidige regels, alleen bij wijze van uitzondering gebruik maken van de bevoegdheid om te verlengen. Ik licht dit hieronder verder toe.
Het is nu beperkt mogelijk om met behoud van WW in het buitenland te verblijven om daar naar werk te zoeken, namelijk drie maanden. De uitvoeringsinstanties mogen deze «exporttermijn» van drie maanden verlengen naar zes maanden. Dit is een bevoegdheid, geen verplichting. UWV maakt in principe geen gebruik van de bevoegdheid om te verlengen en verlengt de exportuitkering alleen bij uitzondering. Het moet dan gaan om situaties waarin het weigeren van een verzoek tot verlenging van de exportuitkering onredelijk is, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van een concreet en aantoonbaar uitzicht op werkhervatting. In 2024 heeft UWV in minder dan vijf gevallen goedkeuring verleend voor verlenging.3 Het beleid van UWV is goedgekeurd door het Hof van Justitie (EU) in de zaak Klein-Schiphorst (C-551/16).
Voor volledig werkloze grenswerkers gelden bijzondere regels. Zij kunnen de werkloosheidsuitkering onder de huidige regels niet exporteren vanuit het werkland, omdat zij aanspraak maken op een werkloosheidsuitkering uit het woonland.
De in de wijzigingsverordening voorziene uitbreiding van de mogelijkheid om met behoud van WW in het buitenland te verblijven manifesteert zich op twee manieren:
Hoe gaat u ervoor zorgen dat het misbruik van WW-export beperkt blijft?
Controle en handhaving zijn ingewikkelder als de uitkeringsgerechtigde niet in Nederland maar met behoud van WW in een andere EU-lidstaat verblijft. In Nederland is er – vooral door een koppeling van systemen – meer inzicht in de situatie van de WW-gerechtigde. Een dergelijke automatische koppeling bestaat niet met andere lidstaten. Ook heeft UWV niet dezelfde controlebevoegdheden in het buitenland. UWV is meer afhankelijk van andere lidstaten als een uitkeringsgerechtigde in het buitenland verblijft.
Meer specifiek geldt het volgende:
Er bestaan al structuren voor gegevensuitwisseling tussen de lidstaten (zie ook het antwoord op vraag4. Zoals ik heb beschreven in mijn brief van 10 juni jl. zijn de inspanningen van Nederland in de onderhandelingen over de wijzigingsverordening voor het verkrijgen van een betere informatiepositie van UWV bij de export van werkloosheidsuitkeringen beloond. Zo moet de lidstaat waar naar werk wordt gezocht de lidstaat die de uitkering betaalt, voortaan maandelijks informeren of de WW-gerechtigde zich houdt aan de controle- en arbeidsbemiddelingsprocedures in die lidstaat. Daarnaast moet de lidstaat waar de WW-gerechtigde woont, de lidstaat die de uitkering betaalt informeren over omstandigheden die van invloed kunnen zijn op het recht op uitkering. Deze verplichting bestond al maar is aangescherpt. Op aandringen van Nederland en gelijkgestemde lidstaten heeft de Europese Commissie (EC) daarnaast een verklaring afgelegd waarin ze aangeeft te zullen onderzoeken hoe de samenwerking tussen lidstaten op het terrein van controle en arbeidsbemiddeling verder kan worden versterkt. De EC heeft ook aangekondigd om nog voor de datum van toepassing van de bepalingen uit het werkloosheidshoofdstuk voorstellen te zullen doen voor verbeteringen van gegevensuitwisseling binnen het Electronic Exchange of Social Security Information System (EESSI). Zoals ik ook heb aangegeven in mijn brief van 10 juni jl. zal ik mij blijven inzetten voor een verdere verbetering van de gegevensuitwisseling tussen de lidstaten.
Vindt u het wenselijk dat werknemers na een relatief korte arbeidsperiode in Nederland een WW-uitkering kunnen exporteren naar het buitenland? Bent u bereid om de reeds bestaande wekeneis voor de WW voor export van de WW-uitkering te verlengen om onrechtmatig gebruik te beperken?
Zoals uiteengezet in mijn brief van 10 juni jl. heeft Nederland zich tegen de uitbreiding van de export van werkloosheidsuitkeringen verzet en tegen het voorlopig akkoord gestemd in de Coreper-vergadering van 29 april jl. Nederland zal ook tegenstemmen in de Raad van Ministers.
Verlenging van de bestaande wekeneis voor de export van de WW-uitkering is niet mogelijk. Een aanscherping van de wekeneis alleen voor WW-gerechtigden die de uitkering willen exporteren, levert inbreuk op het vrij verkeer van werknemers op en is in strijd met het beginsel van gelijke behandeling.
In de wijzigingsverordening wordt echter wel geborgd dat de werkloze gedurende een bepaalde periode premie heeft betaald in het werkland, voordat daar een uitkering wordt aangevraagd. Zo heeft door de introductie van de «affiliatieperiode» de werkloze die tijdens zijn of haar werk in Nederland in een andere lidstaat woonde pas recht op een WW-uitkering, als diegene een ononderbroken periode van 22 weken in Nederland heeft gewerkt. Een dergelijke affiliatieperiode bestaat op dit moment niet. De introductie van de affiliatieperiode is een positief element uit de wijzigingsverordening. Nederland heeft zich ingezet voor een substantiële affiliatietermijn van minimaal zes maanden. De termijn van 22 weken (circa vijf maanden) komt daarbij in de buurt.
Is er een mogelijkheid om bij export van de WW-uitkering een landencorrectiefactor toe te passen, zodat de hoogte van de uitkering beter aansluit bij de kosten van levensonderhoud van het land van verblijf? Indien dit het geval is, bent u bereid deze optie nader uit te werken?
Nee, het is juridisch niet mogelijk om bij de export van de WW-uitkering een landencorrectiefactor toe te passen. Dit volgt uit een uitspraak van het Hof van Justitie (EU) in de zaak Europese Commissie tegen Republiek Oostenrijk_. Het EU-Hof bepaalde dat het aanpassen van de hoogte van gezinsbijslagen naar het prijspeil in de woonstaat van het kind niet is toegestaan, omdat het indirecte discriminatie op grond van nationaliteit oplevert.
In 2025 keerde het UWV 13,8 miljoen euro aan WW-uitkeringen in het buitenland; hoe kan het dan dat u verwacht 14 miljoen euro per jaar kwijt te zijn als de regels in werking treden, terwijl de looptijd van de geëxporteerde WW-uitkering dubbel zo lang wordt? Kunt u aangeven waarop het bedrag van 14 miljoen gebaseerd is?
De ingeschatte € 14 miljoen per jaar gaat specifiek over extra kosten ten opzichte van de huidige situatie, de € 13,8 miljoen in 2025 waar u naar verwijst. De geraamde € 14 miljoen aan extra kosten hebben alleen betrekking op de extra WW-uitgaven. Het bedrag is exclusief eventuele kosten of besparingen voor de uitvoering door UWV en de SVB. Tijdens de verdere implementatie zullen UWV en SVB een uitvoeringstoets doen om inzicht te krijgen in het effect van de wijzigingsverordening op de uitvoering.
Voor de raming is gebruik gemaakt van een rapport van de Europese Commissie over het huidige aantal aanvragen met arbeidsverleden in het buitenland, een rapport van de Algemene Rekenkamer en realisaties van UWV over de huidige kosten van export van WW-uitkeringen.
Het grootste deel van de extra WW-uitgaven wordt veroorzaakt door de wijziging van de regels voor grenswerkers en andere migrerende werkers (zie voor een uitleg het antwoord op vraag5. Nederland zal onder de nieuwe regels vaker verantwoordelijk worden voor de uitbetaling van een WW-uitkering (met name aan grenswerkers) dan onder de huidige regels. De verlenging van de exporttermijn van drie naar zes maanden leidt niet tot een verdubbeling van de WW-uitgaven. Dit komt doordat de exporttermijn gemaximeerd is op het opgebouwde WW-recht. Doordat het opgebouwde WW-recht vaak korter is dan de exporttermijn van zes maanden wordt de duur van de WW-uitkering niet automatisch voor iedereen verdubbeld.
Kunt u aangeven welk deel van de 14 miljoen euro naar uitkeringen gaat en welk deel naar de uitvoering van de nieuwe regeling?
Zie antwoord vraag 8.
Kunt u uitleggen hoe het UWV effectief toezicht kan houden op de rechtmatigheid van een geëxporteerde WW-uitkering wanneer het in de andere lidstaten niet over dezelfde controlebevoegdheden en controlemogelijkheden beschikt als in Nederland? Welk budget is gemoeid met toezicht?
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 5 wordt de controle en de ondersteuning bij het vinden naar werk uitgevoerd door de lidstaat waar naar werk wordt gezocht, zodra de werkzoekende staat ingeschreven in die lidstaat. UWV betaalt de werkloosheidsuitkering pas uit nadat de buitenlandse uitkeringsinstantie heeft aangegeven dat de werkloze zich heeft ingeschreven als werkzoekende en UWV een inkomstenopgave van de uitkeringsgerechtigde heeft ontvangen. UWV verzoekt maandelijks om een bewijs van blijvende inschrijving als werkzoekende en van medewerking aan de georganiseerde controleprocedures. Verordening 883/2004 verplicht de lidstaat waar naar werk wordt gezocht om UWV te informeren wanneer de WW-gerechtigde zich niet houdt aan de controlevoorschriften van die lidstaat. UWV beoordeelt vervolgens of dit gevolgen heeft voor de werkloosheidsuitkering. Ik blijf mij inzetten voor een verdere verbetering van de gegevensuitwisseling tussen de lidstaten.
In de uitvoering van de WW door UWV is geen specifiek bedrag gereserveerd voor toezicht op de export van WW-uitkeringen. Het budget maakt onderdeel uit van het budget voor de reguliere dienstverlening.
De onbetrouwbaarheid en vervolging van Tata Steel |
|
Ines Kostić (PvdD) |
|
Bertram , Stientje van Veldhoven (D66) |
|
|
|
|
Kunt u zich het besluit van het Openbaar Ministerie (OM) om Tata Steel IJmuiden B.V. (TSIJ) te dagvaarden wegens onder meer het opzettelijk en wederrechtelijk in de lucht brengen van schadelijke stoffen met mogelijke nadelige gevolgen voor de openbare gezondheid, het schenden van de zorgplicht, het handelen zonder vergunning en het niet melden van incidenten met rauwe kooks, nog herinneren?
Hoe beoordeelt u het feit dat de Staat op dit moment onderhandelt over maatwerkafspraken voor circa 2 miljard euro aan belastinggeld, met een bedrijf dat strafrechtelijk wordt vervolgd voor misdrijven die de volksgezondheid raken?
Vindt u het normaal om 2 miljard euro belastinggeld te geven aan een Indiaas bedrijf dat strafrechtelijk wordt vervolgd, door de toezichthouder (OD) als «calculerend en opportunistisch» wordt gezien, valse duurzaamheidsclaims doet en jarenlang aantoonbaar de regels overtreedt? Zo ja, wat denkt u dat dat uitstraalt richting burgers en doet met het vertrouwen in de Nederlandse politiek?
Kunt u uitgebreid ingaan op wat o.a. de stapeling van dwangsommen, overtredingen van regels en nu het vervolgingsbesluit van het OM betekenen in het licht van artikel 15.3 van JLOI, waarbij de Staat het recht heeft om zich in dit soort gevallen terug te trekken?
Vindt u het wenselijk dat bedrijven zoals Tata Steel die jarenlang de regels overtreden en door de toezichthouder (OD) als «calculerend en opportunistisch» worden genoemd, belastinggeld van de Nederlandse burgers krijgen? Zo ja, wat voor voorbeeld geeft u daarmee?
Vindt u Tata Steel nog een betrouwbare partner om afspraken mee te maken, aangezien Tata Steel strafrechtelijk wordt vervolgd, door de toezichthouder (OD) «calculerend en opportunistisch» wordt genoemd, valse duurzaamheidsclaims doet en jarenlang aantoonbaar de regels overtreedt? Zo ja, waarom en hoe onderbouwt u dat? Wat denkt u dat dat met het vertrouwen van burgers in u en de politiek doet?
Welke gevolgen verbindt u na dit vervolgingsbesluit, in combinatie met de vele overtredingen van de regels door Tata Steel in de afgelopen maanden, voor de inhoud en de timing van de voorgenomen mogelijke maatwerkafspraken met Tata Steel Nederland B.V. (TSN) en Tata Steel Limited (TSL)?
Bent u bereid om af te zien van het maken en ondertekenen van de maatwerkafspraken met Tata Steel op kosten van de Nederlandse belastingbetaler, gezien Tata Steel o.a. wordt vervolgd, valse duurzaamheidsclaims doet en aantoonbaar de regels blijft overtreden? Zo nee, waarom besteedt u Nederlands belastinggeld aan een onbetrouwbaar bedrijf, terwijl er veel Nederlandse burgers in nood en echt groene bedrijven wachten op steun?
Erkent u dat er een spanningsveld bestaat tussen de publiekrechtelijke verantwoordelijkheden van de Staat (toezicht, handhaving, strafrechtelijke opsporing) en de privaatrechtelijke afspraken die de Staat met hetzelfde bedrijf wil maken, zoals ook blijkt uit de JLOI waarin handhavingsstappen worden weggezet als «een zaak tussen OD NZKG en TSN»? Hoe voorkomt u dat van de maatwerkafspraken feitelijk een regulatory freeze uitgaat op handhaving, vervolging en aanscherping van regelgeving?
Hoe weegt u het risico dat strafrechtelijke sancties, zoals geldboetes en eventuele stillegging van installaties, boven op de reeds verbeurde dwangsommen van tientallen miljoenen euro's de toch al precaire financiële positie van Tata Steel verder verzwakken, en daarmee de uitvoering van de projecten waarvoor de Staat subsidie verstrekt in gevaar brengen? Erkent u dat dit het door de Adviescommissie Maatwerkafspraken Verduurzaming Industrie (AMVI) gesignaleerde risico van een «subsidiefuik» vergroot? Zo nee, hoe onderbouwt u dat en op welke onafhankelijke bronnen baseert u zich?
Deelt u de conclusie dat de uitkomst van de strafzaak rechtstreeks bepalend kan zijn voor de haalbaarheid van de kernbeloften van de maatwerkafspraken, aangezien Tata Steel eerder vaak zelf heeft gesteld dat een gedwongen (vervroegde) sluiting van de kooksgasfabrieken een «funest effect» zou hebben op de interne processen en de liquiditeitspositie, waardoor «de transitie naar Groen Staal zeer moeilijk zal worden»? Zo ja, waarom wordt met die afspraken dan niet op deze uitkomst gewacht, of worden zij daarvan niet afhankelijk gemaakt?
Aangezien de vervolging mede ziet op het niet melden van incidenten en het schenden van de zorgplicht, de toezichthouder Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied de handelwijze van Tata Steel eerder omschreef als «calculerend en opportunistisch», en de Expertgroep erop wees dat de werkelijke benzeenemissie (8,97 ton per jaar) ruim drie keer hoger bleek dan gerapporteerd (2,6 ton), hoe rechtvaardigt u tegen deze achtergrond dat de uitstootdoelstellingen in de JLOI en het milieueffectrapport (MER) vrijwel volledig zijn gebaseerd op door Tata Steel zelf aangeleverde, niet-gevalideerde gegevens?
Bent u (mede in het licht van het vervolgingsbesluit) bereid om, als u toch doorzet met de onverantwoorde maatwerkafspraken, op zijn minst:
Bent u bereid af te zien van een bepaling waarmee de Staat, zoals in eerdere maatwerkafspraken met andere bedrijven, onherroepelijk afstand doet van het recht op ontbinding en op vernietiging wegens dwaling (art. 6:228 en 6:230 BW), nu de vervolging mede berust op de verdenking dat Tata Steel onjuiste of onvolledige informatie heeft verstrekt en incidenten niet heeft gemeld? Erkent u dat het prijsgeven van deze rechten jegens een verdachte contractspartij onverantwoord is? Zo nee, waar baseert u zich dan op?
Hoe garandeert u dat de (financiële) belangen van Tata Steel geen invloed hebben op toekomstige handhavingsbesluiten en aanscherping van beleid (bijvoorbeeld inzake staalslakken, CO2-heffingen of netwerktarieven)?
Deelt u de mening dat het vervolgingsbesluit het belang onderstreept van de procedurele waarborgen van artikel 8 EVRM en het Verdrag van Aarhus, en dat omwonenden, die jarenlang zelf handhavingsverzoeken moesten indienen en eigen meetapparatuur moesten plaatsen, recht hebben op volledige inzage in en effectieve inspraak op de eventuele conceptmaatwerkafspraken vóórdat deze worden ondertekend? Bent u bereid de eventuele conceptmaatwerkafspraken ten minste zes weken voor ondertekening te publiceren?
Bent u bereid de resultaten af te wachten van een volledige gezondheidseffectrapportage (GER) en van een door de Omgevingsdienst en de Commissie m.e.r. toereikend geacht MER dat ziet op álle projecten die onderdeel uitmaken van de maatwerkafspraken, alvorens tot eventuele ondertekening over te gaan, zoals ook de Tweede Kamer op 7 april 2026 met 101 stemmen heeft verzocht? Zo nee, hoe verhoudt zich dat tot die aangenomen motie-Kostic c.s. (Kamerstuk 29 826, nr. 283)?
Welke gevolgen kan het lopende onderzoek naar de persoonlijke strafrechtelijke aansprakelijkheid van leidinggevenden hebben voor de personen met wie de Staat op dit moment aan tafel zit? Acht u het integer en verantwoord om onherroepelijke afspraken te sluiten met bestuurders die mogelijk zelf verdachte worden, mede (maar niet uitsluitend) in het licht van artikel 15.3 van de JLOI? Zo ja, wat denkt u dat dat met vertrouwen van burgers in u en politiek doet?
Op welke wijze worden de belangen van de ruim 800 aangevers en overige omwonenden, als slachtoffers van de vermoedelijk gepleegde feiten, betrokken bij de verdere besluitvorming over de eventuele maatwerkafspraken?
Kunt u een update geven over of Tata Steel, na opdracht van de ILT, staalslakken heeft ingedeeld als gevaarlijk, gezien de deadline om dat te doen al ruim verstreken is?1
Heeft u of uw ministerie voor de beantwoording van deze vragen contact gehad met Tata Steel? Heeft u zich voor (een deel van) uw beantwoording gebaseerd op informatie van Tata Steel? Zo ja, welke informatie van Tata Steel heeft u gebruikt?
Kunt u deze vragen afzonderlijk en tijdig beantwoorden, in ieder geval voor het volgende debat waar Tata Steel wordt besproken, gelet op de maatschappelijke onrust rond dit dossier?
De toegankelijkheid van huisartsenzorg in Noordoost-Friesland |
|
Vicky Maeijer (PVV) |
|
Mirjam Sterk (CDA) |
|
|
|
|
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Van Kollum naar Dokkum voor de chathuisarts: hoe moet dat voor mijn ouders van 90?»1
Ja.
Wat vindt u ervan dat duizenden patiënten na het sluiten van hun huisartsenpraktijk worden overgenomen door een huisartsenorganisatie die werkt volgens een «digital first»-concept, waarbij patiënten voor veel zorgvragen in eerste instantie digitaal contact moeten opnemen?
Het is het kabinet bekend dat de toegankelijkheid van de huisartsenzorg onder druk staat, hoewel er landelijk gezien meer huisartsen dan ooit zijn. In verschillende regio’s is het vinden van een praktijkopvolger een grote uitdaging, zo ook in dit geval. Het kabinet vindt dat de inzet van digitale hulpmiddelen in de eerstelijnszorg een meerwaarde kan hebben. Passende inzet van digitalisering kan de dienstverlening richting patiënten verbeteren en vergemakkelijken, maar ook de druk op de huisarts verlichten, zeker bij laagcomplexe zorgvragen. Daarnaast kan het ook een patiënt mogelijk een fysiek bezoek aan de huisarts besparen. Ook de beroepsgroep heeft aangegeven dat de toekomst van de huisartsenzorg hybride is. Fysieke zorg moet daarbij altijd mogelijk zijn binnen dezelfde praktijk.
Het kabinet vindt het belangrijk dat aanbieders van de huisartsenzorg zich houden aan kernwaarden en richtlijnen van de beroepsgroepen. Deze beschrijven onder meer de eisen die aan de bereikbaarheid van een huisartsenpraktijk worden gesteld. In het kader van de kernwaarde «persoonsgericht» dient besluitvorming over digitale of fysieke zorg te gebeuren op basis van samen beslissen.
Deelt u de mening dat huisartsenzorg voor iedereen toegankelijk moet zijn, dus ook voor ouderen, laaggeletterden, mensen die niet digitaal vaardig zijn en mensen die niet over een smartphone of geschikte digitale middelen beschikken? Zo ja, hoe wordt dit in deze situatie gegarandeerd?
Goede en toegankelijke huisartsenzorg vormt het fundament van het Nederlandse zorgstelsel en deze zorg moet voor alle inwoners van Nederland beschikbaar zijn. Dat geldt nadrukkelijk ook voor ouderen, laaggeletterden, mensen die niet digitaal vaardig zijn en mensen die niet beschikken over een smartphone of andere digitale middelen.
Juist omdat digitale ontwikkelingen een steeds grotere rol spelen in de huisartsenzorg, werkt de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) momenteel aan een herziening van de richtlijn Bereikbaarheid en Beschikbaarheid uit 2023. Hierbij staat centraal hoe de toegankelijkheid van huisartsenzorg ook in een veranderende en verder digitaliserende zorgomgeving voor alle patiënten geborgd kan blijven. Daarbij is het uitgangspunt van de herziene richtlijn dat iedere zorgvraag tijdig wordt beoordeeld door een medisch deskundige, denk bijvoorbeeld aan een doktersassistent, triagist of de huisarts zelf, waarbij de urgentie wordt vastgesteld en een passende vervolgactie wordt ingezet.
Volgens de LHV zijn digitale mogelijkheden een aanvulling op bestaande vormen van contact, maar mogen deze niet leiden tot uitsluiting van patiënten die daarvan geen gebruik kunnen of willen maken. Voor deze groepen blijft telefonisch contact een belangrijke en noodzakelijke toegangspoort tot de huisartsenzorg volgens de beroepsgroep. Het kabinet sluit zich aan bij dit uitgangspunt. Het is aan de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) om toezicht te houden en te beoordelen of de zorgaanbieder voldoet aan de geldende bereikbaarheidseisen.
Vindt u het aanvaardbaar dat bijvoorbeeld patiënten van rond de 90 jaar voor contact met hun huisarts afhankelijk kunnen worden van een app, chat of de hulp van kinderen of mantelzorgers? Zo ja, waarom?
Zie antwoord vraag 3.
Kunt u garanderen dat patiënten die niet digitaal kunnen of willen communiceren altijd op een laagdrempelige manier telefonisch contact kunnen opnemen met hun huisartsenpraktijk, ook wanneer er geen sprake is van spoed?
Zorgaanbieders zijn primair zelf verantwoordelijk voor het organiseren van zorgverlening en bereikbaarheid van de praktijk voor alle groepen binnen de kaders van geldende wet- en regelgeving en kernwaarden en richtlijnen van de beroepsgroepen. Het kabinet deelt de zorgen van de vragensteller dat niet alle patiënten digitaal kunnen communiceren met hun huisartsenpraktijk. Zoals in antwoord op vragen 3 en 4 is aangegeven blijft telefonisch contact een belangrijke en noodzakelijke toegangspoort tot de huisartsenzorg voor deze doelgroep. Het Kabinet vindt net als de LHV dat de huisartsenpraktijk hierin een bijzondere verantwoordelijkheid draagt richting patiënten die niet digitaal kunnen communiceren. Het is belangrijk hierin tegemoet te komen door op bepaalde tijden ook telefonisch bereikbaar te zijn. Het is aan de IGJ om toezicht te houden en te beoordelen of de zorgaanbieder voldoet aan de geldende bereikbaarheidseisen.
Zoals bij de antwoorden hierboven herziet de beroepsgroep de richtlijn Bereikbaarheid en Beschikbaarheid. Hierbij staat centraal hoe de toegankelijkheid van huisartsenzorg ook in een veranderende en verder digitaliserende zorgomgeving voor alle patiënten geborgd kan blijven.
Hoe wordt de continuïteit van de huisartsenzorg gewaarborgd wanneer het digitale systeem tijdelijk niet beschikbaar is, bijvoorbeeld door een technische storing of een cyberaanval? Welke alternatieve mogelijkheden hebben patiënten op zo’n moment om hun huisarts te bereiken en noodzakelijke zorg te ontvangen?
Op grond van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) moeten zorgaanbieders goede zorg leveren. Daar hoort ook bij dat de organisatie zodanig is ingericht dat continuïteit en veiligheid van zorg zijn gewaarborgd, óók tijdens calamiteiten en grootschalige incidenten.
Overigens zijn huisartsenpraktijken conform de eerdergenoemde richtlijnen van de beroepsgroepen in principe telefonisch bereikbaar. Voor spoedeisende hulp moeten patiënten altijd de mogelijkheid worden geboden direct telefonisch contact op te nemen. Zorgverzekeraar De Friesland heeft laten weten dat dit ook bij Oostergo Huisartsen het geval is en dat het telefoonnummer dat normaal gesproken voor spoedgevallen wordt gebruikt, ook kan worden ingezet wanneer digitale systemen tijdelijk niet beschikbaar zijn, bijvoorbeeld als gevolg van een storing of cyberincident. In de regel zijn huisartsenpraktijken in geval van calamiteit ook fysiek bereikbaar. Dit geldt ook voor Oostergo Huisartsen.
Wat vindt u ervan dat patiënten uit Kollum straks voor fysieke huisartsenzorg mogelijk naar Dokkum moeten reizen? Is onderzocht wat dit betekent voor oudere, kwetsbare en minder mobiele patiënten, en voor patiënten die niet over eigen vervoer beschikken?
De huisartsenzorg kenmerkt zich door uitdagingen die regionaal grote verschillen vertonen, zoals een schaarste aan personeel een en tekort aan praktijkopvolgers. Het beleid van dit kabinet is erop gericht dat iedereen zich kan inschrijven bij een huisartsenpraktijk in de buurt, met speciale aandacht voor regionale verschillen in problematiek en tekorten. Het kabinet zet in op betere spreiding van huisartsen over het land, op het aantrekkelijker maken van het praktijkhouderschap en op gericht financieel maatwerk door zorgverzekeraars in regio’s met (dreigende) tekorten. In het AZWA is afgesproken dat in deze regio’s huisartsenorganisaties en zorgverzekeraars plannen maken om continuïteit van huisartsenzorg te borgen.
Volgens zorgverzekeraar De Friesland dreigde in Kollum eind 2025 een situatie te ontstaan waarin ongeveer 2.500 patiënten zonder huisarts zouden komen te zitten. Door gezamenlijke inspanningen van betrokken huisartsen, zorgaanbieders en zorgverzekeraars is die situatie voorkomen.
Hoewel zorgverzekeraars op grond van hun wettelijke zorgplicht verantwoordelijk zijn voor het borgen van de continuïteit van zorg, lukt het hen niet altijd om de huisartsenzorg dichtbij de patiënten te organiseren zoals mensen dat gewend waren. Dit betekent dat voor de gekozen oplossing een deel van de patiënten verder moeten reizen voor een fysiek bezoek aan de huisartsenpraktijk. Overigens heeft zorgverzekeraar De Friesland laten weten dat Oostergo Huisartsen onderzoekt of bepaalde vormen van zorg dichter bij de patiënten kunnen worden georganiseerd.
Hoe verhoudt deze situatie zich volgens u tot het uitgangspunt dat huisartsenzorg voldoende bereikbaar en toegankelijk moet zijn en dat bij de organisatie van huisartsenzorg rekening moet worden gehouden met de behoeften en mogelijkheden van patiënten?
Het kabinet erkent dat dit niet een ideale oplossing is voor mensen in Kollum. Tegelijkertijd is door de gekozen oplossing voorkomen dat veel patiënten zonder huisarts zijn komen te zitten.
Klopt het dat voormalige patiënten van de gesloten praktijk in Kollum in de praktijk nauwelijks of geen mogelijkheid hebben om zich bij een andere huisarts in Kollum of omgeving in te schrijven, terwijl nieuwe inwoners daar mogelijk wel terechtkunnen? Zo ja, hoe verhoudt dit zich tot de vrije artsenkeuze?
De vrije artsenkeuze is in de ogen van het kabinet een groot goed, ook in de huisartsenzorg. Tegelijkertijd betekent die vrije keuze niet dat iemand altijd terecht kan bij de huisartsenpraktijk van diens voorkeur. Huisartsenpraktijken bepalen zelf op basis van eigen capaciteit of de praktijk open of dicht is voor nieuwe inschrijvingen. Als huisartsenpraktijken ruimte hebben voor nieuwe patiënten, geven zij soms voorrang aan patiënten die nog geen huisarts hebben boven patiënten die willen wisselen van huisarts. Zorgverzekeraar De Friesland heeft mij laten weten dat het in de regio Kollum op het moment lastig is een andere huisarts te vinden, omdat veel praktijken geen nieuwe patiënten aannemen.
Welke rol heeft zorgverzekeraar De Friesland gespeeld bij de keuze om de patiënten van de gesloten praktijken onder te brengen bij Oostergo Huisartsen en welke voorwaarden zijn daarbij gesteld aan de bereikbaarheid, fysieke aanwezigheid en telefonische toegankelijkheid van de huisartsenzorg?
Navraag bij Zorgverzekeraar De Friesland leert dat de zorgverzekeraar vanuit haar regierol bij de ontstane situatie meegedacht heeft over oplossingen om de continuïteit van huisartsenzorg in de regio te waarborgen. Zorgverzekeraar De Friesland heeft daarbij contact onderhouden met de betrokken huisartsenpraktijken, De Friese Huisartsenvereniging, gemeente Noardeast Fryslân en de Regionale Huisartsen Organisatie in Friesland.
Verder maakt volgens zorgverzekeraar De Friesland de komst van Oostergo Huisartsen het mogelijk dat ongeveer 2.500 patiënten uit Kollum en circa 2.000 patiënten uit Damwâld ingeschreven blijven bij een huisarts. Daarnaast kan zorgverzekeraar De Friesland verzekerden die een andere huisarts zoeken ondersteunen via wachtlijstbemiddeling. Gezien de beperkte capaciteit bij andere praktijken in de regio is dat echter niet altijd eenvoudig.
Hoe wordt erop toegezien dat de gekozen digitale werkwijze niet leidt tot zorgmijding, vertraging van noodzakelijke huisartsenzorg of gezondheidsverschillen, in het bijzonder onder ouderen en andere kwetsbare patiënten?
Het kabinet staat voor een kwalitatief hoogwaardige huisartsenzorg. De inzet van digitale hulpmiddelen en hybride zorg kan positief bijdragen aan het verhogen of behoud van de kwaliteit van zorg, maar mag nooit ten koste gaan van de kwaliteit en toegankelijkheid van zorg. De kwaliteit en toegankelijkheid van de huisartsenzorg is geborgd doordat huisartsen wettelijk verplicht zijn goede zorg te leveren die voldoet aan kernwaarden en richtlijnen van de beroepsgroepen. De IGJ houdt hier toezicht op.
Bent u bereid hierover op korte termijn in gesprek te gaan met de betrokken zorgverzekeraar, huisartsenorganisatie en andere betrokken partijen en daarbij te waarborgen dat patiënten in Kollum, Damwâld en omgeving daadwerkelijk toegang houden tot persoonlijke, telefonisch bereikbare en fysiek toegankelijke huisartsenzorg dichtbij huis?
Het is aan de IGJ om te beoordelen of kwaliteit, bereikbaarheid en veiligheid van individuele praktijken aan normen en richtlijnen voldoet en aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) om toezicht te houden op de zorgplicht van de zorgverzekeraar. Voor de beantwoording van deze vragen heeft het Ministerie van VWS contact gehad met een aantal betrokken partijen. Het kabinet werkt nauw samen met de Landelijke Huisartsen Vereniging, Zorgverzekeraars Nederland en andere betrokken partijen om te zorgen dat iedereen in Nederland toegang heeft tot een huisarts in de buurt. In het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) heeft het kabinet met betrokken partijen afspraken gemaakt om de toegankelijkheid van de huisartsenzorg te vergroten en te borgen. Daarover is het kabinet doorlopend in gesprek met deze partijen.
Bent u bereid de Kamer voor 1 oktober 2026, wanneer Oostergo Huisartsen de zorg voor deze patiënten overneemt, te informeren over de uitkomsten hiervan?
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 12 is het aan de toezichthouders om te beoordelen of partijen aan normen en richtlijnen voldoen.
De hinder voor spoorvervoer ontstaan als gevolg van problemen rondom Barendrecht |
|
Maarten Goudzwaard (JA21) |
|
Bertram |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Goederenvervoer in de knel bij Barendrecht: locomotief raakte zijkant overkapping»?1
Ja, ik ben bekend met dit bericht.
Hoe groot is de ontstane hinder voor spoorgoederenvervoerders als gevolg van de gebruiksbeperkende maatregelen? Kunt u dit uitdrukken in financiële kosten en vertragingen voor goederenvervoerders?
Als gevolg van de beperkingen konden via Barendrecht gedurende een deel van de periode maximaal drie treinpaden per uur richting het achterland worden aangeboden. Normaal gesproken zijn in die richting acht treinpaden per uur beschikbaar. Om de gevolgen te beperken zijn omleidingsroutes via Utrecht benut en zijn tijdens herstelwerkzaamheden enkele NS-treinen tijdelijk opgeheven om capaciteit vrij te maken voor goederenvervoer.
De totale economische schade voor de spoorgoederensector is door mij, en door ProRail helaas niet vast te stellen. Vaststaat dat er een periode van beperkingen is geweest waarin minder treinpaden dan regulier werden aangeboden. Goederenvervoerders hebben als gevolg hiervan te maken gehad met vertragingen, omleidingen en mogelijk ook uitval van treinen. Dit heeft een financiële impact op vervoerders en leidt ook verderop in de logistieke keten tot kosten.
Klopt het dat door spoorverzakking de tunnelwand te dicht op het spoor is komen te liggen? Zo ja, hoe beoordeelt u de stelling van de spoorbeheerder dat er geen risico op ontsporing zou zijn geweest?
Het betreft niet de tunnelwand zelf, maar een betonnen ontsporingsrand die tegen het verhoogde looppad ligt. Door een verzakking en verschuiving van het spoor was de afstand tussen het spoor en deze rand kleiner geworden en voldeed deze niet meer aan de geldende maatvoering voor het profiel van vrije ruimte.
Contact tussen een treeplank van een locomotief en een betonnen rand raakt de spoorwegveiligheid. Volgens de technische beoordeling van ProRail gaf de aard van dit contact geen aanleiding om direct ontsporingsgevaar te veronderstellen. De afwijking van de geldende maatvoering vormde wel aanleiding om gebruiksbeperkingen op te leggen en herstelmaatregelen uit te voeren.
Klopt het dat deze verzakking pas aan het licht is gekomen na een melding van een vervoerder? Zo ja, hoe kan het dat dermate risicovolle gebreken aan het spoor niet eerder zijn gevonden bij controles en regulier onderhoud?
Ja, dat klopt. De afwijking kwam aan het licht nadat een machinist melding maakte van contact tussen een treeplank en een betonnen rand. Na een eerste inspectie volgden aanvullende metingen waarmee de afwijkende maatvoering werd vastgesteld. ProRail onderzoekt momenteel hoe de afwijking heeft kunnen ontstaan, hoe deze zich heeft kunnen ontwikkelen en waarom zij bij eerdere controles en regulier onderhoud niet is onderkend.
Hoelang gaat het duren, voordat het goederenvervoer weer volledig gebruik kan maken van het spoor bij Barendrecht?
De beperkingen in de dienstregeling zijn op 27 augustus 2026 om 16.30 uur beëindigd. Met de twee beschikbare sporen kon de reguliere dienstregeling weer worden afgehandeld.
Is hier sprake van een incident of geeft ProRail aan meer middelen nodig te hebben om zijn taken rondom onderhoud en veiligheid van het spoor volwaardig te kunnen uitvoeren?
Er is sprake van een concreet incident waarbij de afstand tussen het spoor en de betonnen rand niet meer aan de geldende maatvoering voldeed. ProRail onderzoekt momenteel de oorzaak van de afwijking, de wijze waarop deze heeft kunnen ontstaan en waarom zij niet eerder is onderkend.
ProRail beschikt naar eigen zeggen in beginsel over voldoende expertise en informatie om dergelijke infrastructuurproblemen te signaleren. Het lopende onderzoek moet uitwijzen of de informatiepositie, monitoring, inspecties of specialistische capaciteit voor dit type afwijking moeten worden versterkt en welke middelen daarvoor eventueel nodig zijn.
Zijn er al eerder soortgelijke incidenten met de tunnelwand in Barendrecht geweest? Zo ja, welke?
Voor zover bij ProRail geregistreerd, zijn twee meldingen bekend van contact tussen een treeplank van een locomotief en een betonnen rand in de overkapping bij Barendrecht: op 29 juli 2026 op spoor BE en op 25 augustus 2026 op spoor CE.
Klopt het dat er twee weken zaten tussen het eerste incident met de tunnelwand op 31 juli 2026 en het instellen van gebruiksbeperkende maatregelen? Zo ja, waarom?
Nee. De eerste melding is op 29 juli 2026 om 21.07 uur gedaan. De aannemer voor de civiele constructie heeft de situatie vervolgens beoordeeld en de melding doorgezet naar de aannemer voor de bovenbouw. Medewerkers van die aannemer waren op 30 juli om 00.36 uur ter plaatse. Na analyse van de beschikbare informatie heeft een inspecteur op 31 juli uit voorzorg een snelheidsbeperking van 40 km/u ingesteld op spoor BE. Dezelfde dag heeft de inspecteur de situatie ter plaatse beoordeeld en de snelheidsbeperking op dat spoor verlaagd naar 20 km/u vanwege de afwijking van de geldende maatvoering voor het profiel van vrije ruimte.
Vervolgens is aanvullend onderzoek uitgevoerd. Dit vergde tijd vanwege de beschikbaarheid van personeel, materieel en mogelijkheden om sporen voor onderzoek buiten dienst te stellen. De uitkomsten hebben op 13 augustus geleid tot beperkingen op alle drie de goederensporen. Gedurende een deel van de periode konden maximaal drie treinpaden per uur richting het achterland worden aangeboden.
Gelet op het feit dat het eerste incident volgens ProRail plaatsvond, omdat er gebruik gemaakt werd van oudere locomotieven, voldeden deze aan de internationale standaarden? Zo ja, bent u het er dan mee eens dat het model locomotief geen rechtvaardiging kan zijn voor het raken van een tunnelwand?
De twee bij ProRail geregistreerde meldingen betroffen beide een locomotief van het type E1600. Toegelaten spoorvoertuigen moeten voldoen aan de daarvoor geldende nationale en Europese toelatingseisen.
Uit de beschikbare informatie kan niet worden vastgesteld dat het type locomotief de oorzaak van het incident was. Bij de uitgevoerde metingen is vastgesteld dat de afstand tussen het spoor en de betonnen rand niet aan de geldende maatvoering voldeed. Het type locomotief vormt daarom op zichzelf geen rechtvaardiging voor het raken van de betonnen rand.
Kunnen alle modellen locomotief die nu in gebruik zijn op het Nederlandse spoor nog veilig door de Barendrechtse tunnelbuizen?
Op de herstelde en vrijgegeven sporen kunnen alle daar toegelaten locomotieftypen met de reguliere dienstregelingssnelheid rijden.
Welke type locomotieven is betrokken geweest bij de incidenten rondom Barendrecht, en welke conclusie trekt u hieruit?
De twee bij ProRail geregistreerde meldingen betroffen beide een locomotief van het type E1600. Uit de metingen bleek echter dat de afstand tussen het spoor en de betonnen rand niet aan de geldende maatvoering voldeed. Op basis van de beschikbare gegevens kon niet worden uitgesloten dat ook andere voertuigen hinder zouden kunnen ondervinden. De maatregelen zijn daarom gebaseerd op de afwijking aan de infrastructuur en niet uitsluitend op één locomotieftype.
Heeft ProRail alle gebruiksbeperkende maatregelen afgestemd met vervoerders en materieeleigenaren?
ProRail heeft vervoerders geïnformeerd over de snelheidsbeperkingen, afsluitingen, beschikbare capaciteit en herstelwerkzaamheden. Tijdens de afhandeling vond dagelijks operationeel overleg met betrokken partijen plaats. De planning van de werkzaamheden werd telkens minimaal twee dagen vooraf vastgesteld.
Uit de beschikbare informatie kan niet worden vastgesteld dat iedere afzonderlijke gebruiksbeperkende maatregel vooraf met alle materieeleigenaren is afgestemd. ProRail verricht vervolgonderzoek, waarbij ook wordt bezien hoe de Europese regels voor risico-evaluatie en -beoordeling zijn toegepast.
Is de ILT betrokken geweest bij de afwikkeling van het incident en de gekozen gebruiksbeperkende maatregelen? Zo ja op welke wijze?
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en ProRail hebben operationele afspraken over het delen van informatie over veiligheidsincidenten. ProRail heeft het incident van 29 juli 2026 dezelfde avond bij de ILT gemeld. Het incident van 25 augustus is bij de ILT gemeld door de betrokken vervoerder via een Melding Bijzonder Voorval.
ProRail is verantwoordelijk voor het vaststellen van de noodzakelijke operationele risicobeheersmaatregelen. De ILT is op 14 augustus 2026 door ProRail geraadpleegd over de technische uitvoering van de tijdelijke snelheidsbeperking. Daarbij ging het om de mogelijkheid om via het treinbeveiligingssysteem ATB een aanvullende snelheidsbewaking in te stellen. De betrokkenheid van de ILT betrof daarmee de uitvoering van de maatregel. De verantwoordelijkheid voor het vaststellen en toepassen daarvan bleef bij ProRail.
Welke indicatoren gebruiken ProRail en het ministerie om te monitoren of de doelen rondom beschikbaarheid, betrouwbaarheid en betaalbaarheid van de spoorinfra voor het spoorgoederenvervoer behaald worden?
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat stuurt op de prestaties van ProRail via een aantal in de beheerconcessie opgenomen prestatie-indicatoren. Op het gebied van spoorgoederenvervoer wordt gestuurd via de prestatie-indicator «klantoordeel spoorgoederenvervoerders». Deze prestatie-indicator geeft de tevredenheid van spoorgoederenvervoerders over de dienstverlening en infrastructuur van ProRail weer. Ook ontwikkelt het ministerie een tweede prestatie-indicator voor het spoorgoederenvervoer. Aan prestatie-indicatoren is een bodemwaarde gekoppeld. ProRail wordt jaarlijks beoordeeld op deze bodemwaarden. Wordt een bodemwaarde niet behaald, dan volgt automatisch een boete, tenzij er naar het oordeel van het ministerie sprake is van een rechtvaardigingsgrond.
Daarnaast verstrekt ProRail het ministerie maandelijks de zogenoemde spoorgoederenmonitor. Hierin rapporteert ProRail over diverse informatie-indicatoren. Dit betreft onder andere het aantal storingen op het traject Zee-Zevenaar (Havenspoorlijn Rotterdam en Betuweroute) en de urgentie daarvan. De storing bij Barendrecht telt mee in de informatie-indicator «hinderrijke storingen» in de spoorgoederenmonitor. Uit het onderzoek van ProRail moet blijken of er een verband is met de reikwijdte van het verbeterprogramma Zee-Zevenaar. Die urgentie is afhankelijk van de aard, ligging en logistieke impact van de storing. Ook wordt gerapporteerd over het aantal storingen en de mate van hinder die deze hebben veroorzaakt.
Een storing wordt als hinderrijk aangemerkt als deze meer dan 120 vertragingsminuten voor goederenvervoerders heeft veroorzaakt. Verder wordt gerapporteerd over onttrekkingen van infrastructuur en de termijn waarop deze aan goederenvervoerders bekend zijn gemaakt. Hoe eerder een onttrekking bekend wordt gemaakt, hoe meer tijd de markt heeft om daarop te anticiperen. Ook worden de aantallen gereden goederentreinen op verschillende hoofdroutes weergegeven en vergeleken met voorgaande perioden. Aan informatie-indicatoren zijn geen bodemwaarden gekoppeld.
Bij onderprestaties op zowel prestatie- als informatie-indicatoren bepaalt het ministerie op basis van de mate, duur en ontwikkeling van de afwijking en de mogelijke gevolgen of bijsturing nodig is. Daarbij kan worden opgeschaald van bespreking en monitoring in reguliere overleggen, via bestuurlijke bespreking en monitoring, tot het instellen van een verbeterprogramma, al dan niet onder de beheerconcessie. Een voorbeeld hiervan is het verbeterprogramma Zee-Zevenaar, dat als doel heeft de kwaliteit van het spoorgoederenvervoer op deze corridor te verbeteren.
Hoe en wanneer kiest het ministerie of ProRail ervoor om bij te sturen in het geval dat deze doelen niet behaald worden?
Aan de prestatie-indicatoren in de beheerconcessie zijn bodemwaarden gekoppeld. ProRail wordt jaarlijks op deze bodemwaarden beoordeeld. Wordt een bodemwaarde niet behaald, dan volgt automatisch een boete, tenzij er naar het oordeel van het ministerie sprake is van een rechtvaardigingsgrond. Aan informatie-indicatoren zijn geen bodemwaarden gekoppeld.
Bij onder prestaties op zowel prestatie- als informatie-indicatoren bepaalt het ministerie op basis van de mate, duur en ontwikkeling van de afwijking en de mogelijke gevolgen of bijsturing nodig is. Daarbij kan worden opgeschaald van bespreking en monitoring in reguliere overleggen, via bestuurlijke bespreking en monitoring, tot het instellen van een verbeterprogramma, al dan niet onder de beheerconcessie. Een voorbeeld hiervan is het verbeterprogramma Zee-Zevenaar.
Gaan de spoorgoederenvervoerders gecompenseerd worden voor de oplopende kosten naar aanleiding van de maatregelen en het incident in Barendrecht? Zo ja, op welke wijze en in welke mate?
Voor schade en compensatie gelden de regelingen in de Netverklaring, de toegangsovereenkomsten tussen ProRail en de gerechtigden en de daarbij behorende algemene voorwaarden. Het ministerie is geen partij bij de afhandeling van individuele schadeclaims. Of en in welke mate vervoerders voor compensatie in aanmerking komen, moet binnen deze regelingen worden beoordeeld.
Wat zijn de gevolgen van de problematiek in Barendrecht voor de kritieke logistieke ketens met betrekking tot het spoorgoederenvervoer? Kan Nederland nog voldoen aan zijn Europese verplichtingen?
Als gevolg van de beperkingen konden via Barendrecht gedurende een deel van de periode maximaal drie treinpaden per uur richting het achterland worden aangeboden. Om de gevolgen voor het goederenvervoer te beperken zijn omleidingsroutes via Utrecht benut en zijn tijdens herstelwerkzaamheden enkele NS-treinseries tijdelijk opgeheven om capaciteit vrij te maken voor goederenvervoer.
De precieze gevolgen voor afzonderlijke logistieke ketens, terminals en verladers kunnen niet objectief worden vastgesteld, omdat ProRail en het ministerie daar geen volledig inzicht in hebben. Uit de beschikbare informatie blijkt niet dat de continuïteit van internationale goederenstromen of de naleving van Europese verplichtingen in gevaar is gekomen.
Deelt u de opvatting dat het Barendrechtse incident onderdeel is van een patroon waarbij het Nederlandse spoor en bij verlengde het spoorgoederenvervoer steeds minder betrouwbaar wordt? Zo nee, waarom niet?
Ik deel niet de conclusie dat op basis van dit incident sprake is van een patroon waarbij het Nederlandse spoor steeds minder betrouwbaar wordt. Wel vind ik het belangrijk dat we aandacht blijft hebben voor de betrouwbaarheid van de spoorgoedereninfrastructuur. In het Toekomstbeeld Spoorgoederenvervoer 2050 en de Uitvoeringsagenda Spoorgoederenvervoer 2026–2030 is dit ook tot één van de prioriteiten gemaakt.
Naar aanleiding van eerdere problemen op de corridor Zee-Zevenaar is in 2022 het verbeterprogramma Zee-Zevenaar onder de beheerconcessie van ProRail gestart. Binnen dit programma zijn verbeteringen doorgevoerd en investeringen gedaan. De komende maanden wordt beoordeeld of de kwaliteit voldoende is verbeterd en het programma kan worden afgerond. In het onderzoek naar het incident bij Barendrecht wordt ook bekeken of de lessen uit het Crisislab-rapport zijn toegepast. Daarnaast moet uit het onderzoek blijken of er een verband is met de reikwijdte van het verbeterprogramma Zee-Zevenaar.
Deelt u de mening dat dergelijke incidenten grote afbreuk doen aan de concurrentiepositie van de Nederlandse spoorgoederenvervoerders? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke maatregelen gaat u nemen om deze concurrentiepositie te verbeteren?
Betrouwbaarheid is een belangrijke factor voor verladers in de keuze voor een vervoersmodaliteit. Het kabinet zet in op een sterk en toekomstbestendig spoorgoederenvervoer. Een betrouwbare infrastructuur is daarvoor essentieel en één van de prioriteiten van het spoorgoederenbeleid. Onder andere via het verbeterprogramma Zee-Zevenaar wordt gewerkt aan verbetering van de kwaliteit van deze corridor. Daarnaast onderzoekt ProRail de oorzaak van het incident bij Barendrecht en wordt de operationele afhandeling geëvalueerd. De uitkomsten moeten uitwijzen of aanvullende verbetermaatregelen nodig zijn.
Deelt u de opvatting dat de afbreuk aan betrouwbaarheid van spoorgoederenvervoer door dergelijke incidenten en de bijkomstige gebruiksbeperkende maatregelen het realiseren van een modal-shift binnen logistieke ketens in de weg zit? Zo ja, wat gaat u doen om de betrouwbaarheid van het spoor en daarmee de modal-shift te bevorderen?
Ik herken dat betrouwbaarheid een belangrijke factor voor verladers is in de keuze voor een vervoersmodaliteit. Op basis van dit incident kan echter niet worden vastgesteld dat goederenstromen structureel van het spoor naar de weg zijn teruggekeerd.
Het voorkomen van een dergelijke ontwikkeling onderstreept het belang van betrouwbare infrastructuur en een goede operationele afhandeling van verstoringen. In de Uitvoeringsagenda Spoorgoederenvervoer 2026–2030 is een overzicht gegeven van het onderliggende beleid om de betrouwbaarheid van het spoorgoederenvervoer te versterken.
Welke impact heeft het ontstane knelpunt Barendrecht op het optimaal benutten van de Betuweroute?
Het incident bij knooppunt Barendrecht had een groot effect op het goed gebruiken van de Betuweroute. Bij een stremming van het knooppunt kan er veel minder verkeer gebruik maken van een deel van de Betuweroute en moeten treinen worden omgeleid.
De gezondheidszorg voor arbeidsmigranten |
|
Jimmy Dijk (SP), Mariëtte Patijn (GroenLinks-PvdA) |
|
Hans Vijlbrief (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met de problematiek rond de toegang tot gezondheidszorg van arbeidsmigranten, zoals onder andere geschetst door de artsenwerkgroep Arbeidsmigranten Veilig en Gezond?1
Ja
Hoeveel arbeidsmigranten zijn er op dit moment onverzekerd aan het werk in Nederland? Als u dit niet weet, welke stappen gaat u nemen om hier wel achter te komen?
Het exacte aantal onverzekerde werkende (en niet-werkende) arbeidsmigranten in Nederland is niet bekend. Dit aantal kan alleen worden geschat, omdat een deel van de arbeidsmigranten niet goed in de overheidssystemen staat. De IGJ2 heeft eerder ingeschat dat in Nederland circa 100.000 onverzekerde personen verblijven of wonen. Dit aantal bestaat echter ook uit Nederlandse onverzekerde personen en ongedocumenteerde personen.
Klopt het dat veel arbeidsmigranten een zorgverzekering krijgen aangeboden door het uitzendbureau waar ze in dienst zijn, maar dat deze regelmatig stopt zodra ze uit dienst treden? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?
Arbeidsmigranten kunnen zich, als de werkgever dit aanbiedt, verzekeren via een werkgeverscollectiviteit van de werkgever. Dit heeft financiële en administratieve voordelen. Echter, als een arbeidsmigrant uit dienst gaat, dan stopt de zorgverzekering via de werkgever. De arbeidsmigrant ontvangt van de zorgverzekeraar een bericht dat deze polis stopt en dat er een nieuwe polis bij deze zorgverzekeraar kan worden afgesloten. Als de arbeidsmigrant niet meer in Nederland aan loonbelasting onderworpen is, dus geen ander werk heeft of recht heeft op een uitkering, dan vervalt de verzekeringsplicht. De arbeidsmigrant is in dat geval weer aangewezen op de sociale zekerheid van het land van herkomst of is dan zelf verantwoordelijk voor eventuele zorgkosten. De inzet van het kabinet is dus vooral gericht op het aanpakken van misstanden en arbeidsmigranten te informeren over hun rechten en plichten waaronder ten aanzien van zorgverzekering.
Klopt het dat dit voor veel problemen zorgt omdat arbeidsmigranten onverzekerd zijn zodra zij ziek uit dienst treden? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?
Als arbeidsmigranten ziek uit dienst treden, dan geldt de verzekeringsplicht zolang de arbeidsmigrant recht heeft op de sociale zekerheid (zolang die persoon aan loonbelasting onderworpen is). Als de verzekeringsplicht stopt, dan behoort de migrant weer onder de sociale zekerheid van het land van herkomst te vallen. Daarom zit het meeste perspectief in het helpen van migranten om weer aan het werk te gaan of terugkeer naar het land van herkomst. Als dit niet lukt dan biedt de subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden een vangnet voor zorgaanbieders om de kosten van zorg aan onverzekerde personen te vergoeden.
Overigens mag een werkgever de arbeidsovereenkomst met een zieke werknemer gedurende de eerste twee jaar ziekte niet opzeggen. Een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd eindigt echter op het afgesproken moment, en dus van rechtswege. De werkgever kan besluiten de arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd niet te verlengen; de reden voor het eventueel niet verlengen mag echter niet (uitsluitend) gelegen zijn in de ziekte van de werknemer.
Naast het aanpakken van misstanden door werkgevers (die kunnen leiden tot ziekten) is de inzet om kwetsbare EU-migranten die op straat zijn beland kortdurende op te vangen en vanuit daar te helpen aan nieuw werk of hen te ondersteunen bij het terugkeren naar het land van herkomst. Deze kortdurende opvang is er sinds 2023 en is per 2026 verlengd en uitgebreid naar meer steden tot en met 20283.
Klopt het dat arbeidsmigranten die niet ingeschreven staan in de Basisregistratie Personen (BRP) zich meestal niet kunnen inschrijven bij een huisarts en daardoor zijn overgeleverd aan de spoedeisende hulp? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?
Ook als je niet staat ingeschreven bij een huisartsenpraktijk kun je huisartsenzorg ontvangen. In Nederland zijn verschillende (ketens van) huisartsenpraktijken gespecialiseerd in huisartsenzorg aan arbeidsmigranten. De huisarts rekent dan een passantentarief. Het ontvangen van huisartsenzorg verloopt echter wel beter als een persoon is ingeschreven bij een huisartsenpraktijk.
Als arbeidsmigranten niet staan ingeschreven bij de Basisregistratie Personen (BRP), dan bemoeilijkt dit de inschrijving bij de huisarts. Hierbij wordt opgemerkt dat wettelijk een inschrijving in de BRP geen vereiste is. Ook voor het afsluiten van een zorgverzekering is het hebben van een BRP-inschrijving niet noodzakelijk. Een inschrijving in de BRP als ingezetene vergemakkelijkt zaken, waaronder het afsluiten van een zorgverzekering en de inschrijving bij een huisartsenpraktijk. Arbeidsmigranten die langer dan vier maanden in Nederland verblijven moeten zich inschrijven in de BRP als ingezetene. Nog te vaak zien we dat juiste registratie in de BRP ontbreekt. Het kabinet werkt daarom aan een betere registratie van arbeidsmigranten door meerdere maatregelen te nemen. Uw Kamer is daarover geïnformeerd op 9 september 20254.
Daarnaast ervaren veel arbeidsmigranten drempels bij eerstelijnszorg door een taalbarrière en beperkte kennis van het Nederlandse zorgsysteem. Deze drempels zullen in enige mate altijd blijven bestaan. Door te investeren in goede voorlichting kunnen deze drempels wel worden verminderd. Ook dragen samenwerkingsafspraken van zorgverzekeraars, zorgaanbieders en soms ook werkgevers daaraan bij. Zorgverzekeraars die zich richten op arbeidsmigranten maken bijvoorbeeld gerichte afspraken met (digitale) huisartsenpraktijken over de huisartsenzorg voor arbeidsmigranten.
Waarom is er geen opvolging gegeven aan het advies van de commissie Roemer om arbeidsmigranten die uit dienst treden de toegang tot zorg te laten behouden? Wat gaat u doen om dit advies alsnog uit te voeren?
Het Aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten o.l.v. Roemer heeft waardevolle aanbevelingen gedaan om de toegang tot zorg voor arbeidsmigranten en arbeidsmigranten die uit diensttreden, te verbeteren. Er is op verschillende manieren opvolging gegeven aan deze aanbevelingen. De Kamer wordt hierover jaarlijks geïnformeerd5. Bijvoorbeeld met betrekking tot het behouden van de toegang tot zorg door de verlengde zorgfaciliteit en de Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden (SOV). De verlengde zorgfaciliteit houdt in dat bij veel werkgeverscollectiviteiten voor arbeidsmigranten dekking blijft vanaf de formele uitschrijfdatum tot het moment waarop de werkgever de arbeidsmigrant daadwerkelijk heeft afgemeld bij de zorgverzekeraar (tot maximaal 40 dagen). Daarna blijft er een vangnet voor zorgkosten. Zorgaanbieders die de kosten van zorg aan arbeidsmigranten niet kunnen verhalen op de arbeidsmigrant of op een zorgverzekering van de arbeidsmigrant, kunnen deze zorgkosten declareren bij het CAK ten laste van de SOV.
Wat doet u, en vraagt u van uitzendbureaus, om arbeidsmigranten zo goed mogelijk te informeren over hun rechten en plichten rond de toegang tot gezondheidszorg?
Het kabinet investeert in goede voorlichting over werken en wonen in Nederland. Daarom werkt het Ministerie van SZW met het project Work in NL (WIN) aan een landelijk netwerk van informatievoorziening, hulp en dienstverlening voor arbeidsmigranten. Het ministerie doet dit samen met publieke en private partijen, sociale partners (waaronder ABU/NBBU) en specialistische organisaties zoals het juridisch loket, Barka en FairWork. Via de website en fysieke informatiepunten kunnen arbeidsmigranten terecht met vragen, ook over zorg en welzijn. Specifiek met betrekking tot de zorg en zorgverzekering wordt momenteel geïnvesteerd in betere communicatie over de zorgverzekering bij de WorkinNL-punten en de verbetering van (meertalige) voorlichtingsproducten (samen met expertisecentrum SKGZ) gericht op zowel onverzekerde personen als op de professionals om hen heen (zorgverleners, sociaal werkers, etc.) en werkgevers. Daarnaast heeft Pharos samen met ABU, NBBU, en Trimbos-instituut een magazine uitgebracht over de belangrijke rol die uitzendorganisaties spelen in de gezondheid en het welzijn van arbeidsmigranten. Ook stellen ABU en de NBBU in hun CAO verplicht om uitzendkrachten te informeren over de verplichting van een ziektekostenverzekering.6
Welke stappen neemt u om het informeren van arbeidsmigranten rond hun toegang tot gezondheidszorg te verbeteren? Wat vraagt u daarbij van uitzendbureaus?
Er zijn en worden meerdere stappen ondernomen om arbeidsmigranten en zorgprofessionals beter te informeren over de toegang tot zorg en de zorgverzekering voor arbeidsmigranten. Er wordt bijvoorbeeld (in samenwerking met het Expertisecentrum SKGZ en Pharos) geïnvesteerd in meer en betere doelgroepgerichte voorlichting over de (aanvullende) zorgverzekeringen en de subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden. Zorgverzekeraars investeren in voorlichtingsmateriaal in meerdere talen en eenvoudigere toegang tot de polis en verzekeringspapieren. En er is een praktische wegwijzer voor professionals ontwikkeld door VNG, met onder meer een onderdeel «Zorg voor (on)verzekerden» dat uitlegt hoe de zorgverzekering werkt, wat een verzekerde kan verwachten en wat is geregeld wanneer iemand geen zorgverzekering heeft.
Daarnaast gaan zorgverzekeraars zorgaanbieders actiever aanspreken op onterechte weigering of behandeling van arbeidsmigranten, toetsen zij de betrouwbaarheid en integriteit van werkgevers voordat zij een collectieve verzekering afsluiten (en periodiek daarna), en zorgen zij voor zorgbemiddeling zodat zorg sneller beschikbaar komt. Concreet voor de praktijk hebben ondernemers die met LTO Arbeidskracht samenwerken toegang tot een digitaal loket met de benodigde informatie, ook in de eigen taal van de arbeidsmigrant.
Bent u het ermee eens dat het onacceptabel is dat arbeidsmigranten de weg naar goede gezondheidszorg in Nederland zo weinig weten te vinden en onderweg zoveel hobbels tegenkomen? Zo nee, waarom niet?
Uiteraard vinden wij goede gezondheidszorg en toegang tot zorg belangrijk.
Het kabinet zet stappen om de drempels tot de gezondheidszorg die arbeidsmigranten hebben of ervaren, waar mogelijk worden weggenomen. Dit wordt gedaan door zorgverzekeraars, in lokale samenwerkingsafspraken tussen zorgverzekeraars, zorgaanbieders en werkgevers en door de overheid. Dit is een continu proces. Op dit moment voert het Ministerie van SZW samen met het Ministerie van VWS gesprekken met stakeholders uit het veld om na te gaan of en welke aanvullende maatregelen passend zijn. In het najaar wordt de Kamer hierover door de Minister van SZW nader geïnformeerd.
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Ja
Juridische en financiële intimidatie van Rotterdamse politici |
|
Mohammed Mohandis (PRO), Fatihya Abdi (GroenLinks-PvdA) |
|
Pieter Heerma (CDA), David van Weel (VVD) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Wim Beelen werkt aan miljoenenclaim tegen PRO en politici: «Ze gaan door met mij kapot maken»»?1
Ja.
Hoe beoordeelt u het feit dat lokale politici vanwege hun politieke opvatting over een politiek vraagstuk persoonlijk onder druk worden gezet casu quo geïntimideerd en er gedreigd wordt met een financiele miljoenenclaim?
Wij keuren alle vormen van agressie, bedreiging en intimidatie richting decentrale politici af. Decentrale volksvertegenwoordigers en bestuurders moeten vrij en veilig hun werk kunnen doen. Hierbij kan de dreiging van een juridische procedure de vrije meningsvorming onder druk zetten.
Tegelijkertijd heeft een burger recht op bescherming van de wet. Indien een burger meent schade te lijden door uitspraken van een politicus die hem of zijn bedrijf treffen, kan een burger deze schade aan een rechter voorleggen in een civiele procedure. Het is niet aan het kabinet om over individuele casuïstiek te oordelen. Dat is aan de rechter.
Deelt u de zorgen dat dit soort (mogelijke) intimidatierechtszaken een «chilling effect» heeft op het politieke handelen van gekozen volksvertegenwoordigers en bestuurders en hiermee het democratische proces kan worden ondermijnd? Zo ja, welke stappen onderneemt u om hierin op te treden en te normeren? Zo nee, waarom niet?
Het kan afschrikwekkend zijn als iemand die uit overtuiging voor het ambt van volksvertegenwoordiger kiest en zijn of haar mening verkondigt, te maken krijgt met rechtszaken. Zeker als dit ertoe leidt dat men zich anders of niet meer uit over een thema óf besluit zich niet meer verkiesbaar te stellen. Dan wordt de democratische rechtsorde ondermijnd. De Monitor Integriteit & Veiligheid2 laat zien dat bijna de helft (45%) van de decentrale politieke ambtsdragers met enige vorm van agressie of intimidatie te maken krijgt. Raadsleden moeten vrij het politieke debat kunnen voeren, zonder druk of beïnvloeding. Het gaat hier het grondrecht van vrijheid van meningsuiting. Besluitvorming moet in volledige onafhankelijkheid plaatsvinden, in een omgeving die veilig, respectvol en ondersteunend is. Intimidatie richting raadsleden wordt niet getolereerd. Raadsleden wordt aangeraden aangifte te doen als sprake is van bedreiging, agressie of intimidatie. Zo mogelijk wordt daar strafrechtelijk tegen opgetreden. Zie voor andere maatregelen het antwoord op vraag 6.
Tegelijkertijd kan de toegang van de burger tot het recht niet worden geblokkeerd. Burgers moeten in staat zijn om veronderstelde schade geleden uit een onrechtmatige daad aan een rechter voor te leggen, ook als de onrechtmatige daad komt van een politicus. Ook dit is een fundamenteel recht. Daarbij moet worden aangetekend dat leden van het gemeentebestuur, dus ook raadsleden, niet kunnen worden vervolgd of aansprakelijk gesteld voor de uitingen die zij in de raadsvergadering of in schriftelijke stukken aan de raad hebben gedaan. Deze immuniteit geldt op grond van artikel 22 van de Gemeentewet.
Kunt u toelichten in hoeverre er sprake is van een trend van dit soort intimidatie(rechts)zaken in Nederland waarbij lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers onder druk worden gezet? Wordt dit gemonitord en bijgehouden? Zo nee, waarom wordt dit niet bijgehouden, gelet op de toegenomen (online) dreiging richting lokale bestuurders en politici en de toenemende zorgen over ondermijning?
In de Monitor Integriteit en Veiligheid, die tweejaarlijks in opdracht van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wordt uitgevoerd, wordt in kaart gebracht in welke mate en op welke wijze politieke ambtsdragers in het decentraal bestuur te maken krijgen met agressie, intimidatie en (vermoedens van) integriteitsschendingen. Uit de Monitor Integriteit en Veiligheid 2024 blijkt dat van de decentrale politieke ambtsdragers die in de twaalf maanden voorafgaand aan het onderzoek met agressie of intimidatie te maken hebben gehad, 5% aangeeft dat deze agressie of intimidatie (mede) tot uiting kwam door middel van een juridische procedure (pagina 35 van de monitor).
Welke signalen ontvangt u over of en zo ja in hoeverre intimidatie en dreiging van lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers leidt tot zelfcensuur, aangepast optreden en/of zelfs een wijziging van beleid?
Agressie, bedreiging en intimidatie kunnen effect hebben op wie er politiek actief wordt en blijft. Uit verschillende onderzoeken komt niet eenduidig naar voren dat politieke ambtsdragers hun ambt neerleggen vanwege agressie, bedreiging en intimidatie. Ook noemen politieke partijen agressie, bedreiging en intimidatie niet als de belangrijkste reden waarom het lastig is om nieuwe kandidaten te vinden. Dergelijke ervaringen kunnen wel leiden tot afnemend werkplezier en beïnvloeden de ambities voor de toekomst, maar een direct verband is niet aangetoond.
Welke landelijke en structurele ondersteuning is er voor lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers die te maken krijgen met dit soort intimidatie(rechts)zaken die enkel en alleen het doel dienen om critici het zwijgen op te leggen? Bent u bereid om met de belangenorganisaties van lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers hierover in gesprek te gaan om te bezien hoe zij zo nodig beter kunnen worden ondersteund?
Het programma weerbaar bestuur is een samenwerking door het Ministerie van BZK met het Ministerie van JenV, beroeps- en belangenverenigingen, politieke partijen en andere netwerkpartners die zich inzet voor goede preventie, reactie en nazorg bij agressie, bedreiging en intimidatie richting decentrale politieke ambtsdragers. Zo is er het Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur dat 24/7 bereikbaar is voor advies en ondersteuning bij agressie, bedreiging en intimidatie. Ook verzorgen zij weerbaarheidssessies in inmiddels al meer dan 200 gemeenteraden en alle provinciale staten om het collectieve gesprek over omgang met agressie, bedreiging en intimidatie te faciliteren én hen te helpen bij het opzetten of versterken van de organisatiestructuur om decentrale ambtsdragers goed bij te staan op dit thema. Ik ben bereid om met politieke partijen en de beroeps- en belangenverenigingen in het decentraal bestuur in gesprek te gaan over de wijze waarop lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers aanvullend kunnen worden ondersteund waar dat nodig is.
Hoe wordt voorkomen dat de mate van bescherming tegen en ondersteuning bij dit soort intimidatie(rechts)zaken afhankelijk is van de grootte, financiële middelen of bestuurskracht van een gemeente, provincie of waterschap? En ziet u hierbij nog verschil in mate van ondersteuning tussen bestuurders en volksvertegenwoordigers?
Het is aan de rechter om te beoordelen of er sprake is van een intimiderende rechtszaak in de zin van een kennelijk ongegronde vordering of misbruik van recht, alsook om te oordelen over de proceskostenvergoeding. Bij kennelijk ongegronde vorderingen en misbruik van procesrecht zijn er verschillende mogelijkheden. Zo zal de rechter bij een kennelijk ongegronde vordering de eiser niet ontvankelijk verklaren en de vordering niet inhoudelijk behandelen. Daarmee kan de procedure snel tot een einde komen. Verder kan de rechter bij misbruik van procesrecht de eiser veroordelen tot vergoeding van de volledige proceskosten van de gedaagde. De recent in werking getreden wet ter implementatie van de anti-SLAPP richtlijn voorziet in geval van een SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation of te wel een strategische rechtszaak tegen publieke participatie) daartoe in een expliciete bepaling.
Dit is onafhankelijk van de gemeentegrootte waar de volksvertegenwoordiger actief is. Volksvertegenwoordigers en bestuurders kunnen beiden een beroep doen op de ondersteuning van de eigen gemeente of provincie. Ook is het programma weerbaar bestuur actief voor alle decentrale politieke ambtsdragers.
Nieuwbouwwoningen en Nederlandse en buitenlandse pensioenfondsen |
|
Henk-Jan Oosterhuis (D66), Robin van Leijen (D66) |
|
Eerenberg , Boekholt-O’Sullivan |
|
|
|
|
Voor welk aandeel van de nieuwbouwwoningen zijn Nederlandse en buitenlandse pensioenfondsen verantwoordelijk de afgelopen jaren?
Op basis van de beschikbare data is niet precies te zeggen voor welk aandeel van de nieuwbouw Nederlandse en buitenlandse pensioenfondsen de afgelopen jaren verantwoordelijk waren.
Uit cijfers van het CBS blijkt dat in 2024 ongeveer 69.200 nieuwbouwwoningen zijn gebouwd. Ongeveer 28.300 hiervan zijn koopwoningen, 19.500 zijn sociale huurwoningen gebouwd door corporaties en 20.500 zijn private huurwoningen. In de jaren daarvoor is het aantal nieuwbouwkoopwoningen hoger en het aantal nieuwbouwcorporatiewoningen lager. Het is niet bekend hoeveel van deze private huurwoningen zijn gefinancierd door pensioenfondsen.
Daarnaast zijn er cijfers van Capital Value bekend van de totale omvang van de investeringen van institutionele beleggers, zoals pensioenfondsen en verzekeraars, in nieuwbouwhuurwoningen in 2025. Dit betreft investeringen in nieuw te bouwen huurwoningen en kunnen dus niet direct gerelateerd worden aan de hiervoor genoemde cijfers van het CBS van opgeleverde huurwoningen. Wel bieden deze cijfers een indicatie van het aandeel van pensioenfondsen. In 2025 werd € 5,3 miljard geïnvesteerd in nieuwbouwhuurwoningen. 68% hiervan is geïnvesteerd door Nederlandse institutionele beleggers en 25% door corporaties1 en slechts 1% door buitenlandse investeerders. Het restant is geïnvesteerd door overige marktpartijen. In 2022 was het aandeel internationale investeringen nog 32%. Dit is in 2025 gedaald naar 1%.2 Het is niet bekend welk deel van de internationale investeringen zijn gedaan door buitenlandse pensioenfondsen.
Wat is de financiële ruimte bij Nederlandse pensioenfondsen voor investeringen in woningbouw gezien hun bestaande vastgoedallocatie?
Nederlandse pensioenfondsen lopen tegen grenzen aan van de hoeveelheid die zij kunnen investeren in de Nederlandse woningmarkt. Dit komt doordat de huizenprijzen de laatste jaren hard zijn gestegen en omdat Nederlandse pensioenfondsen de laatste jaren flink hebben geïnvesteerd in Nederlandse nieuwbouwhuurwoningen. Vanwege risico- en spreidingsoverwegingen zit hier een limiet aan.
Hoe verklaart u de daling van het investeringsvolume van buitenlandse beleggers in nieuwbouw in Nederland?1
De afname van buitenlandse investeringen in nieuwbouwhuurwoningen is veroorzaakt door de verslechtering van het investeringsklimaat. Dit komt door een combinatie van verschillende factoren, zoals wijzigingen in het huur- en fiscaal beleid en veranderde macro-economische omstandigheden. De recente analyse van DNB laat zien dat voornamelijk de rentestijging, het wegvallen van de FBI-regime voor vastgoed en de Wet betaalbare huur investeringen in de Nederlandse woningmarkt minder aantrekkelijk hebben gemaakt.4
Herkent u de signalen dat buitenlandse pensioenfondsen momenteel tegen fiscale onzekerheid en lange doorlooptijden aanlopen bij investeringen in Nederlandse woningbouw?
Het kabinet ontvangt signalen over buitenlandse pensioenfondsen en ik onderstreep het belang om geen onnodige belemmeringen op te werpen voor investeringen in de Nederlandse woningbouw. Ten aanzien van de pensioenfondsvrijstelling werkt de Belastingdienst aan het verduidelijken en moderniseren van de voorwaarden zoals opgenomen in onderdeel 3.3.1. van het beleidsbesluit subjectieve vrijstelling Vpb 4. Aan de hand van deze voorwaarden wordt beoordeeld of een buitenlandse pensioenregeling naar aard en strekking overeenkomt met een Nederlandse pensioenregeling. De verduidelijking en modernisering van de voorwaarden uit het bovengenoemde beleidsbesluit leidt ertoe dat meer duidelijkheid ontstaat voor buitenlandse pensioenfondsen over de toepassing van de pensioenfondsvrijstelling. Dit heeft naar verwachting een positief effect op de investeringen in Nederlandse nieuwbouw (midden)huurwoningen. Het streven is dat het beleidsbesluit eind 2026 wordt gepubliceerd en daarbij direct van kracht is.
Deelt u de mening dat deze belemmeringen voor buitenlandse pensioenfondsen tegen de ambities van een Europese kapitaalmarktunie ingaan, waarbij investeringen vrij kunnen bewegen over Europese grenzen?
Zie antwoord vraag 4.
Deelt u de mening dat buitenlandse pensioenfondsen een belangrijke rol kunnen spelen in het financieren van de bouw van woningen in Nederland?
Ja. De bouw van middenhuurwoningen wordt in Nederland namelijk vooral gefinancierd door institutionele investeerders, zoals pensioenfondsen. In de periode tot 2039 moeten er 160.000 extra middenhuurwoningen worden gebouwd om in de behoefte te voorzien. 140.000 van deze middenhuurwoningen moeten gefinancierd worden door private investeerders. Dit vertaalt zich in een investeringsopgave van circa € 45 miljard.
Deze investeringen komen er alleen als het investeringsklimaat voldoende aantrekkelijk is voor zowel Nederlandse als buitenlandse investeerders. Vanwege de omvang van de opgave kan dit onmogelijk alleen van Nederlandse partijen komen. Binnenlandse investeerders en corporaties hebben onvoldoende kapitaal beschikbaar om deze opgave te dekken. Daarom zijn buitenlandse institutionele investeerders essentieel om voldoende (midden)huurwoningen te bouwen.
Hoeveel extra woningen zouden per jaar kunnen worden gerealiseerd bij een hoger investeringsvolume van buitenlandse pensioenfondsen?
Dit is afhankelijk van de hoeveelheid kapitaal dat buitenlandse pensioenfondsen investeren in Nederlandse nieuwbouwhuurwoningen en dus niet eenduidig te beantwoorden. Tussen 2018 en 2022 werden er gemiddeld 4.500 huurwoningen toegevoegd door buitenlandse investeerders. In 2025 waren dit er nog maar 500.5 Of buitenlandse investeerders weer dergelijke aantallen zouden kunnen realiseren is niet te zeggen, omdat dit ook afhangt van andere omstandigheden. Het kabinet streeft naar de realisatie van jaarlijks 100.000 woningen. Dit is een ambitieuze doelstelling waar naast corporaties en binnenlandse private investeerders ook buitenlandse private investeerders voor nodig zijn.
Wat is de gemiddelde doorlooptijd van een vpb-ruling voor buitenlandse pensioenfondsen, waarmee de fiscale vergelijkbaarheid van deze fondsen met Nederlandse pensioenfondsen kan leiden tot een gelijk fiscaal speelveld, en daarmee tot een groei van investeringen?
Er moet onderscheid worden gemaakt tussen verzoeken om zekerheid vooraf over de toepassing van de subjectieve vrijstelling voor buitenlandse pensioenfondsen in de vennootschapsbelasting en verzoeken waarin door buitenlandse pensioenfondsen om een teruggaaf van dividendbelasting wordt gevraagd. De gemiddelde doorlooptijd van een Vpb-ruling voor buitenlandse pensioenfondsen bedraagt momenteel nagenoeg een jaar. Voor de verzoeken waarin om teruggaaf van dividendbelasting wordt gevraagd, geldt dat informatie, waaronder het aantal verzoeken en de doorlooptijd, niet gestructureerd voorhanden is.
Hoe beoordeelt u de gevolgen van de nieuwe pensioenwetgeving zoals de Wet toekomst pensioenen (Wtp) de vergelijkbaarheid van buitenlandse pensioenfondsen, in het bijzonder voor het criterium van het afkoopverbod?
In onderdeel 3.3.1. van het beleidsbesluit subjectieve vrijstelling Vpb (aangenomen wordt dat op dit beleidsbesluit wordt gedoeld) zijn twaalf cumulatieve voorwaarden opgenomen waaraan een buitenlands pensioenlichaam en een buitenlandse pensioenregeling moeten voldoen om een beroep te kunnen doen op de pensioenfondsvrijstelling. Aan de hand van dit onderdeel uit het beleidsbesluit wordt beoordeeld of een buitenlands pensioenfonds vergelijkbaar is met een Nederlands pensioenfonds. Één van de voorwaarden uit het beleidsbesluit is dat de pensioenregeling een afkoopverbod kent met een uitzondering van een afkoopmogelijkheid voor kleine pensioenen (voorwaarde I). Deze voorwaarde sluit aan bij het afkoopverbod onder de Nederlandse Pensioenwet dat als doel heeft dat voldoende geld aanwezig is en blijft voor de verzorging van de oude dag. In antwoorden op Kamervragen is reeds aangekondigd dat de Belastingdienst gaat kijken in hoeverre de huidige voorwaarden in het beleidsbesluit subjectieve vrijstelling Vpb nog actueel zijn en modernisering behoeven. Maatschappelijke ontwikkelingen in Nederland, waaronder de Wet toekomst pensioenen en de Wet Herziening bedrag ineens die per 1 januari 2029 de mogelijkheid introduceert om op pensioeningangsdatum 10% van de waarde van de opgebouwde aanspraken op ouderdomspensioen ineens te ontvangen, zijn mede aanleiding om de voorwaarden – waaronder het afkoopverbod – uit het beleidsbesluit te moderniseren. Het streven is dat het beleidsbesluit eind 2026 wordt gepubliceerd.
Is het Besluit vergelijking buitenlandse rechtsvormen, wat als basis dient voor de vergelijking van buitenlandse pensioenfondsen, nog volledig in overeenstemming met de pensioenrealiteit na invoering van de Wtp of zijn er kansen om meer investeringen van buitenlandse pensioenfondsen aan te trekken?
Zie antwoord vraag 9.
Bent u bereid het Besluit vergelijking buitenlandse rechtsvormen te evalueren?
Zie antwoord vraag 9.
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het commissiedebat Volkshuisvesting en fiscaliteit van donderdag 24 september a.s.?
Ja.
Het buitensporige watergebruik van een nieuw datacenter in Amsterdam |
|
Ines Kostić (PvdD), Christine Teunissen (PvdD) |
|
de Bat , Boekholt-O’Sullivan , Vincent Karremans (VVD) |
|
|
|
|
Erkent u dat het onwenselijk is dat een nieuw commercieel datacenter jaarlijks circa 1,1 miljard liter drinkwater gebruikt, zeker tijdens een periode van uitzonderlijke droogte?1
Deelt u de opvatting dat drinkwater niet gebruikt zou moeten worden voor de koeling van datacenters, zeker wanneer alternatieve koeltechnieken beschikbaar zijn?
Bent u ervan op de hoogte dat het directe watergebruik van datacenters slechts een beperkt deel vormt van hun totale watervoetafdruk en dat het overgrote deel van het waterverbruik indirect is?
Kunt u actuele, onafhankelijke cijfers over de totale watervoetafdruk van datacenters (direct en indirect) in Nederland met de Kamer delen, uitgesplitst naar:
Kunt u aangeven welk aandeel dit vormt van de totale Nederlandse waterconsumptie?
Wordt bij de vergunningverlening en ruimtelijke afweging van datacenters rekening gehouden met de watervoetafdruk van de benodigde elektriciteitsproductie? Zo nee, waarom niet?
Welke landelijke wettelijke mogelijkheden heeft u om het gebruik van drinkwater door datacenters te verbieden of aan een bindend maximum te onderwerpen, mede gelet op de aangenomen motie-Grinwis c.s.?2
Hoe staat het met de uitvoering van de motie-Grinwis c.s. over het aanscherpen van de juridische criteria voor hyperscale datacenters en het stellen van effectieve wettelijke voorwaarden aan datacenters?3 Wat is de tijdlijn en wanneer krijgen we resultaten te zien?
Waarom gelden er op dit moment vooral landelijke vestigingsregels voor hyperscale datacenters, maar geen vergelijkbare landelijke begrenzingen voor watergebruik, elektriciteitsgebruik en maatschappelijke en ecologische belasting door andere grote datacenters?
Bent u bereid de bestaande landelijke regels uit te breiden naar datacenters die op dit moment niet onder de huidige definitie van hyperscale vallen, maar wel een groot beslag leggen op drinkwater of het elektriciteitsnet?
Bent u bereid om in landelijke regelgeving vast te leggen dat nieuwe datacenters geen drinkwater mogen gebruiken voor koeling?
Als een volledig verbod volgens u niet mogelijk is, bent u dan bereid een strikt landelijk maximum per datacenter en voor de sector als geheel vast te leggen? Zo nee, welke andere effectieve maatregelen bent u dan wel bereid te nemen?
Erkent u dat de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie en de daarmee samenhangende groei van datacenters zo snel verloopt dat wet- en regelgeving, democratische controle en maatschappelijke besluitvorming deze ontwikkeling onvoldoende kunnen bijbenen? Zo nee, hoe onderbouwt u dat?
Welke publieke voorwaarden moeten volgens u worden gesteld voor nieuwe datacenters of grootschalige AI-infrastructuur, zodat de baten aantoonbaar ten goede komen aan de Nederlandse samenleving en niet hoofdzakelijk terechtkomen bij buitenlandse technologiebedrijven?
Hoeveel van de datacenters in Nederland komt ten goede aan de Nederlandse en Europese digitale autonomie?
Bent u het eens met de stelling dat er gezien de schaarse ruimte in Nederland geen ruimte moet zijn voor datacenters voor big-tech-bedrijven buiten Europa? Zo nee, waarom niet en ten koste waarvan mogen zulke big-tech-datacenters dan gaan volgens u?
Bent u bereid om per direct een tijdelijk landelijk moratorium in te stellen op datacenters, totdat bindende landelijke wetgeving is vastgesteld over onder meer het directe en indirecte watergebruik, het energiegebruik, de belasting van het elektriciteitsnet en de gevolgen voor woningbouw en andere maatschappelijke functies? Zo nee, waarom niet?
Erkent u dat het maatschappelijk onaanvaardbaar is wanneer woningbouwprojecten door netcongestie vertragen of stilvallen, terwijl nieuwe energie-intensieve datacenters wel capaciteit kunnen krijgen en een datacenter al snel een capaciteit van 40 MW vraagt, wat in dezelfde ordergrootte is als 100.000 huishoudens? Zo nee, waarom niet?
Hoeveel elektriciteit gebruikt het voorgenomen datacenter in Amsterdam naar verwachting maximaal, en hoeveel netcapaciteit is daarvoor nodig?
Deelt u de opvatting dat woningbouw, zorg, openbaar vervoer, verpleeghuizen, scholen en andere vitale maatschappelijke functies voorrang moeten hebben op commerciële datacenters bij de verdeling van schaarse netcapaciteit? Zo nee, waarom niet?
Waarom zijn datacenters niet als afzonderlijke categorie opgenomen in het prioriteringskader voor nieuwe aansluitingen op het elektriciteitsnet? Welke prioriteit krijgen datacenters precies op dit moment in het kader?
Staat er een evaluatie van dit prioriteringskader gepland, om te zien in hoeverre netbeheerder hierdoor maatschappelijke aspecten meewegen bij het verdelen van netcapaciteit? Zo nee, bent u bereid deze evaluatie alsnog te doen?
Bent u bereid wettelijk vast te leggen dat nieuwe datacenters geen aansluiting krijgen zolang daardoor capaciteit wordt verdrongen die nodig is voor woningbouw of andere maatschappelijke prioriteiten? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid een landelijke vergunningsvoorwaarde in te voeren waarin datacenters verplicht worden hun elektriciteitsvraag flexibel af te schakelen tijdens piekbelasting en netcongestie?
Welke mogelijkheden ziet u om datacenters verplicht te laten bijdragen aan netverzwaring, flexibiliteit, opslag en lokaal energiebeheer, zodat de kosten niet op huishoudens en andere gebruikers worden afgewenteld?
Erkent u dat de gevolgen van datacenters voor drinkwater, elektriciteit, ruimte, warmte en klimaat het lokale belang overstijgen en daarom om landelijke regie vragen? Zo nee, waarom niet?
Kunt u deze vragen afzonderlijk en binnen de daarvoor geldende termijn beantwoorden?
De datakluis met documenten over het toeslagenschandaal |
|
Nicole Moinat (PVV), Gidi Markuszower (PVV) |
|
Eerenberg , Sandra Palmen (NSC) |
|
|
|
|
Op welke wijze is binnen het ministerie geborgd dat de wettelijke en procedurele informatieplicht richting de parlementaire enquêtecommissie volledig, tijdig en controleerbaar is nageleefd bij de omgang met de desbetreffende datakluis? Classificeert u deze borging met het huidige inzicht als afdoende en doeltreffend? Zo ja, waarom wel? Zo nee, waarom niet?1
Het Ministerie van Financiën heeft de informatieplicht richting de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening (PEFD) met verschillende waarborgen omkleed. Het uitgangspunt is altijd volledige medewerking in het belang van het onderzoek geweest. De informatiefase en het leveren van documenten zijn met zorgvuldigheid uitgevoerd. Onderzoekskeuzes en zoekmethoden zijn vastgelegd en transparant met de enquêtecommissie gedeeld. Daarnaast heeft het Ministerie van Financiën de Auditdienst Rijk (ADR) als onafhankelijke derde gevraagd de inrichting en uitvoering van het gehanteerde werkproces bij de levering van stukken aan de parlementaire PEFD te onderzoeken. Het doel van het onderzoek was om inzicht te geven in het doorlopen proces om zo witte vlekken in kaart te brengen en verbeteringen in de werkwijze door te voeren voor de volgende parlementaire enquête.
Ten aanzien van de datakluis zijn, zoals ook blijkt uit het BDO-rapport: «in de periode na 2019 verschillende activiteiten ondernomen, waaronder: het formuleren van KPI's voor opschoning en vernietiging; het opstellen van plannen van aanpak per directie; het uitvoeren van inventarisaties van de inhoud van de datakluis; het ontwikkelen van pilots en voorstellen voor (gedeeltelijke) ontsluiting. Uit interviews en verslaglegging volgt dat de uitvoering van deze activiteiten per directie en periode varieerde en dat de voortgang afhankelijk was van beschikbare capaciteit, prioritering en inzicht in de data.» De kennis over de datakluis was dus aanwezig in de organisatie. De in het rapport benoemde medewerker heeft in elk geval zorgvuldig gehandeld door de datakluis onder de aandacht te brengen.
Dat de datakluis desondanks niet is meegenomen in de zoekslag voor de PEFD had nooit mogen gebeuren. In onze brief van 10 juli 2026 hebben wij opgenomen dat wij de aanbeveling van BDO onverkort overnemen. Dit betekent dat wij de door BDO aanbevolen vervolgonderzoeken zullen doen, waaronder een onderzoek naar signalen in het proces van informatievoorziening. Hierin zal aandacht worden besteed aan mogelijke andere signalen over de datakluis, ook bij andere zoekslagen, en aan het oppakken van deze signalen.
Hoe is vastgesteld dat de betrokken medewerker, die reeds in 2022 kennis had van de datakluis, heeft gehandeld in overeenstemming met de interne zorgvuldigheids-, informatie- en archiveringsnormen die gelden bij parlementaire informatieverstrekking?
Zie antwoord vraag 1.
Kan worden uitgesloten dat sprake is geweest van actieve selectie, filtering of afbakening van informatie, die aan de parlementaire enquêtecommissie is verstrekt? Zo ja, op basis van welke toetsing is die conclusie getrokken?
Zie antwoord vraag 1.
Op welke wijze is de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor het handelen of nalaten van de betrokken medewerker in dit proces vastgesteld, beoordeeld en intern gedocumenteerd? Classificeert u deze procedure met het huidige inzicht als afdoende en doeltreffend? Zo ja, waarom wel? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord vraag 1.
Hoe verhoudt de stelling dat het niet verstrekken van de documenten uit de datakluis «geen impact heeft gehad op de conclusies van de parlementaire enquêtecommissie» zich tot het feit dat deze commissie de desbetreffende informatie zelf niet heeft kunnen beoordelen? Op welke objectieve en verifieerbare onderbouwing is deze conclusie gebaseerd en op welke grond meent het kabinet zich daarover uit te kunnen laten?
De bevindingen van de PEFD zijn zeer stevig. Het gaat hierbij om onder meer:
Het kabinet heeft deze conclusies volledig omarmd en maakt hier werk van. De Staatssecretaris Herstel Toeslagen zal uw Kamer in het najaar berichten over de voortgang van de aanbevelingen die de PEFD heeft gedaan. Op dit moment is er geen zicht op de gehele inhoud van de bestanden die in de datakluis zitten. Wel is, zoals aangegeven in de Kamerbrief van 15 april, uit steekproeven gebleken dat in de datakluis documenten zitten die geleverd hadden moeten worden aan de PEFD. Het heeft onze prioriteit om op kortst mogelijk termijn op zorgvuldige wijze inzicht te geven in de exacte inhoud van de datakluis.
Graag willen we net als in de brief van 15 april 2026 benadrukken dat het aantreffen van deze gegevens geen invloed heeft op eerder genomen besluiten waarin ouders als gedupeerde zijn aangemerkt in het herstelproces. Ook verandert het niets aan de uitgangspunten van de hersteloperatie dat het verhaal van de ouder altijd leidend is en dat zij ruimhartig worden gecompenseerd voor geleden schade.
Classificeert u het feit dat zeven ambtsvoorgangers reeds van het bestaan van de datakluis afwisten en desondanks deze bewust of onbewust hebben achtergehouden als dermate problematisch dat daaraan straf- of bestuursrechtelijke consequenties verbonden moeten worden? Zo nee, waarom niet?
Op basis van de feiten die blijken uit het BDO-rapport herken ik de in de vraag 6 en 7 geschetste situatie niet.
De datakluis is in 2019 ingericht omdat de Belastingdienst achterliep met het opschonen en vernietigen van gegevens van de Q-schijf in het kader van de AVG en de archiefwet. Hierover is de Kamer destijds geïnformeerd.2 De datakluis komt ook terug in het rapport van de ADR uit datzelfde jaar.
Dat als gevolg van de datakluis bepaalde, zwaarwegende, vorderingen niet zijn nagekomen en mogelijk regels zijn overtreden is zeer ernstig. Er zijn in het onderzoek van BDO geen aanwijzingen dat dit opzettelijk is gebeurd met als doel voordeel te behalen.
Kunt u aangeven waarom u niet actief wil kijken naar strafrechtelijke vervolging nu blijkt dat het complete stelsel, van ambtenaren tot bewindspersonen, jarenlang en stelselmatig zowel de Kamer als gedupeerden heeft voorgelogen, mede terwijl zij onder ede verklaarden? Zo nee, wat is er volgens u nog meer nodig om hiervoor wel in aanmerking te komen?
Zie antwoord vraag 6.
Het bericht 'Ruim 30 Nederlandse websites online met desinformatie over trans mensen: ‘Ga niet naar een huisarts'' |
|
Anne-Marijke Podt (D66) |
|
Judith Tielen (VVD), Aerdts |
|
|
|
|
Hoe beoordeelt u dat websites die zich presenteren als informatiebron over genderidentiteit aantoonbaar onjuiste medische informatie verspreiden, onder meer over spijt na transitie, genderdysforie en de effecten van transgenderzorg?1
Wij vinden dat zorgelijk. Door onjuiste of misleidende informatie kunnen mensen, vanuit de overtuiging dat zij gezonde keuzes maken, keuzes maken die juist schadelijk zijn voor hun eigen gezondheid én die van anderen. Daarbij is het aannemelijk dat desinformatie niet alleen kan leiden tot vermijding van zorg, maar eventueel ook tot meer angst, minder welzijn en meer discriminatie van transgender personen.
Is bekend hoe vaak deze 38 websites worden bezocht, via welke zoekmachines of sociale mediaplatforms bezoekers hier terechtkomen en in hoeverre minderjarigen tot de doelgroep of bezoekers behoren?
Het is niet bij ons bekend hoe vaak deze websites worden bezocht en hoe bezoekers daar terechtkomen. Het past ook niet bij de taak van de overheid om dergelijke informatie bij te houden en/of te inventariseren. Wel blijkt uit de inrichting en inhoud van één van de websites dat minderjarigen tot de doelgroep behoren. Zo is er een aparte pagina ingericht voor tieners.
Deelt u de zorgen over websites waarop ouders expliciet wordt afgeraden om met hun kind naar de huisarts te gaan wanneer er vragen bestaan over genderidentiteit?
Ja, we delen deze zorgen.
Welke risico's ziet u hierdoor voor de toegang tot passende en professionele zorg?
Het risico bestaat dat mensen door misleidende adviezen geen gebruikmaken van professionele zorg. Mensen die vragen of twijfels hebben over genderidentiteit kunnen echter altijd bij hun huisarts terecht, die zo nodig kan doorverwijzen naar passende specialistische zorg.
Welke mogelijkheden hebben toezichthouders om op te treden wanneer websites zich voordoen als betrouwbare gezondheidsinformatie, maar aantoonbaar misleidende medische informatie verspreiden?
De Inspectie Gezondheidzorg en Jeugd (IGJ) heeft beperkt mogelijkheden om op te treden tegen websites met misleidende medische informatie, mede afhankelijk van de inhoud en de risico’s. Als het uitingen zijn door een zorgverlener of zorgaanbieder bieden de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) (bijvoorbeeld in het kader van goede zorg) en beroepsnormen aanknopingspunten. Bij uitingen over geneesmiddelen biedt de Geneesmiddelenwet (in het kader van reclametoezicht) de mogelijkheden om op te treden.
Kan een website wettelijk gezien een zelftest over genderidentiteit aanbieden wanneer deze de valselijk indruk wekt inzicht te geven in iemands genderidentiteit of zorgbehoefte?
Ja, het uitgangspunt is dat iedereen naar eigen wens informatie mag delen online. Hoewel het onwenselijk is als er onjuiste of schadelijke informatie over genderidentiteit of zorgbehoeften wordt verspreid, is er geen wettelijke norm die het aanbieden van de genoemde zelftests in algemene zin verbiedt. Op het moment dat aantoonbaar onjuiste, schadelijke gezondheidsinformatie wordt verspreid en iemand hierdoor schade ondervindt, bijvoorbeeld door het mislopen van zorg, kan dit een onrechtmatige daad opleveren waar civielrechtelijk tegen kan worden opgetreden.
In hoeverre valt het doelbewust en op grote schaal verspreiden van misleidende informatie over transgenderzorg onder de Rijksbrede strategie effectieve aanpak desinformatie?
Volksgezondheid is één van de aandachtsgebieden binnen de Rijksbrede strategie effectieve aanpak desinformatie. Een deelstrategie om hier nader invulling aan te geven wordt momenteel uitgewerkt door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Deze richt zich op onjuiste gezondheidsinformatie in den brede, niet zo zeer op specifieke maatregelen voor individuele onderwerpen, zoals transgenderzorg. Over de eerste contouren is de Kamer op 18 november 20252 geïnformeerd.
Wordt binnen het bestaande beleid tegen desinformatie onderzocht of lhbtiq+ personen en andere minderheidsgroepen doelwit zijn van georganiseerde of gecoördineerde desinformatiecampagnes?
Uit diverse onderzoeken blijkt dat er mis- en desinformatie over lhbtiq+ personen, en met name transgender personen, rondgaat.3 Om meer zicht op het probleem te krijgen laat ik onderzoek doen naar de verspreiding en impact van anti-gender- en anti-lhbtiq+-narratieven in Nederland. Binnen deze opdracht vraag ik de onderzoekers ook om te onderzoeken hoe de verspreiding van deze narratieven zich verhoudt tot opkomende bewegingen, zoals de internationale anti-genderbeweging en de manosfeer. Ik verwacht de onderzoeksresultaten medio 2027.
Zo nee, bent u bereid dit alsnog te onderzoeken?
Zie antwoord vraag 8.
Ziet u een bredere ontwikkeling waarbij met behulp van generatieve AI grote aantallen websites kunnen worden geproduceerd die op het eerste gezicht betrouwbaar ogen, maar feitelijk desinformatie over minderheidsgroepen of gezondheidszorg verspreiden?
Ja, we herkennen het beeld dat in toenemende mate onjuiste informatie over gezondheidsonderwerpen wordt verspreid en dat hierbij gebruik wordt gemaakt van nieuwe technieken, zoals deepfakes en generatieve AI. Door onjuiste of misleidende informatie kunnen mensen, vanuit de overtuiging dat zij gezonde keuzes maken, keuzes maken die juist schadelijk zijn voor hun eigen gezondheid én die van anderen.
Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) laat op dit moment onderzoeken welke ontwikkelingen er zijn op het gebied van AI als producent en bemiddelaar van informatie in de digitale publieke ruimte. Daarbij wordt onderzocht wat de verwachte impact van AI is op de informatievoorziening richting en tussen burgers en welke kansen en risico’s hieruit voortvloeien.
De resultaten van het onderzoek worden in de eerste helft van 2027 verwacht.
Zo ja, welke risico's ziet u hierin?
Zie antwoord vraag 10.
Bent u bereid de bevindingen van Pointer mee te nemen in de verdere uitwerking van het emancipatiebeleid en de Rijksbrede strategie effectieve aanpak desinformatie en de Kamer te informeren over de concrete maatregelen die hieruit volgen?
We nemen alle signalen die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid van burgers en de stabiliteit van onze samenleving serieus. Ik werk samen met de Minister van Justitie en Veiligheid aan de uitvoering van de versterkte aanpak lhbtiq+-veiligheid.4 In deze aanpak hebben we ook aandacht voor mis- en desinformatie gericht op lhbtiq+ personen en aanverwante onderwerpen. Voor het einde van dit jaar ontvangt u hiervan een voortgangsrapportage. Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 7 werkt het Ministerie van VWS aan een deelstrategie gericht op medische des- en misinformatie, die zich onder andere richt op het versterken van weerbaarheid tegen vormen van onjuiste gezondheidsinformatie. En zoals aangegeven in het antwoord bij vraag 8 en 9 heb ik een onderzoek uitgezet naar de verspreiding en impact van anti-gendernarratieven in Nederland. Bij al deze maatregelen wegen we signalen zoals de bevindingen van Pointer zorgvuldig mee. In de jaarlijkse voortgangsrapportage Emancipatie die ik eind volgend jaar naar de Kamer zal sturen zal ik de Kamer informeren over de stand van zaken hieromtrent.
Hoe gaat u ervoor zorgen dat correcte en betrouwbare informatie aandacht krijgt en goed gevonden kan worden?
Om tegenwicht te bieden aan websites met foutieve informatie, is het belangrijk dat mensen via betrouwbare kanalen laagdrempelig betrouwbare en onafhankelijke informatie kunnen inwinnen. Voorbeelden hiervan zijn Thuisarts.nl, websites van patiëntenverenigingen zoals Transvisie en de jongerenhulplijn Genderpraatjes (die binnenkort geïntegreerd wordt met Switchboard, de lhbtiq+-hulplijn van het COC). Betrokken partijen zetten zich voortdurend in om deze informatie zo toegankelijk mogelijk te maken, zodat mensen makkelijk antwoorden kunnen vinden op hun vragen.
Activistische ngo's |
|
Nicole Maes (VVD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Kunt u bevestigen dat het maatschappelijke middenveld in Nederland voor een substantieel deel van haar inkomsten afhankelijk is van de Nederlandse overheid, waaronder tientallen miljoenen via subsidiekaders zoals Power of Voices?
De afhankelijkheid van overheidsfinanciering is per organisatie verschillend. Dergelijke gegevens zijn over het algemeen te vinden in de financiële jaarverslagen van ngo’s die worden gepubliceerd. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) schatte in 2024 op basis van deze gegevens dat een meerderheid van de Nederlandse ngo’s die subsidie ontvingen uit het beleidskader Versterking Maatschappelijk Middenveld, waaronder het programma Power of Voices, voor minder dan de helft van hun inkomsten afhankelijk was van middelen van BZ.
In het nieuwe beleidskader voor samenwerking met maatschappelijke organisaties in ontwikkelingssamenwerking, genaamd Focus, beoogt het kabinet de onafhankelijkheid van maatschappelijke organisaties van overheidsfinanciering verder te stimuleren. Zo is er een vereiste dat organisaties minstens 25% van hun totale inkomsten van anderen dan het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) moeten ontvangen. De mate van financiële onafhankelijkheid van BZ bepaalt ook hoeveel middelen organisaties maximaal kunnen ontvangen uit dit kader.
Hoe kijkt u naar de situatie dat de overheid organisaties financiert die diezelfde overheid vervolgens regelmatig voor de rechter dagen en publiekscampagnes tegen bewindspersonen opzetten? Bent u het eens dat het onwenselijk is dat de overheid op deze schaal organisaties financiert die zich tegelijkertijd opstellen als ware zij politieke oppositie?
Het kabinet vindt het belangrijk dat maatschappelijke organisaties zich kritisch kunnen uitlaten over het Nederlandse beleid, ook wanneer zij financiering ontvangen van de overheid voor specifieke activiteiten. Tegenspraak is een fundamenteel onderdeel van een gezonde democratische samenleving. Zoals ook opgenomen in het coalitieakkoord heeft het maatschappelijk middenveld een belangrijke rol tussen regering en alle inwoners van Nederland en tussen regering en het bedrijfsleven.1 Binnenkort zal het kabinet in de kabinetsreactie op het rapport van het College voor de Rechten van de Mens over de maatschappelijke ruimte verder ingaan op dit onderwerp.2
Uit de BHOS-middelen wordt de pleitbezorgingsrol van het maatschappelijk middenveld dan ook gefinancierd, ook binnen Nederland, zolang dit ten goede komt van de ontwikkelingsdoelen in lage- en middeninkomenslanden. Een subsidieontvanger mag de subsidie niet gebruiken voor andere activiteiten dan waarvoor de subsidie is verstrekt. Dat betekent dat activiteiten, inclusief pleitbezorgingsactiviteiten die door het ministerie worden gefinancierd, moeten passen binnen de doelen zoals vastgelegd in de Subsidieregeling Buitenlandse Zaken 2006.3 Het ministerie heeft geen zeggenschap over activiteiten van organisaties die niet door het ministerie worden gesubsidieerd.
Hoe beoordeelt u het verweer van ngo's dat dergelijke binnenlandse campagnes bekostigd worden uit private middelen?
Zie antwoord op vraag 2.
Deelt u de mening dat de publieke perceptie van ontwikkelingssamenwerking onlosmakelijk verbonden is met het gedrag en de profilering van ngo's die deze programma's met overheidsgeld uitvoeren? Zo nee, waarom niet?
De publieke perceptie van ontwikkelingssamenwerking is van vele factoren afhankelijk. Mogelijk speelt het gedrag van ngo’s hier een rol in, zowel positief als negatief. Uit onderzoek van Ipsos I&O blijkt dat in 2025 50% van de ondervraagde Nederlanders ontwikkelingssamenwerking redelijk tot heel belangrijk vindt.4 Van diezelfde groep gaf 60% aan humanitaire hulp redelijk tot heel belangrijk te vinden. Beide cijfers zijn een stijging ten opzichte van de voorgaande jaren.
Erkent u het risico dat het maatschappelijk draagvlak voor daadwerkelijke armoedebestrijding en humanitaire hulp afneemt, wanneer gesubsidieerde organisaties zich opwerpen als partijdige en activistische spelers in nationale politieke kwesties? Wat betekent dit naar uw mening voor het werk waar zij voor zijn opgericht, zoals het bestrijden van armoede en onrecht in zuidelijke landen?
Zie antwoord op vraag 4. Maatschappelijke organisaties en hun achterban gaan zelf over de doelen die zij nastreven en de manier waarop zij dit doen.
Bent u het eens dat een meer politiek neutrale opstelling van door de overheid gefinancierde organisaties wenselijk is, niet alleen vanuit een democratisch principe, maar juist ook om een bestendig publiek vertrouwen in de ontwikkelingssector en het bijbehorende draagvlak te behouden?
Zoals ook aangegeven in mijn antwoord op vraag 2, dient er juist vanuit een democratisch principe, ruimte te zijn voor tegenspraak. Maatschappelijke organisaties spelen een belangrijke rol in het laten doorklinken van verschillende stemmen in de maatschappij.
Bent u bekend met de manier waarop in andere landen wordt omgegaan met de politieke rol van ngo’s, zoals in de Verenigde Staten waar een wettelijke scheiding is aangebracht tussen apolitiek humanitair werk en gepolitiseerd activisme?
Ja.
Wat vindt u van het Britse model, waarbij een toezichthouder meekijkt naar de politieke neutraliteit van maatschappelijke organisaties, en waarbij belastingvoordelen in het geding kunnen komen indien een organisatie zich richt op partijpolitiek of gepersonaliseerde campagnes?
Zie antwoord op vraag 9.
Ziet u buitenlandse modellen als voorbeeld voor het subsidiëren van Nederlandse ngo’s? Als het antwoord nee is, waarom niet?
Nee, ik zie dergelijke buitenlandse modellen niet als voorbeeld. In Nederland verstrekt BZ subsidies op basis van de Algemene wet bestuursrecht en de Kaderwet subsidies Ministerie van Buitenlandse Zaken. Voorwaarden worden gesteld aan de te financieren activiteiten, niet aan de te financieren organisaties. Activiteiten, inclusief pleitbezorgingsactiviteiten, die door het ministerie worden gefinancierd moeten passen binnen de doelen zoals vastgelegd in de Subsidieregeling Buitenlandse Zaken 2006. Uitgesloten van subsidiering zijn activiteiten die zich (mede) richten op bekeringsdrang en activiteiten waarbij sprake is van racisme, stigmatiserende uitingen, antisemitisme of andere vormen van geloofsvervolging of discriminatie die naar maatstaven van Nederlands en/of Europees recht strafbaar en/of verboden zijn.
Welke mogelijkheden ziet u binnen het nieuwe subsidiekader (2026–2030) om te bevorderen dat organisaties die subsidie krijgen van de Nederlandse overheid zich meer politiek neutraal opstellen, mede om het maatschappelijk draagvlak te beschermen of te vergroten?
Zie antwoord op vraag 9 over de basis waarop subsidies worden verstrekt. Deze voorwaarden zijn ook toegepast op de subsidies die zijn of worden verstrekt binnen het nieuwe beleidskader Focus.
Welke aanvullende instrumenten heeft het kabinet over de volle breedte ter beschikking om te zorgen voor een betere scheiding tussen gesubsidieerd ontwikkelingswerk en binnenlands politiek activisme?
Zie antwoord op vraag 2.
Bent u bereid om opties te verkennen om te voorkomen dat organisaties met een door de overheid gesubsidieerd profiel fungeren als partijdig activistisch platform?
Zie antwoord op vraag 2.
Is uw inschatting dat, wanneer de Nederlandse overheid vaker internationale ngo’s zou steunen, het activistische element minder groot zou zijn? Zo nee, waarom niet?
Zoals wordt toegelicht in het antwoord op vraag 2, vindt het kabinet het belangrijk dat maatschappelijke organisaties zich kritisch kunnen uitlaten over het Nederlandse beleid. Dat geldt voor zowel internationale als Nederlandse ngo’s ook wanneer zij financiering ontvangen van de overheid voor specifieke activiteiten.
Kunt u deze vragen afzonderlijk van elkaar en tijdig beantwoorden, voorafgaand aan het debat over de beleidsbrief Buitenlandse Zaken van 9 september?
De vragen zijn zo veel als mogelijk afzonderlijk van elkaar beantwoord.
Het artikel ‘Stel vlucht na 14 jaar klagen uit appartement Amstelveen: "We waren gewoon proefkonijnen"’ |
|
Sandra Beckerman (SP) |
|
Stientje van Veldhoven (D66), Boekholt-O’Sullivan |
|
|
|
|
Bent u bekend met het onderzoek van NH Nieuws over jarenlange storingen bij warmte-koudeopslagsystemen (WKO) in Haarlem en Amstelveen? Beschouwt u deze casussen als incidenten, of erkent u dat zij symptomatisch zijn voor structurele fouten in de wijze waarop de warmtevoorziening in Nederland is georganiseerd?1
Daar ben ik mee bekend. Hoewel de aard van de klachten in deze casussen natuurlijk erg vervelend is, is er op dit moment geen aanwijzing dat er sprake is van structurele fouten in de wijze waarop de warmtevoorziening in Nederland is georganiseerd of in WKO-systemen in het algemeen. Dat neemt niet weg dat er lering kan worden getrokken uit deze incidenten. De ACM heeft in 2022 een steekproef uitgevoerd onder WKO-systemen.2 Er is toen geconstateerd dat van de 230 onderzochte WKO-systemen, de meeste WKO-systemen functioneren zonder problemen. Er waren tien systemen, waarvan de meeste vóór 2013 aangelegd, met grotere problemen waar storingen steeds terugkeren.
Wat vindt u ervan dat een bewoner die sinds 2012 klachten meldt, zich na 14 jaar een «proefkonijn» van de energietransitie noemt en uiteindelijk noodgedwongen is verhuisd? Deelt u de mening dat dit onacceptabel is?
Ik kan niet oordelen over wat er precies heeft plaatsgevonden, omdat ik – net als de Autoriteit Consument & Markt (ACM) – niet kan controleren welke storing heeft plaatsgevonden en hoe lang deze heeft geduurd. Dit is de verantwoordelijkheid van het bedrijf. In algemene zin is onacceptabel dat een bewoner 14 jaar lang klachten moet melden zonder oplossing en zich uiteindelijk genoodzaakt ziet te verhuizen. In de Warmteregeling is vastgelegd dat een storing die langer duurt dan acht uur kwalificeert als ernstig. In dat geval heeft de consument recht op een compensatie. In de Wet collectieve warmte (Wcw), die naar verwachting in werking zal treden op 1 januari 2027, is nieuw dat opeenvolgende storingen die gezamenlijk langer duren dan acht uur ook kwalificeren als ernstig. Daarmee wordt meer recht gedaan aan de overlast die bewoners ervaren wanneer zij te maken krijgen met meerdere kortere onderbrekingen achter elkaar.
Hoe oordeelt u over de situatie in Haarlem, waar bewoners afgelopen januari 2,5e dag in de kou zaten bij temperaturen tot – 10 graden, terwijl het verantwoordelijke bedrijf BAM Energy Systems spreekt van slechts «twee korte onderbrekingen»?
Zie antwoord vraag 2.
Hoe verklaart u dat Nederland huishoudens verplicht van het gas afkoppelt en aansluit op collectieve warmtesystemen, terwijl er geen sluitend stelsel bestaat van verantwoordelijkheidsverdeling, onafhankelijke storingsregistratie en effectief toezicht? Deelt u de mening dat de energietransitie hiermee wordt afgewenteld op bewoners die nergens heen kunnen?
De Wcw brengt consumentenbescherming voor gebruikers van warmte meer in lijn met de bescherming van gebruikers van elektriciteit en aardgas. De werking van de storingsregistratie is wel anders dan bij elektriciteit en gas, omdat warmte geen onafhankelijke netbeheerder heeft. De aanwezigheid van een storing kan dan ook alleen bevestigd worden door het warmtebedrijf zelf. Er is in de Wcw voorzien in een actueel en toegankelijk storingsoverzicht. Daarbij is inspiratie gehaald uit storingsoverzichten zoals gebruikelijk zijn bij telecom, dus waarbij zowel storingen als meldingen worden geregistreerd en waar een consument ook kan inzien of er al eerdere meldingen bekend zijn van storingen op het warmtenet.
In de voorgenomen lagere regelgeving is een aantal verbeteringen voorgesteld. In het Besluit collectieve warmte (Bcw) is opgenomen dat behalve storingen, de storingsregistratie die het warmtebedrijf moet bijhouden ook meldingen van een storing moet bevatten. Dit geeft de consument maar ook de toezichthouder waardevolle en actuele informatie over het functioneren van het systeem en is ook iets waar de ACM in het onderzoek naar storingen onder WKO’s in 2022 om heeft gevraagd. In de onlangs geconsulteerde voorgenomen Regeling collectieve warmte (Rcw) is opgenomen dat voor de bepaling of een storing ernstig is, de storing aanvangt op het moment dat het warmtebedrijf de storing constateert óf op het moment dat de consument een storing meldt en het ook een storing blijkt te zijn. Dit werkte al zo onder de huidige Warmtewet en geeft warmtebedrijven een prikkel om meldingen te onderzoeken en storingen zo snel mogelijk op te lossen.
Erkent u dat er sprake is van een fundamenteel probleem wanneer een warmteleverancier zowel monopolist is, als zelf de storingsdata registreert, als financieel belang heeft bij het minimaliseren van die storingen in verband met compensatieplicht? Hoe verhoudt deze constructie zich tot de basisprincipes van behoorlijke marktordening?
Het is belangrijk dat er een prikkel is voor het warmtebedrijf om storingssignalen snel te onderzoeken en te verhelpen. In de Wcw is hier goed naar gekeken en op een aantal punten zijn verbeteringen doorgevoerd ten opzichte van de Warmtewet:
Op onder andere deze manieren is de consumentenbescherming verbeterd waarbij lering is getrokken uit casussen zoals deze. Het onderzoek wat ACM heeft laten uitvoeren naar WKO systemen benoemt dat bewoners vaak klagen over te lage temperaturen voor tapwater. Nieuw in de Wcw is dat er ook sprake is van een storing als de warmte geleverd wordt op een lagere temperatuur dan afgesproken in de leveringsovereenkomst.
Waarom is bij het ontwerp van de Warmtewet gekozen voor een model waarin het toezicht van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) volledig afhankelijk is van gegevens die de onder toezicht staande partij zelf aanlevert? Erkent u dat toezicht op basis van zelfrapportage van monopolisten geen toezicht is?
In principe zijn storingen en meldingen van storingen objectieve gegevens die op basis van zelfrapportage kunnen worden aangeleverd bij de toezichthouder. Wanneer de beleving van het warmtebedrijf afwijkt van de beleving van de bewoners, zoals in deze casus het geval was, kan de ACM hierover met het warmtebedrijf in gesprek. Dat doet ACM niet voor individuele incidenten, maar wel als er meerdere meldingen over het warmtebedrijf worden ontvangen en het lijkt te gaan om een structureel probleem. Bewoners kunnen meldingen doen bij ACM ConsuWijzer.
Helaas kunnen er situaties blijven bestaan waarbij het warmtebedrijf en de bewoner het met elkaar oneens blijven. Warmtebedrijven zijn onder de Wcw verplicht om bij een onafhankelijke geschillencommissie aangesloten te zijn, waaraan deze incidenten kunnen worden voorgelegd.
Welke wetswijzigingen bereidt u voor in reactie op het adviesrapport in opdracht van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei uit december 2025 dat constateert dat de Warmtewet niet duidelijk omschrijft wie verantwoordelijk is voor onderzoek naar en oplossing van storingen?2
Dit is opgepakt in de Wcw. Daarin zijn voor zeer lage temperaturen (ZLT) de verantwoordelijkheden duidelijker omdat strakker is gedefinieerd wat bij het warmtebedrijf hoort en wat bij de gebouweigenaar. Daardoor is het duidelijker voor de consument tot wie hij zich moet wenden bij problemen en wie verantwoordelijk is voor de storing en het onderzoek daarnaar.
Waar kunnen huurders volgens u op dit moment terecht wanneer zij langdurig zonder verwarming of warm water zitten en door warmtebedrijf, verhuurder en corporatie naar elkaar worden doorverwezen?
Zoals in het antwoord op vraag 6 genoemd, kunnen bewoners meldingen maken bij ACM via de ConsuWijzer. Ook kunnen zij terecht bij een onafhankelijke geschillencommissie. Hierbij geldt ook dat de ACM acteert indien het vermoeden bestaat dat er sprake is van structurele problemen (bijvoorbeeld door gebrekkig onderhoud of onbetrouwbare levering). Ook is het belangrijk om te vermelden dat de ACM niet altijd de bevoegdheid heeft om te handhaven omdat in sommige gevallen het huurrecht voorrang heeft op de Warmtewet bij huurovereenkomsten waarbij sprake is van doorlevering van warmte door de gebouweigenaar. In die gevallen kunnen huurders dus terecht bij de Huurcommissie of de civiele rechter.
Deelt u de mening dat het onaanvaardbaar is dat huurders die «meldingsmoe» zijn geworden en storingen niet eens meer melden, daarmee ook buiten beeld raken bij toezichthouder en verhuurder? Hoe gaat u ervoor zorgen dat er voor huurders één duidelijk, laagdrempelig aanspreekpunt komt met een verplichting om binnen een vastgestelde termijn te handelen?
Zoals aangegeven bij vraag 4 is in de Wcw voorzien in een actueel en toegankelijk storingsoverzicht die voor de consument ook toegankelijker en informatiever is. Behalve meldingen, moet een warmtebedrijf ook storingen registreren die zij zelf constateren. In het jaarlijkse storingenoverzicht komen alle storingen en het aantal getroffen verbruikers terecht. Die informatie is belangrijk voor het toezicht door ACM en ook voor consumenten die misschien zelf niet een storing hebben gemeld maar er wel last van hebben gehad. Ook voor deze consumenten is een storingscompensatie verplicht als de storing langer dan acht uur heeft geduurd.
Kunnen huurders met een haperende WKO-installatie naar uw oordeel gebruikmaken van bestaande instrumenten in het huurrecht? Zo ja, waarom werkt dit in de praktijk kennelijk niet? Zo nee, welke lacune in de huurbescherming gaat u dichten?
Een langdurig koud huis is een zeer onwenselijke situatie, waar bewoners veel last van hebben. Huurders met een sociaal huurcontract en met een middenhuurcontract kunnen bij de Huurcommissie om tijdelijke huurverlaging vragen, wanneer een warmteinstallatie onvoldoende verwarming van vertrekken levert en/of wanneer een (gemeenschappelijke) warmwaterinstallatie onvoldoende warm water levert. Deze tekortkomingen zijn door de Huurcommissie aangemerkt als een ernstig gebrek waarvoor een tijdelijke huurverlaging van (maximaal) 60% gegeven kan worden (de zogenoemde C-lijst van ernstige gebreken4). De Huurcommissie kan de verhuurder niet verplichten het gebrek te verhelpen en kan dus niet herstel afdwingen, maar de tijdelijke huurverlaging is mogelijk een prikkel voor de verhuurder om het gebrek (blijvend) te verhelpen.
Huurders met een geliberaliseerd huurcontract kunnen aan de rechter tijdelijke evenredige huurverlaging vragen wanneer de verhuurder gemelde ernstige onderhoudsgebreken niet verhelpt en het woongenot daardoor is verminderd. Voor het afdwingen van het verhelpen door de verhuurder van ernstige gebreken kan de huurder terecht bij de rechter; de huurder kan nakoming van de onderhoudsverplichting eisen, eventueel versterkt met een dwangsom. De verhuurder heeft een verplichting tot het verhelpen van gebreken, tenzij dit onmogelijk is of uitgaven vereist die niet van de verhuurder gevergd kunnen worden. Bij warmtenet-installaties is de verhuurder niet altijd in staat zelf het gebrek te verhelpen, maar is hij daarvoor afhankelijk van de warmtenetbeheerder.
Het huurrecht biedt huurders dus al opties bij gebreken. Het kabinet ziet nu geen aanleiding om de huurbescherming op dit punt aan te vullen. Zodra de Wcw in werking treedt gaan consumenten en dus ook huurders van woningen meer rechten krijgen ten aanzien van collectieve warmte- en warmwaterinstallaties, waaronder de vergoeding warmtestoring. Dit zal naar verwachting zorgen voor een toenemende motivatie om storingen te melden.
Herinnert u zich de aangenomen motie-Beckerman waarin de regering wordt verzocht onderzoek te doen naar de invoering van een Nederlandse variant van Awaab's Law, waarbij verhuurders wettelijk verplicht worden om ernstige gebreken binnen vaste termijnen te onderzoeken en te herstellen? Hoe staat het met de uitvoering van deze motie en neemt u de lessen uit dit artikel mee hierin?3
Tijdens de behandeling van de Wet toekomstbestendige huurcommissie in de Tweede Kamer op 9 april jl. heeft de Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) toegezegd de Britse Awaab’s Law te onderzoeken. Deze wet verplicht sociale verhuurders in het Verenigd Koninkrijk om snel actie te nemen bij ernstige gezondheidsrisico’s in woningen, voornamelijk gerelateerd aan vocht en schimmel. Het Ministerie van BZK zal contact opnemen met de partners in het Verenigd Koninkrijk en zal de Kamer uiterlijk eind 2026 informeren. Daarbij merkt de Minister van VRO op dat de desbetreffende wetgeving ongeveer zes maanden geleden in werking is getreden in het Verenigd Koninkrijk, er is dus nog beperkt de tijd geweest om ervaring op te doen met de nieuwe wetgeving.
Deelt u de mening dat de casussen in Haarlem en Amstelveen, waar bewoners tot wel veertien jaar lang klagen zonder oplossing, precies laten zien waarom zo'n wettelijke hersteltermijn met sancties nodig is als stok achter de deur? Bent u bereid het langdurig uitvallen van verwarming en warm water expliciet aan te merken als ernstig gebrek dat onder een dergelijke wettelijke regeling zou vallen?
Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 10 is het uitvallen van verwarming en warm water al aangemerkt als een ernstig gebrek dat een tijdelijke huurverlaging rechtvaardigt. Verhuurders hebben dus de verplichting om deze gebreken te (laten) verhelpen.
Hoe beoordeelt u het feit dat de rijksoverheid grootschalige uitrol van WKO stimuleert zonder zicht te hebben op de prestaties van de bestaande 3000 installaties? Bent u bereid een landelijke, openbare monitoring van alle collectieve warmtesystemen wettelijk te verankeren?
Zoals in het antwoord op de eerste vraag is genoemd, gaat het hier gelukkig niet om een structureel probleem onder WKO-installaties. Wel is het in een groeimarkt belangrijk om vinger aan de pols te houden, om problemen voor bewoners te voorkomen. Met de komst van de Wcw zullen diverse verbeteringen worden doorgevoerd, zoals aangegeven het antwoord op vraag 5. Daarom treft het kabinet nu geen aanvullende wettelijke maatregelen.
Deelt u de mening dat de compensatieregeling bij storingen structureel faalt zolang bewoners de storing moeten aantonen op basis van data die alleen de leverancier bezit? Bent u bereid de bewijslast om te keren, dan wel compensatie automatisch te laten uitkeren op basis van onafhankelijk gemeten data?
Ik deel deze mening niet. Een storing is te herkennen aan een verlaging in temperatuur of de stromingssnelheid van water. Die gegevens kunnen weliswaar worden gemeten, maar geven slechts een indicatie van een leveringsonderbreking in het systeem. Het warmtebedrijf moet vervolgens onderzoeken waar in het systeem de storing zit. De storing kan ook zitten in leidingdelen of installaties die niet tot het warmtenet of de bron behoren. Deze eigenschappen van een warmtesysteem maakt dat het op dit moment niet wenselijk is om een compensatie automatisch uit te laten keren. Wel is het zo, en dat was al het geval onder de Warmtewet, dat de teller van een storing en dus ook de berekening van de compensatie gaat lopen vanaf het moment dat een bewoner een storing meldt. Daarmee is het dus al zo dat het warmtebedrijf bewijslast moet leveren dat er geen sprake is van een storing in een onderdeel waar zij invloed op heeft.
Hoe reageert u op waarschuwingen van de Woonbond waarin zij aangeven dat het draagvlak voor de energietransitie afbrokkelt door het soort systeemfalen zoals beschreven in dit artikel?
Ik erken dat draagvlak voor de energietransitie van belang is voor het succes daarvan. Ik herken echter niet dat er sprake is van een systeemfalen zoals beschreven in het artikel. Ik verwijs naar mijn antwoorden op vraag 10 en vraag 12; daarin geef ik aan waar huurders terecht kunnen in het geval van gebreken aan collectieve warmte- en warmwaterinstallaties.
Hoe staat het met de uitvoering van het voor 50 procent in publieke handen brengen van warmtebedrijven, en waarom zijn bestaande systemen zoals die van BAM Energy Systems daar kennelijk nog niet onder gebracht? Deelt u de mening dat deze casussen aantonen dat warmte een nutsvoorziening is die volledig in publieke handen thuishoort, en niet als bijproduct bij commerciële bouwbedrijven?
Omdat warmtenetten een monopolistisch karakter kennen is gekozen voor publiek meerderheidsbelang voor alle grote warmtesystemen, oftewel warmtenetten boven de 1500 aansluitingen. Veel WKO’s blijven onder dit aantal aansluitingen. Omdat er binnen dit deel van de sector voldoende concurrentie is mogen deze warmtebedrijven wel privaat zijn. Het is wel zo dat de wetsartikelen over leveringsonderbrekingen en storingscompensatie ook van toepassing zijn verklaard op deze kleine collectieve warmtesystemen.
Welke garanties kunt u geven dat de 35.000 nieuwbouwwoningen die naar verwachting jaarlijks op een WKO worden aangesloten, niet in dezelfde situatie belanden? Bent u bereid de verdere verplichte uitrol te koppelen aan wettelijke kwaliteits- en prestatie-eisen, met sancties bij niet-naleving?
Het kabinet streeft ernaar om de Wcw zo snel mogelijk in werking te laten treden, waarbij uitgegaan wordt van 1 januari 2027. Daarmee worden de verbeteringen, zoals genoemd in het antwoord op vraag 5, van kracht.
Bent u bereid de ACM de bevoegdheid en de middelen te geven om zelfstandig, op basis van eigen metingen en een openbaar storingsregister, toezicht te houden op warmteleveranciers? Zo nee, hoe rechtvaardigt u dan dat honderdduizenden huishoudens zonder keuzevrijheid zijn overgeleverd aan een toezichtsysteem dat naar het oordeel van de toezichthouder zelf lastig is?
Er is voorzien in een toegankelijk en actueel storingsoverzicht van het warmtebedrijf. De ACM kan het jaarlijkse storingsoverzicht gebruiken voor toezicht op leveringszekerheid. Dit is ook waar de ACM om verzocht heeft in het onderzoek naar technische problemen in WKO systemen in 2022.
Kinderen die vanwege armoede zonder noodzakelijke schoolspullen zitten |
|
Jimmy Dijk (SP) |
|
Hans Vijlbrief (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Armoedefonds ziet kinderen zonder laptop, schooltas of gymspullen»?1
Ja.
Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat kinderen zonder laptop, schooltas of gymspullen naar school moeten?
Ieder kind verdient het om mee te kunnen doen op school. Het kabinet vindt het onwenselijk dat kinderen door de financiële situatie thuis zonder noodzakelijke spullen naar school gaan en zich daarvoor schamen of lessen missen. Via het Nationaal Programma Armoede en Schulden (NPAS) en de ondersteuning van organisaties die kinderen helpen meedoen, werkt het kabinet eraan dat minder kinderen in deze situatie terechtkomen.
Vindt u het acceptabel dat volgens de recente raming van het Centraal Planbureau (CPB) ook in 2027 72.000 kinderen in armoede zullen opgroeien?
Elk kind dat in armoede opgroeit is er wat het kabinet betreft één te veel. Volgens de meest recente CPB-raming2 gaat het in 2027 naar verwachting om circa 74.000 kinderen (2,3%). Diezelfde raming laat een dalende lijn zien ten opzichte van eerdere jaren. We zetten in om zoveel mogelijk mensen uit de armoede te halen of te voorkomen dat ze erin komen. Kinderarmoede hangt samen met de bredere financiële situatie van het gezin; daarom pakt het kabinet armoede in samenhang aan.
Verwacht u dat door de aangekondigde kabinetsplannen rond de Werkloosheidswet (WW) en de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) het aantal kinderen dat opgroeit in armoede verder zal toenemen? Zo nee, waarom niet?
In het merendeel van de plannen op het gebied van sociale zekerheid worden lagere inkomens ontzien. De plannen voor de WW en de WIA kunnen echter leiden tot een (kleine) stijging van het aantal kinderen in armoede. Daar staat tegenover dat het kabinet ook plannen heeft die een positief effect hebben op kinderarmoede, bijvoorbeeld het extra geld dat is uitgetrokken voor de nieuwe kindregeling. De analyse van het coalitieakkoord door het Centraal Planbureau van 20 februari 20263 liet dan ook zien dat al het beleid uit het coalitieakkoord per saldo niet leidde tot een hoger kinderarmoedecijfer in 2030. Daarnaast is relevant dat het kabinet voorlopig geen onomkeerbare stappen zet op de WIA en WW. Hiermee wil het kabinet ruimte maken voor een open gesprek over de uitdagingen waar Nederland voor staat en de oplossingen die mogelijk zijn.
Wat gaat het kabinet doen om het aantal kinderen in armoede te laten afnemen?
Het kabinet wil dat ieder kind dat opgroeit in een gezin met een laag inkomen kan meedoen met leeftijdsgenoten en over de benodigde schoolspullen beschikt. Elk kind verdient een goede start, en elk kind dat opgroeit in armoede is er één te veel. Omdat kinderarmoede samenhangt met de financiële situatie van het gezin, pakt het kabinet armoede in samenhang aan.
Via het NPAS zet het kabinet in op bestaanszekerheid, vereenvoudiging van regelingen, beter bereik en het tegengaan van niet-gebruik. Rijksbreed werkt het kabinet via de interdepartementale Aanpak Gezinnen in een Kwetsbare Positie (SZW, OCW, VWS, JenV en BZK) samen met gemeenten aan meer kansen voor kinderen, sterkere gezinnen en het voorkomen dat gezinnen in een kwetsbare positie terechtkomen.
Het kabinet werkt daarnaast aan een nieuwe kindregeling, waarin de kinderbijslag en het kindgebonden budget worden samengevoegd tot één regeling met een hoger inkomensonafhankelijk en lager inkomensafhankelijk deel. Doel is meer zekerheid en eenvoud voor gezinnen, met minder terugvorderingen en minder niet-gebruik. De uitwerking loopt; de Kamer wordt voor het einde van 2026 over de vervolgstappen geïnformeerd.
Concreet ondersteunt het kabinet organisaties die kinderen in armoede helpen meedoen op school, sport en cultuur (de partners van Sam& voor alle Kinderen). Op de korte termijn ondersteunt het kabinet kwetsbare huishoudens daarnaast via het Noodfonds Energie, dat het kabinet nog dit jaar opent voor huishoudens met een laag inkomen en een relatief hoge energierekening.
Welke initiatieven ondersteunt het kabinet om kinderen die opgroeien in armoede te ondersteunen met noodzakelijke schoolspullen?
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het geven van invulling en uitvoering aan het lokale armoede- en minimabeleid. Gemeenten ontvangen structurele middelen voor de ondersteuning van kinderen die opgroeien in armoede, bijvoorbeeld via kindpakketten of scholierenvergoedingen. Daarnaast verstrekt het kabinet vanuit het NPAS jaarlijks subsidie aan het samenwerkingsverband Sam& voor alle Kinderen, bestaande uit Stichting Leergeld Nederland, Nationaal Fonds Kinderhulp, Stichting Jarige Job, Jeugdfonds Sport & Cultuur en het Jeugdeducatiefonds. Deze organisaties helpen kinderen in armoede om mee te doen op school, sport en cultuur. Specifiek voor schoolkosten en leermiddelen ligt het voortouw bij OCW. Voor het beleid rond leermiddelen verwijs ik naar de beantwoording van de vragen van de leden Hamstra en Armut.
Is het kabinet bereid om de financiële middelen voor initiatieven zoals het Armoedefonds verder uit te breiden zodat kinderen die opgroeien in armoede beter kunnen worden ondersteund? Zo nee, waarom niet?
Het kabinet ondersteunt verschillende initiatieven met subsidie en hecht waarde aan het werk van deze organisaties. De subsidies aan de partijen binnen Sam& voor alle Kinderen worden dit jaar geëvalueerd; het evaluatierapport wordt naar verwachting dit najaar aan de Kamer gezonden. Op dit moment krijgen we van gemeenten en organisaties geen signalen dat zij over onvoldoende middelen beschikken om de kinderen die het nodig hebben te kunnen (blijven) ondersteunen.
Het kabinet wil zich de komende jaren inspannen via de maatregelen in het NPAS om de structurele situatie van deze kinderen en de gezinnen waarin zij opgroeien te versterken.
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Ja.
Het delen van gevoelige persoonsgegevens tussen Europol en de Israëlische politie |
|
Kati Piri (GroenLinks-PvdA), Songül Mutluer (GroenLinks-PvdA) |
|
Berendsen , David van Weel (VVD) |
|
|
|
|
Kent u het bericht «Europese politiedienst Europol wil data delen met Israël»?1
Ja.
Waarom onderhandelt de Europese Commissie met Israël om dat land toegang te geven tot data van de Europese politiedienst Europol?
De Europese Commissie heeft sinds de inwerkingtreding van verordening 2016/794 (Europol) en conform de procedure van artikel 218 VWEU de exclusieve bevoegdheid om namens de EU te onderhandelen over internationale overeenkomsten met derde landen die de samenwerking met Europol en dergelijke derde landen aangaan. Dit gebeurt veelal op initiatief van de raad van bestuur van Europol, wanneer er sprake is van een operationele noodzaak voor nauwere samenwerking met een partner buiten de EU om de taken van Europol effectief uit te kunnen voeren.
Onderhandelingen tussen de Europese Commissie en Israël in het kader van een overeenkomst met Europol zijn formeel gestart in 2021, na mandaat van de Raad in 2018. De Commissie voert de onderhandelingen uit in overleg met de Raad. De onderhandelingen van de Europol-Israël data exchange agreement staan stil sinds eind 2022, naar aanleiding van zorgen over de bepalingen inzake de territoriale werkingssfeer in het ontwerpakkoord. Er hebben sindsdien geen onderhandelingsronden plaatsgevonden, en deze zijn in dit stadium ook niet gepland. Lidstaten zullen via de Raad worden geïnformeerd bij eventuele toekomstige ontwikkelingen.
Worden er op dit moment politiegegevens tussen Nederland en Israël uitgewisseld? Zo ja, wat is de aard en de omvang daarvan en hoe wordt voorkomen dat deze gegevens worden misbruikt voor onrechtmatige doeleinden?
Er worden voor verschillende doeleinden politiegegevens uitgewisseld tussen Nederland en Israël. Bij politiële rechtshulp wordt, wanneer er sprake is van verstrekking van persoonsgegevens, te allen tijde een derde-landen-afweging gemaakt. In een dergelijke afweging worden de proportionaliteit, subsidiariteit en mogelijke negatieve impact van de gegevensdeling gewogen. Deze afweging is de verantwoordelijkheid van de officier van justitie. In het geval van Israël wordt deze afweging gemaakt door de politie en het OM en, indien nodig, in samenspraak met het Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De risico’s voor personen die genoemd worden, de mensenrechten en het afbreukrisico voor de Nederlandse strafzaak worden daarin expliciet gewogen. Indien het nodig is om gegevens te verkrijgen/verstrekken met het oog op het gebruik voor justitiële doeleinden, dan zal dit plaatsvinden middels justitiële rechtshulp, binnen de daarbij horende kaders. Daarnaast geldt ook het internationaal strafrechtelijk specialiteitsbeginsel, dat inhoudt dat materiaal uitsluitend mag worden gebruikt voor de feiten waarvoor het gevraagd en verstrekt is.
Kan Israël de uit te wisselen gegevens gebruiken «als inlichtingen ter ondersteuning van beslissingen om Palestijnen aan te vallen en te doden» of kunnen die gegevens eraan bijdragen dat mensen van hun vrijheid worden beroofd en worden «onderworpen aan systematische mishandeling onder helse omstandigheden in detentie»? Zo ja, deelt u dan de mening dat dit meer dan genoeg redenen zijn om af te zien van het uitwisselen van die gegevens? Zo nee, waarom kan dat niet en welke garanties kunt u daar voor geven?
De Europolverordening stelt dat een internationale overeenkomst gesloten met een derde land passende waarborgen moet bevatten voor de bescherming van de privacy en de fundamentele rechten en vrijheden van burgers.
De Raad is duidelijk in het standpunt dat enige toekomstige overeenkomst over het uitwisselen van persoonsgegevens tussen Europol en Israël een hoog niveau van bescherming voor fundamentele rechten moet garanderen, waaronder met betrekking tot dataprotectie. En dat deze het EU-standpunt over territoriale toepassing moet respecteren, en daarom enkel van toepassing kan zijn in Israël binnen de grenzen van 1967. Daarnaast moet een eventueel toekomstige overeenkomst stroken met het EU en internationale recht. Zoals benoemd in het antwoord op vraag 2 liggen de onderhandelingen tussen Europol en Israël stil sinds eind 2022.
Zoals benoemd in het antwoord op vraag 3 wordt er daarnaast voor bilaterale verstrekking aan Israël voorafgaand aan de verstrekking een risicoafweging gemaakt om te voorkomen dat de verstrekte informatie kan leiden tot oneigenlijk gebruik c.q. worden gebruikt voor genoemde omstandigheden, en geldt daarbij bovendien het internationale specialiteitsbeginsel. Dit zijn naar mijn mening voldoende waarborgen om er zorg voor te dragen dat de uit te wisselen gegevens niet worden (mis-)bruikt voor de in de vraag genoemde doelen.
Kunt u aangeven wat na het tekenen van een conceptovereenkomst de ontwikkelingen over gegevensuitwisseling tussen Europol en Israël zijn geweest, welke juridische en inhoudelijke bezwaren er leven? Wat is de stand van zaken op dit moment?
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 2.
Gaat u in Europees verband uw zorgen uiten over de plannen dat Europol gegevens met Israëlische autoriteiten zou gaan uitwisselen dan wel deze uitwisseling voorkomen? Zo ja, wanneer en op welke wijze gaat u dat doen? Zo nee, waarom niet?
Het is uiteindelijk aan de Raad, na goedkeuring van het Europees Parlement, om te besluiten over de goedkeuring van deze samenwerkingsovereenkomst. Voor het kabinet is het van belang dat de overeenkomst voldoende waarborgen biedt voor de bescherming van de fundamentele rechten van burgers en daarom zal het de ontwerpovereenkomst op dit punt kritisch beoordelen voorafgaand aan de mogelijke goedkeuring daarvan in de Raad.
Het verzamelbesluit lijfrenten en andere periodieke uitkeringen |
|
Henk-Jan Oosterhuis (D66) |
|
Eerenberg |
|
|
|
|
Wat is de reden geweest voor het wijzigen van het Verzamelbesluit lijfrenten en andere periodieke uitkeringen in maart 2026 en specifiek het schrappen van onderdeel 2.4 en 2.5, waardoor mensen, die een fout hebben gemaakt in het overboeken van geld naar hun lijfrenterekening in plaats van een spaarrekening, deze fout niet meer kunnen herstellen zonder fiscale gevolgen?
Vanwege signalen van calculerend gedrag en verdergaande ontwikkelingen om foutieve overboekingen te voorkomen is onderdeel 2.4 geschrapt. Onderdeel 2.5 is onder andere ingetrokken omdat door invoering van de Wet toekomst pensioenen, minder snel sprake is van te veel betaalde premies of te hoge inleg. Hieronder ga ik dieper op beide onderdelen in.
De regelingen in onderdelen 2.4 (herstel foutieve overboeking naar lijfrenterekening of lijfrentebeleggingsrecht) en 2.5 (geruisloze terugstorting van te veel betaalde premie of te hoge inleg) zijn met ingang van 31 maart 2026 vervallen. Deze regelingen zijn in 2012 in een voorloper van het verzamelbesluit opgenomen. Aanleiding hiervoor was de omstandigheid dat bij de introductie van het lijfrentesparen in 2008 de financiële instellingen onvoldoende in staat waren te voorkomen dat bedragen die niet bedoeld waren voor lijfrentesparen toch op deze rekeningen werden gestort. Dit heeft geleid tot de eerstgenoemde goedkeuring. Bij die gelegenheid is tevens in een goedkeuring voorzien voor gevallen van te veel betaalde premie of te hoge inleg.
Het lijfrentesparen is destijds ingevoerd om een eerlijk speelveld (level playing field) te creëren tussen verzekeraars en banken/beleggingsinstellingen voor fiscaal gefaciliteerde producten. Hierdoor kunnen belastingplichtigen fiscaal gefaciliteerd vermogen opbouwen voor hun oude dag (lijfrente) bij een bank of beleggingsinstelling, in plaats van alleen via verzekeringspolissen. De financiële instellingen wilden deze markt betreden om te kunnen concurreren met de verzekeraars.
Aanvankelijk waren de goedkeuringen bedoeld als helpende hand richting nieuwe aanbieders, met name op het gebied van de onjuiste overboekingen (onderdeel 2.4). Na verloop van jaren werd de regeling voor onjuiste overboekingen steeds vaker ingeroepen voor betalingen die ook verder terug in de tijd waren gedaan. Doordat er verder geen duidelijke voorwaarden aan de herstelmogelijkheid werden gesteld, leek de regeling meer op een spijtoptantenregeling dan dat deze beperkt was tot een ten tijde van die overboeking onjuiste overboeking. Daarnaast zijn er signalen dat onderdeel 2.4 in de praktijk calculerend gedrag in de hand kan werken door voor de jaargrens betalingen te doen en die na de jaargrens terug te vragen om zo box 3-heffing te ontwijken. Inmiddels heeft een aantal financiële instellingen die (geblokkeerde) rekeningen ook verdergaand afgeschermd waardoor een directe overboeking meer moeite vereist en fouten kunnen worden voorkomen.
Voor de geruisloze terugstorting van onderdeel 2.5 geldt dat de wetgever in een tegemoetkoming heeft voorzien om rekening te houden met (abusievelijk) niet in aftrek gebrachte premies, of met betaalde lijfrentepremies die een of meerdere jaren de aftrekruimte overschrijden, via een beperkte saldomethode (tot een bedrag van € 2.269 per kalenderjaar). Zonder deze verzachting zouden reeds vanaf de eerste euro van (gedeeltelijk) niet in aftrek gebrachte lijfrentepremies de (latere) lijfrente-uitkeringen integraal in box 1 worden belast. De beperkte saldomethode zorgt er dan binnen het aangegeven grensbedrag voor dat alleen het rente-element in de lijfrente-uitkeringen wordt belast.
Het verzamelbesluit lijfrenten en andere periodieke uitkeringen voorzag in een aanvullende goedkeuring voor deze situaties. Achteraf bezien ligt die goedkeuring minder voor de hand, omdat – zoals uiteengezet – de wetgever bij de vormgeving van de regeling reeds expliciet rekening had gehouden met mogelijke afwijkingen tussen de in aanmerking genomen en de daadwerkelijk aftrekbare premie en daarvoor bewust in de beschreven begrensde tegemoetkoming heeft voorzien. Daarnaast zijn in 2023 door invoering van de Wet toekomst pensioenen de jaarruimte en de reserveringsruimte substantieel verhoogd waardoor deze goedkeuring aan belang heeft verloren en ik het een juist moment acht om het genoemde onderdeel te schrappen. Tot slot faciliteert de Belastingdienst met een rekentool op de website laagdrempelige hulp bij het berekenen van de jaarruimte of reserveringsruimte, waardoor zowel de burger als de dienstverlener gemakkelijk kunnen beoordelen welke ruimte er is voor de belastingplichtige om fiscaal gefacilieerd premie te storten.
Hoe vaak werd een beroep gedaan op het herstel van een foutieve overboeking of een geruisloze terugstorting van te veel betaalde premie of te hoge inleg, op grond van de vervallen artikelen 2.4 en 2.5?
Voor zover het gaat om een foutieve overboeking binnen drie maanden (onderdeel 2.4), zijn geen gegevens bij de Belastingdienst bekend, omdat de financiële instellingen dit zelf afhandelen.
Voor zover het gaat om een foutieve overboeking na drie maanden (dus eveneens onderdeel 2.4) en de geruisloze terugstorting (onderdeel 2.5) zijn er in 2025 in totaal 582 verzoeken binnengekomen. Om dit in perspectief te plaatsen; over 2025 zijn er in totaal 657.694 overboekingen op lijfrenteproducten aangegeven.
Sinds de aanpassing van het verzamelbesluit zijn er 48 verzoeken ontvangen.
Zijn de gevolgen voor belastingplichtigen, die hun situatie pas na de beleidswijziging konden vaststellen, vooraf onderzocht?
Een lijfrenterekening of een lijfrentebeleggingsrecht betreft een overeenkomst tussen een financiële instelling en de belastingplichtige. De Wet inkomstenbelasting 2001 (Wet IB 2001) voorziet in bepaalde fiscale faciliteiten als deze overeenkomst aan bepaalde voorwaarden voldoet. Het is de financiële instelling of tussenpersoon die ervoor dient te zorgen dat een klant de juiste bedragen inlegt op de juiste rekening (zorgplicht). Er ligt hier geen taak voor de Belastingdienst. De Belastingdienst heeft een aantal jaren voorzien in tegemoetkomingen omdat de financiële instellingen niet in staat waren om onjuiste stortingen tegen te gaan. Bij lijfrenteverzekeringen speelt deze problematiek overigens (bijna) niet.
Klopt het dat huishoudens geen bezwaar kunnen maken en dat het hardheidsbeginsel niet van toepassing is?
Huishoudens kunnen geen bezwaar maken bij de Belastingdienst als zij een foutieve overboeking doen. Ook is het niet mogelijk om bezwaar te maken tegen aanpassing van verzamelbesluit. Het is wel mogelijk om bezwaar te maken tegen een aanslag waarin de (fictieve) afkoop bij schending van de voorwaarden is opgenomen. De Wet IB 2001 stelt duidelijke voorwaarden aan lijfrenteproducten. Wanneer die voorwaarden worden geschonden, kan het bezwaar tegen de aanslag niet worden toegewezen. De hardheidsclausule van artikel 63 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen kan ik alleen toepassen bij een «onbillijkheid van overwegende aard». Hiervan is sprake als het gaat om een gevolg dat de wetgever had voorkomen als hij dat bij het maken van de wet had voorzien. Door de strikte voorwaarden is voorzien dat bij niet voldoen aan die voorwaarden de belastingplichtige geen gebruik kan maken van de voordelen van de regeling. Hierdoor kan de hardheidsclausule niet worden toegepast.
Waarom is er bij het schrappen van deze onderdelen niet gekozen voor het opnemen van overgangsrecht?
De wetgever heeft voorzien in een regeling in de Wet IB 2001 voor situaties waarin een belastingplichtige een te hoog bedrag stort of foutief een bedrag stort. De artikelen 3.107a, tweede lid, en 3.137, tweede lid, Wet IB 2001 voorkomen dubbele belastingheffing bij periodieke uitkeringen en bij afkoop van lijfrenteproducten door een beperkte saldomethode (tot een bedrag van € 2.269 per kalenderjaar) toe te passen voor premies en inleggelden die niet in aftrek zijn gebracht. Deze wettelijke regeling biedt in principe voldoende ruimte bij vergissingen en daarom is overgangsrecht niet nodig. Zoals aangegeven in antwoord op vraag 1 zijn de onderdelen 2.4 en 2.5 vooral bedoeld geweest als helpende hand na de introductie van lijfrentesparen maar zijn deze in de praktijk opgerekt. Met de huidige technologische ontwikkelingen is het daarnaast goed mogelijk om een waarschuwing te geven bij een overboeking naar een lijfrenterekening. Ook zijn vertegenwoordigers van financiële instellingen voorafgaand aan de publicatie van het besluit op de hoogte gesteld van deze maatregel.
Wat is het effect op de regeling wanneer de oude onderdelen 2.4 en 2.5, waarmee ruimte wordt geboden om tijdelijk een fout te maken in het overboeken van en naar de lijfrenterekening, worden hersteld? Bent u hiertoe bereid?
In het antwoord op vraag 1 is aangegeven waarom de onderdelen zijn vervallen. Op het punt van de geruisloze terugstorting (onderdeel 2.5) is er de laatste jaren meer ruimte gekomen om betaalde inleg tot aftrek te laten leiden. Ik acht het niet wenselijk bovenop deze ruimte aanvullende regelingen te bieden. Voordat er bedragen op een dergelijk product worden betaald of gestort is het wenselijk om, eventueel met een (fiscaal) dienstverlener, goed na te gaan of er ruimte is om een betaling te doen.
Op het onderdeel van de onjuiste overboekingen (onderdeel 2.4) acht ik het niet wenselijk dat onderdeel in zijn oorspronkelijke vorm terug te laten komen vanwege de mogelijkheden die het biedt om langere tijd na overboeking en over de jaargrens heen een verzoek te doen tot terugstorting. Door de verdergaande afscherming is het in veel gevallen ook ingewikkelder om een dergelijke (foutieve) overboeking te doen. Ik ben wel bereid om te verkennen of – en, zo ja, onder welke strikte voorwaarden – een goedkeuring voor overboekingen naar verkeerde rekeningnummers terug zou kunnen keren. Hiervoor is het noodzakelijk dat alle financiële instellingen adequate maatregelen nemen om abusievelijke overboeking te voorkomen, zodat het aantal fouten tot een minimum kan worden beperkt.