De deelname van Nederlandse diplomaten aan de door Azerbeidzjan georganiseerde tour in Nagorno-Karabach |
|
Henk Vermeer (BBB), Chris Stoffer (SGP), Don Ceder (CU) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Klopt het dat Nederlandse diplomaten hebben deelgenomen aan een door Azerbeidzjan georganiseerde tour in Nagorno-Karabach?1
Welke afwegingen spelen doorgaans een rol in het besluit om al dan niet in te gaan op dergelijke uitnodigingen?
In hoeverre heeft Azerbeidzjan volgens u reeds opvolging gegeven aan de voorlopige maatregelen uit de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof van 17 november 2023?2
In hoeverre heeft Azerbeidzjan volgens u opvolging gegeven aan de voorlopige maatregel over Armeens cultureel erfgoed uit de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof van 7 december 2021?3
Klopt het dat Azerbeidzjan plaatsnamen in Nagorno-Karabach wijzigt4 en Armeense kerken en ander cultureel erfgoed vernietigt? Wat is uw oordeel hierover?
Heeft er in Nagorno-Karabach volgens het kabinet een etnische zuivering plaatsgevonden in 2023? Zo nee, waarom niet? Welke reactie acht de regering passend op de ontstane situatie en de verdrijving van meer dan 100.000 personen naar Armenië?
Bent u ermee bekend dat Azerbeidzjan eerder in de Azerbeidzjaanse exclave Nachitsjevan Armeens cultureel erfgoed met de grond gelijk heeft gemaakt?5 Deelt u de vrees dat het erfgoed in Nagorno-Karabach hetzelfde kan overkomen?
Herinnert u zich de antwoorden van uw ambtsvoorganger over schriftelijke vragen over de vernietiging van Armeens erfgoed en de toezegging die Nederland van Azerbeidzjan had gekregen om het cultureel erfgoed te beschermen?6 Welke inzet is er vanuit Nederland daarna geweest op dit thema?
Heeft Azerbeidzjan zich volgens u aan de toezegging gehouden? Zo ja, waar baseert u dat op? Zo nee, welke stappen gaat u ondernemen?
Kloppen de berichten dat tijdens de tour door de Azerbeidzjaanse regering desinformatie is verteld door de Armeense kloosters van Gandzasar en Dadivank «een integraal onderdeel van het oude Albanese christelijke erfgoed» te noemen, smalend werd gedaan over «voorbeelden van oude manuscripten» en er werd gedanst? Hoe taxeert u dit?
Vindt u het, in het licht van bovenstaande, gepast dat Nederlandse diplomaten mee hebben gedaan aan deze door Azerbeidzjan georganiseerde tour? Zo ja, waarom?
Hoe beoordeelt u, mede in het licht van vraag 4, het X-bericht van de Speciaal Vertegenwoordiger van de EU voor de zuidelijke Kaukasus en de crisis in Georgië, waarin wordt gesteld dat de diep uiteenlopende opvattingen en narratieven, bijvoorbeeld over de oorsprong van sommige locaties, zouden moeten worden aangepakt tussen Azerbeidzjan en Armenië?7 Heeft de delegatie desinformatie over de oorsprong van het cultureel erfgoed aangekaart of weersproken? Zo nee, waarom niet?
Welke internationaalrechtelijke verplichtingen volgen voor Nederland voort uit de eerdergenoemde uitspraken van het Internationaal Gerechtshof? Kan het AIV hierover om advies worden gevraagd?
Het bewijs naar Russische betrokkenheid bij de drones bij Leipzig |
|
Pepijn van Houwelingen (FVD) |
|
Dilan Yeşilgöz-Zegerius (VVD) |
|
|
|
|
Kunt u het bewijs naar de Kamer sturen van Russische betrokkenheid bij de drones die gesignaleerd zouden zijn bij Leipzig? Kunt u ook voor (een aantal van) de cyberaanvallen in Nederland bewijzen dat Rusland hiervoor verantwoordelijk is en ook dit bewijs ter controle naar de Kamer sturen? Zo nee, waarom niet?1
Het bericht 'Albanese Refused to Condemn Iran, Now She Attacks NATO Over Ukraine' |
|
Queeny Rajkowski (VVD) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met de uitlatingen van Francesca Albanese, speciaal VN-rapporteur voor de mensenrechtensituatie in de bezette Palestijnse gebieden, tijdens het Festival di Open in Parma op 19 september jl.?1
Klopt het dat mevrouw Albanese tijdens deze bijeenkomst heeft opgeroepen om te stoppen met het leveren van wapens aan Oekraïne?
Klopt het dat zij heeft gesuggereerd dat er «redenen» waren voor de Russische invasie van Oekraïne?
Klopt het voorts dat zij beweerde dat er sprake is van een politieke berekening binnen een door de Verenigde Staten geleide NAVO die gebaat zou zijn bij een «zwak Europa», en dat om die reden «dat front openblijft»?
Hoe oordeelt u over het feit dat een functionaris van de Verenigde Naties dergelijke verstrekkende geopolitieke beschuldigingen uit, terwijl zij ter plekke zelf expliciet toegaf «geen expert» te zijn en «geen oplossing» te hebben en dat dit onderwerp ook niet haar mandaat betreft?
Deelt u de mening dat een oproep tot het staken van wapenleveranties aan Oekraïne de facto neerkomt op een oproep tot capitulatie van Oekraïne? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de opvatting dat het stopzetten van militaire steun aan Oekraïne zou leiden tot de rechteloze onderdrukking van miljoenen onschuldige mensen door het Russische regime? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de stelling dat vrede en veiligheid in Europa alleen duurzaam kunnen worden gewaarborgd wanneer wordt voorkomen dat Rusland deze agressieoorlog wint? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de opvatting dat een sterke NAVO en onverminderde militaire, politieke en financiële steun aan Oekraïne noodzakelijk zijn om Poetin een halt toe te roepen? Zo nee, waarom niet?
Hoe verhouden de uitspraken van mevrouw Albanese zich volgens u tot de realiteit dat Rusland soevereine grenzen schendt en NAVO-lidstaten dagelijks op de proef stelt met hybride aanvallen, spionage en sabotage?
Deelt u het standpunt dat de VN en haar rapporteurs moeten bijdragen aan vrede, veiligheid en het handhaven van het Handvest van de VN, en dat de uitspraken van mevrouw Albanese hier haaks op staan? Zo nee, waarom niet?
Deelt u het oordeel dat uitlatingen over de oorlog in Oekraïne en aanvallen op de NAVO volstrekt buiten het formele mandaat van mevrouw Albanese als rapporteur voor de bezette Palestijnse gebieden vallen? Zo nee, waarom niet?
Hoe beoordeelt u de selectiviteit van mevrouw Albanese, die zich in januari 2026 beriep op de grenzen van haar mandaat om geen commentaar te geven op het neerslaan van demonstranten door het Iraanse regime, maar diezelfde mandaatsgrenzen negeert wanneer zij westerse democratieën kan bekritiseren?
Hoe beziet u in bredere zin de ideologie van het derdewereldactivisme (third-worldism) binnen internationale gremia zoals de VN, waarbij westerse democratieën stelselmatig als imperialistisch of kwaadwillend worden neergezet, terwijl niet-westerse autoritaire regimes en agressors moreel worden gerelativeerd of vergoelijkt?
Herkent u deze ideologie van derdewereldactivisme in de publieke optredens, retoriek en verslaglegging van mevrouw Albanese?
Hoe duidt u in dat kader het optreden van mevrouw Albanese bij de Russische staatszender RT op 13 september jl., waarin zij zich uitliet over het Amerikaanse embargo tegen Cuba?
Deelt u de mening dat een VN-rapporteur haar positie en het gezag van de Verenigde Naties niet mag misbruiken om Russische propaganda en antiwesterse sentimenten te verspreiden? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de conclusie dat deze uitspraken volstrekt niet passen bij de functie en de waardigheid van een gezant of speciaal rapporteur van de VN? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat mevrouw Albanese door haar structurele vooringenomenheid ongeschikt is voor haar rol als onafhankelijk speciaal rapporteur? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid om haar speciale status en haar rol als speciaal rapporteur ter discussie te stellen samen met gelijkgezinde internationale partners tijdens de Algemene Vergadering van de VN in New York? Zo nee, waarom niet?
Het bericht ‘Je paspoort inleveren bij je baas en voor je vlucht een telefoontje van de politie. China maakt buitenlandse reizen moeilijker’ |
|
Nicole Maes (VVD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het artikel «Je paspoort inleveren bij je baas en voor je vlucht een telefoontje van de politie. China maakt buitenlandse reizen moeilijker»?1
Hoe beoordeelt u de aangescherpte uitreisbeperkingen die China oplegt aan naar schatting ruim honderd miljoen werknemers in de publieke sector en staatsbedrijven? Deelt u de analyse dat de Communistische Partij van China (CPC) deze reisbeperkingen doelbewust inzet ter versterking van de nationale en industriële veiligheid, met name om het weglekken van technologische kennis te voorkomen?
Hoe kijkt u naar het gezegde «zoals de waard is, vertrouwt hij zijn gasten» in relatie tot dit artikel en wat zegt dit u over de economische relatie tussen China en Europa?
Doen deze reisrestricties u ook denken aan de restricties die ooit golden in de Sovjet-Unie en deelt u de mening dat dit in deze geglobaliseerde wereld een duidelijk teken is van nog verder afnemende vrijheid voor Chinese staatsburgers en toenemende controle door de Chinese staat?
Hoe kijkt u naar de officiële lezing van de Chinese staat die zegt dat deze nieuwe regels de rechten en plichten van Chinese burgers en van de buitenlanders die China bezoeken verhelderen en gericht zijn op proactieve bescherming?
Welke risico’s ziet u in deze maatregelen voor de Nederlandse en Europese economische veiligheid en strategische autonomie?
Hoe waarborgt u dat het eventueel aantrekken van kenniswerkers uit een systeemrivaal als China hand in hand gaat met de bescherming van onze nationale kennisveiligheid?
Hoe schat u het risico in dat de verscherpte greep op uitreizen door China gepaard kan gaan met het opvoeren van repressie en dwang op Chinese werknemers, studenten en onderzoekers die reeds in Nederland verblijven?
In hoeverre vormen de nieuwe Chinese wetgeving en de willekeur rond zogeheten «exit bans» een direct risico voor werknemers van Nederlandse technologie- en innovatiebedrijven met de Chinese nationaliteit of een Chinees-Nederlandse achtergrond, wanneer zij voor zaken of familiebezoek naar China reizen? Geeft dit u aanleiding om de reisadviezen en risicovoorlichting voor Nederlandse bedrijven en universiteiten hierop aan te scherpen?
Bent u bereid om deze toenemende mate van Chinese deglobalisering, het vasthouden van sleuteltalent en de bijbehorende risico’s voor industriële ketens met spoed te agenderen in Europees verband?
Escalatiegevaar in Oekraïne |
|
Pepijn van Houwelingen (FVD) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Heeft Rusland Nederland, sinds het begin van dit decennium, voor zover de regering weet, ooit fysiek aangevallen? Zo ja, waar en wanneer precies en kan de Kamer het bewijs hiervoor ontvangen?
Wordt de aanslag op Nord Stream, voor 9% in handen van de Nederlandse Gasunie, door de regering gezien als «een (fysieke) daad van agressie» richting Nederland? Zo nee, waarom niet?
Zijn er, op dit moment, behalve de VS en Oekraïne, andere landen waarvan het mogelijk zou kunnen zijn dat ze, direct of indirect, betrokken zijn bij de aanslag op Nord Stream?
Is de Minister bekend met het oordeel van diverse onafhankelijke experts (zoals Glenn Diesen, John Mearsheimer, Jeffrey Sachs etc.) die de oorlog in Oekraïne kwalificeren als een (door het Westen uitgelokte) proxy-oorlog tussen de EU/NAVO enerzijds en Rusland anderzijds op Oekraïens grondgebied? Kan de Minister hierop een korte inhoudelijke reactie geven waarbij wordt ingegaan op de argumenten die hiervoor door deze experts worden aangedragen (zoals de gewelddadige en door het Westen gesteunde staatsgreep in Oekraïne in 2014)?
Wat doet de Nederlandse regering om te voorkomen dat het huidige conflict escaleert tot een directe oorlog tussen Rusland en de EU/NAVO (en dus Nederland)? Welke diplomatieke contacten worden op dit moment onderhouden met Rusland? Sinds wanneer heeft onze ambassadeur in Moskou bijvoorbeeld voor het laatst met leden van de Russische regering of ambtenaren van het Russische staatsapparaat over de situatie in Oekraïne gesproken?
Onderkent de regering dat in het verleden oorlogen zijn gestart en gerechtvaardigd door middel van zogenaamde «false flag» operaties?
Is de regering zich er van bewust dat zo’n «false flag» operatie niet alleen door Rusland maar ook vanuit het Westen (EU/NAVO) georganiseerd zou kunnen worden? Zo nee, waarom sluit de regering dit laatste categorisch uit? Zo ja, wat doet de regering om te voorkomen dat Nederland als gevolg van zo’n «false flag» operatie ten onrechte in een oorlog met Rusland wordt getrokken?
Hoe zeker is de regering ervan dat, bij gebrek aan verkiezingen en gezien de gedwongen mobilisatie, niet alleen de Oekraïense regering maar ook de Oekraïense bevolking op dit moment in meerderheid achter het continueren van de oorlog staat?
Houdt de Nederlandse regering rekening met het risico dat een deel van de Oekraïense bevolking zich (geleidelijk) afkeert van het Westen (de EU/NAVO) omdat men van mening is, zoals veel (Westerse!) experts ook betogen, gebruikt te zijn en opgeofferd te worden in een proxy-oorlog van het Westen tegen Rusland, met als (begrijpelijk) gevolg wellicht dat Oekraïne (een land met een groot, sterk en bijzonder ervaren leger) zich in de toekomst tegen de EU en de NAVO en dus ook tegen Nederland keert?
Bent u bekend met de aangehouden motie waarin de regering wordt opgeroepen om bij defensie-inkopen uitsluitend in te zetten op Nederlandse en Europese producenten?1
Ja.
Deelt u de opvatting dat afhankelijkheid van China voor kritieke defensietoepassingen ongewenst is, zeker wanneer Nederlandse bedrijven (zoals bij supervezels) beschikken over de benodigde kennis, productiecapaciteit en de volledige waardeketen?
Ja, deze opvatting deel ik. Supervezels hebben kritieke defensietoepassingen en zijn van cruciaal belang voor de krijgsmacht. Daarom heeft Defensie meerdere maatregelen genomen om de supervezelindustrie te behouden. Zo heeft het Kabinet Europese herkomsteisen voor supervezels geformuleerd die worden ingezet bij aanbestedingen (of bij lopende contracten) voor militaire producten waar supervezels in verwerkt zijn. Uitgangspunt is gebruik te maken van Nederlandse of Europese leveranciers, tenzij er juridische belemmeringen of operationele redenen zijn om hiervan af te zien, of onterechte prijsopdrijving door bedrijven die hier misbruik van maken. Hierover heb ik uw Kamer op 21 september 2026 geïnformeerd met de brief Defensie actieplan Nederlandse supervezelindustrie (Kamerstuk 2026Z19445) en de beantwoording van de schriftelijke vragen over de aanschaf van Israëlische scherfvesten met Chinese componenten (Kamerstuk 2026D45106).
Welke concrete stappen heeft Defensie sinds het debat gezet om de afhankelijkheid van Chinese supervezels af te bouwen en Nederlandse of Europese alternatieven te benutten?
Hierover heb ik uw Kamer op 21 september geïnformeerd met de brief Defensie actieplan Nederlandse supervezelindustrie (Kamerstuk 2026Z19445) en de beantwoording van de schriftelijke vragen over de aanschaf van Israëlische scherfvesten met Chinese componenten (Kamerstuk 2026D45106).
Tot slot merk ik op dat supervezels een halffabricaat zijn. Omdat Defensie eindproducten aanschaft waarin supervezels zijn verwerkt, kunnen supervezelproducenten Defensie niet rechtstreeks bevoorraden.
Welke lopende en voorgenomen contracten voor ballistische en blastbeschermende middelen zijn sinds het debat beoordeeld op de mogelijkheid om Chinese materialen te vervangen door Nederlandse of Europese alternatieven?
Zoals op 21 september 2026 aan uw Kamer gecommuniceerd (2026Z16139 en 2026Z16140) heeft Defensie het voorstel voor het gebruik van Chinese supervezels in nieuwe harde ballistische platen ten behoeve van draagvesten afgewezen. In de huidige ballistische platen zijn Nederlandse supervezels verwerkt. Defensie wacht een nieuw voorstel van de leverancier af. Hierbij is het uitgangspunt strategische autonomie. Daarom wil Defensie dat gebruik wordt gemaakt van Europese of Nederlandse supervezels, tenzij er juridische belemmeringen of operationele redenen zijn om hiervan af te zien, of onterechte prijsopdrijving door bedrijven die hier misbruik van maken.
Hoe verklaart u dat bedrijven uit de sector aangeven dat zij sinds het aanhouden van de motie niets meer van Defensie hebben vernomen?
Defensie heeft intensief contact met de Nederlandse supervezelindustrie, ook in het kader van de Actieagenda «Chemie en materialen voor Defensie».2 Defensie heeft zich in de afgelopen periode in dat verband geconcentreerd op het implementeren van concrete maatregelen om deze cruciale industrie te behouden, waarover uw Kamer op 21 september 2026 is geïnformeerd door middel van de Kamerbrief Defensie actieplan Nederlandse supervezelindustrie (Kamerstuk 2026Z19445).
Defensie doet geen uitspraak over lopende gesprekken met haar (potentiële) leveranciers en onderleveranciers. Hiermee beschermen we onze onderhandelingspositie en de commerciële belangen van de (onder)leverancier.
Klopt het dat Defensie nog geen contact heeft opgenomen met Nederlandse producenten van supervezels en ballistische beschermingsmiddelen over de uitvoering van deze motie? Zo nee, met welke bedrijven is wanneer gesproken?
Zie antwoord vraag 5.
Hoe verhoudt het blijven gebruiken van Chinese supervezels zich tot de ambitie van het kabinet om de Nederlandse defensie-industrie te versterken en strategische afhankelijkheden af te bouwen?
Defensie heeft het voorstel tot gebruik van Chinese supervezels afgewezen. In de huidige scherfvesten die door de firma Elbit zijn geleverd, zijn Nederlandse supervezels verwerkt. Hierover heb ik uw Kamer op 21 september 2026 geïnformeerd met de brief Defensie actieplan Nederlandse supervezelindustrie (Kamerstuk 2026Z19445) en de beantwoording van de schriftelijke vragen over de aanschaf van Israëlische scherfvesten met Chinese componenten (Kamerstuk 2026D45106).
Welke concrete acties heeft u sinds het debat ondernomen om Nederlandse producenten van supervezels in een positie te brengen waarin zij Defensie kunnen bevoorraden of leverancier van de wereld kunnen worden?
Zie antwoord vraag 3.
Kunt u aangeven welke financiële omvang gemoeid is met de lopende en voorgenomen inkoop van ballistische en blastbeschermende middelen waarvoor Nederlandse producenten in aanmerking zouden kunnen komen?
Defensie doet geen uitspraak over de lopende gesprekken met haar leveranciers en de specifieke gelden die met deze en mogelijke toekomstige aanschaf zijn gemoeid. Hiermee beschermen we onze onderhandelingspositie en de commerciële belangen van de leverancier.
Wanneer verwacht u daadwerkelijk over te gaan tot aanbestedingen waarbij Nederlandse supervezelproducenten kunnen inschrijven? Kunt u een concreet tijdpad geven?
De raamovereenkomst voor de initiële levering van het smart vest is in 2015 getekend. In 2024 heeft Defensie een instandhoudingscontract getekend met de leverancier van de huidige scherfvesten met een looptijd van drie jaar, met de mogelijkheid om het contract twee keer met twee jaar te verlengen. In het huidige vest zijn vezels van Nederlandse makelij verwerkt. Voor de vervanging van het huidige scherfvest benadert Defensie de markt opnieuw en weegt hierbij strategische autonomie zwaarder mee in de besluitvorming. Het Kabinet heeft immers Europese herkomsteisen voor supervezels geformuleerd die worden ingezet bij aanbestedingen (of bij lopende contracten) voor militaire producten waar supervezels in verwerkt zijn, waarbij het uitgangspunt is dat gebruik wordt gemaakt van Europese supervezels, tenzij er juridische belemmeringen of operationele redenen zijn om hiervan af te zien.
Het statement van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN over de “crackdown on fundamental freedoms” in Uganda |
|
Don Ceder (CU) |
|
Berendsen , Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Wat is uw reactie op het statement van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN van 30 juli 2026 over de «crackdown on fundamental freedoms» in Uganda?1
Het kabinet deelt de zorgen van de VN-Hoge Commissaris voor de Mensenrechten over de toenemende restricties op fundamentele vrijheden in Oeganda en onderschrijft diens oproep aan de Oegandese overheid om zich te houden aan verplichtingen onder de Oegandese Grondwet, het Afrikaans Handvest en internationale mensenrechtenverdragen.
Bent u bereid om de in het statement genoemde mensenrechtenschendingen publiekelijk en in niet mis te verstane bewoordingen te veroordelen, zowel bilateraal als in multilateraal verband? Zo nee, waarom niet?
De mensenrechtensituatie is onderdeel van de doorlopende gesprekken die Nederland met Oeganda voert. Nederland heeft zorgen over de ontwikkelingen breed geuit en tot op het hoogste niveau. Het kabinet kiest ervoor, ook op basis van gesprekken met het Oegandese maatschappelijke middenveld, om dit in bilaterale gesprekken te doen en niet publiekelijk.
Ook in multilateraal verband worden de toegenomen restricties op fundamentele vrijheden veroordeeld. Zo heeft de EU in januari, na afloop van de verkiezingen in Oeganda, in een verklaring zorgen geuit over het verloop hiervan en de Oegandese autoriteiten opgeroepen de veiligheid van alle politieke actoren te waarborgen. In juli werden naar aanleiding van de sluiting van de National Media Group in EU-verband zorgen bij het Oegandese Ministerie van Buitenlandse Zaken geuit. Ook heeft Nederland het afgelopen jaar een bredere groep van gelijkgezinde landen voorgezeten waarin de mensenrechtensituatie werd besproken en de onderlinge inzet werd gecoördineerd.
Hoe beoordeelt u de rol en de uitspraken van generaal Kainerugaba, die op sociale media onder meer oppositieleider Bobi Wine heeft bedreigd en herhaaldelijk heeft opgeschept over het martelen en gevangenhouden van opposanten, waaronder de veiligheidschef en lijfwacht van Bobi Wine, Eddy Mutwe, en die publiekelijk heeft verklaard dat de veiligheidsdiensten oppositieleden hebben gedood?
De toenemende betrokkenheid van het leger in civiele instellingen, zoals benoemd in het statement van de VN-Hoge Commissaris van de Mensenrechten, baart zorgen. De uitspraken van generaal Kainerugaba op sociale media dragen niet bij aan de-escalatie. Dit is met de Oegandese autoriteiten besproken.
Bent u bereid om, al dan niet in EU-verband, gerichte sancties te overwegen tegen personen die verantwoordelijk zijn voor deze mensenrechtenschendingen?
Het kabinet overweegt op dit moment geen sancties, maar verkiest om in gesprek te blijven met de Oegandese autoriteiten en mensenrechtenschendingen in het reguliere contact doorlopend aan te kaarten. Ook blijft Nederland Oegandese maatschappelijke organisaties steunen (zie ook het antwoord op vraag 10).
Bent u bereid om zich, bilateraal en in EU-verband, in te zetten voor de onmiddellijke vrijlating van Kizza Besigye, die inmiddels bijna twee jaar zonder proces vastzit op een vermeende hoogverraadaanklacht en die eind juli 2026 in kritieke, levensbedreigende toestand op de intensive care belandde na een instorting tijdens zijn rechtszaak? Bent u bereid om bij de Ugandese autoriteiten aan te dringen op toegang tot onafhankelijke medische zorg voor Besigye?
De zaak van Kizza Besigye, inclusief zijn medische situatie, is onderdeel van doorlopende gesprekken die Nederland en de EU met Oegandese autoriteiten voeren over de mensenrechtensituatie. Zie ook het antwoord op vraag 2. Nederland blijft door middel van steun aan de International Development Law Organization (IDLO) en de United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC), maar ook lokale organisaties zoals BarefootLaw, inzetten op toegang tot het recht, waarbij er onder andere aandacht wordt besteed aan onafhankelijke rechtspraak, tijdige behandeling van rechtszaken en betere omstandigheden in gevangenissen in Oeganda.
Bent u bereid om binnen de EU te pleiten voor een gezamenlijk, onafhankelijk onderzoek naar het verloop van deze verkiezingen, en voor het koppelen van eventuele EU-steun aan Uganda aan de uitkomsten daarvan?
De EU heeft in aanloop naar de verkiezingen van januari 2026 besloten om geen observatiemissie te sturen. De Afrikaanse Unie (AU), de Gemeenschappelijke Markt voor Oostelijk en Zuidelijk Afrika (COMESA) en de Intergovernmental Authority on Development (IGAD) hebben wel een gezamenlijke verkiezingswaarnemingsmissie uitgevoerd, die concluderend zorgen uitte over onder andere een ongelijk speelveld, intimidaties en arrestaties, maar weliswaar geen grootschalige irregulariteiten vaststelde. Een waarnemingsmissie van de Ugandan Law Society kwam tot vergelijkbare bevindingen. De EU heeft, zoals ook genoemd in het antwoord op vraag 2, middels een verklaring zorgen geuit over het verloop van de verkiezingen en de Oegandese autoriteiten opgeroepen de veiligheid van politieke actoren te waarborgen. Het kabinet ziet daarom geen reden voor een aanvullend onderzoek.
Kunt u een overzicht geven van de huidige bilaterale samenwerking met Uganda, inclusief lopende trajecten op het gebied van migratie, veiligheid, handel en ontwikkelingssamenwerking? Bent u bereid om de samenwerking, in het licht van bovenstaande, te herzien? Zo nee, waarom niet?
Nederland is in Oeganda actief op een breed scala aan beleidsterreinen. Prioritaire thema’s voor de Nederlandse inzet zijn met name voedselzekerheid, watermanagement en gezondheid, evenals migratie en het bevorderen van veiligheid en stabiliteit. Zo poogt Nederland bij te dragen aan een stabiel, welvarend en democratisch Oeganda, dat daarmee tegelijkertijd de Nederlandse belangen op migratie, handel en veiligheid dient.
Nederlandse voedselzekerheidsprogramma’s zetten zich bijvoorbeeld in voor de verbetering van productie, inkomen en toegang tot financiering voor kleine boerenbedrijven en de versterking van lokale boerencoöperaties. Nederlandse ondernemers kunnen hierdoor hun grondstoffen lokaal inkopen en creëren tegelijkertijd een afzetmarkt voor deze boerenbedrijven.
Op het gebied van migratie ondersteunt Nederland het open beleid van Oeganda ten aanzien van vluchtelingenopvang. Via het Prospects partnerschap wordt bijgedragen aan zelfredzaamheid en inclusie van vluchtelingen en gastgemeenschappen in Oeganda.
De Nederlandse initiatieven op het gebied van het bevorderen van veiligheid en stabiliteit richten zich onder andere op accountability, governance en maatschappelijke participatie, conflictpreventie, lokale cohesie, en het versterken van de rechtsstaat en gelijk toegang tot het recht, respect voor mensenrechten en conflictpreventie.
Het kabinet acht het stopzetten van de Nederlandse inzet in Oeganda en samenwerking met de autoriteiten vooralsnog niet wenselijk. Hiermee zou Nederlandse steun aan onder andere het maatschappelijk middenveld wegvallen, terwijl die gezien de restricties op fundamentele vrijheden juist van groot belang is. Daarnaast is het kabinet van mening dat de brede samenwerking met Oeganda het juist mogelijk maakt om het gespre k aan te gaan over mensenrechten en fundamentele vrijheden. Zoals in de Beleidsbrief Buitenlandse Zaken aangegeven komt Nederland op voor fundamentele vrijheden wereldwijd en bouwen we aan gelijkwaardige partnerschappen via de Afrikastrategie. Door samen te blijven werken op gedeelde belangen kunnen we effectiever het gesprek voeren over onderwerpen waarover we minder gelijkgestemd zijn.
Welke waarborgen zijn er om te voorkomen dat Nederlandse steun of samenwerking direct of indirect bijdraagt aan de genoemde mensenrechtenschendingen?
Alle programma's en initiatieven die door Nederland gefinancierd worden bevatten uitgebreide waarborgen om ervoor te zorgen dat deze niet bijdragen (direct of indirect) aan mensenrechtenschendingen. Hier wordt door het kabinet, maar ook door uitvoerende partners zelf, doorlopend op gemonitord. Indien er aanwijzingen zijn dat activiteiten direct of indirect bijdragen aan mensenrechtenschendingen wordt dit zorgvuldig beoordeeld. Indien noodzakelijk kunnen er mitigerende maatregelen worden getroffen, waaronder het opschorten of beëindigen van de financiering. Er is momenteel geen indicatie dat Nederlandse steun of samenwerking direct of indirect bijdraagt aan mensenrechtenschendingen in Oeganda.
Welke mogelijkheden ziet u om, samen met gelijkgezinde EU-lidstaten, stelling te nemen tegen de geleidelijke uitholling van de rechtsstaat en ter bescherming van fundamentele vrijheden in Uganda?
Nederland werkt nauw samen met andere EU-lidstaten om boodschappen over de rechtsstaat en fundamentele vrijheden gezamenlijk te uiten richting de Oegandese autoriteiten, en zal dit blijven doen. Zoals ook benoemd in het antwoord op vraag 2, hebben EU-lidstaten in juli 2026 gezamenlijk hun zorgen overgebracht aan de Oegandese autoriteiten over de sluiting van de National Media Group en aangedrongen op heropening. Ook tijdens de EU-partnerschapsdialoog met de Oegandese overheid, die binnenkort moet plaatsvinden, zullen deze onderwerpen aan bod komen.
Bent u bereid te onderzoeken hoe onafhankelijke steun aan mensenrechtenverdedigers, journalisten en het maatschappelijk middenveld in Uganda kan worden vergroot, mede in het licht van de beperkingen die de «Protection of Sovereignty Act» oplegt aan internationale financiering? Bent u tevens bereid te verkennen hoe Nederland specifiek kan bijdragen aan de bescherming en opvang van Ugandese politieke vluchtelingen? Zo nee, waarom niet?
In de Beleidsbrief Buitenlandse Zaken geven we aan te intensiveren in democratisering en goed bestuur en partnerschappen aan te gaan met het maatschappelijk middenveld. Over de specifieke invulling hiervan wordt uw Kamer binnenkort nader geïnformeerd. In Oeganda geeft Nederland brede steun aan het maatschappelijk middenveld, mensenrechtenverdedigers en journalisten. Daarnaast werkt Nederland momenteel aan extra inzet ter bevordering van betekenisvolle jongerenparticipatie in democratie en beleidsprocessen.
Tegelijkertijd is nog veel onduidelijk over hoe de Protection of Sovereignty Act precies zal worden geïmplementeerd en wat de impact hiervan op de Nederlandse en EU-inzet gaat zijn. Nederland volgt de situatie samen met andere EU-lidstaten en onderhoudt hierover doorlopend contact met de overheid en lokale partners.
Ten aanzien van het bijdragen aan bescherming en opvang van politieke vluchtelingen kunnen wij uw Kamer informeren dat de asielaanvraag van een ieder die stelt in aanmerking te komen voor internationale bescherming op grond van het vluchtelingschap op politieke gronden, op zorgvuldige wijze op de individuele merites zal worden beoordeeld in de asielprocedure. Iedere asielzoeker heeft tijdens de asielprocedure recht op opvang.
De voortgaande oorlog en buitenlandse steun aan strijdende partijen in Soedan |
|
Christine Teunissen (PvdD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Berendsen |
|
|
|
|
Bent u bekend met het nieuwe rapport van de onafhankelijke VN-Fact-Finding Mission (FFM), waarin wordt geconcludeerd dat buitenlandse rekruterings- en steunnetwerken de militaire capaciteit van strijdende partijen in Soedan vergroten en daarmee het conflict en de schade aan burgers aanjagen?1 Welke concrete maatregelen, naast hetgeen genoemd in uw Kamerbrief, gaat Nederland naar aanleiding van deze nieuwe bevindingen nemen om deze netwerken daadwerkelijk te ontmantelen?2
Hoe beoordeelt u dat de Verenigde Arabische Emiraten deel uitmaken van de Quad die een staakt-het-vuren in Soedan probeert te bewerkstelligen, terwijl de FFM tegelijkertijd rapporteert dat private entiteiten, logistieke tussenpersonen en recruiters die onder meer vanuit de VAE opereren betrokken zijn bij het leveren van personeel, training, wapens en logistieke steun aan de RSF?
Acht u het onder deze omstandigheden wenselijk dat de VAE deze rol in het vredesproces blijft vervullen, en gaat Nederland dit binnen de EU en met de andere betrokken landen aan de orde stellen?
Bent u bekend met de bevindingen van Amnesty International dat kinderen in Noord-Darfur niet slechts slachtoffer waren van het geweld, maar onder meer doelgericht werden gedood, verkracht, ontvoerd, vastgehouden en onder dwang gerekruteerd, en dat Amnesty verschillende RSF-commandanten heeft geïdentificeerd die verantwoordelijk zouden zijn voor ernstige schendingen? Bent u bereid een onderzoek in te stellen naar deze specifieke commandanten en voor gerichte sancties tegen degenen tegen wie voldoende bewijs bestaat?
Welke specifieke steun biedt Nederland aan kinderen die in Soedan slachtoffer zijn van onder meer gedwongen rekrutering, seksueel geweld en ontvoering? Bent u bereid deze steun te intensiveren?
Hoe beoordeelt u dat de EU onderhandelt over een vrijhandelsakkoord met de Verenigde Arabische Emiraten, terwijl de VAE volgens het FFM betrokken zijn bij het aanjagen van de oorlog in Soedan? Bent u bereid ervoor te pleiten deze onderhandelingen op te schorten zolang deze betrokkenheid voortduurt? Deelt het kabinet de zorgen dat de VAE dankzij dit verdrag mogelijk meer aanjaagt op de oorlog, doordat er geen duidelijke Europese ethische grens wordt getrokken?
Hoe beoordeelt u de bevindingen dat in Soedan militaire goederen van onder meer Britse, Franse en Bulgaarse makelij zijn aangetroffen die vermoedelijk via de VAE bij de RSF terecht zijn gekomen?3 Bent u, gezien deze concrete aanwijzingen voor de omleiding van Europees militair materieel, bereid binnen de EU te pleiten voor een gezamenlijke aanscherping van de wapenexport naar de VAE zolang het risico op verdere omleiding naar Soedan niet is weggenomen?
Bent u bereid te onderzoeken of de Europese waarborgen voor wapenexport naar de VAE, die voor Nederland in 2023 aanleiding waren om eerdere beperkingen op te heffen, in de praktijk voldoende effectief zijn gebleken nu Europees militair materieel via de VAE in Soedan is aangetroffen, en de Kamer hierover te informeren? Zo nee, waarom niet?
Hoe beoordeelt u de bevindingen van de FFM dat maximaal 2.000 voormalige Colombiaanse militairen naast de RSF zouden hebben geopereerd en onder meer gevechtsdrones, artillerie en geavanceerde wapens zouden hebben bediend, en dat netwerken van private ondernemingen, recruiters en logistieke tussenpersonen hun inzet zouden hebben gefaciliteerd? Bent u bereid zich ervoor in te zetten dat personen en entiteiten die dergelijke rekrutering, training, financiering of logistieke ondersteuning mogelijk maken gericht worden onderzocht en, waar daarvoor voldoende grond bestaat, op de Europese sanctielijst worden geplaatst? Zo nee, waarom niet?
Welke maatregelen neemt Nederland om te voorkomen dat de Europese handel in Arabische gom en andere Soedanese grondstoffen inkomsten oplevert voor strijdende partijen?
Hoe voorkomt het kabinet dat het tegengaan van irreguliere migratie opnieuw leidt tot samenwerking met autoritaire of gewapende actoren, nu eerdere Europese migratiedeals met Soedan volgens Amnesty en Clingendael hebben bijgedragen aan de versterking en legitimatie van actoren waaruit de huidige RSF is voortgekomen?
Hoe beoordeelt u de oproep van Amnesty International tot de inzet van een onafhankelijke en goed uitgeruste internationale troepenmacht om burgers in Soedan te beschermen tegen misdrijven door alle partijen bij het conflict, en bent u bereid de mogelijkheden voor een dergelijke internationale beschermingsmissie in VN-verband te onderzoeken of te ondersteunen?
Deelt het kabinet de zorgen van Amnesty International en de VN-Fact-Finding Mission over mogelijke genocide in Soedan?4 Welke concrete maatregelen neemt Nederland om genocide te voorkomen?
De mensenrechtensituatie in Argentinië |
|
Suzanne Kröger (PRO), Mpanzu Bamenga (D66) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het rapport «Sensing the Surveillance State: Argentina's expanding policies and technologies of mass surveillance» van Amnesty International van 19 augustus 20261?
Kunt u een inhoudelijke reactie geven op de belangrijkste bevindingen van dit rapport, in het bijzonder op de conclusie dat de Argentijnse overheid sinds december 2023 haar surveillance- en inlichtingencapaciteiten sterk heeft uitgebreid, grotendeels buiten het parlement om?
Deelt u de zorgen van Amnesty International en van mijn fractie over de toenemende druk op het maatschappelijk middenveld in Argentinië, waaronder journalisten, mensenrechtenverdedigers, vakbonden en feministische en sociale bewegingen, die volgens het rapport in toenemende mate worden geïntimideerd en in de gaten gehouden? Zo ja, op welke wijze brengt Nederland deze zorgen, bilateraal of in EU-verband, onder de aandacht van de Argentijnse autoriteiten? Zo nee, waarom niet?
Hoe beoordeelt u de ontwikkelingen rond het demonstratierecht in Argentinië, met name het zogenoemde «anti-picket»-protocol waarmee betogingen zonder rechterlijke tussenkomst kunnen worden uiteengedreven en waarbij gegevens van demonstranten, organisaties en voertuigen worden verzameld en geregistreerd?
Bent u bereid zich, al dan niet in EU-verband, uit te spreken tegen het gebruik van massasurveillance rond demonstraties, in lijn met verklaringen van bijvoorbeeld de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Mensenrechten en VN-rapporteurs hierover uit 2025?
Kunt u reageren op de vaststelling in het rapport door Amnesty International dat Argentinië de rechten op privacy, gelijkheid en non-discriminatie, vrijheid van meningsuiting en vreedzame vergadering schendt? Wat is de reactie van het Nederlandse kabinet op deze conclusie?
Op welke wijze kunnen de bilaterale handels- en investeringscontacten tussen Nederland en Argentinië, en het EU-Mercosur-akkoord, bijdragen aan het verbeteren van mensenrechten, arbeidsrechten, democratische rechtsstatelijkheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen in Argentinië? Bent u bereid om mensenrechten te agenderen in toekomstige handelsgesprekken en overleggen met Argentinië?
Welke mogelijkheden ziet het kabinet om binnen de handels- en investeringsrelatie met Argentinië bij te dragen aan het verantwoord gebruik van technologie, waaronder surveillance- en veiligheidstechnologie, met inachtneming van mensenrechten en internationale standaarden?
Kunt u aangeven of, en zo ja in welke mate, Nederlandse bedrijven betrokken zijn bij de export van drones, gezichtsherkenningstechnologie of andere surveillance- en veiligheidsapparatuur naar Argentijnse veiligheids- of inlichtingendiensten? Zo ja, kunt u uitleggen hoe deze export voldoet aan criterium 2a van het Europees Gemeenschappelijk Standpunt (overheden moeten export weigeren als er een duidelijk risico is dat de goederen worden gebruikt voor binnenlandse onderdrukking), gelet op het risico dat dergelijke apparatuur wordt ingezet tegen demonstranten, journalisten en het maatschappelijk middenveld?
Op welke wijze ondersteunt Nederland het Argentijnse maatschappelijk middenveld bij het versterken van mensenrechten en democratische instituties, en hoe kan deze inzet worden verbonden aan de bredere Nederlandse handels- en investeringsrelatie met Argentinië? Ziet het kabinet mogelijkheden om juist via de combinatie van diplomatie, handel en maatschappelijke samenwerking bij te dragen aan het verbeteren van mensenrechten en de democratische rechtsstaat in Argentinië?
Worden er vanuit het Mensenrechtenfonds op dit moment maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers in Argentinië ondersteund die zich uitspreken tegen de uitbreiding van staatssurveillance en de inperking van de burgerruimte? Bent u bereid te bezien of er extra middelen voor dit fonds kunnen worden vrijgemaakt?
Het bericht dat Nederland zich mengt met tientallen satellieten in de strijd om de ruimte |
|
Michelle Jagtenberg (D66), Jan Schoonis (D66) |
|
Derk Boswijk (CDA), Herbert |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht «Nederland mengt zich met tientallen satellieten in strijd om de ruimte: We kunnen niet om SpaceX heen»?1
Ja.
Hoe voorkomt u dat Nederland voor kritieke ruimtecapaciteiten afhankelijk blijft van niet-Europese partijen en hoe stimuleert u juist zoveel mogelijk Europese samenwerking?
Het kabinet hecht belang aan het verminderen van afhankelijkheden en het bewerkstelligen van Europese open strategische autonomie, met tegelijkertijd blijvende aandacht voor het belang van de trans-Atlantische samenwerking. Dit is in lijn met de breed gedragen ambitie binnen de EU om de eigen technologische en industriële basis te versterken. Daarom zet het kabinet in op een sterke Nederlandse ruimte-industrie, met als uitgangspunt dat veiligheidskritische technologie en capaciteiten waar mogelijk binnen Europa worden ontwikkeld en geproduceerd. Daarbij wordt aangesloten bij Europese programma’s en NAVO-interoperabiliteitsvereisten.
Defensie werkt samen met de Nederlandse industrie aan aardobservatiesatellieten en bouwt aan het ecosysteem rondom de Payload Assembly Mission Integration intersatellite link (PAMI-satelliet). Ook internationaal heeft Defensie binnen het ruimtedomein een herkenbare positie opgebouwd. Defensie zet in op relevantie, flexibiliteit en innovatieve oplossingen. Daarbij is er oog voor de sterke expertise in optica en lasercommunicatie en het slim benutten van bestaande capaciteiten.
Die innovatiekracht, in combinatie met het samenwerken met bondgenoten en de Nederlandse industrie, geeft Defensie een rol als verbindende schakel binnen het internationale space-ecosysteem.
Nederland doet dit onder meer via deelname aan ESA en het EU-ruimtevaartprogramma en door in te zetten op autonome Europese toegang tot de ruimte. Zoals opgenomen in de kabinetsreactie op de Lange-termijn Ruimtevaartagenda is internationale samenwerking noodzakelijk om voldoende schaal, capaciteit en toegang tot essentiële diensten te realiseren.
Daarnaast versterkt het kabinet de Nederlandse positie in Europese waardeketens op terreinen waar Nederland sterk is, zoals aardobservatie en lasercommunicatie. Daarmee worden Nederlandse kennis en technologie beter gepositioneerd in Europese programma’s en markten en wordt bijgedragen aan het Nederlandse verdienvermogen.
Bent u voornemens om samen met andere Europese landen op te trekken om de schaal van Europese ruimtecapaciteiten te vergroten en Nederland daarin als koploper te positioneren? Sluit Nederland bijvoorbeeld aan bij European Defence Projects of Common Interest rondom Space of andere EU-instrumenten? Zo nee, is Defensie voornemens dit zelf te initiëren?
Ja. Het kabinet acht Europese samenwerking noodzakelijk om schaal te bereiken bij de ontwikkeling en inzet van ruimtecapaciteiten. Nederland zet daarom in op gezamenlijke Europese ontwikkeling, verwerving en benutting van ruimtecapaciteiten binnen EU-, ESA- en NAVO-kaders. Binnen de Europese defensiesamenwerking zet Nederland zich ervoor in dat ruimtevaart wordt meegenomen in de gezamenlijke capaciteitsontwikkeling, met goede afstemming van huidige en toekomstige behoeftes. Instrumenten zoals European Defence Projects of Common Interest (EDPCI) kunnen daarbij een rol spelen, waarbij aansluiting bij bestaande European Defence Agency- en NAVO-processen van belang is. Nederland heeft zich aangesloten bij het Space EDPCI-voorstel, om in kaart te brengen wat de complete ruimtearchitectuur zou moeten zijn, wat nog mist, en wat nog gedaan moet worden.
Nederland richt zich daarbij op gebieden waarin de Nederlandse kennis- en industriële basis sterk is, zoals fotonica en lasersatellietcommunicatie en andere dual-use technologieën. Zo draagt Nederland bij aan robuuste Europese ruimtecapaciteiten en versterkt het tegelijk de positie van Nederlandse bedrijven in Europese waardeketens, zoals uiteengezet in de Defensie Strategie voor Industrie en Innovatie (D-SII).
Bent u van mening dat investeren in de Nederlandse (en Europese) ruimtevaartsector een win-win-winscenario kan opleveren, doordat hiermee zowel de operationele beschikbaarheid van Defensie, de strategische autonomie, de veiligheid van vitale infrastructuur als het economisch belang van de Nederlandse ruimtevaartsector worden versterkt?
Ja. Het kabinet ziet investeringen in de Nederlandse en Europese ruimtesector als een belangrijke bijdrage aan meerdere beleidsdoelen tegelijk. Een sterke ruimtesector draagt bij aan veiligheid en weerbaarheid, open strategische autonomie, het functioneren van vitale processen en het Nederlandse verdienvermogen.
Ruimtetechnologie heeft bovendien vaak een dual-use karakter. Investeringen in onder meer aardobservatie, veilige satellietcommunicatie, navigatie en Space Situational Awareness kunnen daarmee zowel civiele als militaire toepassingen ondersteunen. Ook versterken zij de Nederlandse kennis- en industriële basis en de positie van Nederlandse bedrijven in Europese waardeketens.
Tegelijkertijd geldt dat de bijdrage aan operationele beschikbaarheid van Defensie afhankelijk is van de concrete capaciteit, militaire behoefte en toepassingscontext. Defensie is verantwoordelijk voor de eigen operationele eisen en capaciteitsontwikkeling.
Hoe kijkt u naar de lange termijn ruimtevaartagenda en de daarin uitgesproken ambitie om toe te groeien naar de ESA-norm? Bent u bereid hiervoor een concreet ingroeipad uit te werken?
Het kabinet onderschrijft de ambitie uit de kabinetsreactie op de Lange-termijn Ruimtevaartagenda om de Nederlandse inzet bij de European Space Agency (ESA) te versterken en toe te groeien naar een bijdrage die recht doet aan de ESA-norm. Een hogere en meer structurele bijdrage aan ESA versterkt de Nederlandse positie binnen de Europese ruimtevaartsamenwerking, vergroot de kansen voor Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen en draagt bij aan de ontwikkeling van Europese ruimtecapaciteiten op terreinen die van belang zijn voor onder meer veiligheid, weerbaarheid, wetenschap en verdienvermogen.
Nederland voldoet momenteel nog niet aan de afspraken tussen de ESA lidstaten hierover. Bij de Ministeriële Conferentie van ESA in 2025 heeft Nederland de inschrijving wel verhoogd tot circa € 450 miljoen voor de periode 2026–2028. Daarmee is een belangrijke stap gezet, maar een deel van deze verhoging is incidenteel en brengt Nederland nog niet structureel op het niveau van de ESA-norm.
Een concreet structureel ingroeipad vraagt om aanvullende middelen binnen de begroting en moet worden afgewogen binnen de bredere budgettaire besluitvorming richting de Ministeriële Conferentie van ESA in 2028. Het kabinet acht het daarom op dit moment niet passend vooruit te lopen op een specifiek financieel ingroeipad. Besluitvorming over een verdere structurele verhoging van de Nederlandse ESA-bijdrage vindt plaats bij de reguliere begrotingsmomenten.
Overwegende dat meerdere departementen ambities en belangen hebben in het ruimtedomein en ze elkaar kunnen versterken, hoe gaat u dit interdepartementaal borgen?
Het kabinet borgt dit via de versterkte interdepartementale governance die is ingericht naar aanleiding van de kabinetsreactie op de Lange-termijn Ruimtevaartagenda. De Interdepartementale Raad Ruimtedomein (IRR) zorgt op hoogambtelijk niveau voor strategische afstemming en adviseert over keuzes in het ruimtedomein, waaronder financiering en de verdeling van verantwoordelijkheden. Onder de IRR werken de Interdepartementale Commissie Ruimtedomein en verschillende werkgroepen aan de verdere beleidsvoorbereiding en uitvoering.
Daarmee worden de verschillende belangen en ambities van onder meer EZK, Defensie, IenW, BZ en OCW in samenhang bezien en kunnen civiele, economische, wetenschappelijke en veiligheidsbelangen elkaar waar mogelijk versterken. Ook wordt hiermee een consistente Nederlandse inzet in internationale gremia zoals de EU, ESA en NAVO bevorderd.
Overwegende dat in de Defensienota is aangekondigd dat een Space Command wordt opgezet, kunt u aangeven welk tijdspad u voor ogen heeft en welke concrete doelen en taken dit Space Command krijgt?
Met de oprichting van het Space Command eind juni jl. heeft Defensie een volgende stap gezet in de ontwikkeling van ruimte als vijfde operationele domein, naast land, zee, lucht en cyber. De komende jaren bouwt het Space Command verder aan de organisatie, met als doel om in 2028 volledig operationeel te zijn.
Het Space Command heeft als taak om de operationele capaciteiten in het ruimtedomein verder te ontwikkelen, zo wordt de satellietcapaciteit de komende jaren vergroot. Daarnaast brengt het Space Command kennis en expertise vanuit de verschillende krijgsmachtdelen samen en groeit de organisatie in 2027 van ongeveer 30 naar meer dan 100 medewerkers.
Defensie is inmiddels gestart met verschillende ruimteprojecten. Zo leveren observatiesatellieten ook bij bewolking en in het donker radarbeelden voor operationele informatievoorziening. Daarnaast werkt Defensie samen met de Nederlandse industrie aan de PAMI-satelliet, die hoge kwaliteit foto’s maakt van het aardoppervlak welke middels zeer veilige lasercommunicatie naar de aarde worden verzonden. De lancering staat rond 2028 gepland en moet bijdragen aan een eigen Nederlandse optische ruimtecapaciteit. Later zal deze PAMI-satellietcapaciteit uitgebreid worden tot een constellatie van satellieten. Een constellatie van satellieten geeft defensie een wereldwijd overzicht van de situatie op aarde, en zorgt voor een snelle verbinding met eenheden op afgelegen plekken en tussen eenheden onderling.
Ook investeert Defensie in zogeheten Space Domain Awareness. Met telescopen en ondersteunende grondsystemen worden satellieten en ruimtepuin gevolgd en geanalyseerd. Zo worden mogelijke risico’s en dreigingen voor eigen en andere ruimtecapaciteiten tijdig gesignaleerd. In combinatie met grondstations en dataverwerking ontstaat zo een steeds completer beeld van activiteiten in de ruimte. Het tijdpad voor innovatie en technologieontwikkeling is gepubliceerd in de D-SII. Een nadere concretisering wordt opgenomen in het Nationaal Programma Defensie Industrie en Innovatie (NPDII).
Hoe vertaalt u de ambities uit de Defensienota naar een meerjarige capability roadmap voor het ruimtedomein en hoe bent u voornemens hier vanuit de «Gouden Driehoek» (overheid, industrie en kennisinstellingen) in op te lopen?
Met de DS-II is Ruimtetechnologie als NLD-gebied2 erkend. NLD-gebieden zijn technologiegebieden waar Nederlandse bedrijven en/of kennisinstellingen in uitblinken en die van belang zijn voor het toekomstig vermogen van de krijgsmacht. Er zijn met de Defensienota 2022 en Defensienota 2024 middelen beschikbaar gesteld voor het versterken van regionale ecosystemen en voor kennisopbouw, technologieontwikkeling, innovatieprojecten en opschaling specifiek ten behoeve van de NLD gebieden. De ambities binnen het NLD gebied Ruimtetechnologie worden aangegeven middels een ambitieplaat, die als bijlage bij de D-SII is gepubliceerd. Deze ambitieplaat is tot stand gekomen in overleg met kennisinstellingen en de industrie en geeft richting voor de technologieontwikkeling gegeven de militaire capability pull. Dit najaar zal een update van deze ambitieplaat op basis van de nieuwste inzichten gepubliceerd worden als onderdeel van het NPDII, waarin ook de middelen die met de Defensienota 2026 vrijkomen worden meegenomen. Met het NPDII krijgen de kaders voor de samenwerking tussen kennisinstellingen, Defensie en industrie verder vorm.
Hoe beschermt Nederland zijn eigen ruimte-infrastructuur, inclusief het grondsegment, gezien de toenemende afhankelijkheid van ruimtecapaciteiten voor veiligheid, economie en duurzaamheid en het toenemende dreigingsbeeld?
Om de toenemende kwetsbaarheid van de vitale infrastructuur te adresseren, beschermt Nederland zijn ruimte-infrastructuur via een integrale aanpak die gericht is op het vergroten van de weerbaarheid van de gehele ruimteketen. Deze integrale benadering omvat niet alleen de fysieke bescherming van ruimte-assets, maar ook het versterken van de cyber weerbaarheid, de beveiliging van (data)links van en naar de ruimte, en de algemene fysieke veiligheid van kritieke faciliteiten. Dit wordt essentieel geacht gezien de exponentieel toenemende relevantie van deze assets voor onze samenleving en gebeurt onder meer door investeringen in Space Situational Awareness via nieuwe telescoopsystemen, uit de Maatregelennota 2022. Hiermee worden dreigingen zoals sabotage, verstoringen of botsingen met ruimtepuin eerder herkend en geanalyseerd. Om de afhankelijkheid van satellietnavigatie voor vitale processen te verkleinen, verkent het kabinet robuuste grondgebonden alternatieven en wordt voor overheidsdiensten ingezet op het beveiligde en versleutelde Galileo-signaal. Hierbij wordt specifiek gezorgd voor de beveiliging en facilitering van het Galileo-grondsegment op Nederlands grondgebied, waaronder het Reference Centre in Noordwijk en het Sensor Station op Bonaire.
Parallel aan deze technische beveiliging werkt Nederland aan het vergroten van de Europese open strategische autonomie om de afhankelijkheid van niet-Europese diensten te verminderen. Dit wordt gerealiseerd door te investeren in een sterke eigen ruimtevaartindustrie en het ontwikkelen van eigenstandige militaire capaciteiten, zodat de krijgsmacht onafhankelijk over informatie kan beschikken. De bescherming wordt internationaal geborgd door de inzet op een juridisch kader voor verantwoord gedrag in de ruimte en nauwe samenwerking met de EU en de NAVO. Om deze diverse belangen coherent te sturen, zorgt de Interdepartementale Raad Ruimtedomein voor de noodzakelijke strategische afstemming tussen de verschillende rijksdepartementen, waardoor civiele, economische en veiligheidsbelangen in samenhang worden behartigd.
Hoe realiseert Nederland een onafhankelijke toegang tot de ruimte? Heeft u onderzocht welke toegevoegde waarde een Nederlandse of Benelux-lanceercapaciteit kan hebben voor de strategische autonomie van Nederland en Europa? Is daarbij ook gekeken naar mogelijkheden binnen het Caribisch deel van het Koninkrijk?
Het kabinet zet in op autonome Europese toegang tot de ruimte, niet op een volledig zelfstandige Nederlandse lanceercapaciteit. Nederland draagt primair via ESA bij aan Europese draagraketten en lanceerinfrastructuur. Bij de ESA-Ministeriële Conferentie van 2025 heeft Nederland hiervoor € 56 miljoen ingeschreven, onder meer voor Ariane 6 en Vega.
Defensie sluit aan bij Europese (o.a. REACTS) en NAVO (o.a. Starlift) samenwerkingen op het gebied van lanceercapaciteit om zo toekomstige toegang tot de ruimte te garanderen en de Nederlandse industrie de mogelijkheid te geven bij deze ontwikkelingen aan te sluiten. Verschillende initiatieven in Europa, waaronder de onlangs succesvolle lancering door ISAR Aerospace, worden nauwlettend gevolgd en daar waar kansen liggen, zullen deze worden onderzocht.
Het kabinet acht Europese samenwerking noodzakelijk om voldoende schaal en een robuuste lanceercapaciteit te realiseren. Daarbij blijft ruimte voor het gebruik van niet-Europese lanceercapaciteit wanneer dat wenselijk of noodzakelijk is.
Hoe gaat u instrumenten zoals NADI en de Defensie Innovatie Opschalingsautoriteit benutten voor de Nederlandse ruimtevaartsector? En welke rol ziet u voor zichzelf als launching customer?
Het kabinet wil instrumenten als het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) en de Defensie Innovatie Opschalingsautoriteit (DIOA) benutten waar deze kunnen bijdragen aan de ontwikkeling en opschaling van strategische en dual-use technologie, waaronder ruimtetechnologie. Daarbij gaat het om het sneller verbinden van operationele behoeften, technologische ontwikkeling en industriële opschaling, waarbij het voor DIOA expliciet draait om technologieën waar de krijgsmacht een capaciteitsbehoefte heeft. Dit sluit aan bij de kabinetsreactie op de Lange-termijn Ruimtevaartagenda en de inzet om de Nederlandse ruimtevaartsector sterker te positioneren in Europese waardeketens.
Ook ziet het kabinet een belangrijke rol voor de overheid als launching customer. Door als eerste afnemer innovatieve Nederlandse technologie en diensten toe te passen, kan de overheid bijdragen aan demonstratie, marktcreatie en verdere opschaling. Defensie vervult die rol bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van eigen satellietcapaciteiten. Ook civiel geeft het kabinet invulling aan deze rol, onder meer via de gezamenlijke inkoop van satellietdata en door met de Netherlands Space Agency te onderzoeken hoe gezamenlijk innovatieve informatieproducten kunnen worden ingekocht of ontwikkeld.
De aanhoudende blokkade van humanitaire hulpverlening in Gaza |
|
Mpanzu Bamenga (D66), Hanneke van der Werf (D66) |
|
Berendsen , Sjoerd Sjoerdsma (D66) |
|
|
|
|
Bent u bekend met het bericht van het Rode Kruis «Rode Kruis luidt noodklok: steeds minder hulpgoederen bereiken Gaza»1 en de waarschuwing dat hierdoor een steeds grotere medische crisis ontstaat?
Hoe beoordeelt u de cijfers waaruit blijkt dat in augustus slechts 93 pallets hulpgoederen de Palestijnse Rode Halve Maan bereikten, tegenover ruim 1.500 pallets in november vorig jaar, terwijl de afgesproken capaciteit van 600 vrachtwagens per dag structureel niet wordt gehaald?
Deelt u de zorgen van de VN dat er onvoldoende onderdak en noodzakelijke materialen beschikbaar zijn om de komende winter het hoofd te bieden2? Welke concrete stappen zet Nederland om ervoor te zorgen dat broodnodige humanitaire hulp Gaza wél tijdig bereikt?
Deelt u de constatering dat de sterk afgenomen humanitaire hulp, de groeiende medische crisis en de naderende winter aanleiding geven om de druk op Israël om humanitaire hulp Gaza binnen te laten aanzienlijk verder op te voeren? Welke aanvullende druk gaat het kabinet concreet uitoefenen?
Is het kabinet, gezien de gezamenlijke verklaring3 die Nederland op 8 juni 2026 samen met 21 andere landen en de Europese Commissie aflegde dat humanitaire toegang tot Gaza «non-negotiable» is, van oordeel dat de oproepen aan Israël om humanitaire hulp toe te laten effect hebben gehad? Waaruit blijkt dat? Zo nee, welke conclusies trekt het kabinet daaruit voor de wijze waarop het de druk op Israël de komende periode zal opvoeren?
Voldoet Israël, gelet op de hiervoor genoemde beperkingen op de toegang van humanitaire hulp tot Gaza, naar het oordeel van het kabinet aan de verplichtingen die voortvloeien uit Artikel 2 van het EU-Israël Associatieakkoord? Zo ja, waarop baseert het kabinet dit oordeel?
Is het kabinet bereid, eventueel samen met de andere ondertekenaars van de gezamenlijke verklaring van 8 juni, publiekelijk op te roepen tot snelle opschorting van het handelshoofdstuk van het EU-Israël Associatieakkoord? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid binnen de EU te pleiten voor verdere concrete maatregelen tegen Israël zolang de verwoesting, verdrijving en het blokkeren van hulp in Gaza voortduren?
De beantwoording van de feitelijke vragen over het nationaal sanctiebesluit onrechtmatige nederzettingen in de door Israël bezette gebieden |
|
Don Ceder (CU) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Klopt het dat het Internationaal Gerechtshof (IGH) in zijn advies van 19 juli 2024 Israël oproept om zo spoedig mogelijk een einde te maken aan zijn onrechtmatige aanwezigheid in de bezette Palestijnse gebieden en alle nieuwe nederzettingsactiviteiten onmiddellijk te beëindigen, en dat Israël de kolonisten uit de bezette Palestijnse gebieden dient te evacueren?
Ja.
Klopt het dat Nederland dit IGH-advies van 19 juli 2024 en de rechtsgevolgen omarmt?
In het advies van het Internationaal Gerechtshof wordt het geldende internationaal recht uitgelegd, wat geldt voor alle staten, dus ook voor Nederland. Het kabinet erkent in navolging van het IGH-advies dat de Israëlische bezetting van de Palestijnse Gebieden onrechtmatig is.
Is de grondslag van de sancties van het kabinet nog steeds zoals het kabinet dit in de nota van toelichting verwoordde: «Dit sanctiebesluit dient om nadere invulling te geven aan het onder paragraaf 1 besproken IGH-advies van 19 juli 2024, VNVR-resolutie 465 (1980), VNVR-resolutie 497 (1981) en AVVN-resoluties ES-10/24 en A-79/90.»?
De grondslag van het besluit is artikel 2, eerste lid, van de Sanctiewet 1977, die het mogelijk maakt om bij algemene maatregel van bestuur (AMvB) regels te stellen ter voldoening aan verdragen, besluiten of aanbevelingen van organen van volkenrechtelijke organisaties, dan wel aan internationale afspraken, met betrekking tot de handhaving of het herstel van de internationale vrede en veiligheid of de bevordering van de internationale rechtsorde dan wel de bestrijding van terrorisme. Zowel het IGH-advies als de genoemde resoluties van de Veiligheidsraad en Algemene Vergadering van de Verenigde Naties zijn aanbevelingen van organen van een volkenrechtelijke organisatie in de zin van de Sanctiewet 1977 en hebben voorts betrekking op de uitleg en toepassing van het internationaal recht. De regering kan daarom op grond van de Sanctiewet 1977 bij AMvB regels stellen ter voldoening aan deze aanbevelingen van volkenrechtelijke organen van de VN.
Hoe verhoudt het IGH-advies uit 2024 en het daarin besloten rechtsgevolg om kolonisten te evacueren zich tot de antwoorden op de feitelijke vragen eerder deze week (Kamerstuk 23 432, nr. 774), waarin het kabinet stelt dat het niet beoogt om tot een volledige evacuatie van Israëlische kolonisten uit de bezette Palestijnse gebieden te komen (bijv. vraag 116)?
Het evacueren van de eigen burgerbevolking die het onrechtmatig heeft overgebracht naar bezet gebied is een verplichting van Israël, niet van derde staten. Dat is geldend internationaal recht. De praktische invulling van dit vraagstuk zal onderdeel moeten zijn van de afspraken tussen de partijen over een tweestatenoplossing. Uiteindelijk zullen afspraken hierover onderdeel moeten zijn van een breed akkoord waarin beide partijen hun veiligheid en identiteit gewaarborgd zien. Het kabinet kan niet vooruitlopen op de invulling hiervan. De visie van het kabinet is daarmee dat het internationaal recht leidend is, en de invulling van de evacuatie van kolonisten in de praktijk onderdeel moeten zijn van afspraken tussen de partijen; dit heeft het kabinet willen laten reflecteren in de beantwoording van de feitelijke vragen.
Kan het kabinet ondubbelzinnig aangeven of het Nederlandse standpunt is dat Israël uitvoering moet geven aan de oproep van het IGH om de kolonisten uit de bezette Palestijnse gebieden te evacueren, conform het advies IGH 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24?
Zie het antwoord op vraag 4.
Klopt het dat de definitie van een kolonist/settler in het IGH-advies 2024 in ieder geval de Israëlische staatsburgers woonachtig in een OPT omvat? Zo nee, wat is dan wel de definitie?
Het IGH-advies bevat geen expliciete definitie van de term kolonist («settler»), maar refereert aan kolonisten als bewoners van nederzettingen en buitenposten.
Hoeveel Israëliërs vallen onder de noemer «kolonisten/settlers», zoals bedoeld in het IGH-advies 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24?
Het IGH-advies 2024 verwijst naar een rapport van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Mensenrechten, waarin staat dat per 2023 ongeveer 465.000 kolonisten zich in de Westelijke Jordaanoever bevonden en ongeveer 230.000 kolonisten in Oost-Jeruzalem.
Klopt het dat uit openbare bronnen blijkt dat het naar alle waarschijnlijkheid in ieder geval om meer dan 700.000 mensen gaat?
Ja, zie het antwoord op vraag 7.
Indien het inderdaad om meer dan 700.000 mensen gaat; klopt het dat een praktische invulling van het IGH-advies inhoudt dat 700.000 Israëliërs woonachtig in OPT’s zo snel mogelijk verplaatst moeten worden? Zo nee, wat betekent het dan wel?
Zie het antwoord op vraag 4.
Indien vraag 9 bevestigend is beantwoord, wat was de reden dat het kabinet in de feitelijke vragen een soortgelijke vraag ontkennend beantwoordde terwijl het een kernpunt van het IGH advies 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24 is? (vraag 116)
Zie het antwoord op vraag 4.
Het kabinet erkent in de beantwoording op feitelijke vragen dat meerdere groepen «kolonisten» legitieme eigendomsrechten hebben (zie vragen 39, 40 en 42); wat moet volgens het kabinet met deze huishoudens gebeuren volgens het IGH-advies 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24?
Het Israëlisch optreden in de bezette gebieden leidt er toe dat de gehele bezetting als zodanig onrechtmatig is. Daarnaast richt het Tijdelijk Sanctiebesluit zich op de mogelijke oorsprong van goederen, en niet op de al dan niet rechtmatige eigenaar van een bepaald stuk grond.
Zijn deze eigendomsrechten volgens het kabinet ondergeschikt aan invulling geven aan het IGH-advies 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24? Zo ja, waarom?
Zie het antwoord op vraag 11.
Waarom stelt het kabinet in de beantwoording van de feitelijke vragen (vraag 45) dat de status van Jeruzalem nog onderwerp van discussie is, terwijl het IGH in zijn advies uit 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24 expliciet ingaat op de Israëlische aanwezigheid in de bezette Palestijnse gebieden inclusief Oost-Jeruzalem en de juridische gevolgen daarvan die het kabinet zegt te onderschrijven?
In het advies van het Internationaal Gerechtshof wordt het geldende internationaal recht uitgelegd en de verplichtingen die daaruit volgen. Wat het kabinet in de feitelijke vragen heeft willen reflecteren, is zijn positie dat de status van Jeruzalem onderdeel zal moeten zijn van een breed akkoord waarin de beide partijen hun veiligheid en identiteit gewaarborgd zien. Het kabinet benadrukt hierbij dat alle religieuze groepen, waaronder Joden, altijd welkom en veilig moeten zijn in heel Jeruzalem, Westelijke Jordaanoever en de Golanhoogvlakte. Zie ook het antwoord op vraag 4.
Klopt het, dat door de maatregel te baseren op de verplichtingen voortvloeiend uit IGH-advies 2024 en AVVN-resolutie ES-10/24, noch het bevriezen van de plannen van de E1-nederzettingen, noch het sanctioneren van extremistische kabinetsleden, noch een wisseling van Israëlische regering, noch vrede in Gaza, noch een effectieve aanpak van gewelddadige kolonisten allen individueel of gezamenlijk voldoende zijn om te voldoen aan de juridische verplichting die in het IGH-advies uit 2024?
Nederland heeft de verplichting niet bij te dragen aan de door Israël gecreëerde onrechtmatige situatie in de bezette Gebieden. Het kabinet heeft echter een bepaalde beleidsvrijheid hoe het invulling geeft aan zijn internationaalrechtelijke verplichting. Het kabinet zal blijven wegen, mede gegeven de actuele situatie ter plaatse, hoe het exact invulling geeft aan die verplichting en hoe het dus omgaat met dit Tijdelijke Sanctiebesluit en andere maatregelen.
Klopt het dat de juridische grondslag om nationale sancties te treffen na alle genoemde maatregelen in vraag 13 overeind blijft volgens de rechtsgevolgen uit het IGH 2024 advies die het kabinet onderschrijft? Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 14.
Hoe verhoudt de aangenomen motie Ceder/Stoffer (Kamerstuk 26 150, nr. 239) en vooral de beantwoording van het kabinet op de feitelijke vragen (vraag 45) op de verplichtingen voortvloeiend uit het IGH 2024 advies en AVVN-resolutie ES-10/24?
Zie het antwoord op vraag 4 en vraag 13.
Geldt het sanctiebesluit ook voor goederen uit oorspronkelijke Druzendorpen op de Golanhoogvlakten, nu dit gebied is geannexeerd door Israël?
Voor zover het producten betreft uit een postcodegebied dat op de EU-postcodelijst staat, inclusief de nederzettingen op de door Israël geannexeerde Golanhoogvlakte, valt dat product in beginsel onder de reikwijdte van dit besluit.
Kan het kabinet deze verduidelijkende spoedvragen voor het commissiedebat over het sanctiebesluit op donderdag 3 september beantwoorden?
De vragen zijn zo spoedig mogelijk beantwoord.
De derde herzieningsconferentie over het Verdrag inzake clustermunitie |
|
Sarah Dobbe (SP), Christine Teunissen (PvdD) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Kunt u aangeven wat de Nederlandse inzet is bij de derde herzieningsconferentie over het Verdrag inzake clustermunitie? Kunt u dit doen voor 14 september, wanneer de conferentie begint?1
Tijdens de Toetsingsconferentie van het Verdrag inzake clustermunitie zal Nederland zich inzetten voor het behoud, versterken en de naleving van de door het Verdrag gestelde regels. De Nederlandse inzet richt zich op het aannemen van een nieuw vijfjarig actieplan dat de implementatie van de Verdragsbepalingen ondersteunt. Tijdens de conferentie zal Nederland een aantal verklaringen afgeven, waarin Nederland zich committeert aan de Verdragsbepalingen en zorgen worden geuit over het niet-onderscheidend gebruik van clustermunitie, dat wil zeggen het gebruik waarbij geen onderscheid gemaakt wordt of kan worden tussen militaire doelen en burgers en burgerobjecten. Ook zal Nederland, als een van de grootste donoren, het vijfjarige Mine Action en Clustermunitie Programma III voor het voetlicht brengen, waarmee Verdragspartijen worden ondersteund in het ruimen van explosieve oorlogsresten, waaronder clustermunitie. Tot slot zal Nederland aandacht vragen voor het belang van gender sensitieve programmering.
De vragen zijn zo snel mogelijk beantwoord.
Wat is uw reactie op recente berichten over het gebruik van clustermunitie in Mali, een verdragspartij2? Deelt u de zorgen van de Cluster Munitie Coalitie hierover?
Ja, het kabinet deelt de zorgen van de Cluster Munitie Coalitie over het vermeende gebruik van clustermunitie in Mali. Mali is partij bij het Verdrag inzake clustermunitie en daarmee gebonden aan de bepalingen daarvan, waaronder het verbod op het gebruik van clustermunitie. Het kabinet acht het van belang dat Mali onderzoek verricht naar het vermeende gebruik en zal Mali daartoe ook oproepen tijdens de aanstaande Toetsingsconferentie.
Wat is uw reactie op berichten over Russisch gebruik van clustermunitie eerder deze maand in Kiev3? Deelt u de zorgen van Human Rights Watch hierover?
Het kabinet deelt de zorgen van Human Rights Watch over het Russische niet-onderscheidende gebruik van clustermunitie in Oekraïne in algemene zin en dus ook in Kyiv eerder deze maand.
Wat is uw reactie op het bericht dat Turkije clustermunitie aan Oekraïne wil leveren4? Deelt u de zorgen van Human Rights Watch hierover?
Alleen partijen bij het Verdrag inzake clustermunitie zijn gehouden aan de bepalingen daarvan. Turkije en Oekraïne zijn geen partij bij het Verdrag inzake clustermunitie en daarmee niet gebonden aan het verbod om geen clustermunitie te leveren of te ontvangen. Nederland heeft zich aan het verdrag gecommitteerd en ontmoedigt in algemene zin de levering van clustermunitie.
Hoe beoordeelt u deze en andere bedreigingen van de norm zoals vastgelegd in het Verdrag inzake clustermunitie, waaronder het vertrek van Litouwen uit het verdrag en de recentelijke toename van transfers en het gebruik van clustermunitie? Veroordeelt u dit? Zo nee, waarom niet?
Nederland betreurt het feit dat Litouwen zich genoodzaakt zag het Verdrag inzake clustermunitie op te zeggen. Tegelijkertijd heeft het kabinet oog en begrip voor de context waarin Litouwen zich genoodzaakt zag tot dit besluit. De Russische agressieoorlog tegen Oekraïne leidt tot een veranderende veiligheidssituatie in Europa. Dat brengt een aantal van onze bondgenoten tot afwegingen die eerder niet gemaakt werden.
Nederland heeft Litouwen opgeroepen zijn verdragsverplichtingen te blijven nakomen, partij te blijven bij het verdrag en zodoende ook hun beslissing te heroverwegen.
Hoe geeft u bij de genoemde gevallen hierboven invulling aan Artikel 21.2 («Elke Staat die Partij is stelt de regeringen van alle in het derde lid van dit artikel bedoelde Staten die geen Partij zijn bij dit Verdrag in kennis van zijn verplichtingen uit hoofde van dit Verdrag, bevordert de normen die erin zijn vastgelegd en spant zich tot het uiterste in Staten die geen Partij zijn bij dit Verdrag te weerhouden van het gebruik van clustermunitie») van het Verdrag inzake clustermunitie5?
Nederland zet zich in lijn met artikel 21.2 in ter bevordering van de door het Verdrag gestelde verplichtingen. Zoals genoemd in het antwoord bij vraag 1 zal Nederland zich tijdens de Toetsingsconferentie inzetten voor het behoud, versterken en de naleving van de regels door de Verdragspartijen. Zie voor de Nederlandse inzet in de specifiek genoemde gevallen de beantwoording op bovenstaande vragen.
Bent u bereid om tijdens de herzieningsconferentie uw specifieke zorgen over bovengenoemde gevallen uit te spreken, zowel in het geval van verdragsschendingen als overige gebruik en zo elk gebruik van clustermunitie, waar dan ook ter wereld en door wie dan ook te veroordelen? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord vraag 6.
Hoe wordt Oekraïne op dit moment vanuit Nederland ondersteund als het gaat om medische middelen en -apparatuur?
Op welke manier worden medische middelen en -apparatuur, die niet (meer) gebruikt worden door ziekenhuizen of zorginstellingen, verzameld en aan Oekraïne gedoneerd?
Deelt u de mening dat Oekraïne, waar een tekort aan alle medische middelen en -apparatuur heerst, baat heeft bij het verkrijgen van medische spullen die niet meer gebruikt worden?
Deelt u de mening dat het zorginstellingen en ziekenhuizen helpt als er een centraal inzamelpunt is waar al deze spullen naartoe gestuurd kunnen worden? Zo ja, bent u bereid om dat op te zetten? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid dit centraal gecoördineerde inzamelpunt in samenwerking met brancheorganisaties op te zetten om zo veel mogelijk medische middelen en -apparatuur naar Oekraïne te krijgen? Zo nee, waarom niet?
Kunt u deze vragen apart van elkaar en zo spoedig mogelijk beantwoorden?
De oorlog in Oekraïne |
|
Pepijn van Houwelingen (FVD) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Is het kabinet bekend met de fundamentele kritiek (grotendeels in lijn met het standpunt van de FVD-fractie) op de (proxy)oorlog in Oekraïne van allerlei (internationale) experts van naam en faam zoals Glenn Diesen, Jeffrey Sachs, John Mearsheimer of Douglas Macgregor, experts die vanzelfsprekend in de Nederlandse media hierover nooit aan het woord zullen komen?
Ja.
Hoe kijkt het kabinet aan tegen hun fundamentele kritiek1, die verrassend eensluidend is, namelijk dat de oorlog in Oekraïne een absurde (en niet te winnen) proxyoorlog van het Westen tegen Rusland is, die de vernietiging van Oekraïne en mogelijk de ondergang van Europa zal betekenen?
Het is volstrekt duidelijk dat Rusland een illegale agressie oorlog tegen Oekraïne voert waar geen enkele rechtvaardiging voor bestaat. Rusland dient de oorlog te stoppen. Oekraïne heeft het recht zich tegen deze gewapende aanval te verdedigen en andere landen mogen Oekraïne daarbij ondersteunen.
Het kabinet zal daarom blijven inzetten op een combinatie van steun aan Oekraïne, druk op Rusland en diplomatieke inspanningen gericht op een duurzame vrede. Daarbij blijft voor het kabinet uitgangspunt dat een vredesregeling de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne moet respecteren en dat de veiligheid van Oekraïne en Europa daarbij duurzaam moet worden gewaarborgd.
Is het mogelijk voor het kabinet om de voorafgaande vraag, voor de verandering, inhoudelijk te beantwoorden, waarbij de kritiek niet wordt afgedaan als «complotdenken», «Kremlinpropaganda» of «desinformatie», maar waarbij wordt ingegaan op de redenen die deze experts voor hun beweringen en fundamentele kritiek op de oorlog in Oekraïne geven (en die bij het kabinet bekend zouden moeten zijn). Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord op vraag 2.
Het instellen van een uitzondering voor de import van Russisch sabelbont bij de nieuwe EU-sanctieverordening tegen Rusland |
|
Christine Teunissen (PvdD) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Heeft u meegekregen dat de Europese Raad in zijn recent aangenomen nieuwe sanctieverordening tegen Rusland ((EU) 2026/1848), een uitzondering heeft gemaakt voor de import van Russisch sabelbont (van de sabelmarter) naar de Europese Unie (EU), terwijl deze import eerder wel verboden was?1
Ja.
Bent u bekend met de gruwelijke wijze waarop de sabelmarters in hele kleine kooitjes worden gehouden?2
Het kabinet is bekend met het feit dat dieren voor de pelsdierhouderij in kooien worden gehouden. Uit het nieuwsitem van de BBC over een Russische pelsdierhouderij blijkt dat de sabelmarters op de gefilmde locatie in kleine kooien worden gehouden.
Bent u ermee bekend dat er voor één bontjas 40 sabelmarters worden gedood?3
Dat blijkt inderdaad uit het nieuwsitem van de BBC.
Bent u ermee bekend dat uit onderzoek van Politico blijkt dat de International Fur Federation haar Europese beleidswerk heeft gefinancierd via een Liechtensteins trustfonds dat ook Russisch veilinggeld ontving?4 En bent u ermee bekend dat uit de jaarrekening van 2023 van de lobbyorganisatie blijkt dat 223 870 EUR afkomstig was van het Russische bontveilinghuis Sojoezpoesjnina, dat gevestigd is in Sint-Petersburg, en dat 216 000 EUR daarvan zou zijn gebruikt om de lobbyist van de International Fur Federation in Brussel te betalen?5
Ja.
Deelt u de mening dat lobbyorganisaties die Russische inkomsten ontvangen, geen invloed zouden mogen hebben op EU-beleid?
Het is van belang dat belangenorganisaties die invloed proberen uit te oefenen op het Europese beleid dit op transparante wijze doen en daarbij voldoende inzicht geven in de belangen die zij vertegenwoordigen en de wijze waarop zij worden gefinancierd. In het bijzonder gelet op de Russische agressie tegen Oekraïne acht het kabinet het van groot belang dat risico's op Russische beïnvloeding van EU-besluitvorming worden voorkomen en dat geldende transparantie- en lobbyregels strikt worden toegepast.
Wat vindt u ervan dat, met risico voor de Oekraïense en Europese veiligheid, op dit moment sancties op Rusland worden verlicht? Wat vindt u ervan dat dit dan specifiek ook nog eens sancties zijn die mogelijk dierenleed verminderen?
Het kabinet spant zich in om de sanctiedruk tegen Rusland over de hele linie te verzwaren en betreurt daarom deze vorm van sanctieverlichting. Tegelijkertijd constateert het kabinet dat het 21e pakket verregaande maatregelen tegen meer dan tweehonderd personen en bedrijven, meer dan honderd banken en financiële instellingen en 41 schepen bevat en daarmee per saldo een substantiële verzwaring van de Ruslandsancties vormt.
Kunt u bevestigen dat bepaalde EU-lidstaten hebben verzocht tot het invoeren van de uitzondering? Zo ja, welke lidstaten? Zo nee, kunt u bevestigen of dit een voorstel was van de Hoge Vertegenwoordiger en de Europese Commissie?
Het diplomatieke verkeer binnen de Raad is vertrouwelijk en het kabinet kan hier daarom helaas geen inzicht in verschaffen.
Hoe beoordeelt u het feit dat mogelijk bepaalde EU-lidstaten en bedrijven zich verzetten tegen sancties op Rusland vanwege belangen van de dieronvriendelijke luxe-industrie?
Wat het kabinet betreft zouden economische deelbelangen als die van de bontindustrie niet doorslaggevend mogen zijn in de vaststelling van de Ruslandsancties.
Heeft u zich tegen deze uitzondering expliciet verzet in Europees verband in de afgelopen maanden? Zo nee, waarom niet?
Het kabinet heeft zich tijdens de onderhandelingen voor het 21ste sanctiepakket expliciet uitgesproken tegen de introductie van nieuwe uitzonderingen zonder zwaarwegende redenen vanuit het perspectief van humanitaire belangen, leveringszekerheid of het voorkomen van onwenselijke neveneffecten.
Bent u bereid om het Nederlandse standpunt, «dat het op ethische gronden niet verantwoord is om dieren te houden enkel om hun pels» (Kamerstuk 22 112, nr. 4224), per brief bekend te maken aan andere lidstaten en de Europese Commissie? Zo nee, op welke andere wijze blijft u medelidstaten hierop wijzen?
Nederland heeft zijn standpunt over de pelsdierhouderij al meermaals duidelijk gemaakt aan andere lidstaten en de Europese Commissie, onder meer tijdens de Landbouw en Visserijraad. Zo heeft de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur zich uitgesproken voor een verbod op de pelsdierhouderij tijdens het overleg en marge van de Raad op 30 maart jl. met Eurocommissaris Várhelyi (Kamerstuk 21 501-32, nr. 175) en heeft de voormalige Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur hiertoe opgeroepen tijdens de Landbouw- en Visserijraad van 26 januari jl. (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1761).
Op welke momenten en in welke Europese gremia zal Nederland zich de komende periode concreet inzetten voor een EU-breed verbod op bont en het opheffen van deze uitzondering?
Het kabinet zal zich op daartoe aangewezen momenten bij monde van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur blijven uitspreken voor een EU-breed verbod op bont. De Europese Commissie heeft eerder aangegeven in het voorjaar van 2026 te komen met een nadere reactie op het burgerinitiatief Fur Free Europe, waarin wordt gepleit voor een Europees verbod op pelsdierhouderij en op het vermarkten van bontproducten. Het is niet duidelijk wanneer de Europese Commissie met haar nadere reactie komt. Het kabinet wacht deze reactie af voordat het een beslissing neemt over eventuele vervolgacties.
Kan de Staatssecretaris de Kamer per brief over de Nederlandse positie informeren zodra een voorstel over bont op de agenda staat van een Europees overleg?
Ja, wanneer de Europese Commissie met haar nadere reactie komt op het burgerinitiatief Fur Free Europe zal de Kamer door middel van een BNC-fiche worden geïnformeerd over kabinetspositie daarover.
Kunt u aangeven welke juridische en beleidsmatige mogelijkheden momenteel worden onderzocht om bont, dons van levend geplukte dieren, angorawol en kangoeroeleer uit Nederlandse winkels te weren, ter uitvoering van de aangenomen motie-Van Esch (Kamerstuk 36 254, nr. 16)?
Het kabinet onderzoekt momenteel op welke manier het beste invulling gegeven kan worden aan de motie-Van Esch. Ten aanzien van het weren van producten waarin bont verwerkt is heeft het kabinet een uitgesproken voorkeur om dit op Europees niveau te regelen. Dit is de meest effectieve wijze om bontproducten te weren, omdat een Europese aanpak zorgt voor een geharmoniseerd regelgevend kader binnen de interne markt. Het kabinet wacht daarom eerst de reactie van de Europese Commissie af.
Bent u bereid om in de Europese Raad aan te kaarten dat het voor Nederland onbestaanbaar is dat de oorlogskas van Vladimir Poetin gespekt wordt met geld uit deze walgelijke industrie? Zo nee, waarom niet?
Tijdens onderhandelingen over sancties tegen Rusland maakt Nederland op verschillende manieren en niveaus duidelijk dat economische deelbelangen geen obstakel mogen vormen om het Russische verdienvermogen verder te ondermijnen. Het kabinet zal dat ook in de toekomst blijven onderstrepen.
Bent u bereid om, als een Europees bontverbod uitblijft, dan wel als de uitzondering op de sancties tegen Rusland blijft bestaan, te onderzoeken welke nationale maatregelen juridisch mogelijk zijn om de verkoop en import van (Russisch) bont in Nederland alsnog te beperken? Zo nee, waarom niet?
Zoals reeds aangegeven geeft het kabinet met het oog op handhaafbaarheid en effectieve implementatie de uitgesproken voorkeur aan een verbod op Europees niveau.
Welk precedent schept het invoeren van deze uitzondering op sancties tegen Rusland volgens u voor de belangen van andere industrieën in Europa? Deelt u de mening dat door het toekennen van deze uitzondering een hellend vlak ontstaat en andere particuliere bedrijfsbelangen ook voorrang kunnen krijgen boven het belang van de Oekraïense en Europese veiligheid?
Het kabinet is tegen de introductie van nieuwe uitzonderingen op de Ruslandsancties zonder zwaarwegende motivering en ziet dit dan ook als een negatief precedent.
Hoe straalt deze uitzondering af volgens u op het imago van Europa, waar men zich erop voor laat staan dat regelgeving rechtvaardig moet zijn en niet corrupt? Wat denkt u dat dit doet met het vertrouwen van Europese burgers in Europees beleid en Europese beleidsmakers?
Transparantie en verantwoording over subsidies en belangenbehartiging zijn essentieel voor het vertrouwen van burgers in de Europese Unie. Wanneer onvoldoende duidelijkheid bestaat over de financiering of invloed van belangenorganisaties, kan dat vragen oproepen over de wijze waarop EU-besluitvorming tot stand komt en daarmee het vertrouwen van burgers in de Europese Unie aantasten. Het kabinet onderstreept daarom het belang van transparantie over belangenorganisaties en hun geldschieters, en strikte toepassing van transparantie-en lobbyregels.
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Ja.
De aanpak van strategische afhankelijkheden en de verwerking van kritieke grondstoffen. |
|
Judith Buhler (CDA), Joris Lohman (CDA) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Herbert |
|
|
|
|
Bent u bekend met het rapport «Strategisch handelen. Beleid voor een geopolitieke economie» van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) van 25 augustus 2026, en met de constatering daarin dat de vitale afhankelijkheden van Europa niet kleiner worden maar eerder groter?
Ja.
Kunt u, los van de nog te verschijnen kabinetsreactie op dit rapport, aangeven hoe de Nederlandse en Europese afhankelijkheid op het gebied van kritieke grondstoffen en clean tech zich feitelijk heeft ontwikkeld sinds de vaststelling van de China-strategie en de strategie voor economische veiligheid? Kunt u dat met cijfers onderbouwen, en aangeven of die afhankelijkheid in absolute zin is toegenomen of afgenomen?
Of de risicovolle strategische afhankelijkheden zijn toe- of afgenomen sinds 2019 is moeilijk te zeggen gezien de complexiteit van deze waardeketens. De (mogelijke) consequenties die dit type afhankelijkheid met zich meebrengt zijn wel steeds duidelijker. Zo is de toename van het aantal exportcontrolemaatregelen van China op kritieke grondstoffen de afgelopen jaren zorgelijk. Nederlandse bedrijven hebben te maken met onzekerheid en vertragingen bij de levering van bepaalde essentiële componenten. In andere EU-lidstaten geven bedrijven ook dergelijke signalen af. Bepaalde grondstoffen, halffabricaten of componenten uit derde landen kunnen soms niet worden geleverd. Het is mogelijk dat industriële productie die belangrijk is voor onze welvaart en veiligheid daardoor stagneert.
Tegelijkertijd blijkt uit een rapport van de Europese Rekenkamer dat we sinds het vaststellen van de Critical Raw Materials Act (CRMA) in 2023 als Europa te weinig voortgang boeken, en de afhankelijkheden onverminderd hoog blijven1. Het kabinet blijft zich derhalve onverminderd inzetten deze afhankelijkheden te mitigeren. Het volledig afbouwen van afhankelijkheden is niet realistisch.
Gegeven dat de WRR benadrukt dat Nederland scherper moet kiezen welke economische activiteiten strategisch relevant zijn, welke chemische ketens, basischemicaliën en verwerkingsstappen beschouwt het kabinet als strategisch relevant voor Nederland en Europa, en op basis van welke criteria wordt die keuze gemaakt?
Voor wat betreft chemische ketens, basischemicaliën en verwerkingsstappen kijkt het kabinet op zowel Europees als nationaal niveau naar strategische relevantie. Op Europees niveau worden binnen de Critical Chemicals Alliance strategische chemicaliën en productiesites geïdentificeerd en gewerkt aan maatregelen om de productie hiervan in Europa te behouden. Op nationaal niveau is onderzocht of en in welke mate onderdelen van de chemische sector kwetsbaar zijn en strategisch relevant. De resultaten kunnen op verzoek van de Kamer in een vertrouwelijke technische briefing worden toegelicht. Specifiek voor defensie is een studie uitgevoerd naar de rol van de chemie- en materialensector voor Defensie, en is een actieagenda opgesteld om strategisch relevante productiecapaciteit te behouden en te versterken. Deze Kabinetsaanpak chemie en materialen voor defensie is in mei 2026 met de Kamer gedeeld (Kamerstuk 27 830, nr. 490).
Deelt u de opvatting dat strategische autonomie niet alleen gaat over toegang tot kritieke grondstoffen, maar ook over de capaciteit om deze grondstoffen in Europa te raffineren, chemisch te verwerken en toe te passen in halfgeleiders, batterijen, defensietechnologie, medische producten en andere vitale waardeketens? Zo ja, welke beleidsconsequenties verbindt u daaraan?
Ja, die opvatting delen wij. De beleidsconsequentie die we hieraan verbinden is dat strategische projecten die de leveringszekerheid ten goede komen sneller uit de ontwikkelfase moeten komen. Het kabinet zet daarom in op het stimuleren en faciliteren van initiatieven in Nederland, complementair aan Europese strategische projecten.
Voor verschillende kansrijke Nederlandse initiatieven wordt momenteel in kaart gebracht in hoeverre de business case sluitend is of kan worden gemaakt, welke bijdrage deze kunnen leveren aan de Europese en Nederlandse leveringszekerheid en welke rol daarbij mogelijk is voor de nationale overheid en publieke financiers, zoals Invest-NL en Invest International. Daarbij geldt dat we niet alles in Nederland en Europa kunnen en willen doen. Daarom ziet het kabinet ook diversificatie wereldwijd als belangrijke manier om minder strategisch afhankelijk te worden, terwijl we zo goed mogelijk gebruik blijven maken van comparatieve voordelen.
Wordt bij afbouw of verduurzaming van bestaande chemische productie expliciet getoetst of daarmee strategische afhankelijkheden ontstaan of toenemen? Zo ja, hoe gebeurt dat; zo nee, is het kabinet bereid zo’n strategische toets in te voeren?
Het kabinet stuurt niet op afbouw van productie, wel op ombouw (en opbouw) van de productie van fossiele naar duurzame brand- en grondstoffen. Analyses van risicovolle strategische afhankelijkheden is een onderdeel van het staande beleid van dit kabinet. In algemene zin leidt verduurzaming door diversificatie van grondstoffen en productieroutes tot minder risicovolle strategische afhankelijkheden. Daarom ziet het kabinet geen aanleiding om deze monitoring specifiek voor de verduurzaming van de chemische productie uit te breiden.
De Europese inzet via de Critical Chemicals Alliance en het onderzoek naar strategische afhankelijkheden in de chemische sector wordt nader toegelicht in het antwoord op vraag 3.
Kunt u aangeven welk deel van het in Chili en Argentinië gewonnen lithium en koper in China wordt geraffineerd en verwerkt, en welk deel in de Europese Unie? Deelt u de constatering dat verwerking zich concentreert in China omdat de kosten daar kunstmatig laag worden gehouden, en niet omdat daar sprake is van een natuurlijk kostenvoordeel?
Cijfers van het Chileense overheidsagentschap CoChilco (Chilean Copper Commission) laten zien dat in 2025 3,8 miljoen ton koperconcentraat (ongesmolten en on-geraffineerd: 20–40% zuiverheidsgraad) werd geëxporteerd. Hiervan ging 67% richting China en 15% richting Japan. Slechts 6% van het koperconcentraat vindt zijn weg naar Europa.2
Volgens een recent rapport van het Chileense Sub-Secretariaat Internationale Handel van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, ging van het gewonnen lithium in 2025 67% naar China, 22% naar Zuid-Korea en 5,6% naar Japan. Slechts 2,1% van het gewonnen lithium vond zijn weg naar Europa. Chili exporteert zijn lithium als lithiumcarbonaat en lithiumhydroxide. Bijna 100% wordt in Chili zelf geraffineerd tot deze chemische basisproducten.3
Volgens het Argentijnse Secretariaat voor Mijnbouw was China in 2024 de belangrijkste afnemer van lithium (68%), gevolgd door de Verenigde Staten (14%), Zuid-Korea (10%), Japan (4%) en Duitsland (4%).4 Hierbij gaat het om de export van lithiumcarbonaat en lithiumchloride.
Koper vormt vooral een kans voor de toekomst: grote Argentijnse koperprojecten zijn nog in ontwikkeling en de autoriteiten verwachten dat de export vanaf 2029 aanzienlijk zal toenemen.
Dat verwerking zich in een beperkt aantal landen concentreert komt deels door schaalvoordelen en deels door overheidssubsidies. Dit bemoeilijkt het opbouwen van alternatieve toeleveringsketens.
Kunt u aangeven wat de huidige status is van het EU-Mercosur-akkoord en het interim-handelsakkoord tussen de Europese Unie en Chili, en welke onderdelen daarvan op dit moment daadwerkelijk worden toegepast? Kunt u daarnaast per grondstoffenpartnerschap of memorandum dat de Europese Unie met Chili en Argentinië heeft gesloten aangeven welke concrete resultaten sinds inwerkingtreding zijn geboekt, uitgedrukt in investeringsbesluiten, gezamenlijke projecten of verwerkingscapaciteit die daadwerkelijk in aanbouw of in bedrijf is, en welke resultaten zijn uitgebleven?
Zoals aangegeven in de reguliere voortgangsrapportage handelsakkoorden,5 heeft de Raad op 9 januari 2026 met gekwalificeerde meerderheid ingestemd met de ondertekening en voorlopige toepassing van het EU-Mercosur akkoord. Vervolgens is het akkoord op 17 januari 2026 ondertekend. Het Europees Parlement heeft het EU-Mercosur akkoord nog niet goedgekeurd, in afwachting van de adviesprocedure bij het Hof van Justitie van de EU. In lijn met motie Van der Burg c.s. en motie Erkens c.s. worden de handelsafspraken in de tussentijd sinds 1 mei 2026 voorlopig toegepast.6 Voor wat betreft Chili, is de interim-handelsovereenkomst (iTA) sinds 1 februari 2025 in werking, en wordt de geavanceerde kaderovereenkomst (AFA) sinds 1 juni 2025 voorlopig toegepast voor wat betreft de onderdelen die onder de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen en die niet via de iTA worden toegepast. Bepalingen over investeringsbescherming, consulaire bescherming en fiscale aangelegenheden zijn uitgesloten van voorlopige toepassing omdat deze onderdelen buiten de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen. Ratificatie door de EU-lidstaten is vereist alvorens deze bepalingen in werking kunnen treden.
De vijftien grondstoffenpartnerschappen van de EU, waaronder die met Chili en Argentinië, zijn gericht op brede samenwerking op het gebied van kritieke grondstoffen. Daarbij gaat het onder meer om het identificeren van projecten in de waardeketen, samenwerking op het gebied van kennis en innovatie en verduurzaming van de sector.
Voor het EU-Chili partnerschap geeft Nederland hier invulling aan via verschillende activiteiten. Zo werken het Nederlands Materialen Observatorium en Nederlandse universiteiten samen met Chileense universiteiten op biologisch afbreekbare oplosmiddelen in het hydrometallurgisch proces voor de extractie van kobalt en Rare Earth Elements (REE’s). Daarnaast steunt Nederland een Europa-brede studie, gebaseerd op aanbevelingen van CEPAL (VN-Economische Commissie voor Latijns-Amerika en het Caribisch Gebied), naar de duurzame ontwikkeling van lithium- en koperwaardeketens in de regio. Ook werkt TNO samen met het Nationaal Lithiuminstituut (INLiSa).
Hoeveel tijd verstrijkt gemiddeld tussen het sluiten van een dergelijke afspraak en het moment waarop daadwerkelijk in verwerkingscapaciteit wordt geïnvesteerd? Hoe verhoudt dat tempo zich tot de snelheid waarmee Chinese partijen in dezelfde landen tot investeringsbesluiten komen?
Er zijn geen gegevens beschikbaar over de gemiddelde doorlooptijd tussen het sluiten van een partnerschap en daadwerkelijke investeringsbesluiten in verwerkingscapaciteit. Een besluit om te investeren ligt uiteindelijk bij bedrijven.
Daarnaast kost het diversifiëren van waardeketens naast investeringen ook tijd. Via de partnerschappen draagt de EU bij aan de randvoorwaarden voor het realiseren van diversificatie, zoals capaciteitsopbouw, verduurzaming en kennissamenwerking. De focus en het tempo van de samenwerking verschillen per land, afhankelijk van de aanwezige kritieke grondstoffen en lokale omstandigheden. De afgelopen jaren zijn er wel concrete stappen gezet in de samenwerking met bijvoorbeeld Chili. Zo is onder meer het Europese aardobservatieprogramma Copernicus beschikbaar gesteld aan Chili ter ondersteuning van efficiëntere en duurzamere lithiumwinning en is sprake van gezamenlijke EU-deelname aan grote mijnbouwbeurzen.
Herkent u het beeld, dat naar voren kwam tijdens het recente werkbezoek van de Kamerdelegatie uit de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking aan Chili en Argentinië, dat deze landen de Europese Unie graag als derde partner naast de Verenigde Staten en China zouden zien, maar in de praktijk aanlopen tegen trage procedures, langdurige besluitvorming en een omvangrijk pakket aan voorwaarden? Zo nee, waarop baseert u dat?
Ik herken dit beeld. Ook uit het eerder genoemde rapport van de Europese Rekenkamer blijkt dat we sinds het vaststellen van de CRMA in 2023 als EU te weinig voortgang boeken.7
Met het ResourceEU-pakket van december 2025, beoogt de Europese Commissie echter een versnelling aan te brengen in de CRMA. Een onderdeel van ResourceEU is het beter toegankelijk maken van financiering van strategische projecten. Ook wil de Commissie werken aan sterkere Europese coördinatie ten aanzien van investeringsstromen, data over waardeketens, gezamenlijke inkoop, en de opbouw van Europese strategische voorraden met oprichting van een Critical Raw Materials Centre.
Tegelijkertijd hangt de vraag of er daadwerkelijk wordt geïnvesteerd in verwerkingscapaciteit niet alleen af van Europese procedures en besluitvorming. Het uitblijven van Europese investeringen hangt ook samen met het aantal bedrijven dat bereid is in deze landen te investeren en de technische kennis heeft, de beschikbaarheid van passende financiering en de onzekerheden in de markt.
Hoewel de EU niet altijd met dezelfde snelheid kan optreden als andere spelers, is de EU toch een aantrekkelijke partner omdat er een grotere focus op wederzijdse belangen en lokale ontwikkeling is dan bij andere grote geopolitieke spelers. De mijnbouwsector is een complexe sector met veel sociale en milieurisico’s.
Europese standaarden dragen bij aan duurzame grondstoffenwaardeketens. Dit is belangrijk voor het vergroten van leveringszekerheid doordat genoemde standaarden de risico’s op leveringsonderbrekingen verkleinen, investeringsbereidheid vergroten en lokaal draagvlak voor mijnbouwprojecten versterken.
Ligt Nederland op koers ten opzichte van de doelen uit de Critical Raw Materials Act? Welke strategische projecten op het gebied van raffinage en verwerking zijn in Nederland in voorbereiding of in uitvoering, en welke investeringsbesluiten zijn daarover het afgelopen jaar daadwerkelijk genomen?
De doelen uit de CRMA zijn ambitieuze en richtinggevende beleidsdoelen op EU-niveau. Zoals wij uw Kamer hebben geïnformeerd met de Kamerbrief Kabinetsinzet Nationale Grondstoffenstrategie van 7 juli 2026, zijn deze benchmarks niet nader uitgesplitst naar afzonderlijke grondstoffen of lidstaten.
Nederland beschikt over sterke uitgangsposities, onder meer op het gebied van raffinage, recycling en logistiek. Zoals ook gesteld bij de beantwoording van vraag 4, wordt voor een aantal Nederlandse initiatieven momenteel in kaart gebracht in hoeverre de business case sluitend is of kan worden gemaakt, welke bijdrage deze kunnen leveren aan de Europese en Nederlandse leveringszekerheid en welke rol daarbij mogelijk is voor de nationale overheid en publieke financiers, zoals Invest-NL en Invest International.
Vanwege commerciële vertrouwelijkheid, concurrentiegevoeligheid en het vroege stadium van verschillende trajecten, kunnen op dit moment geen bedrijfsnamen of nadere projectdetails openbaar worden gedeeld.
Hoeveel Europese handelsbeschermingsonderzoeken lopen er op dit moment die voor de Nederlandse industrie van belang zijn, en wat is de gemiddelde doorlooptijd tussen het indienen van een klacht en het opleggen van definitieve maatregelen? Deelt u de constatering dat maatregelen daardoor vaak te laat komen, zoals eerder gebeurde bij zonnepanelen, waar de Europese sector al was verdwenen op het moment dat de tarieven er kwamen?
De Europese Commissie heeft momenteel 22 nieuwe handelsdefensieve onderzoeken lopen. Dit betreft een combinatie van antidumping-, antisubsidie- en vrijwaringsonderzoeken. Daarnaast lopen er meerdere herzienings- en verlengingsonderzoeken van handelsdefensieve maatregelen die reeds van kracht zijn. Bij antidumpingonderzoeken besluit de Europese Commissie in beginsel binnen 45 dagen na indiening van een klacht over de opening van een onderzoek. Hierbij is ook de onderbouwing en kwaliteit van de klacht van groot belang. De Europese Commissie kan vervolgens bij antidumpingonderzoeken doorgaans na zeven tot acht maanden voorlopige maatregelen instellen, en definitieve maatregelen binnen dertien tot veertien maanden. De afgelopen jaren is er sprake van een toenemende vraag naar inzet van het handelsdefensief instrumentarium. Dat heeft geleid tot grote aantallen nieuwe onderzoeken en maatregelen, maar ook tot grotere werklast bij de Europese Commissie en daarmee vaak lange doorlooptijden. Het kabinet onderschrijft dat tijdige inzet van handelsdefensieve maatregelen van belang is voor de effectiviteit daarvan. Er bestaat ruimte voor verbetering van dit instrumentarium, evenals de strategische inzet ervan, om adequaat en effectief op te kunnen blijven treden tegen marktverstorende praktijken. Het kabinet zet zich hier in Europees verband dan ook nadrukkelijk voor in.
Welke instrumenten heeft Nederland zelf, los van de exclusief Europese bevoegdheid op het gebied van tarieven, om strategische afhankelijkheden te verkleinen? Kunt u daarbij specifiek ingaan op aanbestedingsvoorwaarden, investeringstoetsing en de inzet van nationale middelen, en aangeven hoe vaak deze instrumenten de afgelopen twee jaar daadwerkelijk zijn toegepast?
Nederland beschikt over een aantal beleidsinstrumenten om risicovolle strategische afhankelijkheden te helpen ondervangen en mitigeren. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames is het juridische vangnet om transacties die een risico vormen voor de nationale veiligheid te toetsen en zo nodig maatregelen of in een uiterste geval een verbod op te leggen. Eén van de toetsingscriteria is het tegengaan van risicovolle strategische afhankelijkheden. Daarnaast bestaat er ook sectorale wetgeving, zoals de Energiewet, die ook de mogelijkheid biedt om specifieke risicovolle strategische afhankelijkheden tegen te gaan. Ook beschikt Nederland over de Wet beschikbaarheid goederen. Verder bestaat de mogelijkheid dat de overheid in uiterste gevallen een belang neemt in een onderneming indien dit noodzakelijk is ter waarborging van de nationale veiligheid, waaronder het tegengaan risicovolle strategische afhankelijkheden. Het kabinet kan geen uitspraken doen over specifieke casuïstiek van de afgelopen twee jaar vanwege het vertrouwelijke karakter daarvan.
Wat betreft kritieke grondstoffen, vormt de Nationale Grondstoffenstrategie het kader, waarbinnen ook aandacht is voor het van de grond krijgen van strategische projecten om de leveringszekerheid te versterken.
Bij welke Europese voorstellen voor steviger optreden op handelsgebied heeft Nederland het afgelopen jaar terughoudendheid bepleit, en op welke gronden? Bent u bereid die opstelling tegen het licht te houden nu de WRR concludeert dat niets doen eveneens een hoge prijs kent?
Zoals beschreven in de Minzet het kabinet in op een actief handelsbeleid. Zo sporen we de Europese Commissie aan tot het sluiten van nieuwe handels- en investeringsverdragen met derde landen, inclusief afspraken over toegang tot grondstoffen, omdat diversificatie van handelspartners onze weerbaarheid vergroot. Daarnaast bevorderen we een internationaal gelijk speelveld, het liefst in multilateraal kader, waar handelsmaatregelen tegen concurrentievervalsing en marktverstorende praktijken onderdeel van zijn. Nederland is dus juist niet terughoudend op handelsgebied, en stemt in EU-verband regelmatig vóór bescherming van de industrie. Hierbij vindt wel per geval een afweging plaats tussen de belangen van producenten, van importeurs of de verwerkende industrie en van de eindgebruikers, waaronder de consument. Uw Kamer zal separaat een kabinetsreactie op het genoemde WRR rapport ontvangen.
Welke gevolgen hebben de Chinese antidumpingheffingen op Europees varkensvlees en zuivel gehad voor de Nederlandse export, en hoe weegt het kabinet dit soort tegenmaatregelen mee bij zijn positiebepaling over toekomstige Europese maatregelen? Welke opvang is er voor sectoren die als vergelding worden geraakt?
Zoals reeds aangegeven in het Commissiedebat Raad Buitenlandse Zaken Handel van 19 november 20258 betreurt het kabinet de instelling van antidumping- en antisubsidieheffingen tegen de Europese en dus ook Nederlandse varkens- en zuivelsector door China. Het kabinet is zich ervan bewust dat deze heffingen zwaarwegende gevolgen hebben voor sommige bedrijven. Omdat er meerdere factoren meespelen die de omzet van bedrijven bepalen, kan het kabinet, gezien de complexiteit hiervan, geen uitspraken doen over concrete economische gevolgen. Het kabinet zet zich daarom samen met de Europese Commissie ervoor in om de situatie te verbeteren. Zo hebben zowel de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking als de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur hun zorgen over de heffingen uitgesproken tijdens de bezoeken aan China afgelopen juli en mei. Dit laat onverlet dat het kabinet niet overgaat tot compenserende maatregelen voor deze of andere sectoren die te maken krijgen met antidumping- of antisubsidieheffingen. Het kabinet zal, zoals gebruikelijk, voorstellen voor nieuwe Europese maatregelen op hun eigen merites beoordelen en daarbij een zorgvuldige afweging maken tussen de betrokken belangen, waaronder die van producenten, verwerkers en eindgebruikers.
Hoe weegt het kabinet de recente escalatie van het handelsconflict tussen de Verenigde Staten en Canada, en de oproep van premier Carney tot samenwerking tussen middenmachten? Welke concrete stappen zet Nederland richting landen als Canada, Japan, Zuid-Korea en de Zuid-Amerikaanse grondstoffenlanden?
Voor Nederland is het van belang dat internationale handelsregels gerespecteerd en nageleefd worden, aangezien dit voor stabiliteit en voorspelbaarheid in onze handelsrelaties zorgt. Om die internationale handelsregels te bestendigen versterkt Nederland, via de EU, ook de samenwerking met andere landen, waaronder nadrukkelijk ook middenmachten.
Concreet werkt Nederland al op verschillende manieren samen met een aantal van de genoemde grondstoffenlanden. Zo is er met Zuid-Korea sinds 2023 een jaarlijks bilaterale dialoog over ketenmonitoring van kritieke grondstoffen. Met de Canadese provincie Québec bestaat sinds 2025 een brede samenwerking op het gebied van waardeketenintegratie, onderzoek en circulariteit. Verder wordt met Chili samengewerkt onder het EU-Chili Memorandum of Understanding (MoU) op kritieke grondstoffen, zie voor meer informatie hierover het antwoord op vraag 7.
Zoals toegelicht in de Kamerbrief Kabinetsinzet Nationale Grondstoffenstrategie die uw Kamer op 7 juli jl. heeft ontvangen, hebben de bilaterale partnerschappen die Nederland heeft opgezet slechts beperkt resultaat gehad. Het kabinet zal daarom de focus leggen op prioritaire ketens en samenwerking in coalitieverband om meer impact te hebben op de diversificatie van grondstoffenketens.
Wanneer ontvangt de Kamer de kabinetsreactie op het WRR-rapport, en kunt u toezeggen dat deze voor de begrotingsbehandeling naar de Kamer komt?
We streven ernaar om de kabinetsreactie zo vroeg mogelijk in 2027 aan uw Kamer te sturen. Dit is ook een gebruikelijke reactietermijn voor een WRR-rapport. De WRR heeft een belangrijk rapport geschreven waarbij fundamentele vragen worden gesteld over het handels- en industriebeleid.
Kunt u deze vragen elk afzonderlijk en binnen de gebruikelijke termijn beantwoorden, en daarbij niet volstaan met een verwijzing naar de nog te verschijnen kabinetsreactie, aangezien de vragen zien op feiten en op de uitvoering van staand beleid?
Ja.
De staatsbegrafenis voor oorlogsmisdadiger Ratko Mladić in Servië |
|
Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA) |
|
Berendsen |
|
|
|
|
Klopt het dat oorlogsmisdadiger Ratko Mladić in Servië wordt begraven met de hoogste militaire en staatseer zoals Minister Nenad Vujić heeft gezegd?
De uitvaart van Ratko Mladić in Belgrado werd gekenmerkt door militair eerbetoon en aanwezigheid van regeringsleden. Het kabinet vindt het gegeven eerbetoon zeer ongepast en bijzonder kwetsend voor de slachtoffers en nabestaanden, waaronder van de Srebrenica-genocide. Dit past niet bij wat wij van een EU kandidaat-lidstaat verwachten en druist sterk in tegen de gemeenschappelijke Europese waarden.
Wat vindt u van het feit dat de oorlogsmisdadiger die verantwoordelijk was voor de grootste massamoord in Europa na de Tweede Wereldoorlog een begrafenis met bijzondere eer krijgt in Servië?
Zie antwoord vraag 1.
Bent u bereid in contact met de Servische regering over te brengen dat de eer die aan oorlogsmisdadiger Mladić wordt toegedicht volstrekt ongepast en kwetsend is? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wanneer gaat u dit doen?
Ja. Ik heb, al voor de overbrenging van het lichaam van Mladić aan Servië, duidelijk aan mijn Servische ambtgenoot laten weten elke vorm van staats- of militair eerbetoon volstrekt onaanvaardbaar te vinden. Nederland heeft dit signaal ook in andere contacten met de Servische autoriteiten ondubbelzinnig overgebracht en heeft tevens middels een publiek statement kenbaar gemaakt dat het door de Servische regering gegeven eerbetoon onverenigbaar is met Europese waarden en bovendien uitermate kwetsend is voor de slachtoffers en hun nabestaanden.
Wat zegt de verheerlijking van oorlogsmisdadiger Mladić wat u betreft over gemeenschappelijke Europese waarden die Servië al dan niet met de EU deelt?
Het gegeven eerbetoon past niet bij wat wij van een EU kandidaat-lidstaat verwachten en druist sterk in tegen de gemeenschappelijke Europese waarden, zoals respect voor de rechtsstaat, erkenning van uitspraken van internationale tribunalen en inzet voor verzoening en verwerking van het verleden.
Moet het verheerlijken van Mladić op staatsniveau wat u betreft consequenties hebben voor het Servische toetredingsproces? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke?
Zie het antwoord op vraag 4. Servië heeft hiermee zijn eigen toetredingsperspectief geen dienst bewezen.
Het bericht ‘Voor sommigen lange vakantie in thuisland'; Migrerende werklozen krijgen straks 3 maanden extra WW mee’ |
|
Ingrid Michon (VVD) |
|
Hans Vijlbrief (D66) |
|
|
|
|
Wat is de stand van zaken in het besluitvormingsproces in de Europese Unie (EU) over de herziening van de Verordening 883/2004 inzake de export van Werkloosheidswet (WW-)uitkeringen?1
Zoals ik heb beschreven in mijn brief van 10 juni jl.2 heeft een grote meerderheid van lidstaten in de Coreper-vergadering van 29 april jl. aangegeven het voorlopig akkoord over de herziening van Verordening 883/2004 te kunnen steunen. Nederland heeft vanwege de uitbreiding van de export van werkloosheidsuitkeringen in die Coreper-vergadering tegen het voorlopig akkoord gestemd.
Op 7 juli jl. heeft het Europees Parlement met ruime meerderheid ingestemd met het voorlopig akkoord. De verwachting is dat het voorlopig akkoord op de Raad Landbouw en Visserij van 28 tot 29 september formeel wordt aangenomen. Nederland zal ook tegenstemmen in de Raad.
Zoals beschreven in mijn brief van 10 juni jl. wordt vervolgens wordt de wijzigingsverordening waarmee de bestaande Verordening 883/2004 wordt gewijzigd (hierna: wijzigingsverordening) gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU. De wijzigingsverordening treedt in werking op de eerste dag van de maand na de datum van publicatie. Naar verwachting zal de wijzigingsverordening in het najaar van 2026 in werking treden. De datum van toepassing van de meeste bepalingen uit de wijzigingsverordening is twee jaar na inwerkingtreding. Verreweg de meeste wijzigingen zullen daarom naar verwachting in het najaar van 2028 van toepassing zijn.
Welke beleidsruimte heeft Nederland binnen de voorgestelde EU-verordening om zelf invulling te geven aan de uitvoering van de nieuwe regels voor de export van WW-uitkeringen?
Verordening 883/2004 werkt rechtstreeks en laat in principe geen ruimte aan de uitvoeringsinstanties van de lidstaten om zelf invulling te geven aan de uitvoering van de (nieuwe) regels voor de export van werkloosheidsuitkeringen. Een uitzondering hierop geldt voor een verlenging van de exporttermijn van zes maanden tot aan de maximale uitkeringsduur wanneer een werkloze in een andere lidstaat naar werk zoekt. In het antwoord op vraag 4 wordt de beleidsruimte van de uitvoeringsinstantie op dit punt verder toegelicht.
Kunt u aangeven op welke termijn de beoogde verlenging van de maximale exportduur van de WW-uitkering van drie naar zes maanden zal ingaan?
De verlenging van de exportduur van werkloosheidsuitkeringen gaat in twee jaar na inwerkingtreding van de wijzigingsverordening. Dit zal naar verwachting in het najaar van 2028 zijn.
In de EU-verordening staat dat: «Under the amended text, an unemployed person will retain their entitlement to benefits for a period of six months from the date on which they ceased to be available to the employment services of the Member State they left, provided that the total period for which benefits are paid does not exceed the total period of benefits to which they are entitled under the legislation of that Member State. This period may be extended by the competent services or institutions until the expiry of the unemployed person's entitlement to benefits»; kunt u bevestigen dat lidstaten zelf mogen bepalen of de geëxporteerde WW-uitkering langer uitbetaald mag worden dan zes maanden? Indien dit het geval is, heeft u de intentie om dit te doen en zijn hier voorwaarden aan verbonden?
Het is juist dat lidstaten mogen bepalen of de geëxporteerde WW-uitkering langer wordt uitbetaald dan zes maanden wanneer iemand in een andere lidstaat naar werk zoekt. Het gaat om een bevoegdheid, niet om een verplichting. Bij het uitoefenen van die bevoegdheid dient UWV wel het vrij verkeer van werknemers te respecteren.
Ik acht een verlenging van de exporttermijn niet wenselijk. UWV zal daarom, net als onder de huidige regels, alleen bij wijze van uitzondering gebruik maken van de bevoegdheid om te verlengen. Ik licht dit hieronder verder toe.
Het is nu beperkt mogelijk om met behoud van WW in het buitenland te verblijven om daar naar werk te zoeken, namelijk drie maanden. De uitvoeringsinstanties mogen deze «exporttermijn» van drie maanden verlengen naar zes maanden. Dit is een bevoegdheid, geen verplichting. UWV maakt in principe geen gebruik van de bevoegdheid om te verlengen en verlengt de exportuitkering alleen bij uitzondering. Het moet dan gaan om situaties waarin het weigeren van een verzoek tot verlenging van de exportuitkering onredelijk is, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van een concreet en aantoonbaar uitzicht op werkhervatting. In 2024 heeft UWV in minder dan vijf gevallen goedkeuring verleend voor verlenging.3 Het beleid van UWV is goedgekeurd door het Hof van Justitie (EU) in de zaak Klein-Schiphorst (C-551/16).
Voor volledig werkloze grenswerkers gelden bijzondere regels. Zij kunnen de werkloosheidsuitkering onder de huidige regels niet exporteren vanuit het werkland, omdat zij aanspraak maken op een werkloosheidsuitkering uit het woonland.
De in de wijzigingsverordening voorziene uitbreiding van de mogelijkheid om met behoud van WW in het buitenland te verblijven manifesteert zich op twee manieren:
Hoe gaat u ervoor zorgen dat het misbruik van WW-export beperkt blijft?
Controle en handhaving zijn ingewikkelder als de uitkeringsgerechtigde niet in Nederland maar met behoud van WW in een andere EU-lidstaat verblijft. In Nederland is er – vooral door een koppeling van systemen – meer inzicht in de situatie van de WW-gerechtigde. Een dergelijke automatische koppeling bestaat niet met andere lidstaten. Ook heeft UWV niet dezelfde controlebevoegdheden in het buitenland. UWV is meer afhankelijk van andere lidstaten als een uitkeringsgerechtigde in het buitenland verblijft.
Meer specifiek geldt het volgende:
Er bestaan al structuren voor gegevensuitwisseling tussen de lidstaten (zie ook het antwoord op vraag4. Zoals ik heb beschreven in mijn brief van 10 juni jl. zijn de inspanningen van Nederland in de onderhandelingen over de wijzigingsverordening voor het verkrijgen van een betere informatiepositie van UWV bij de export van werkloosheidsuitkeringen beloond. Zo moet de lidstaat waar naar werk wordt gezocht de lidstaat die de uitkering betaalt, voortaan maandelijks informeren of de WW-gerechtigde zich houdt aan de controle- en arbeidsbemiddelingsprocedures in die lidstaat. Daarnaast moet de lidstaat waar de WW-gerechtigde woont, de lidstaat die de uitkering betaalt informeren over omstandigheden die van invloed kunnen zijn op het recht op uitkering. Deze verplichting bestond al maar is aangescherpt. Op aandringen van Nederland en gelijkgestemde lidstaten heeft de Europese Commissie (EC) daarnaast een verklaring afgelegd waarin ze aangeeft te zullen onderzoeken hoe de samenwerking tussen lidstaten op het terrein van controle en arbeidsbemiddeling verder kan worden versterkt. De EC heeft ook aangekondigd om nog voor de datum van toepassing van de bepalingen uit het werkloosheidshoofdstuk voorstellen te zullen doen voor verbeteringen van gegevensuitwisseling binnen het Electronic Exchange of Social Security Information System (EESSI). Zoals ik ook heb aangegeven in mijn brief van 10 juni jl. zal ik mij blijven inzetten voor een verdere verbetering van de gegevensuitwisseling tussen de lidstaten.
Vindt u het wenselijk dat werknemers na een relatief korte arbeidsperiode in Nederland een WW-uitkering kunnen exporteren naar het buitenland? Bent u bereid om de reeds bestaande wekeneis voor de WW voor export van de WW-uitkering te verlengen om onrechtmatig gebruik te beperken?
Zoals uiteengezet in mijn brief van 10 juni jl. heeft Nederland zich tegen de uitbreiding van de export van werkloosheidsuitkeringen verzet en tegen het voorlopig akkoord gestemd in de Coreper-vergadering van 29 april jl. Nederland zal ook tegenstemmen in de Raad van Ministers.
Verlenging van de bestaande wekeneis voor de export van de WW-uitkering is niet mogelijk. Een aanscherping van de wekeneis alleen voor WW-gerechtigden die de uitkering willen exporteren, levert inbreuk op het vrij verkeer van werknemers op en is in strijd met het beginsel van gelijke behandeling.
In de wijzigingsverordening wordt echter wel geborgd dat de werkloze gedurende een bepaalde periode premie heeft betaald in het werkland, voordat daar een uitkering wordt aangevraagd. Zo heeft door de introductie van de «affiliatieperiode» de werkloze die tijdens zijn of haar werk in Nederland in een andere lidstaat woonde pas recht op een WW-uitkering, als diegene een ononderbroken periode van 22 weken in Nederland heeft gewerkt. Een dergelijke affiliatieperiode bestaat op dit moment niet. De introductie van de affiliatieperiode is een positief element uit de wijzigingsverordening. Nederland heeft zich ingezet voor een substantiële affiliatietermijn van minimaal zes maanden. De termijn van 22 weken (circa vijf maanden) komt daarbij in de buurt.
Is er een mogelijkheid om bij export van de WW-uitkering een landencorrectiefactor toe te passen, zodat de hoogte van de uitkering beter aansluit bij de kosten van levensonderhoud van het land van verblijf? Indien dit het geval is, bent u bereid deze optie nader uit te werken?
Nee, het is juridisch niet mogelijk om bij de export van de WW-uitkering een landencorrectiefactor toe te passen. Dit volgt uit een uitspraak van het Hof van Justitie (EU) in de zaak Europese Commissie tegen Republiek Oostenrijk_. Het EU-Hof bepaalde dat het aanpassen van de hoogte van gezinsbijslagen naar het prijspeil in de woonstaat van het kind niet is toegestaan, omdat het indirecte discriminatie op grond van nationaliteit oplevert.
In 2025 keerde het UWV 13,8 miljoen euro aan WW-uitkeringen in het buitenland; hoe kan het dan dat u verwacht 14 miljoen euro per jaar kwijt te zijn als de regels in werking treden, terwijl de looptijd van de geëxporteerde WW-uitkering dubbel zo lang wordt? Kunt u aangeven waarop het bedrag van 14 miljoen gebaseerd is?
De ingeschatte € 14 miljoen per jaar gaat specifiek over extra kosten ten opzichte van de huidige situatie, de € 13,8 miljoen in 2025 waar u naar verwijst. De geraamde € 14 miljoen aan extra kosten hebben alleen betrekking op de extra WW-uitgaven. Het bedrag is exclusief eventuele kosten of besparingen voor de uitvoering door UWV en de SVB. Tijdens de verdere implementatie zullen UWV en SVB een uitvoeringstoets doen om inzicht te krijgen in het effect van de wijzigingsverordening op de uitvoering.
Voor de raming is gebruik gemaakt van een rapport van de Europese Commissie over het huidige aantal aanvragen met arbeidsverleden in het buitenland, een rapport van de Algemene Rekenkamer en realisaties van UWV over de huidige kosten van export van WW-uitkeringen.
Het grootste deel van de extra WW-uitgaven wordt veroorzaakt door de wijziging van de regels voor grenswerkers en andere migrerende werkers (zie voor een uitleg het antwoord op vraag5. Nederland zal onder de nieuwe regels vaker verantwoordelijk worden voor de uitbetaling van een WW-uitkering (met name aan grenswerkers) dan onder de huidige regels. De verlenging van de exporttermijn van drie naar zes maanden leidt niet tot een verdubbeling van de WW-uitgaven. Dit komt doordat de exporttermijn gemaximeerd is op het opgebouwde WW-recht. Doordat het opgebouwde WW-recht vaak korter is dan de exporttermijn van zes maanden wordt de duur van de WW-uitkering niet automatisch voor iedereen verdubbeld.
Kunt u aangeven welk deel van de 14 miljoen euro naar uitkeringen gaat en welk deel naar de uitvoering van de nieuwe regeling?
Zie antwoord vraag 8.
Kunt u uitleggen hoe het UWV effectief toezicht kan houden op de rechtmatigheid van een geëxporteerde WW-uitkering wanneer het in de andere lidstaten niet over dezelfde controlebevoegdheden en controlemogelijkheden beschikt als in Nederland? Welk budget is gemoeid met toezicht?
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 5 wordt de controle en de ondersteuning bij het vinden naar werk uitgevoerd door de lidstaat waar naar werk wordt gezocht, zodra de werkzoekende staat ingeschreven in die lidstaat. UWV betaalt de werkloosheidsuitkering pas uit nadat de buitenlandse uitkeringsinstantie heeft aangegeven dat de werkloze zich heeft ingeschreven als werkzoekende en UWV een inkomstenopgave van de uitkeringsgerechtigde heeft ontvangen. UWV verzoekt maandelijks om een bewijs van blijvende inschrijving als werkzoekende en van medewerking aan de georganiseerde controleprocedures. Verordening 883/2004 verplicht de lidstaat waar naar werk wordt gezocht om UWV te informeren wanneer de WW-gerechtigde zich niet houdt aan de controlevoorschriften van die lidstaat. UWV beoordeelt vervolgens of dit gevolgen heeft voor de werkloosheidsuitkering. Ik blijf mij inzetten voor een verdere verbetering van de gegevensuitwisseling tussen de lidstaten.
In de uitvoering van de WW door UWV is geen specifiek bedrag gereserveerd voor toezicht op de export van WW-uitkeringen. Het budget maakt onderdeel uit van het budget voor de reguliere dienstverlening.
De IOB evaluatie 'Op zoek naar grip' |
|
Ulysse Ellian (VVD), Nicole Maes (VVD) |
|
Sjoerd Sjoerdsma (D66), Bart van den Brink (CDA) |
|
|
|
|
Bent u bekend met de conclusies van het rapport «Op zoek naar grip» van de Directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB)?
Ja.
Bent u het eens dat de resultaten van het onderzochte beleid ronduit teleurstellend zijn, aangezien al op pagina 1 van het rapport te lezen is dat de bilaterale partnerschappen maar beperkt hebben bijgedragen aan het bereiken van de doelstellingen, en dat van interventies, bedoeld om de keuze van mensen om te migreren te beïnvloeden, zelfs geen enkel effect is vastgesteld?
Zoals ook uiteengezet in de recente Kamerbrief «internationale migratie»1 is het kabinet van mening dat de ervaring met partnerschappen tot nu toe meer dan voldoende aanleiding geeft om de inzet te verdiepen en te verbreden. Zo zijn met verschillende landen stappen gezet in het verbeteren van de terugkeersamenwerking, ook met landen waar dit jaren niet mogelijk was.
Het kabinet merkt daarbij op dat, zoals ook de IOB in het rapport schetst, er geëvalueerd is op onderdelen van het beleid, en dat de conclusies niet generaliseerbaar zijn tot het volledige partnerschapsbeleid. Zo zijn het Nederlandse terugkeerbeleid, de Nederlandse inzet ten aanzien van Europese brede partnerschappen waar migratie onderdeel van is, of de samenhang daartussen bijvoorbeeld geen onderdeel geweest van de evaluatie, evenals de volledigheid aan Nederlandse programmering dat onderdeel is van migratiepartnerschappen. Ook zijn andere relevante ontwikkelingen, zoals de oprichting van de interdepartementale taskforce internationale migratie per januari 2025 om de Rijksbrede inzet te versterken, door de IOB niet meegenomen.
De conclusies van de IOB-evaluatie bieden evenwel waardevolle aanknopingspunten om de Nederlandse inzet te verstevigen. Zo is het kabinet, zoals aangekondigd in bovengenoemde brief, voornemens om de voortgang inzichtelijker te maken.
Als partnerlanden migratiesamenwerking inzetten als strategisch drukmiddel in de relatie met Nederland en de Europese Unie (EU), wat zouden wij daar als Nederland dan tegenover kunnen stellen?
De IOB adviseert een wederzijdse voordelige samenwerking tussen Nederland en partnerlanden ten behoeve van de effectiviteit van de inzet op het gebied van migratie. Het kabinet onderschrijft dit advies, en zoekt nadrukkelijk verbreding van de inzet naar andere beleidsdomeinen. Hierbij onderstreept het kabinet dat ook partnerlanden een vragende partij zijn, zowel binnen het migratiedomein – waarbij partnerlanden zelf ook grote migratie gerelateerde uitdagingen kennen waar zij ondersteuning voor zoeken – als daarbuiten. Zoals ook uiteengezet in de beleidsbrief voor het buitenlands beleid2 zet het kabinet in op het verbreden en versterken van zowel Europese als bilaterale partnerschappen. Om de verschillende beleidsdoelstellingen van het kabinet, waaronder die op migratieterrein, te behalen, wordt voor deze brede partnerschappen het gehele buitenlandinstrumentarium, waaronder diplomatie, ontwikkelingssamenwerking en handel, samenhangend ingezet. Dit betekent dat Nederland in partnerlanden ook wil inzetten op thema’s die voor hen belangrijk zijn, waar mogelijk en opportuun in samenwerking met het Nederlands bedrijfsleven. Zoals reeds vermeld in de eerdergenoemde brief «internationale migratie», ontwerpt het kabinet tot slot in het kader van arbeidsmigratie een pilot om vakkrachten van buiten Europa aan te trekken. De Kamer zal binnenkort in een separate brief nader worden geïnformeerd over de pilot. Middels de eerdergenoemde interdepartementale taskforce internationale migratie worden mensen en middelen bijeengebracht om deze Rijksbrede samenwerking en inzet te versterken.
Als positieve maatregelen niet tot vooruitgang in de samenwerking leiden, kan gedacht worden aan negatieve maatregelen op EU-niveau – zeker in relatie tot terugkeersamenwerking. In EU-verband stuurt Nederland er daarom op aan dat er waar nodig bij samenwerking op terugkeer die niet naar tevredenheid verloopt, gebruik gemaakt wordt van sancties, door EU-brede visummaatregelen op te leggen aan het betreffende land (artikel 25bis Visumcode) en door tariefpreferenties voorwaardelijk te maken aan terugkeersamenwerking (EU Algemeen Preferentieel Stelsel). Deze maatregelen blijken in de praktijk het meest effectief.
Waarom is Nederland terughoudend om andere beleidsterreinen (handel, consulair, veiligheid, circulaire migratie) in te zetten als strategisch drukmiddel of tegenprestatie, terwijl partnerlanden daar juist behoefte aan hebben?
Vragen 3 en 4 zijn samen beantwoord.
Wat is de reden voor de in het rapport beschreven terughoudendheid van Nederland met het verlenen van materiële steun aan partnerlanden, terwijl andere EU-lidstaten dat type steun wel bieden, bijvoorbeeld op het terrein van grensbeheer? En zou het kabinet dit willen heroverwegen of bekijken op basis van welke voorwaarden dit alsnog geboden zou kunnen worden?
Momenteel levert Nederland steun op het gebied van grensmanagement aan derde landen, op het gebied van capaciteitsopbouw, en op incidentele basis is materiële steun hier onderdeel van. Het kabinet onderzoekt de mogelijkheden om, als onderdeel daarvan, op structurelere manier materiële steun te kunnen leveren. Dit gaat om gevoelige projecten, waar bovendien ook al een veelvoud aan donors actief zijn, waaronder de Europese Commissie. Voor het kabinet is het daarom belangrijk dat dergelijke steun geleverd kan worden op het moment dat hier een gedegen monitoring op kan plaatsvinden, door onafhankelijke partijen uitgevoerd, en wanneer de steun van toegevoegde waarde is naast inzet van andere partijen.
Hoe kijkt u naar de gerealiseerde terugkeer naar Marokko? Ziet het kabinet kans voor de andere onderzochte landen om vergelijkbare onorthodoxe methoden te bedenken om terugkeer te realiseren en waar denkt u dan aan?
Het kabinet acht de terugkeersamenwerking met Marokko als een succesvol voorbeeld van een migratiepartnerschap. Deze samenwerking is op basis van gelijkwaardigheid en met oog voor wederzijds belang tot stand gekomen. De samenwerking laat zien dat, wanneer op politiek, diplomatiek en operationeel niveau gezamenlijk wordt geïnvesteerd in de relatie met een land van herkomst, concrete resultaten kunnen worden geboekt. Een inzet als deze vergt continue aandacht en onderhoud van diplomatieke relaties, en bereidheid om te luisteren en in te kunnen gaan op de belangen van het partnerland.
Het kabinet hanteert dezelfde benadering voor andere landen waar Nederland een aanzienlijk terugkeerbelang heeft. Zie ook de brief «internationale migratie» waarin de aanpak voor migratiepartnerschappen uiteen wordt gezet.
Wat doet het kabinet om de doorlooptijd van nationaliteitsvaststelling – een kritieke succesfactor voor terugkeer – te versnellen bij met name problematische landen zoals Algerije, Irak, Tunesië en Nigeria?
Het kabinet zet zich zowel bilateraal als in Europees verband in om de identificatie en nationaliteitsvaststelling te versnellen. Daarbij wordt per land gekeken naar de belangrijkste oorzaken van vertraging en naar mogelijkheden om het proces efficiënter in te richten. Zo kan ingezet worden op de gerichte verbetering van het identificatieproces, bijvoorbeeld door afspraken te maken over termijnen, de wijze waarop dossiers worden aangeleverd, de uitwisseling van relevante informatie en de momenten waarop diplomatieke of operationele escalatie plaatsvindt wanneer een zaak blijft liggen. Het kabinet blijft daarbij inzetten op het verhogen van zowel de snelheid van nationaliteitsvaststelling als het aantal daadwerkelijk afgegeven reisdocumenten. Dat laatste is van belang omdat nationaliteitsvaststelling op zichzelf nog niet betekent dat daadwerkelijk vertrek kan worden gerealiseerd.
Wat zegt het dat, zelfs wanneer landen wel meewerken (snellere identiteitsvaststelling, meer laissez-passers), dit vaak niet doorwerkt in hogere terugkeercijfers? Hoe verklaart het kabinet dit?
Een verbetering in de terugkeersamenwerking met een land van herkomst is een belangrijke voorwaarde voor terugkeer, maar vormt niet de enige bepalende factor. Het terugkeerproces bestaat uit meerdere stappen. Verbetering in één schakel leidt daarom niet automatisch tot een evenredige stijging van het aantal daadwerkelijke vertrekken. Zo moet na identificatie en nationaliteitsvaststelling nog een reisdocument worden afgegeven en moet vervolgens daadwerkelijk vertrek kunnen plaatsvinden. Hierbij spelen factoren aan Nederlandse zijde een rol, zoals de beschikbaarheid van vertrekcapaciteit, lopende juridische procedures, vertrekbereidheid van de vreemdeling en de mogelijkheid om vreemdelingen beschikbaar te houden voor vertrek. Ook kunnen nieuwe procedures of andere geopolitieke omstandigheden het vertrektraject beïnvloeden.
Het kabinet ziet succesvolle terugkeer daarom als een ketenproces, waarbij verbetering nodig is op meerdere onderdelen tegelijk: identiteit & nationaliteitsvaststelling, beschikbaarheid van de vreemdeling, juridische status van de vreemdeling en de mogelijkheid tot feitelijke uitvoering van het vertrek. De inzet op terugkeersamenwerking met landen van herkomst moet dan ook worden bezien als één onderdeel van een bredere aanpak. Daarbij is het bovendien belangrijk om te benadrukken dat «meewerken» door een derde land geen binaire kwalificatie is. Een land kan bijvoorbeeld sneller reageren op identificatieverzoeken, maar vervolgens terughoudend zijn met het afgeven van reisdocumenten omdat het land daarbij aanvullende voorwaarden kent. Het kabinet kijkt daarom naar de verschillende stappen in het proces en zet erop in om het specifieke knelpunt per land weg te nemen.
In hoeverre wordt terugkeer belemmerd door de eigen Nederlandse rechts- en asielketen (capaciteit vreemdelingenbewaring, juridische procedures, privacywetgeving die informatie-uitwisseling met partnerlanden bemoeilijkt)?
De Nederlandse inrichting van het terugkeerproces kan in specifieke gevallen een reden zijn waarom het terugkeerproces moet worden uitgesteld. De vreemdeling heeft immers het recht om juridische procedures te starten of een eventuele (herhaalde) verblijfsaanvraag in te dienen. Het kabinet heeft het terugkeerproces zodanig ingeregeld dat de terugkeerprocedure zo snel als mogelijk hervat kan worden.
De capaciteit van vreemdelingenbewaring is op dit moment op orde. Het verleden heeft echter laten zien dat er perioden zijn waarin meer vreemdelingen in bewaring kunnen worden gesteld, dan het aantal beschikbare detentieplekken toelaat. Het prognosemodel justitiële ketens (PMJ) helpt bij het bepalen van de benodigde celcapaciteit, waarover vervolgens afspraken worden gemaakt met de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). In de regel heeft het indienen van beroep tegen een terugkeerbesluit, dat niet gekoppeld is aan een verblijfsaanvraag, geen opschortende werking. Wel heeft de vreemdeling, in lijn met het EVRM en EU-Handvest, altijd de mogelijkheid om een (spoed) voorlopige voorziening aan te vragen. De rechter beoordeelt dan of de uitzetting doorgang kan vinden of dat er redenen zijn om de uitzetting uit te stellen. Daarnaast kan de vreemdeling te allen tijde asiel aanvragen. Wanneer een opvolgende aanvraag wordt ingediend op de vliegtuigtrap, wordt de zogeheten «last minute asylum application»-procedure gevolgd. De IND is dan reeds ingelezen in het dossier en kan bepalen of de vreemdeling nieuwe elementen en omstandigheden aangeeft. Wanneer die niet verder onderzocht hoeven te worden, wijst de IND de aanvraag af en kan de uitzetting voortgezet worden. Aan de gegevensuitwisseling met derde landen zijn inderdaad (privacy)-regels gebonden; het verstrekken van die gegevens mag in zichzelf ook geen refoulementrisico opleveren. Derde landen behoren conform het internationaal recht hun onderdanen terug te nemen. Verzoeken om gegevensuitwisseling mogen daarvoor volgens het kabinet niet voorwaardelijk worden gesteld.
In het begin van oktober 2026 vond de Schengenevaluatie Terugkeer plaats in Nederland. Hierbij beoordeelt een comité bestaande uit de Europese Commissie en andere EU-lidstaten en Schengen geassocieerde staten het terugkeerbeleid en de efficiëntie daarvan. Waar verbeteringen mogelijk zijn, kan het comité aanbevelingen doen aan Nederland.
In de komende periode werkt het kabinet ook aan het in lijn brengen van de nationale wet- en regelgeving met de Terugkeerverordening. Het kabinet grijpt dat moment eveneens aan om onderdelen van het terugkeerbeleid – op basis van de Terugkeerverordening – efficiënter in te richten.
Wat weerhoudt de Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) ervan om met concrete streefwaarden voor terugkeer te werken?
De streefwaarde die het kabinet hanteert is dat elke vreemdeling zonder rechtmatig verblijf Nederland en het grondgebied van de EU-lidstaten verlaat. Hoewel de inzet van streefwaarden gebruikt kan worden bij de inrichting van de organisaties van de ketenpartners, ziet het kabinet niet direct een meerwaarde van het gebruik van andere streefwaarden.
Wel ziet het kabinet de meerwaarde van inzichtelijk maken van de voortgang van de partnerschapsinzet. Daarvoor is het kabinet voornemens, zoals ook opgenomen in de brief «internationale migratie», om te werken met een zgn. Theory of Change. Daar zal het kabinet ook over rapporteren.
Zijn de juridische mogelijkheden voor terugkeer, die van invloed zijn op de uitvoering, door het ingaan van het EU-migratiepact verbeterd? Zo ja, wat is er dan precies verbeterd en zo nee, waarom niet? En biedt de Europese regelgeving (inclusief de terugkeerverordening) mogelijkheden die situatie verder te verbeteren? En als dat het geval is, waarom wordt daar dan nu nog geen gebruik van gemaakt?
Het Asiel- en Migratiepact richt zich in mindere mate op terugkeer. Het Pact raakt dit onderwerp wel – zo is er EU-breed een verplichte terugkeergrensprocedure geïntroduceerd, zoals Nederland die al jaren toepast – maar de wijzigingen zijn verder overwegend technisch van aard. Zo zijn de mogelijkheden op het terrein van vreemdelingenbewaring voor Dublinclaimanten bijvoorbeeld uitgebreid.
In mijn brief van 3 juni jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de nieuwe instrumenten uit de Terugkeerverordening. Het kabinet ziet inderdaad mogelijkheden om de terugkeerprocedure efficiënter en doeltreffender in te richten met deze verordening. Bijvoorbeeld omdat de terugkeermogelijkheden zijn uitgebreid met de solide juridische basis voor een terugkeerhub. Deze laatste mogelijkheid staat binnenkort open voor de lidstaten, wanneer de Terugkeerverordening in werking treedt. Een ander gedeelte van de verordening zal pas volgend jaar in werking treden.
Wat gaat u doen om het fundamentele verschil van inzicht tussen de Ministeries van Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid over het belang van bescherming, dat blijkt uit de evaluatie, op te heffen?
Zoals het kabinet ook heeft benadrukt in de brief «internationale migratie», is bescherming van migranten een essentieel element binnen het partnerschapsbeleid. In dit kader draagt het bevorderen van bescherming eraan bij dat de rechten, veiligheid en waardigheid van migranten en vluchtelingen in alle fasen van het migratieproces in partnerschapslanden, inclusief terugkeer, beter worden gewaarborgd in lijn met internationale mensenrechtenverdragen en Europees recht. Onder bescherming van migranten verstaat het kabinet het geheel aan maatregelen dat erop is gericht de rechten, veiligheid, waardigheid en het perspectief van migranten in landen van herkomst en langs migratieroutes te waarborgen. Zoals uiteengezet in bovengenoemde Kamerbrief geeft het kabinet hieraan via een breed scala aan activiteiten invulling, op het individuele, gemeenschaps- en structureel niveau. Daarnaast draagt het kabinet via gerichte programma’s voor opvang in de regio duurzaam bij aan de positie – en dus ook bescherming – van vluchtelingen en ontheemden buiten de EU.
Waarom registreert de DTenV ongeveer de helft van de uitstroom als «zelfstandig vertrek zonder toezicht», zonder vast te stellen of mensen daadwerkelijk zijn vertrokken? En wat betekent dit voor de geloofwaardigheid van terugkeercijfers?
Zelfstandig vertrek zonder toezicht betekent dat een vreemdeling niet meer op het laatst bekende adres is. En dat het ook niet bekend is waar de vreemdeling naar toe is gegaan. De vreemdeling kan: ergens anders in Nederland zijn op een onbekende plek, zijn vertrokken naar een andere lidstaat van de Europese Unie, zijn vertrokken naar een land buiten de Europese Unie, bijvoorbeeld het land van herkomst. De vreemdeling raakt in dit geval buiten het zicht van de migratieketen, waardoor het daadwerkelijke vertrek niet wordt geregistreerd. De migratieketen gaat uit van het vertrek van de vreemdeling, tot het moment dat deze opnieuw wordt aangetroffen in het toezicht of uitreist via een grensdoorlaatpost. Om een geloofwaardig inzicht te geven in de terugkeercijfers maakt het kabinet juist een onderscheid tussen aantoonbaar vertrek (vrijwillig en gedwongen) als vertrek zonder toezicht.
Ervan uit gaande dat bij «zelfstandig vertrek zonder toezicht» een aantal mensen alsnog in Nederland blijft of naar een ander EU-land uitwijkt, wordt er nagedacht over maatregelen die dit risico verkleinen? En zo ja, aan welke maatregelen denkt het kabinet dan specifiek? En zo nee, waarom niet?
Ja. De nieuwe Terugkeerverordening verplicht de lidstaten om een toezichtsmaatregel op te leggen aan vreemdelingen die buiten de vrijwillige vertrektermijn om niet meewerken aan hun vertrek. Het kabinet onderzoekt op dit moment hoe hier invulling aan kan worden gegeven.
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het Commissiedebat van 9 september met de Minister van BHOS over de beleidsbrief van Buitenlandse Zaken waar het genoemde rapport op de agenda staat?
Op 7 september jl. werd u per brief door de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking geïnformeerd dat de beantwoording van uw vragen meer tijd vergde. Dit met het oog op een gedegen inhoudelijke analyse en interdepartementale afstemming.